ОҚО, Аксукент ауылы жағдайында күздік бидай дақылынан жоғарғы өнім алудың технолгиясын жасау

1
1.1
1.2
1.3
1.4
2
2.1
2.2

2.3

2.4
2.5
2.6
2.7
2.8
2.9
2.10
3 Нормативтік сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Анықтамалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Белгілеулер мен қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Күздік дақылдардың халық шаруашылығындағы маңызы ... ... ... ... ... ..
Дақылдың таралуы, ботаникалық әр түрлілігі және сипаты ... ... ... ... ...
Өсімдіктің биологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Күздік бидайдың аймақта аудандастырылған сорттары ... ... ... ... ... ... ...
Технологиялық бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Шаруашылықтың топырақ, ауа.райы жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Күздік бидайдың жоспарланған өнімін алу үшін тыңайтқыш мөлшерін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Нақты топырақ.климаттық жағдайында дақылды өсіру
технологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Дақылдың ауыспалы егістегі орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Тыңайтқыштар жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Топырақ өңдеу жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Тұқымды себуге әзірлеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Тұқым себу мерзімі, мөлшері және әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Егістікті күтіп.баптау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Өнімді жинау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қоршаған ортаны қорғау және техника қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қазақстан үшінші мыңжылдықта алға қойған орасан зор міндеттері бар және жағанданып өркендеуге бейім, ұдайы дамитын елге айналады. Қазақстан Республикасының Президентінің 2003жылғы 17 мамырдағы №1096 «Қазақстан Республикасының 2003-2015 жылдарында индустриальды-инновациялық даму стратегиясы» бұйрығы еліміздің экономикасын жандандыруға себепші болатын және отанымыздың дамуының басты бағыттарын айқындайтын басты құжат болып табылады.
Қазақстан Республикасының ғылым және ғылыми-техникалық саясаты Концепциясында баяндалғандай, еліміздегі басым бағыттардың бірі биотехнология саласы болып табылады. Қазіргі кездегі биотехнологияны денсаулық сақтауда, ауылшаруашылығында, өңдеу және азық-түлік өндірісінде тиімді қолдану, салалардың қарқынды дамуына және өркендеуіне себепші болады.
Дүние жүзілік сауда ұйымына ену алдында тұрған Қазақстан үшін ауылшаруашылығы күрделі мәселе болып отыр, өйткені отандық ауылшаруашылық өнімдері бәсекеге шыдамайды. Дүние жүзілік даму банкінің мәліметтері бойынша республикамыздың ауылшаруашылығындағы еңбек өнімділігі Шығыс Еуропа елдеріне қарағанда 5 есе төмен болуда [1].
БҰҰ мәліметтері бойынша республикамыздағы 272,5 млн.га жердің 179,9 млн.га жері немесе 66 пайызы шөл және шөлейт жерлерге айналған. Жайлымдық жерлердің деградациясынан 963 млн АҚШ доллары, топырақ эрозиясының салдарынан 779 млн. доллар, екінші реттік тұздану салдарынан 375 млн. доллар, сондай ақ гумустың жоғалуы салдарынан 375 млн. доллар шығын келтірді [2].
Астық дақылдарының қазіргі кездегі орташа өнімділігі 10 центнерде болуда, ал Ресейде бұл көрсеткіш 2 есе артық. Әдеттегі технология бойынша ауылшаруашылық өнімділігін арттыру мүмкін еместігін қазіргі кезде жай шаруаның өзі біліп отыр. Өсімдіктерге берілетін минералды тыңайтқыштарды тиімді қолдану арқылы өнімділікті 40-50 пайызға арттыруға болады. Минералды тыңайтқыштарды қолдану еліміздің барлық аймақтарында қажетті нәтиже бермейді. Республикадағы астық дақылдарын өсіретін солтүстік аймақтарда көбіне минералды тыңайтқыштардың көмегімен 1,5-2 центнер қосымша өнім алынады, ал минералды тыңайтқыштың толық шығынын қайтару үшін 4-6 ц/га қосымша өнім алынуы тиіс. Минералды тыңайтқыштардың көмегімен алынатын 10 пайыздық қосымша өнім ауылшаруашылық тауар өндірушілерін қанағаттандырмайды .
Сіңімді азотты пайдалану коэффициенті минералды тыңайтқыштарда 30-32 пайыздан аспайды, ал фосфор тыңайтқыштарында бұл көрсеткіш небары 17-20 пайыз ғана. Сонымен қатар минералды тыңайтқыштардың негізгі кемшілігі, олардың құрамында небары 3 элемент бар. Ал өсімдіктер өсіп-дамуына 16 макро және 50 аса микроэлементтер қажет [3]. Еуропалық одақ елдерінде және Америка құрама штаттарында минералды тыңайтқыштар мен пестицидтерді қолдану тенденциясы жыл өткен сайын азайып келеді, есесіне
1. Иманғазиев К. Егіншілікке тыңайтқыш қолдану жүйесі.- Алматы, 1970ж.- 31-36бет.
2. Әрінов Қ.К., Апушев А.К., және тб. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру, өңдеу, сақтау және стандарттау. - Астана, 2001ж.- 67-70бет.
3. Агротехника и товароведение. Вып.8. Под. ред. Н.Н.Борисова. - М.: Колос, 1977. –36 с.
4. Можаев Н., Әрінов Қ.К., Шестокова Н.А., Өсімдік шаруашылығы практикумы.- Акмола, 1996ж.- 63-69бет.
5. Христенко А.Ф. Сельское хозяйство в сухостепной зоне Казахстана. –Караганда. Рауан, 2002 .-256с.
6. Джанпеисов Р. Эрозия и дефляция почв Казахстана. Алма-Ата, 1977г.-92с.
7. Родомакин А.Ф. Эрозия почв и меры борьбы с нею. Алма-Ата, 1992г.- 32с.
8. Елешев Р.Е., Смағұлов Т.С., Бәсібеков Б.С. Тыңайтқыш қолдану жүйесі. Алматы, 1997ж.- 58-61бет.
9. Берлянд С.С., Крючев Б. Д. Растениеводство. . Изд.4-е, перераб. и доп. М., Колос, 1996г.-72с.
10. Шатилова И.С., Каюмова М.К. Научные основы программирования урожаев сельскохозяйственных культур. М., Колос, 1996г.- 100-110с.
11. Майсурян Н.А. Растениеводство. (Лабороторно-практические занятия) . Изд.4-е, перераб. и доп. М., Колос, 1996г. 12с.
12. Живников Н.И., Моргунов А.Т. Технология возделывания полевых культур. Учеб. Пособие для сельских проф.-техн. училищ. М., Высш. школа, 1991. 304 с.
13. Елешев Р., Бекмағанбетов А. Агрохимия .-Алматы, 1989ж.- 77-85бет.
14. Жаңабаев Қ.Ш. және т.б. Агрономия негіздері. Астана, 2003ж.- 85-91бет.
15. Нарциссов В. П. Научные основы систем земледелия. М., Колос, 1997г. 135с.
16. Тұрғанбаев С.Ғ. Дихан серігі (Агроөнеркәсіп өндірісінің орта буындарына арналған) . Алматы: Қайнар, 1989.-304 бет.
17. Крючев Б. Д. Практикум по растениеводству.- М.: Агропромиздат, 1988.-287с.: ил.- ( Учебники и учеб. пособие для учащихся техникумов).
18. Бадина Г.В. и др. Основы агрономии /Г.В. Бадина, А.В. Королев, Р.О.Королева;Под ред. Г.В. Бадина.- Л.: Агропромиздат, Ленингр. отд-ние, 1988.-448 с.
19. Жанабаев К.Ш., Саудабаев Т. т.б. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы.-Алматы, 1994ж.- 177-183бет.
20. Подгорный П.И. Растениевоство 2-е изд.перераб.- М. изд.-во с.-х. литературы, журналов и плакатов. 1963, -268 с.
21. НиколаевН.Г.,Разумов М.В.,Гладков В.Н. Пути повышения всхожести семян.-М.; Сельхозиздат, 1985. – 225 с.
22. Майсурян Н.А., Степанов В.Н. и др. Растениеводство. Изд.3-е, перераб. и доп. М., Колос, 1986г.- 135с.
23. Можаев Н., Әрінов Қ.К.,тб. Өсімдік шаруашылығы,- Ақмола, 1996ж.- 127-132бет.
24. Мұқатова Ш.Қ., Мұсанов Қ.М. «Өсімдік шаруашылығы өнімін сақтау және өңдеу технологиясы» Астана, 2009ж.- 73-80бет.
25. Сейітов И., СаудабаевТ., Әбдірашев Ш. Агрономия негіздері.-А. Ана тілі,1991ж.- 135-139 бет.
        
        Аннотация
«ОҚО, Аксукент ауылы жағдайында күздік бидай ... ... ... ... жасау» тақырыбы бойынша АП 10-1к2 тобының студенті
Б.Т. Абдимовлановтың курстық жұмысында нақты топырақ-климаттық ... ... ... бөлімде Оңтүстік Қазақстан облысы, Сайрам ауданы
Ақсукент ауылы жағдайында күздік ... ... ... өнім алу үшін ... мен табиғи климаттық қорларды тиімді ... ... ... ... ... түрінде көрсетілген.
