Сарыағаш ауданында мақтаны суару мерзімі мен мөлшері

Кіріспе
Негізгі бөлім
1 Мақтаның жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2 Мақтадан алынатын өнімдердің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1 Мақтаның сорттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2 Мақтаның агротехникасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.Суару жүйелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.1 Суару мөлшерлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Тақырыптың өзектілігі. Елімізде нарықтық экономика талабына сай жүргізіліп жатқан экономикалық реформалардың, қаржылай сауықтырудың нәтижесінде бүгінгі таңда барлық егістік жер шаруа қожалықтарына, жеке
азаматтарға бөлініп берілген, яғни жер өз иелерін тауып отыр. Бұл —
ауыл шаруашылығы дақылдарының көлемін ұлғайтуда оң нәтижесін
беруде.
Облыс ауыл шаруашылығы дақылдарының негізгі саласының бірі— шитті мақта өндірісі болып табылады. Мақта — республикада табысы ең жоғары техникалық дақылдардың бірі.
Соңғы жылдары орын алып отырған экономикалық, материалдық және қаржылық қиындықтарға қарамастан облыс диқандары ауыл шаруашылығы дақылдарын, оның ішінде шитті мақта өндіруде біршама табыстарға қол жеткізе алды.
2000 жыл соңғы 7-8 жыл көлемінде облыс диқаңдары үшін ең нәтижелі жыл болды. Жыл басында барлығы 230 мың тонна шитті мақта дайындау белгіленген еді. Іс жүзінде одан 57 мың тонна артық, яғни 287,1 мың тонна шитті мақта дайыңдалды [1].
Өндірілген мақта өнімінің жалпы құны облыс бойынша 14,7 млрд. теңгені немесе егін шаруашылығынан алынған барлық өнімнің 47 пайызын құрады.
Оңтүстік Қазақстан ауылшаруашылық өнімдерін өндіру жөнінде республиканың аса ірі экономикалық аймақтарының бірі болып табылады. Бұл облыста мақта егісі түгелдей шоғырландырылған. Ол облыстың мақта егетін аудандарындағы табыстың басты көзі болып табылады.
Облыста суармалы жерлерді интенсивті түрде пайдалану көп жағдайда бұған дейін айналымға қосылған жер және су ресурстарын неғұрлым интенсивті түрде пайдалануға байланысты.
Бұл ресурстарды тиімді пайдалану үшін экономикалық факторлардан өзге де ерекшеліктерді - мақта өсіретін облыстың әртүрлі аймақтарының ерекшеліктерін, табиғи-климат жағдайларын, әсіресе қоза сортының ерекшеліктерін мұқият ескеру керек.
Қозаның және басқа да мақталық ауыспалы егіс жүйесі дақылдарының бітік шығуы егіншілік мәдениетін едәуір арттырудың, жердің мелиорациялық жағдайын жақсартудың, зиянкестермен күрес жүргізу, тұқым шаруашылығының, ауылшаруашылығы жұмыстарын жүргізудің мерзімін қысқартудың, химияландырудың және басқа да жағдайлардың есебінен едәуір арттыра алады.
Шитті мақтаның облыс экономикасында, ауыл шаруашылығы дақылдарының ішінде алатын орны ерекше. Ауыл шаруашылығынан алынатын табыстың 1/3 осы дақылдан түседі. Ауылда жұмыс істейтіндердің де 1/3 шитті мақта өсірумен айналысады.
Өткен жылы облыстың ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірушілері ауа райының қолайсыздығына қарамастан біршама жоғары көрсеткіштерге қол жеткізді.
Ауыл шаруашылығы саласы бойынша барлық өндірілген өнім 2000 жылы 49,1 млрд. теңгені, ал егіншіліктің өнімі 31,5 млрд. теңгені құрады. Оның 46,6 пайызы немесе 14,7 млрд. теңгесі мақта өнімінің еншісіне тиеді.