Курстық жұмыста ____ бет, 6 кесте бар. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
25.
Түйін сөздер: Астық дақылдары, күздік ... ... ... технологиясы,
шаруашылық, топырақ-климаттық жағдайы, өсімдіктің биологиясы, ауыспалы
егістік, топырақ ... ... егін ... ... ... ... ... | |
| ... |
| ... | |
| ... | |
|1 ... |
|1.1 |.............................. | ... ... мен | ... ... |
|1.4 |............... | |
|2 ... ... ... | ... ... | |
| ... ... |..................................... | |
| ... ... ... ... | ... ... | ... |Дақылдың таралуы, ботаникалық әр түрлілігі және | ... ... | ... ... ... | ... ... |
|2.9 |Күздік бидайдың аймақта аудандастырылған | ... ... | |
|3 ... | |
| ... |
| ... | |
| ... топырақ, ауа-райы | |
| ... | |
| ... ... ... ... алу үшін ... мөлшерін | |
| |анықтау...........................................................| |
| ... | |
| ... ... ... ... өсіру | |
| ... |
| ... | |
| ... ... егістегі | |
| ... | |
| ... | |
| ... |
| |...................... | |
| ... ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... | |
| ... |
| ... | |
| ... себу ... ... және ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... ... және техника қауіпсіздігі | |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... | |
| ... |
| |.... | ... ... 2.102-68 ... ... ... ... мен жиынтығы.
МЕСТ 2.104-68 ЕСКД. Негізгі жазбалар.
МЕСТ 2.201-80 ЕСКД. Құрастырушы құжаттардың және бұйымдардың белгілері.
МЕСТ 2.301-68 ЕСКД. Форматтар.
МЕСТ 2.601-95 ЕСКД. Эксплуатациялық ... ... ... ... шрифттары.
МЕСТ 2. 701-84 ЕСКД. Сызбалар және ... ... ... ... ... Мемлекет аралық стандарт. Ауылшаруашылық дақылдарының
тұқымдары.Сапа туралы құжат.
МЕСТ 20081-74 ... ... ... Терминдер.
Анықтаулар.
МЕСТ 52325-2005. Ауылшаруашылық дақылдарының тұқымдары. Сорттық ... ... 2. 321-84 ... ... белгілеулер.
ӘН ОҚМУ 7.03-2012 «Курстық жобалауды ұйымдастыру. Курстық жұмыс».
Анықтамалар
Егіншілік жүйесі - ... және ... ... ... жергілікті табиғи-экономикалық өзгешеліктерге орай жаңа
жасақталған агроқұрылымдарда жерді тиімді пайдалануды, топырақ құнарлығын
бір дәрежеде және ... ... ... ауыл ... дақылдарының
өнімділігін молайтуды, нарықтық бәсекелестік заманда сапасын көтеруді және
мал шаруашылығы үшін берік жемшөп қорын жасауды қамтамасыз ... күн ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып органикалық заттар ... ... ... - тірі ... ... жағдайларда өспейтін, немесе
өте ақырын өсетін күйі
Далалық өнгіштік - далалық жағдайда пайда болған егін көгінің себілген
өнгіш тұқым санының ... ... ... мөлшері
Тұқым тазалығы - егістік материалдың негізгі сапа көрсеткіштерінің бірі.
Егістік материалдың (тұқымның) ... деп ... ... ... ... ... атайды
Өнімді бағдарлау — бұл сапалы және дер кезінде іске асырғанда күні бұрын
есептелген ... ... ... да мол ... ... ... ... байланысты шаралар комплексін зерттеу болып
табылады.
Технология - топырақ құнарлылығының тұрақты өсуіне интенсивті ... ... ... мүмкіндіктері мен биологиялық ерекшеліктеріне,
өнімді басқарудың биологиялық, агротехникалық және агрохимиялық құралдары
мен ... ... ... және ... ... жүйелі колдануға, машина-трактор паркін оптималды қалыптастыруға
және егін себу, оны баптап-күту және ... ... ... ... ... ...... өнімдерін өндіруге және ауыл
шаруашылығы шикізаттарынан көпшілік ... ... ... ... ... мен ... - ... масса өлшемі;
кг - килограмм, салмақ өлшемі;
мин-минуттар;
%-пайыз;
ºC-температура;
млрд-миллиард;
мг-миллиграмм;
тәу-тәулік;
ГОСТ-мемлекеттік стандарттар жүйесі;
л-литрлер;
рН-қышқылдылық;
ºT-қышқылдылық;
Ккал-килокалория;
АӨК-Агроөнеркәсіптік кешен;
Кіріспе
Қазақстан үшінші мыңжылдықта алға қойған орасан зор міндеттері бар және
жағанданып ... ... ... дамитын елге айналады. Қазақстан
Республикасының Президентінің 2003жылғы 17 ... №1096 ... ... ... индустриальды-инновациялық даму
стратегиясы» бұйрығы еліміздің экономикасын жандандыруға ... ... ... дамуының басты бағыттарын айқындайтын басты ... ... ... ... және ... саясаты
Концепциясында баяндалғандай, еліміздегі басым бағыттардың ... ... ... ... Қазіргі кездегі биотехнологияны
денсаулық сақтауда, ауылшаруашылығында, өңдеу және ... ... ... ... ... ... және өркендеуіне себепші
болады.
Дүние жүзілік сауда ұйымына ену алдында ... ... ... ... мәселе болып отыр, өйткені отандық ауылшаруашылық
өнімдері бәсекеге ... ... ... даму ... ... республикамыздың ауылшаруашылығындағы еңбек өнімділігі Шығыс Еуропа
елдеріне қарағанда 5 есе төмен болуда [1].
БҰҰ ... ... ... 272,5 ... ... 179,9
млн.га жері немесе 66 пайызы шөл және шөлейт жерлерге айналған. Жайлымдық
жерлердің ... 963 млн АҚШ ... ... ... 779 млн. ... екінші реттік тұздану салдарынан 375 млн.
доллар, ... ақ ... ... ... 375 млн. ... шығын
келтірді [2].
Астық дақылдарының қазіргі кездегі орташа өнімділігі 10 ... ал ... бұл ... 2 есе ... Әдеттегі технология бойынша
ауылшаруашылық өнімділігін ... ... ... ... кезде жай
шаруаның өзі біліп отыр. Өсімдіктерге берілетін минералды тыңайтқыштарды
тиімді ... ... ... 40-50 ... ... ... Минералды
тыңайтқыштарды қолдану еліміздің барлық аймақтарында ... ... ... ... ... өсіретін солтүстік аймақтарда
көбіне минералды тыңайтқыштардың ... 1,5-2 ... ... ... ал ... ... толық шығынын қайтару үшін 4-6 ц/га
қосымша өнім алынуы тиіс. Минералды тыңайтқыштардың ... ... ... қосымша өнім ауылшаруашылық тауар өндірушілерін қанағаттандырмайды
.
Сіңімді азотты ... ... ... ... ... аспайды, ал фосфор тыңайтқыштарында бұл көрсеткіш небары 17-20
пайыз ... ... ... ... тыңайтқыштардың негізгі кемшілігі,
олардың құрамында небары 3 элемент бар. Ал өсімдіктер өсіп-дамуына 16 ... 50 аса ... ... [3]. ... одақ ... және
Америка құрама штаттарында минералды тыңайтқыштар мен ... ... жыл ... ... азайып келеді, есесіне экологиялық таза
ауылшаруашылық өнімдерін өндіру артып келеді. Бұл ... ... ... ... ... сайын жандана түсуде. Ауылшаруашылық
өнімдерін өндіруде 2008 жылы әлемдік биотехнология нарығы 41 ... өнім ... Бұл ... 5 жылға қарағанда 2 есеге артық [4].
Курстық жұмыстың мақсаты – Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... бидай дақылынан жоғарғы өнім алудың
технологиясын жасау.
Бұл мақсатты орындау үшін мынандай міндеттер шешілді;
- Күздік ... ... ... ... ... ... дұрыс құру үшін ... ... ... ... ... ... ... Дақылдың биологиялық ерекшеліктері мен ... ... ... ... бағдарлау;
- Нақты топырақ-климаттық жағдайы ерекшеліктері бойынша күздәк бидай
өсіру технологиясын жасау.
1. Негізгі бөлім
1.1 ... ... ... ... ... ... ең әуелі адамзаттың азық қоры болып табылады. Астық - ... ... ... азық-түлігі, сонымен қатар, дәнді дақылдар -
өңдеу өнеркәсібінің шикізат қоры (сыра қайнату, ... ... ... т.
б.) болып табылады.
Дүние жүзі егіншілігінде дәнді дақылдардың арасында бірінші ... ... Оның егіс ... 220 млн. га, ... жер шарындағы барлық дәнді
дақылдардың 28,9%. Дәнді дақылдардың ішінде күріш, жүгері, ... арпа ... ... зор. ... ... арттыру - біздің еліміздің ғана емес, бүкіл
дүние жүзінің ... ... ең ... ... ... ... Бұған халық қажетін азық-түлікпен қамтамасыз ету мен мал шаруашылығын
дамыту тікелей ... ... ... ... ... ... солтүстік облыстарында - Көкшетау, Қостанай, Солтүстік Қазақстан,
Павлодар, Қарағанды және Ақмола ... ... орта ... ... ол 11 млн. га ... ... солтүстік облыстарында 2005-2008 жылдары орта есеппен
астықтың жалпы түсімі 15,3 млн. т, ал ... әр ... 9,9 ц ... [2].
Оңтүстік Қазақстан облысында масақты дәнді дақылдардан, тәлімі жердерде
күздік бидай мен арпа, таулы аймақтарда ... ... ... ... ... ... ... жүргізілген көпжылдық
тәжірибелерге сүйенсек, облыстың барлық ... ... ... ... ғана ... ... ... тұрақты мол өнім ... ... ... ... көп ... ... бидай.
Жер шары халқының жартысынан көбі негізінен бидаймен – нан, макарон,
кондитер өнімдері т.б. қоректенеді. ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру үшін, оларда бағалы сапа көрсеткіштері
мен қасиеттер болған абзал.
Бидай дәнінің сапасын сипаттайтын маңызды көрсеткішке ақуыз ... ... уызы ... жатады. Бұл көрсеткіштер бидайдың пайдалану сипатын
анықтайды [3].
Өңдеу (өндіру) өнеркәсібі мен ... үшін ... және ... ... ... бағаланады. Күшті бидайға ақуызы мен дән уызы мол жұмсақ
бидай жатады.
Жұмсақ ... ... ұн мен ... ... ... жинақты көрсеткіш
— ұнның «күшіне» қарай күшті, орташа және осал (әлсіз) ... үш ... ... ... ... уызының жиырымдылығы және созылымдылығы
жағынан көзге түседі. Мұндай ұннан пісірілген нан көмпиіп тұрады, түрі өте
ұнамды, бүйір қабығы жұқа ... тор ... ... созылмалы келеді,
сондай-ақ өте дәмді, сүйкімді иісі ... ... ... ... бидайдың
байытушылық қасиеті бар: осал бидайдың ұнына аздап күшті бидайдың ұнын
қосқанда одан ... ... ... ... жақсарады. Күшті бидай ең
таңдаулы бидай болып саналады, сондықтан ішкі және халықаралық нарықта оған
деген ... ... ... күші ... бар ... ... айтқанда филлер, ешқандай
қоспасыз-ақ жақсы сапалы нан береді. Оған жататын сорттар ақуызының ... ... ... біршама төмен, сондай-ақ қамырының ашытылған
кездегі ферменттік тұрақтылығы да ... ... ... ... ... ... қасиетін жақсартуға қабілетті емес.
Осал (әлсіз) бидайдың ақуызы шамалы, дән уызының жиырымдылығы өте әлсіз
болады. Сондықтан нан ... ... ... болады. Осал бидай
нанының сапасын жақсарту үшін міндетті түрде ... ... ұнын ... ... ... ... астығы жоғары сапалы макарон өндіруге таптырмайтын
шикізат болып табылады. Жұмсақ бидай ұнынан ... ... ... ... олар ... ... ... алмайды, омырылғыш, піскен кезде
жабысқақ келеді де тиімсіз түске ... ... ... ... ... ... макарон өте жоғары сапалы деп есептеледі. Мұндай түс
каротиноид ... ... ал оның ... жұмсақ бидайға қарағанда
қатты бидайда орта есеппен екі есе ... ... ... ... ... сай ... ... қамыры тығыз
жабыспалы, қалыпқа салғанда ... ... ... берік және
пішінді. Бұл қасиеттердің барлығы жоғары ... ... ... ... қамырға тән. Қатты бидай жоғары сапалы ұнтақ жармасын ... ... ... ... ... ... диірменге тартқанда қырлы ұн
бөліктері бірыңғай ... ... ... ұн ... ... ... нәзік
келеді, ал жұмсақ бидайда олар борпылдақ әрі ұсақ саңылаулары болады. ... ... мен оның ... да үлкен рөл атқарады. Қатты бидайдың дән
уызы «қысқа» серпімді болып ... ... оның ... ... ... аз, тор ... нашар болады. Газ ұстау қабілетінің төмендігінен
қатты бидайдың нандық сапасы ... ... ... ... ... кем ... 22—28% дән уызы ... тиіс және екінші
топтан төмен болмау керек, көлемдік масса 770 г/л және одан да ... ... ... басқа типтері 10—15% аспайды және астық қоспасы 15%
аспауға тиіс класты бидайдың барлығында ... түсі ... тип ... ... ... ... керек: астық аурудан, қызып кетуден ... ... ... тән түсі мен ... иісі сақталуға тиіс [5].
Күздік дақылдар өзінің биологиялық ерекшеліктеріне қарай күзгі, қысқы
және көктемгі ... ... ... ... ... жаздық дақылдарға
қарағанда өнімді көп береді. Топырағы құнарлы, ылғал ... көп ... ... ... ... ... жыл сайын тұрақты мол өнім алып
отыруға болады.
1.2 Дақылдың таралуы, ботаникалық әр ... және ... ... ... ... және Тrіtісum туыстығына жатады.
Осы заманғы жіктеу бойынша бұл туыстық 22 ... ... Ол ... ... ... ... ... соматикалық жасушасында 42 хромосомы бар гексаплоидты
түріне (2п-42) жатады. Гексаплоидты ... ... ... ... ... ... ... т. б. бидайлары). Олардың ішінде ең кең
тарағаны жұмсақ бидай (Т. аеstіvum). Бұл ... ... ... ... ... ... дақылы. Ол жер шарының ... ... ... ... шеңберден оңтүстік Африка мен Америкаға ... ... ... ... ... қатар 4000 м биіктікке дейінгі белдеулерде
өсіріледі [7]. ... бәрі бұл ... ... ... ... ... бойынша да, морфобиологиялық ерекшеліктері бойынша
да (күздік, жаздық, ... ... және ... ... ... ... ... келеді.
Бидай түрлерінің ішінде барынша маңыздыларына жұмсақ және қатты бидайлар
жатады.
Жұмсақ ... (Т. ... ... ... ... көп
тараған, масағы борпылдақ, қылтықты және ... ... ... ... шашыраңқы орналасқан және масақ ұзындығынан қысқа.
Масақ қабықшасы ұзынша әжімді, оның қыры (киль) ... ... ... кетеді. Масақтың «бет» жағы бүйірінен жалпақ. Масақ асты сабанының
бөлігі қалыпты жағдайда кеуек. Дәндері жеңіл үгітіледі, ... ... ... ... ... ... немесе жылтыр (шынылы). Айдары айқын ажыратылады,
қылдары ұзын ... және ... ... кең ... сондықтан сыртқы орта мен
адамзат әсеріне көп ... ... ... ... ... Бидайды түршелерге ажырату үшін тұрақты морфологиялық бес
белгісі — масақтың қылтықтылығы, масақша түктілігі, масақтың, ... ... ... алынған.
Бидайдың әрбір түршесі биологиялық және өндірістік ерекшеліктерімен бір-
бірінен ажыратылатын бірқатар түрлерін біріктіреді. Бір түршеде жаздық ... те, ерте ... және кеш ... т. б. ... ... ... бидайдың тамыр жүйесі - шашақты. Тамыр жүйесінің құрылысы мен
оның даму сипаты өсімдік түрі мен ... ... ... ... ... ұрықтық (алғашқы - 3-5) ... ... ... Соңынан түптену түйінінен қосалқы ... ... ... кейін (3-4 жапырақ кезеңі) түзіледі, олар топыраққа тез бойлайды.
Ұрықтық тамырлары бүкіл ... ... ... ... ... ... бұрын түзіліп, оларды ұзындығы бойынша ... да ... ... ... ... 150 см және одан да ұзын ... Алайда жоғары өнімді түйін тамырлары жақсы ... ғана ... ... ... ... ... (екінші, қосалқы) тамырлар
түзілмейді, ал бидай мен арпаның астық өнімі ұрықтық тамырлар ... және 5-8 ц/га ... ... ... - ... ... ... шектелген түйін аралығынан тұрады.
Түйін аралығының саны жапырақтар санына сәйкес келеді. Сабаны қуыс, жүгері
мен шай ... ғана ... ... ... орта ... ... ал жоғары бөлігі жіңішке келеді.
Жапырақтары 2 түрде - ұрықтық (3-4) және сабақтық ... ... ... қынабынан және жапырақ ... ... ... ... ... ... ... деп аталатын жұқа түссіз қабық
болады. ... ... ... ... және жапырақ қынабының ішіне судың
өтуін ... ... ... негізінде (басында) ұзынша кұлақшалар
немесе мүйізшелер түзіледі, олар сабақты орай өседі.
Гүл ... - ... ... ... ... және масақшалардан тұрады.
Білік өзара әртүрлі күйде орналасқан мүшеліктерден тұрады, олар түзу ... ... ... ... (қара бидайда) болуы ... ... ... ... де екі кең ... мен екі ... болады.