1.Джапаров Г.Д., Балтабаев С.Д., Котов Д.А., Соловьев Н.Д., Первичная обработка хлопка. М.,1978
2.Орлов П.И., Основы конструирования. М., машиностроение-1968-563с.
3.Андреев Н.Х., Малахов М.И., Фуфаев Л.С. Новые материалы в технике. М.,«Высшая кола", 1968, 166.-е.
4.Беленький С.Н. Справочник по ремонту оборудования текстильной
и легкой промышленности. М., Машиностроение, 1976-416с.
5.Макаров А.И. Основы проектирования текстильных машин. (Общая
часть) М., Машиностроение, 1976.-416с.
6.Дунаев П.Ф. Конструирование узлов и деталей машин. М., Высшая школа, 1971-362 с.
7.Балтабаев С. Д., Парпиев А. П. Сушка хлопка-сырца. Ташкент, “Уқутувчи”, 1980.
8.Мирошниченко Г. И., Соловьев Н. Д., Тютин П. Н., Меркин И. Б., Бурнашев Р. З. Оборудование и технология производства первичной обработки хлопка. Ташкент, “уқутувчи”, 1980.
9.Джабаров Г. Д. и др. Первичная обработка хлопка. М., “Легкая индустрия”, 1978г.
10.Мирошниченко Г. И. Основы проектирования машин первичной обработки хлопка. М., “Машиностроение” 1972г.
11. Лыков А. В. Теория сушки. М-Л, Госэнергоиздат, 1950г.
        
        Аннотация
Менің «Мақта өсіру технологиясы» пәнінен жазған курстық ... ... ... ... суару мерзімі мен мөлшері» курстық
жұмыста мақта өсімдігінің суару ... мен ... ... ... ... ... ретінде мақта егістігінде жүргізілген зерттеу
жұмыстары ... ... ... ... оны суарудың технологиясы
қаралған.
Мақта алқабын күтіп-баптау, одан ... өнім алу ... ... ... ... ... ... суарудың тиімді тәсілін анықтау .
Курстық жұмыстың жалпы көлемі 4 ... 5 ... 1 ... ... ... ... ... бөлім
1 Мақтаның жалпы
сипаттамасы.................................................................
...........
2 ... ... ... ... ... ... өзектілігі. Елімізде нарықтық экономика талабына сай
жүргізіліп жатқан экономикалық реформалардың, қаржылай сауықтырудың
нәтижесінде бүгінгі таңда ... ... жер ... ... ... ... ... яғни жер өз иелерін тауып отыр. Бұл —
ауыл ... ... ... ... оң ... ауыл шаруашылығы дақылдарының негізгі саласының бірі— шитті
мақта өндірісі болып табылады. Мақта — республикада табысы ең ... ... ... ... орын алып ... экономикалық, материалдық және
қаржылық қиындықтарға қарамастан облыс диқандары ауыл ... оның ... ... мақта өндіруде біршама табыстарға қол жеткізе
алды.
2000 жыл ... 7-8 жыл ... ... диқаңдары үшін ең нәтижелі жыл
болды. Жыл басында барлығы 230 мың тонна шитті ... ... ... Іс ... одан 57 мың ... ... яғни 287,1 мың тонна шитті мақта
дайыңдалды [1].
Өндірілген мақта өнімінің жалпы құны ... ... 14,7 ... немесе егін шаруашылығынан алынған барлық өнімнің 47 ... ... ... ... ... жөнінде
республиканың аса ірі экономикалық аймақтарының бірі ... ... ... мақта егісі түгелдей шоғырландырылған. Ол облыстың мақта егетін
аудандарындағы ... ... көзі ... ... ... жерлерді интенсивті түрде пайдалану көп жағдайда
бұған дейін айналымға қосылған жер және су ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... үшін экономикалық факторлардан өзге
де ерекшеліктерді - ... ... ... ... ... ... ... әсіресе қоза сортының
ерекшеліктерін мұқият ескеру керек.