Біліктің кең жағын бет жағы, ал қыр жағын бүйір жағы деп ... ... ... бет және ... ... ... ажыратады.
Әрбір мүшеліктің төбесі жуанданып бітеді де тұғыр (кемер) деп аталады,
онда масақшалар орналасады. Әдетте бидай мен қара ... ... ... ... ... ... ал ... үш масақша орналасқан. Әрбір
масақша екі ... ... ... екі ... ... ... ... қабықшалары әртүрлі деңгейде дамыған,
кейбіреулерінде (арпада) масақ ... ... екі ... ... ... екі қабықшасы болады: масақ қабықшасына таяу орналасқаны
қалыңдау болады да ол сыртқы гүл қабықшасы деп ... ал ... ... әрі ... ... және оны ішкі гүл ... деп ... Гүл
қабықшаларының арасында екі қалақты аналық аузы бар жатын мен үш аталық
орналасқан.
Жемісі — дән. ... ... ол гүл ... ... 1000
дәннің массасы сорттарына байланысты 36-45г [10].
1.3 Өсімдіктің биологиялық ерекшеліктері
Қазақстанның оңтүстігі күздік бидай өсіруге өте ... ... ... екі ... ... біріншісі-күзде, себуден
тұрақты бозқырауға дейін және екіншісі — көктемгі тірілуінен ... ... және ... ... қалуымен аяқталады. Күзгі кезеңде онда
тамыр жүйесі мен жапырақ беті ... ... ... ... температураның
нәтижесінде түптену түйіндері мен жапырақтарда қорлық пластикалық заттар,
әсіресе қанттар, мол жинақталады. Өсімдіктер тыныштық ... ... ... бойы осы ... ... ... бидайдың ойдағыдай қыстап шығуына өсімдік
ткандеріндегі судың мөлшері көп әсер ... Оның тым көп ... ... ... ... ... әкеліп соғады: жасушаларда судың артық
мөлшері мұз кристалдарының ... ... ... бұл ... үшін ... ал су ...... биоколлоидтарының коагуляциясына
ұрындырады да өсімдіктер құрып кетеді. Өсімдіктердің ... ... ... ... ... төтеп беруі оның кысқа
төзімділігі, ал өсімдіктердің төменгі теріс температураға төтеп беруі ... деп ... ... бидайдың аязға төзімділігі ... ... ... ... И.И. ... дақылдардың екі шынығу
кезеңін ажыратады: алғашқысы +8—10°С жылылықта ... ал ... ... ... ... ... [11]. Неғұрлым екінші кезең ... ... ... ... және аязға төзімді болады. Шынығу процесі
өте күрделі құбылыс, оның толық мәні әлі шешілген жоқ. Ашық, жылы күн ... ... ... ... ... ал ... жылы ауа райы оны
тежейді. Солтүстік Қазақстандағы жиі қайталанып ... ... ... ... ... дайындығын нашарлатады. Жақсы шыныққан күздік бидай
түптену түйінінде — 30°С аязды көтереді [12]. Жақсы қар қабаты үсіктен ... ... ... кетпеуден сақтайды. Шамадан ерте, немесе кеш себілген
егістік қысқа төзімділігін төмендетеді. ... ... ... ... ... ... ... мүмкін:
- күзгі әлсіз дамудан, қар қабатының жеткіліксіздігінен ... үсіп ... ... ... ... ... ... бетіне шығып қалуы;
- ойпаң жерлерде судың молдығынан тыныс алу ... ... ... ... ... ... ... жеткіліксіздігінен егістіктің солып қалуы;
- ұзаққа созылған жылмақ пен қайталанған суықтың әсерінен ... мұз ... ... ... ... ... мұзға қатуы мен
механикалық жарақаттануы.
Өсімдіктердің үсіп кетуіне қарсы ... ... ... ... ... пайдалану, фосфор, калий тыңайтқышын енгізу, мерзімінде себу,
тұқымды тереңірек сіңіру, ықтырма көмегімен қар ... т.б. ... ... ... ... сақтандыру үшін қар қабатын тығыздаған ... ... ... тезірек қатады да өсімдіктің пластикалық ... ... аз ... тым ерте жиі себу мен ... қоректендіру азоттың
артық мөлшерін қолдану т. б. ... ... ... ... мен
тамырлардың топырақ бетіне шығып қалмауына тұқымды ТУР ... ... ... және себу мен себуден кейін топырақты ЗККШ-6А катогымен
тығыздау жақсы көмектеседі.
А.В. Артюшенко мен О.Г.Артюшенконың ... [13], ... ... күздік бидайдың жойылып кетуі қыстың қолайсыз ... ... ... ерте ... бастап ылғалды буландыра бастайды ал тамыр
жүйесі әлі топырақтың тоң ... ... да ... ... ... ... нәтижесінде өсімдіктер әлсірейді де түнгі аяздың әсерінен
(-12-14°С) опат болады. Сондықтан қар қабатын жасай отырып өсімдіктің ерте
көктемде ... ... ... ... бидайдың тұқымы, жаздық бидай сияқты, +1-2° ... ... ... ... өнуі ... температурада жүреді [14]. Бұл
жағдайда егін көгі 6-9 ... ... ... ... Целиноград АШИ өсімдік
шаруашылығы кафедрасының, тәжірибелерінде күздік бидай көгі орташа сөткелік
ауаның 18,6°С температурасында бес сөткеде, ал 15,9 және ... ... ... ... - ... 6 және 8 ... пайда болады [15].
Өсімдіктің көктемгі оянуы 3-4° жылылықта басталады, ... өсіп ... ... ... Қысқы, көктемгі төменгі температура мен оның күрт
өзгеруіне күздік бидай өте ... Қар ... ... түптену
түйінінде – 16-18° температурада өсімдік опат болады, 20 см қар қабаты ... ... ал 30-60 см -40° ... ... береді [16].
Өйткені, қардың астында температура анағұрлым (10- 15°С) ... ... ... ... ... ... - 25° және одан да жоғары
аязға төтеп береді.
Күздік ... ... және ... 2-4°С ... ... ... ... жылылық +12-14°С. Солтүстік Қазақстан аймағында қолайлы мерзімде
себілгенде 9-20 күннен кейін негізгі ... қоса 2—3 ... ... және бұл кезең 30-35 күнге созылады [17]. Жекелеген
жағдайларда, ... ... ... ... өсімдіктер түптеніп
үлгермей қысқы тыныштық күйге кетеді. Күздік бидайдың түптену қарқыны мен
ұзақтығы ... ... ... мен ... ... ... жеңіл өнуіне, қыстап шыққан өсімдік күйіне байланысты өзгереді де
орта есеппен 30-35 күнге созылады.
Қолайлы температура түптену кезеңінде + 15-16°, ... ... мен ... ... ... 20-25° С ... бидайдың көктеуі мен түптенуінде ылғалдың маңызы зор. Ф.Н.Прунков
пен И.П.Осиповтың [19] деректері бойынша, себу қарсаңында топырақтың ... ... ... ... қоры 10 мм ... болса, онда өсімдіктердің өсіп-
жетілуінің алғашқы ... ... ... ... ... 10 мм аз болса - егін көгінің пайда ... ... ал 5 мм ... ... - егін ... ... төмендейді де
өсімдіктер дамуының алғашқы кезеңінде-ақ опат болуы ықтимал. Күзгі ылғал
жетімсіздігінде қалыптасқан тамыр ... ... ... ... аз ... ... ... қыстап, көктемде әлсіреп шығады,
оның үстіне көктемгі ылғал қорын ... ... ... да ... ... азаяды. Қалыпты қыстан шығу жағдайында күздік бидай көктемгі
тірілу кезеңінен масақтануға дейін ... ... ... мөлшерінің 70%,
гүлдену - балауызданып пісу кезеңінде 20% дейінгі мөлшерін ... ... ... топырақ ылғалдылығы 60 см қабатта ТДЫ-тың 70-75%. Күздік
бидайдың ... ... – 460-500 ... дәнді дақылдардың ішінде бидайдың топыраққа қажетсінуі барынша
жоғары. Ол мол ... ... ... ... әрі ... мен қызғылт қоңыр топырақтарда қамтамасыз етеді. Ойпаң,
батпақты ... ... ... ... Оған ... су ... және өсімдіктердің езіліп кетуін болдырмайтын тегіс танаптарды
таңдап алған жөн.
Негізгі және қосалқы 1 ц ... ... ... ... шығарылатын қоректік
заттар мөлшері; N – 3,25, Р2О5-1,15 және 2,1- К2О кг құрайды [21].
Жалпы ылғал ... 70 ... ... ... оянудан масақтану
кезеңінде, 20 пайыз гүлдену-қамырлана пісу ... ... ... тамыр жүйесі таралатын негізгі қабатта (60 см) жалпы ылғал
сыйымдылықтың 70-75 пайыз мөлшері болған жағдайда, ең жоғары өнімділікке ... ... ... аймақта аудандастырылған сорттары
Шаруашылықта күздік бидайдың Стекловидная 24 және ... 1 ... ... ... ... 24". Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан облыстарында
аудандастырылған. Жамбыл олысында ... ... орта ... 26,0 ц/га ... "Безостая 1" стандартынан жоғары). Алматы облысында 32,9 ц/га
(стандарттан 3,8 ц/га ... ... тез ... ... 80-88 см, ... шыдамдылығы мықты, ыстыққа-қуаңшылыққа шыдамды. Қысқа шыдамдылығы
"Безостая 1" мен шамалас. Түраралық шағылыстырып Г – 17 – 81 – 9 - ... 56 х ... 2) х ... жекелеп сұрыптау арқылы
шығарылған.
Авторлары: Оразалиев Р.А., Нұрбеков С.Н., ... Е.В., ... ... түрі - жұмсақ бидай, эритроспермум тармағы. Масақ пирамида
тәріздес, ұзындығы және тығыздығы орташа. Масақ қабығы жалпақтау, ... ... ... тісі ... иығы ... ... ... Қыры нашар
дамыған. Дәні ірі, жұмыртқа пішіндес, қызыл, сызығы орташа, дән түбірі
түкті. ... ... ... ... ... ... ... мен нақты жағдайы, топырақ құнарлығы, тиімді алғы дақыл және
т.б.
Тұрақты өнім алып, жиын-терімде шашылып-төгілу шығынын азайту мақсатында
сорттардың өсіп ... ... ... (ерте, орташа, кеш пісетін),
экологиялық икемділігі түрліше және сорттардың технологиясы толық игерілуі
тиіс.
Суармалы экотипті сорттың ... ... ... ... егістік бірқалыпты
жетіліп, жоспарлы саны толық сақталып, дәні салмақты, масақтың дәңдеуі
толық болса, ... ... ... 1. Краснодар АШҒЗИ-да будан "Безостая 4" сортынан жекелеген
өсімдіктерді сұрыптау әдісімен ... ... ... ... ... түріне жатады. Масағы қылтықсыз, қабығы түксіз, дәні
қызыл. Масағының ұзындығы орташа, тығыздығы (10 см діңгекке 19-21 ... ... ... ... ... (2,5 мм) ... ... Масақ
қабығы дөңес, жалпақ тамыршалары ... иығы тік, ... қыры ... Тісі өте ... (1 мм ... ... ... бойында бір қалыпты
таралған. Гүл қабығы дәнді толық қамтиды.
Дәні дөңес, ірі. 1000 дән ... 39-45 г. ... биік емес ... ... ... ... шыдамды. Жапырағы - түксіз, сабақтанудан масақтану
аралығында балауыз жамылғысы ашық көк реңді болады. Өсімдік тік ... ... ... жақсы және өте жоғары. Бағалы, күшті ... ... 30-60 ц/га. ... ... ... ... ... саралай отырып
шаруашылық жағдайында күздік бидайдың Стекловидная 24 ... ... ... ... ... ... Өйткені, бұл сорттың Безостая 1
сортына қарағанда өнімділігі 1,3 ц/га жоғары және беретін ... ... де ... Сонымен бірге Стекловидная 24 сорты суыққа және
қысқа төзімдірек келеді.
2 ... ... ... топырақ, ауа-райы жағдайлары
Оңтүстік Қазақстан облысы, Сайрам ауданы, Ақсукент ауылы Батыс Тянь-Шань
тау жүйесінің эфемероидты, қысқа шөпті, ... ... тау ... ... 450-500 м ... ... жер ... Батыс Тянь-Шань тауының маңындағы адырлы ... ... ... ... жазыққа ұласатын жерлердің салыстырмалы биіктігі
10-20 м аралығында ауытқиды.
Жалпы климат өте көп ... көп ... ... мол
жарығымен, ұзаққа созылатын суықсыз кезеңімен, ерте көкиемдегі көп түсетін
жауын-шашынымен ерекшеленеді. ... ... ... мөлшері 450-500мм.
Климатқа тән ерекшелік – бұл жылдық жауын- шашын ... 80-90 ... ... ... ... ... ... кезеңдерде жауын-шашын біркелкі түспейді, жаз ... ... ... және ... бағыттағы жылдамдығы 4-5 м/с болатын ыстық
желмен, аз мөлшердегіжауын-шашынмен ерекшеленеді.
Аймақта жаз ыстық және ... ... ... температурасы 260С. Ауаның ең
жоғары температурасы шілде айында 42 0С-қа жетеді. Қыс – ... аз ... ... ... ... -2,60С, ал ең ... - 300С. ... температурадан төменгі температураға дейін 72 0С.
Тұрақты қар жамылғысының ерте түсетін мерзімі қараша ... ... ал ... ... ... 30 ... Қар ... ең жоғары
биіктігі 28см. Қыс мерзіміндегі тұрақсыз қар жамылғысы 56 пайызды құрайды.
Көпжылдық мәләметтер бойынша орташа есеппен қарағанда жыл ... ... ... 11,9 0С құрайды. Аязсыз кезеңнің ұзақтығы орташа ... ... ... сәуір айының басында тоқтайды және қазан айының
соңында қайта басталады. 100С- ден ... ... ... ... ... ... ауа ылғалдылығы 57%.
Қыс кезеңінде түсетін (жаңбыр, қар түрінде) ылғал жылдық жауын-шашынның
30-40, көктемгі- 28-36, ... – 6-10, ... – 20-25 ... ... тамыз, қыркүйек айларында түсетін жауын- шашынның аз болуы
топырақ ылғалына ... әсер ... ... ... ... тыс ... мен ... шашынның өте
аз болуы топырақтың көп құрғауына және оның ылғалының ең төменгі шегіне
жетуіне ... ... ... да ... көп ... ... ... суармалы танаптарда орналастырған дұрыс.
Шаруашылық танаптарының топырағы – кәдіигі оңтүстік сұр топырақ. ... ... ... леес тәрізді саздақ болып келеді. Топырақ
қабаттары әлсізкөрінеді.
Морфологиялық ... ... ... ... ... сипатталады (А+В=50-60см оның ішінде ... Қара ... түсі қуаң ашық ... қабаты А қабатына қарағанда ашықтау. Карбонаттар 25-65 см қабаттан
кейін білінеді, ал 65 см-ден төмен қабатта гипс ... ... ... ( А1=5-6 см) ... ... және ... шымға ұқсас болып келеді. Құрылымы ... ... ... ... ... топырағының химиялық-физикалық құрамы. ... ... ... ... ... |Жылжымалы форма ... | ... ... ... |
| | ... |
| | |рН | |
| ... ... % ... |СО2, % ... ... |1,75-3 |4500 |400-500 ... ... |1,5-2 ... |350-450 ... ... |1,4-2,5 |4600 |400-500 ... |1,5-3,5 ... |400-500 ... |1,8-2,2 ... |500-800 ... |1,5-3 ... |400-450 ... |2,5-3,5 |3800 |400-500 ... ... ... шығарғанда әсерлі бастаушы ... ... ... ... әрбір центнеріндегі қоректік заттардың
кг-дық мөлшерін есепке алған ... ... ... ... ... центнерінде 33-34кг күкірт
қышқылы аммонийде - 20-21, хлорлы аммонийде - 24-25, мочевинада - 42-46 ... ... - 14-18, ... 32-40 кг ... ... тұзында -
30-40, хлорлы калийде - 48-60 кг калий бар.
Минералдық тыңайтқыштар құрамындағы ... ... ... де әр ... ... - 30%, ... тыңайтқыштарынан -
25%, нитраттық азоттан - 70%, тез еритін азоттан -20% шамасында.
Органикалық және ... ... ... ... ... ... ... тыңайтқыштармен алмастырғанда,
жергілікті тыңайтқыш ... ... ... ... ... ... ... анықтауға болады.
Кесте 3
Жергілікті тыңайтқыштар құрамындағы қоректік заттар мөлшері. (Әрінов
Қ.К., 2001ж)
|Тыңайтқыштар ... ... ... ... ... ... көң |5,0 |2,5 |6,0 ... көң |7,5 |4,0 |6,0 ... көң |2,2 |0,1 |4,6 ... ... |1,5 |20,0 |10,0 ... күлі |- |3,8 |7,0 ... және шаруашылықтан алынған мәліметтерді пайдалана отырып,
негізгі дақылдан жоспарлы өнім алу үшін ... ... ... ... Нақты топырақ-климаттық жағдайында дақылды өсіру технологиясы
Оңтүстік Қазақстан облысында дәнді дақылдардан негізінен көп егілетіні
күздік ... ... ... ... ... ... күзгі, қысқы
және көктемгі кезеңдердегі ылғал қорын тиімді пайдаланса, жаздық ... ... көп ... ... ... ... ... көп түсетін
таулы аймақтарда күздік дәнді дақылдардан жыл ... ... мол өнім ... ... Оңтүстік-Батыс ауылшаруашылығы ғылыми өндірістік
орталығының топырақ – климаттық жағдайлары мен ... ... ... ... ... оны өсірудің технологиясын жасау дақылдан
алынатын мол өнім мен сапалы дән ... ... бір жолы ... ... курстық жұмыс барысында дақылдың ауыспалы егістегі орны,
қолданылатын тыңайтқышы, ... ... ... тұқымды әзірлеу, оны
себу мерзімі, мөлшері және ... ... күту және ... ... ... қарастырылады.