Қозаның және ... да ... ... егіс ... дақылдарының
бітік шығуы егіншілік мәдениетін едәуір арттырудың, жердің мелиорациялық
жағдайын жақсартудың, зиянкестермен ... ... ... ... ... ... мерзімін қысқартудың, химияландырудың
және басқа да жағдайлардың есебінен едәуір ... ... ... ... экономикасында, ауыл шаруашылығы дақылдарының
ішінде алатын орны ерекше. Ауыл шаруашылығынан алынатын табыстың 1/3 ... ... ... жұмыс істейтіндердің де 1/3 шитті мақта өсірумен
айналысады.
Өткен жылы ... ауыл ... ... ... ... ... қарамастан біршама жоғары көрсеткіштерге қол
жеткізді.
Ауыл шаруашылығы саласы бойынша барлық өндірілген өнім 2000 ... ... ... ал егіншіліктің өнімі 31,5 млрд. теңгені құрады. Оның
46,6 пайызы немесе 14,7 млрд. теңгесі мақта өнімінің еншісіне ... ... ... ... ауыл ... дақылдарының
ішінде ең негізгісі - мақта шаруашылығы. Қазіргі таңда ... ... ... ауыл шаруашылығы саласында үлкен орын алады.
Жұмыстың мақсаты. Мақтаның ... ... мен өнім ... көптеген факторларға, жағдайларға байланысты. Солардың ішінде жоғары
сапалы өнім алуда суару мерзімі мен тиімді ... ... ... өнім ... ... ... бірі ... табылады.
Белгілер мен қысқартулар
га - ... - ... - ... - ... - ... ... - бір ... ... - бір ... миллиграмм
м2/га - бір ... ... ... - бір ... ... - әсер ... ... - ауыл ... - ... ... - ... ... - ... - ... 3 – 3,6 - ... - ... фосфор, калий
э.к. - ... ... ... ... ... ... ... орасан зор ықпал етеді.
Арамшөптерге қарсы күрес дер кезінде ... ... ... ол ... ... орасан зор зиян келтіреді.
Арамшөптің ... ... ... ... ... 25-30 ... жетіп,
кейде одан да асатынын И. Үмбетаев., О. ... [1] ... ... ... ... көбеюі нәтижесінде мақта өнімділігі гектарына
9,3-19,7 ц/га көлемінде төмендейтінін В.А.Захаренконың [2] мәлімдеді.
Ал ... [3] ... ... ... ... ... ... өнімінің 10,3% құрайтындығын айтады.
Б.Г.Алеев және К.Халилов [4] арамшөптер мақта және ... ... 15-20% ... ал ... ... қол ... шығын, мақтаны өңдеуге кеткен ... ... 40 ... көз ... ... ... құмай арамшөбінің 1г құрғақ зат
түзу үшін 750г, ал ...... зат түзу үшін 800г су ... ... осы мақсатқа 500-600г су қажет ететіндігі анықталды. Демек
егістіктерде ... ... ... ... су ... суға ... ... жоғарлатады.
Арамшөптер өте көп тұқым өнімділігімен ... ... ... бір түбі – ... дән береді, қызылқұйрық – 500мың дән, сарбас
қурай -790 мың дән ... ... 1939). ... ... ... ... ... ондаған жылдар бойы өнгіштігін сақтай алады. Ал
олардың саны екпе мәдени өсімдіктердің дәнінен жүздеген, мыңдаған есе ... ... ... ластану дәрежесіне қарап, шаруашылықтың
егіншілік мәдениетінің жалпы деңгейіне сипаттама беріледі [5].
Қазақстанда тың ... ... ... игерілетін жердің бәрін
егістікке айналдырды. ХХ ғасырдың 90-шы ... ... ... ... көпшілігінде, негізінен құнары шамалы сортаң жерлерге дәнді және ... ... ... ... ... [6] атап ... ... өскен, қурайлы, тастанды жер болып қала берді.