2.4 Дақылдың ауыспалы егістегі орны
Күздік дақылдардың өнімін ... үшін алғы ... ... ... зор. ... қуаң ... аудандарында күздікті ең алдымен күздік
бидайды, ықтырмалы пар мен ... ... таза ... ... Көп ... бір жылдық шөптер, сүрлемеге арналған жүгері, бұршақ, ... ... және ... да ерте ... ... ... үшін
жақсы алғы дакыл болып саналады. Күздік дақылдан кейін егістік жаздық дәнді
дақыл ... ... ... ... таза ... ... дакылдар ауыл шаруашылық дақылдарының көпшілігі үшін ... ... ... ... ... ... ... Сайрам ауданы, Ақсукент
ауылы жағдайында күздік бидайдан мол өнім қалыптастыру үшін төмендегідей 9
танапты ауыспалы егіс ұсынылады:
1. ... 1 жыл + ... ... 2 жыл;
3. Жоңышқа 3 жыл;
4. Күздік бидай;
5. Күздік бидай;
6. Жаздық арпа немесе жаздық ... Сүрі ... ... ... Күздік бидай;
9. Күздік немесе жаздық бидай.
Парға себілген және ... ... алғы ... бар ... ... мол өнім ... ... шарты оның алғы дақылдарын мезгілімен жинап
алып, топырақты мұкият өңдеп отыру болып табылады. Алғы дақылды ... ... үшін ... ... ізінше жүргізілу керек [23].
2.5 Тыңайтқыштар жүйесі
Ауыл шаруашылық дақылдарын тыңайту тәсілдерін өзге ... бөле ... ... ... ... ... сезімталдығы жөнінен күздік
бидайдың біраз ерекшелігі бар. Оған ... аз ... ... ... 6.7) құнарлы саздақ және саз топырақ ... ... ... ... жеңіл құмды топырақта жақсы ... және ... да ... ... ... ... ... жүйесі мынадай:
негізгі тыңайтқыш, күзде топырақты өндегенге дейін де — ... ... ... ... ... яғни себумен бірге тыңайту
және өсімдіктің өсу кезінде ... ... ... ... ... ... ... үшін негізгі тыңайтқыш ретінде
гектарына 15—20 т көң, 40...50 кг Р2О5 және 40...45 кг К2О ... ... ... ... қосады.
Күздік дақылдарды азоты аз топыраққа немесе екпелі ... ... ... ... алғы егістен кейін (бұршақ дақылдарынан басқа) ... 20...25 кг ... ... ... ... ... ... Сайрам ауданы, Ақсукент ауылы ... ... ... ... ... 21,1 ц/га өнім алу үшін ... ... 239 кг, қос суперфосфатты 170 кг топыраққа сіңіруіміз
қажет. Күздік бидайдың ... ... ... ... және ... ... мақсатында алғашқы 3-4 нағыз жапырақтар пайда болу
немесе түптену кезеңінің басында гектарына 30 кг ... ... ... ... топыраққа енгіземіз, көктемдегі өсімдіктің ... ... ... ... 120кг және ... ... ... артатын масақтану кезеңінің басында гектарына 89
кг ... ... ... ... Қос ... негізгі және егін
себер алдындағы ... ... ... ... ... ... және ... сапада өңделген топырақ күздік дақылдардан жоғары
өнім алудың бірден бір ... ... ... ... топырақ-климат жағдайына,
алғы дақылға және арамшөппен ластануына байланысты. Күздік ... ... ... ... ... тыңайтылған таза пардан
немесе ықтырмалы пардан кейін себеді.
Құрғақшылық жылдары пардан басқа алғы дақылдардан кейін ... ... ... күздік үшін пайдасы мол. Құрғақшылық жылдары танапты 8...
10 см ... ... ... ... немесе жазық сыдыра жыртқыш құралмен
өңдеу арқылы топырақ ... ... ... әрі оны ... ... және ... өсімдіктің өсуіне өте қолайлы жағдай жасайды.
Топырақты негізгі өңдеу тамыз айының басында 28-32 см ... ... ... жүргізіледі.
Кесте 4
Топырақ өңдеу жүйесі. (Апушев А.К., 2001ж)
|9 танапты астық ауыспалы егістігі, алғы дақыл- ... ... ... ... ... ... |Жұмысты |Сапалық |
| ... ... ... ... ... ...... ... ... ... ... |8-10 см |
| | ... | |
| | ... соң | |
|Аудара жырту ... ... ... |28-32 см |
| | ... | ... |ПН-3 ... айының |100м жерге |
| | ... |1-2м |
| | | ... ... ... ... себерден|8-10 см |
| | |2-3 күн ... ... себу ... ... өңдеуде танапты тегістеу, қопсыту, тығыздау
жұмыстары қарастырылады. Егін себуден 2-3 күн бұрын культивациялау 8-10 ... ... ... ... ауыр ... ... келетін топырақтардың
үстінгі бетіне қабыршақ пайда болса, ол өсімдіктің бірқалыпты өсіп-дамуына
кедергі ... ... ... ерте көктемде тырмалау арқылы
топырақтың бетін кесектендіреді, арамшөптер мен әр ... ... ... ... ... ... ылғал сақтауға кемектеседі және ... ... ... ... оны ... ... ... сіңіреді.
Күзде жақсы түптенген және қыстан куатты шықкан күздіктер көктемде табанды
тракторға тіркелген алым ені кең ... ... Егер ... ... онда ... ... ... Ал егін бітік бітсе, онда ... ... ауыр ... ... ... ... ... әзірлеу
Себу алдында күздік дақылдардың ... ... оның ... ... мен ... ... тереңдікке және қандай мөлшерде себу керек
екенін ... ... Мол өнім ... ең ... жолы ... ... тұқымды
себу. Себу үшін ірі, іріктелген, ауыр ... ... жоқ ... ... сай ... 1 немесе II класты ... таза ... ... Бұл ... ... ... пайыздан кем болмауы тиіс.
Кесте 5
Негізгі дақыл тұқымын себуге әзірлеу. (Апушев А.К., ... тік қат ары ... ... ... ... ... алға ... |Препараттың мөлшерінің шығыны |Ауылшаруа-шылық машиналары
маркалары |Жүргізілетін мезгіл |Сапасына қойылатын талаптар | |1 ... ... ... |----- |----- |Себуден 20-30 күн бұрын
|Қалыңдығы 30 см етіп жаю | |2 ... ... ... қарсы
|3,0 кг |ПС-1,0 |Себуден 8-10 күн бұрын |Витавакс 200,75% д.г. | ... ... ... ... ... (3—5 ... немесе дән
құрғатқышпен екпіндете ... Бұл ... ... ... ... тез ... кемек береді. Әр түрлі ауруларға қарсы
тұқымды дәрілейді. 1 тонна тұқымды дәрілеу ... 0,2-0,3 л/га, ТМТД ... ... 50% д.г. -2,0-3,0 кг; ... универсал, 19,5%д.г. -2,0 кг;
бенлат, 50% д.г. 2,0-3,0 кт; ... 200,75% д.г. -3,0 кг; ... ... кг; ... 2% ... кг; ... 30% с.к.-2,0-3,0 л, фенорам 70%
д.г.-1,5-2 кг; ... 45% ... ... ПС-1,0 ... ... Тұқым себу мерзімі, мөлшері және әдістері
Себу мерзімі. Әр ... ... ... ... себу ... ... ... мерзімінде ылғалды топырақ қабатында ... өзі оның ... ... күшті болуына, дұрыс түптенуіне және
өсімдіктің жақсы шығуына ... мол. Себу ... ... ... ... ... және пластикалық заттары шықпайды. Ерте себілген
күздік дақылдар күзде қаулап көктеп, дүмпігіш және ауру ... ... ... мен ... ... ... байланысты басқа күздікке
карағанда ерте себуге болады. Қазақстанның оңтүстік облыстарында күздік
бидайды себу мерзімі 10 ... 10 ... ... ... Күздік дақылдарды егудің таңдаулы тәсілдері - тар ... ... 7,5—10 см), ... және ... ... ... 15
см). Негізгі күздік дақыл жалпылай себілетін дақыл. Бұдан басқа әдістерге
жататындар қатарсыз, жалдап және бороздалап себу. Соның ... кең ... ... ... себу ... табылады, себебі бұл жағдайда тұқым
топыраққа бірқалыпты ... одан ... ... ... ... ... ылғалды, коректік элементтерді пайдаланып жақсы дамиды [25].
Себу мөлшері. Күздік дақылдардан мол өнім алуда тұқымды себу ... ... ... бар. Тым көп ... аз ... ... ... себу мөлшері оның сортына, мерзіміне, себу әдісіне, арамшөптің
аз-көптігіне және қандай түрлерімен ластанғанына, алғы ... ... ауа ... байланысты. Ылғалды аудандарда егіннің жиі себілуі,
ал оңтүстік және оңтүстік батыс аудандарда (қүрғақшылык) егіннің ... ... ... ... ... ... себу ... шамамен
алғанда гектарына 3,5...5,5 млн. дана. Күздік қара бидайдың себу мөлшері
басқа ... ... оның ... ... 10-15% ... ... ... себу мөлшері Отанымыздың аймақтарына ғана
емес, кейде жеке шаруашылықтарға, ондағы топыраққа және қолданатын сортына
қарай белгіленеді.
2.9 ... ... ... ... себу ... ... егінді орып алғанша
жүргізіледі. Өсірілетін дақылдың ерекшеліктеріне және ... ... әр ... тән, ... ... ... талабын ескерілуі тиіс.
Егін көгі шығып өсімдік түптену кезеңіне жеткенде танапты бірінші ... ... ... ... ... негізгі мақсат қыстауға
кететін өсімдіктің толық қанды дамуын қалыптастыру. Ол үшін ... ... 20 ... ... ... ... азот тыңайтқышымен
қоректендіру ерте көктемде танапқа техника шығуына ... ... Бұл ... қоректік заттардың қалған мөлшері ... ... ... 6
Негізгі дақыл егістігіндегі күтіп-баптау жұмыстары. (Әрінов Қ.К., 2001ж)
Реттік қатары |Шаралар |Дақылдың даму сатысы |Жұмысты жүргізу
мезгілі |Препарат-тардың шығын мөлшері (кг/га) ... ... және ... ... ... ... | |1 |Үстеме қоректендіру |Түптену |Қараша айының басы ... 20 % ... ... селитрасы | |2 |Үстеме қоректендіру |Қайта
көктеу |Наурыз айының ортасы |Қажетті мөлшердің 80 % |РУМ-8 |Азот ... |3 ... ... ... айының 3 онкүндігі |---- |БИГ-3,
БЗСС-1,0 |3-4 см | |4 |Гербицид шашу |Түптену |Сәуірайының 1 онкүндігі
|1,9-2,5 л/га ... ... 40 с.е. | |5 ... шашу |Түтікке шығу
|Сәуірайының 3 онкүндігі |0,2-0,3л/га |ОПШ-8 |кинмикс 5% э.к.- | |
Көктемгі ... ... ... буланудың өте көп болуын ескере
отырып топырақ ... ... үшін ... 3-4 см ... Бұл ... арамшөптердің ақ тамырларын жоюға септігін тигізіп
өсімдіктерді сиретуге көмектеседі.
Егістікті күтіп- баптау жұмыстарының ішіндегі ең ... ... ... және ... ... болып табылады.
Инсектицидтермен қарсы күресте мынадай препараттар қолданылады; Суми-
альфа 5% э.к.-0,2-0,3л; децис 2,5% э.к.-0,2-0,3; ... ... ... э.к.-0,15л; ровикурт, 25% э.к.-0,5л; БИ-58 40% э.к.-1,0л; Сумитион, 50%
э.к.-0,5-1,0л; кинмикс 5% ... ... 50% ... циракс 25%
э.к.-0,2 л және т.б. ІІ-ІІІ жастағы личинкалар басым болған кезеңде оларға
қарсы химиялық күрес анағұрлым ... ... ... ... ... ... барылдақ қоңызы көп зиянын
тигізеді. Оған қарсы Базудин, 60% э.к. 1,5 немесе волатон препаратының ... ... 60% э.к.- 1,5-1,8 л/га ... өніп келе ... ... ... ... бидай танаптарында кездесетін сабақты қоңыр тат, ... және ... ... қарсы Альто, 40% э.к. Байлетон,
25% д.у. ... 125% э.к. ... 45% э.к ... 25% э.к. ... ... ... өсірудің соңғы қорытынды жұмысы егін жинау болып табылады. Егін
жинау дән пісу ... сай және ... ... ... ... ... ... жұмысындағы негізгі өзекті мәселе болатын шығын мөлшерін барынша
азайту болып табылады.
ылғалдылығы 12-14 пайыз болғанда жинау ұсынылады. Бұл ... ... ... аяғы мен ... ... ... ... келеді. Жинау
жұмыстары тікелей ору тәсілімен СК-5, СК-6, Енесей-1200 комбайндары арқылы
жүргізіледі. Астық жинау ... ... ... болу шегі 0,5 пайыздан
аспауы керек. Егін орудағы сабақты қырқу биіктігі 12-15 см болуы тиіс.
3 Қоршаған ... ... және ... ... ... ... өнімін арттыруда
тыңайтқыштың маңызды рөл атқаратыны белгілі. ... ... ... ... дақылдардың түсімі орта есеппен 50-80
процентке дейін жоғарылайды. Демек, ... ... ... түрде
бас тарту өнім өндіруді күрт ... әкеп ... ... ... технологиясын сақтамау, оның кұрамында өсімдікке зиянды әсер ететін
улы қоспалардың кездесуі, сапасы нашар тыңайтқышты ... ... жер асты ... тағы ... ... ... объектілердің
ластануына ықпал етеді.
Сондықтан тыңайтқышты қолдануда қоршаған ортаны қорғау мәселесіне ерекше
көңіл бөлінуі тиіс.
Табиғи ортаның тыңайтқыштардың әсерінен ... мына ... ... ... тасымалдау, сақтау, қоспа дайындау және ... ... ... ... ... ... минералдық
тыңайтқыштардың егістікке жеткенше 10-15 проценті ысырап болады. Жоғары
концентрлі ... ... ... ... ... өнім
төмендейді.
2. Ғылыми жағынан негізделген тыңайтқыш қолданудың ... ... ... ... беру ... мөлшерін
әдісін дұрыс орындауға жете ... ... ... ... ... құнарлығын арттырады және ... ... ... ... ... ... ... құбылысы да
әсерін тигізеді. Қазақстанда ... ... ... ... ... ... астам. Оның 52 млн. гектардан астамы жел эрозиясына, ал
17 млн ... ... су ... ... Жанпейсов). Дүние жүзі бойынша күніне 100-200 гектар жер
эрозияға ұшырайды. Эрозияның ... ... ... ... ... ... бір гектар егістік жел эрозиясына ұшырағанда ол ... ... 108кг ... ... және 105 кг алмаспалы калий жоғалтады.
Ал су ... ... ... ... жердің әрбір гектары 2
тоннаға дейін жалпы азоттан, 230 кг ... мен 215 кг ... ... Д. Я. ... мәліметі
бойынша, жер бетінің ... 1,5-2 ... ... су ... ... ... жер 400-800 кг ... 100-150 фосфордан, 3-
5 ... ... және 10-12 ... ... ... ... ... арқылы эрозияның әсерінен топырақтағы ... ... ... ... ... ... ... (бөгде) қосылыстар мен
элементтер қоршаған ортаға зиянды әсер етеді. ... ... ... фтор, хлор, натрий және улы ауыр металдар (кадмий,
сынап, қорғасын т.б.) ... ... бұл ... ... аз ... пайдалы. Ал тыңайтқыштың ... ... ... қолданғанда
топыраққа улы заттар мен бөгде қоспалар көп ... ... ... ... мен ... дақылдың өнімі мен сапасына теріс әсер
етеді және жер асты ... ... ... ... ... мен құнарлылығының нашарлауына, биологиялық
құбылыстардың баяу ... ... ... ... ... ... Фтор фотосинтез және ... ... ... ... ... ... баяулатады. Ауыл
шаруашылығы дақылдары ауыр металдармен ... ... ... ... бірдей дәрежеде сіңірмейді. Көкөністер техникалық
және дәнді дақылдарға карағанда ауыр ... ... ... ... ... ... металдарын қорғасын, хром және сынапқа ... ... Мыс пен ... ... ... ... ... шаруашылығы дақылдарына көң, қорда, түрлі өндіріс қалдыктарын ұдайы
жоғары мөлшерде қолдану топырақ ... ... ... ... ... ... тыс көп ... әкеп соғады. Олардың топырақтағы
концентрациясының өте ... тірі ... ... ... пен өсімдіктің ауыр металдармен ластануын төмендетудің және ауыл
шаруашылығы дақылдарының құрамындағы улы ... ... ... басты
жолы - органикалық және минералдық тыңайтқыштарды ғылыми негізде қолдану.
Азотты тыңайтқыштардың жоғары мөлшерін пайдаланған кезде ... ... мен ... ... ... топырақтың төменгі
қабатына жылжуы күшейеді, өсімдіктің калий элементімен ... ... ... ... ... шектен тыс артуы адамдар
мен малдардың организмін уландырады. Мал азығы үшін нитратты ... ... ... ... 0,2% ... одан ... азоты бар азықты малға беруге болмайды. Адам өз ... ... 5 мг ... ... ... ... ... нитрат мөлшерін азотты тыңайтқыштардың жоғары
мөлшерін бірнеше рет ... беру , ... және ... бірге пайдалану , ингибиторларды тыңайтқышқа қосып ... себу ... ... және ... агротехникалық шараларды қатаң
сақтау арқылы реттеуге болады.
Фосфор тыңайтқыштарының экологиялық зардабы ... ... ... ... мөлшеріне байланысты. Адамды фосфордың ... және ... ... ... ... Егер СаО мен ... өнім құрамында 1:1 немесе 1:1,5 болса фосфор адам организміне
зиянды емес.
Фосфор тыңайтқыштарының шикізаттарын ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру арқылы қоршаған ортаның фосфор
элементтерімен ластануын төмендетуге болады.