К.А.Асанов, А.Ф.Кирдяйкин, Б.М.Кушенов [7] ... ... ... ... ... арамшөп басып, ауылшаруашылық дақылдарының
аурулары мен зиянкестерінің мекеніне айналғанын ... Күз ... ... ірі ... қурайлар жаппай өскендіктен, сол аймаққа өрт
қаупін тудырады. Соның ... екпе ... ... ... ... ... Онда топырақтың табиғи құнарлығы жоғалып, оны
қысқа мерзімде қайта қалпына келтіру өте ... ... ... [8] ... ... ... жерді мол өнімді мал
азығына арналған жерлер жасап, қалпына келтіру үшін 3-6 жыл ... ... ... жою ... алуан түрлі механикалық өңдеу
қарастырылды.
В.Г.Безуглов деректері бойынша, Глифосат ... ... ... ... «Монсанто» фирмасының ұсынысы бойынша тиімді нәтиже алу үшін топырақ
ылғалы жеткілікті болуы және ал арамшөптер ... өсу ... ... ... арамшөптерге Глифосат гербицидінің әсер етуі шамалы төмен
болғандықтан, ... ... ... ... сүттегін секілді
арамшөптерге «Монсанто» фирмасы оны 2,4 Д ... ... ... ... ... ... таралу салдарынан Қазақстан жыл сайын 3
млрд.теңгеге зиян ... ... ... ... егіс өнімінің төмендеуінен
басқа, оның сапасы да төмендейді, ... дәмі ащы ... ал ... ... ... жемейді, әсіресе жылқы малы тез уланады және жиі өлуі де
кездеседі. Карантинді шөп укекірені ... ... ... ... ғылымның
басты мақсатының бірі болып отыр. Укекіренің биологиясын зерттеу арқылы
агротехникалық ... ... ... ... ... ... ... өсуін тоқтату арқылы мәдени ... ... ... ... ... ... орып алғаннан кейін жерді сыдыра
жырту, жатаған укекіренің көк шыбық – сабақтану кезеңінде ... ... л/га ... Ураган мен Эстерон қоспасын (4+1 л/га), Ураган мен Диален
супер 480с.е. (4+2 л/га) ... ... мен ... ... ... ... (4+1 л/га) қоспасын бүрку керек, осы кезде фотосинтез арқылы
азықтары гербицидтермен бірге сабақтан тамырға ... ... ... ... күн өткен соң жерді 27-30 см және бір айдан кейін 60-65 см ... ... 2-3 ... ... жер бетіне шықпай қалады. ... ... ... ... ... 30 ... ... гидролиз
арқылы инулинді ыдыратады. Ш.У.Жарасов, Қ.Ішкібаев [10] зерттеулерінше
Ураган гербицидін гектарына 4 литр қолданған ... ... ... ... 7-8 ... ... ... Стинг гербицидімен гектарына
6литр өңдеген ... 10-12 ... ... ... ... ... бұл
гербицидтер жалпақ жапырақты арамшөптерге қолданғанда жоғары нәтиже береді.
Олар гербицидтерді арамшөптер қауыз жарған кезде қолдану өте тиімді ... [11] ... ... ауыл ... ... ... кезеңінде қолданылып жүрген селективті гербицидтер тек қана
қосжарнақты арамшөптерді ... тек ... ... ... әсер ... ... ... арамшөптерді жою кезінде ... ... ... ... және ... ... Сондықтан қазіргі кезде
бүкіл әлемде арамшөптердің көп түріне тиімді және кең ауқымды әсер ететін
композициялық ... ... және ... әрекеттері жүріп жатыр.
Қазақстанда тіркелген сондай ... ... Пума ... ... ... ... арамшөптерге қарсы Бюктрид-Д, Диален супер,
2М-4Х, Чистолан, Гранстар, Кавбой, Сатис, астық тұқымдас арамшөптерге ... ... Пума ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысы Сарыағаш ауданының топырақ-климат
ерекшелігі
1.1 Топырақ ерекшеліктері мен жер бедері
Оңтүстік аймақта орташа жылдық ауа ылғалдылығы 51-56 ... ... ... 60-65 пайызды дейін көтеріледі. Сонымен бірге жерлер
үздіксіз суарудың және ... ... ... ... жазғы кезеңдерде ауа ылғалдылығы төмендеп және ... ... ... ... ... бұл ... 20 пайызды
құрап, ал суармалы жерлерде 30 пайызға дейін ... ... ... ... ... ... ал ... 1500-1600 миллиметрді құрайды.
Булану дәрежесі өсімдіктің өсіп-жетілу кезеңінде жылдың ... 75-80 ... ... ... миллиметрге дейін жетеді.
Облыс көлемінде бірінші күздік суық кезеңі қазанның ... ... ... ... - қыркүйектің соңында, ал соңғы суық
мерзім болып сәуірдің ортасы болып саналады.
Бірінші кестеде көрсетілгендей ... түсу ... ... ... ... орташа көпжылдық көрсеткіш бойынша 194 ... ... ... ауытқиды: Шардара және Түркістанда 194 миллиметрден
225 миллиметрге, ал Келес өңірінде 364 миллиметр, ... ... ... ... ... ... ... екенін мына
№1 ... ... ... ... сұрғылт топырақ құрамындағы қара
шірінді мен ... ... ... |Пайызбен алғанда ... |
| ... |
| ... ... ... |
| ... шірінді |азот ... ... ... |2,0-2,5 ... ... ... ... |1,5-2,0 ... |
|Ашық түсті сұрғылт топырақ |1,0-1,5 | ... ... ... ... |0,8-1,0 ... ... егіншілік аймағында мақта егісі басым, бұл аймақ Сарыағаш,
Ордабасы және Түркістан аудандарының көп жерін қамтиды.
Жазы ыстық және ... ... ... аз ... қысы біршама
қысқа. Жылы кезеңнің ұзақтығы 175 күннен 215 күнге дейін ауытқиды. ... жылы ... ... 4300- 4500° ... Жауын-шашынның
жыл ішіндегі жиынтық мөлшері ... ... - ... және ... ... 200 - 300 ... шегінде ауытқиды.
Өсімдіктің көктеп-өсу кезеңінде ол тиісінше 70 және 140 ... ... ... ... ... ... ... ашық түсті
және әдеттегі сұр топырақтан құралады.
Бұл аймақтың ... ... ... ... ірі тармақтары
-Келес, Арыс және Қаратаудың батыс ... ... ағып ... ... де ... ... едәуір қоры бар.
Аймақтың айрықша жағдайлары: судың көп қоры және жылу ... ... ірі ... ... ... ... ... жақсы
көретін дақылдарды, мақта егісін, жеміс ... ... және ... өте ... ... жағдайына карай үш аймақшаға бөлінеді. Олар: Келес-
Сарыағаш, Арыс-Түркістан және Қызылқұм аймақшалары.
Келес-Сарыагаш ... ... ... ... Бүл - ... ... беткі қабаты әдеттегі карбонатты және ашық түсті ... ... ... ... ... өзенінің аңғары және оған
қатарласа Қүркелес өзені басып өтеді. ... ... ... ... ... ашық түсті сұр топырақ басым. Өзен аңғарларындағы сұр
топырақ суармалы жерлердің ... қоры ... ... ... ... ... ірі алқаптар жеткілікті. Бұл - Келес ... оң ... ... Келес өзенінің табиғи жағдайдағы төменгі ағысында айына
орта есеппен секундына 1,5 текше метр су шығындайтын баяу ағын бар. ... ... және оған ... ... өзені Зах және Ханым каналдарынан,
өтпелі сулардың қоры орасан зор Шыршық өзенінен қосымша су алады.
Болашақта суармалы жер ... ... ... ... ... ... үшін су ... салып, Зах және Ханым каналдарын қайта салу
керек. Ауа-райы жағдайлары 2-кестеде көрсетілген.
1.2 Ауа-райы жағдайлары
2-кесте
2010-2012 ж ... ... | Айы | ... 0С |
| 1 | |2010 ж. |2011 ж. |2012 ж. |
| 2 ... |-3,9 |0,9 |10,6 |
| 3 ... |5,9 |4,9 | |
| 4 ... |11,0 |8,5 |13,8 |
| 5 ... |17,2 |18,2 |17,2 |
| 6 ... |23,8 |21,6 |23,5 |
| 7 ... |26,7 |27,1 |28,0 |
| 8 ... |26,7 |28,4 |28,7 |
| 9 ... |25,4 |25,9 |26,7 ... ... |19,2 |20,1 | ... |Қазан |16,2 |11,1 | ... ... |8,6 |8,0 | ... ... |3,4 |1,9 | ... ... |15,0 |14,7 |(18,74) |
| |Айы ... ... (мм2) |
| | |2010ж. |2011 ж. |2012 ж. |
| 1 ... |52,7 |16,5 |18,5 |
| 2 ... |33,4 |32,8 |34,2 |
| 3 ... |25,7 |67,2 |20,9 |
| 4 ... |20,4 |22,7 |26,6 |
| 5 ... |3,9 |42,6 |22,0 |
| 6 ... |1,4 |2,4 |0,0 |
| 7 ... |3,3 |0,0 |0,0 |
| 8 ... |0,0 |2,8 |0,0 |
| 9 ... |0,6 |0,0 | ... ... |14,8 |4,3 | ... ... |42,1 |20,8 | ... |Желтоқсан |36,9 |77,9 | ... ... |235,2 |290,0 |(122,2) |
2 ... ... ... сипаттамасы
Мақта - тоқыма өндірісі шикізаттарының ең бағалы түрінің бірі.
Бұл түрлі маталар ... ... таза ... ... ... ... ... (жіп сүзгілер, белдіктер, жасанды ... және ... ... 300 - ге жуық кең ... ... және ... алынады. Бір тонна шитті мақтадан 346 килограмм талшық, ... ... ... пен 592 килограмм шит ... ... ... 113 ... май , 92 ... ... 25-30 ... сабын және
25 литр спирт және басқа кептеген өнімдер алынады. Мақта ... жіп иіру ... және ... және ... ... негізгі шикізат
болады.. Бұл талшықтан түрлі ... ... ... таза мақта, жасанды
жібек, түрлі техникалық бұйымдар және де ... ... ... ... дамуында тұқым шаруашылығының алатын орны ерекше.
Соңғы кезде ... ... линт және ... жоғарғы
бағаланады. Бұлар таза ... ... ... фото ... лактар,
қағаз, линолиум, жасанды жібек немесе тағы басқа ... ... ... шикізатында 20-25 %т мақта майы бар. Май ... ... ... және ... мал үшін өте қымбатты жем
болады. ... тағы да ... , ... ... ... ... ... өндірісінде қолданылады. Мақтаның бұтақтары ... ... да ... ... зор ... ... ... ең ескі техникалық дақылдардың бір түрі. Мақта ... жыл ... ... Үндістан, Мысыр, Перу және Мексикада ... VI-VII ғ.ғ Орта ... және ... аймақтарында өсіре
бастады. Мақта өте жылу ... ... ... ол ... ... ... ... Мақтаның барлық түрлерін
ішінде тек 4 түрі ... ... ... Госсипиум Борбодензе
3. Госсипиум Арбореум
4. Госсипиум Хербоцеум
Қазақстанда және Орта Азия ... І, ІІ ... ... ... орта ... ... ... талшығының
ұзындығы 36-28 мм, қалыңдығы 0,17ден-0,22 текс.Госсипиум ... ... ... ... ... ... ... 36-50мм.
Орта Азияда және Қазақстанда ең көп ... ... Орта ... - 108Ф, 152Ф, 138Ф, 139Ф, ... -1, ... ... талшықты – С-6037, С-6030, С-6029, 9153-И, ... ... ... ... түсірмей бір жерде 3-4 жылға дейін егіле береді. Бірақ
үзақ қайта ... ... ... мүмкін бола бермейді. Мақтаны қайта-