Калий ... ... ... аз дәрежеде ластайды. ... ... ... ... хлордан картоп, темекі,
жүзім, талшықты дақылдар көп зардап шегеді. Шөп құрамында ... ... оны ... мал ... ... егістік топырағынан орта есеппен 20-25 калий
шайылады. Топырақ ерітіндісінде калий катионының ... ... мен ... (Са : К) және ... мен калий (Mg:K)
элементтерінің арақатынастары өзгереді. ... ... ... кальций мен магний көп мөлшерде ығыстырылады.
Тыңайтқыштардың беру мөлшерін, мерзімін, ... ... ... мол өнім жинауды ғана қамтамасыз ... ... ... ... улы элементтермен немесе олардың қосылыстармен ластанудан
сақтайды.
Қоршаған ортаның улы заттармен ластануын төмендету үшін ... ... ... ... ... биологиялық талаптарына, топырақ-климат жағдайларына,
аймақтың ерекшеліктеріне және жоспарланған өнім ... ... ... ... түрі, топыраққа ендіру әдісі
көрсетілген жан-жақты ... ... ... катаң орындау.
Қышқыл және кебірленген топырақты химиялық жолмен
мелиорациялау үшін әк, гипс ... ... ... ... ... ... агрономикалық ережелерді орындау және минералдық
тыңайтқыштармен тиімді ұштастырып қолдану.
Ғылыми жағынан ... ... ... ... су және жел эрозияларынан сақтауға арналған
шараларды пайдалану.
6. Түрлі аурулар мен зиянкестерге ... ... ... ... ... себу.
Қорытынды
Ауыл шаруашылығы дақылдары - түрлі құралдар мен машиналар арқылы
өсіріліп, ... ... ... ... өте ... рөл ... шаруашылығымен айналысуда егінші көптеген үнемі өзгеріп түратын
және күтпеген, тосын жайларға тап болады. Сонымен қатар өсімдікті қажетті
тіршІлік ... ... ету ... оның ... ортасының өсетін
де белгілі бір қолайлылау шамаға сәйкестеп өзгертуге тура келеді.
Өсімдік тіршілігіне өте ... ... ... ... ... ... ... тыңайтқыш қолдану, егін егу, күтіп-баптау,
өнімді жинау) уақытылы және ... ... ... ... зор. Бұл
жұмыстардың орындалуы кешеуілдесе, немесе ... ... ... өнім ... күрт төмендеуі және оның сапасы нашарлауы мүмкін.
Егістік дақылдар агротехникасындағы жіберілген ... жою ... ... ... ... емес. Сондықтан, өсімдік шаруашылығында ауыл
шаруашылығы дақылдарының соңғы ... ... ... ... ... ... ... ішінде ең бағалы азық-түлік дақылына жататын күздік бидай.
Оның дәнінің белогы көп (14...17% кейде, одан да ... және нан ... ... Ауа ... ... ... қыстан дұрыс қыстап шыккан
күздік бидайдың өнімі жаздық бидайдан және ... ... ... және астық дақылдарының ішінде бірінші орын алады.
Күздік бидай ... ... ... ... жәнс ... ... егіледі. Алдыңғы қатарлы шаруашылықтар күздік
бидайдың әр ... орта ... 40...50 ц өнім ... ал ... ... иегізделген жоғары агротехниканы пайдалану арқылы ... 60...80 ... ... одам да мол өнім ... ... ... дәлелдеді.
Курстық жұмысты орындау барысында төмендегідей қорытынды жасауға ... ... ... ... жылғы дамуын жақсарту және қыстауға
төзімділігін арттыру мақсатында ... 3-4 ... ... пайда
болу немесе түптену кезеңінің басында гектарына 30 кг ... ... ... ... топыраққа енгіземіз,
көктемдегі өсімдіктің қайта жандана дамуы ... ... ... ... қоректік элементтерге қажеттілігі артатын масақтану
кезеңінің басында гектарына 89 кг амонний селитрасын ... ... ... ... және егін ... ... ... өңдеумен
енгіземіз.
- Топырақты негізгі өңдеу тамыз айының басында 28-32 см тереңдікке ПЛН-4-
35 соқасымен ... Егін себу ... ... өңдеуде танапты
тегістеу, қопсыту, тығыздау жұмыстары қарастырылады. Егін ... ... ... ... 8-10 см ... ... Егер ... шықса, онда жеңіл тырмалар қолданылады. Ал егін ... ... ... үшін ... ауыр ... пайдаланылады.
- Күтіп-баптау жұмыстары тұқым себу алдында басталып, егінді орып
алғанша ... ... ... ... ... ауыспалы егістің әр танабына тән, ондағы өсілетін дақылдар
талабын ескерілуі тиіс.
- Оңтүстік Қазақстан жағдайында күздік бидайдың өнімін астық ... ... ... ... ... Бұл ... ... шілде айының
ортасына сәйкес келеді. Жинау жұмыстары тікелей ору ... ... ... ... ... ... жинау кезеңінде дәннің ысырап
болу шегі 0,5 пайыздан аспауы керек. Егін ... ... ... 12-15 см ... ... Ылғалмен қамтамасыз етілуіне байланысты
Оңтүстік Қазақстан облысы, Сайрам ауданы, Ақсукент ауылы жағдайында
тәлімі жерде күздік қара ... 21,1 ц/га өнім ... ... ... ... осы өнім ... ... әдебиеттер тізімі
1. Иманғазиев К. Егіншілікке тыңайтқыш қолдану жүйесі.- Алматы, ... ... Қ.К., ... А.К., және тб. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін
өндіру, өңдеу, сақтау және ... - ... 2001ж.- ... ... и ... ... Под. ред. Н.Н.Борисова. - М.:
Колос, 1977. –36 с.
4. ... Н., ... Қ.К., ... Н.А., ... ... Акмола, 1996ж.- 63-69бет.
5. Христенко А.Ф. Сельское хозяйство в сухостепной зоне ... ... 2002 ... ... Р. ... и ... почв ... Алма-Ата, 1977г.-
92с.
7. Родомакин А.Ф. Эрозия почв и меры борьбы с нею. Алма-Ата, ... ... Р.Е., ... Т.С., ... Б.С. ... ... ... 1997ж.- 58-61бет.
9. Берлянд С.С., Крючев Б. Д. Растениеводство. . Изд.4-е, перераб. и
доп. М., Колос, 1996г.-72с.
10. Шатилова И.С., ... М.К. ... ... ... ... культур. М., Колос, 1996г.- 100-110с.
11. Майсурян Н.А. Растениеводство. (Лабороторно-практические занятия) .
Изд.4-е, перераб. и доп. М., Колос, 1996г. 12с.
12. ... Н.И., ... А.Т. ... возделывания полевых
культур. Учеб. Пособие для сельских проф.-техн. училищ. М., ... ... 304 ... ... Р., ... А. ... ... 1989ж.- 77-85бет.
14. Жаңабаев Қ.Ш. және т.б. Агрономия негіздері. Астана, 2003ж.- 85-
91бет.
15. ... В. П. ... ... ... земледелия. М., Колос, 1997г.
135с.
16. Тұрғанбаев С.Ғ. Дихан ... ... ... ... ... . Алматы: Қайнар, 1989.-304 бет.
17. Крючев Б. Д. Практикум по растениеводству.- М.: Агропромиздат, 1988.-
287с.: ил.- ( Учебники и ... ... для ... ... ... Г.В. и др. ... ... /Г.В. Бадина, А.В. Королев,
Р.О.Королева;Под ред. Г.В. Бадина.- Л.: Агропромиздат, Ленингр. ... ... ... К.Ш., Саудабаев Т. т.б. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін
өндіру технологиясы.-Алматы, 1994ж.- 177-183бет.
20. Подгорный П.И. Растениевоство 2-е ... М. ... ... журналов и плакатов. 1963, -268 с.
21. НиколаевН.Г.,Разумов М.В.,Гладков В.Н. Пути ... ... ... 1985. – 225 ... ... Н.А., ... В.Н. и др. Растениеводство. Изд.3-е,
перераб. и доп. М., Колос, 1986г.- 135с.
23. Можаев Н., Әрінов ... ... ... ... 1996ж.- ... ... Ш.Қ., ... Қ.М. «Өсімдік шаруашылығы өнімін сақтау және
өңдеу технологиясы» Астана, 2009ж.- 73-80бет.
25. Сейітов И., СаудабаевТ., Әбдірашев Ш. Агрономия ... ... 135-139 бет.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ATM over ADSL технологиясы20 бет
Ыбырай Жақаев9 бет
Зиянды жәндіктер (зиянкестер)10 бет
«Білім беру» функционалдық тобының шығындары6 бет
Аягөз ауданында жер кадастрының жүргізілу тәртібі50 бет
Ақтөбе облысының өзендерінің суының жылдық нормасын табу34 бет
Жем өзенінің ең аз ағындысын есептеу58 бет
Түйе сүтінің поллютанттары30 бет
Тәуелсіздікті жақындатқан тұлғалар6 бет
Төменгі ағынның қалыптасу факторлары40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь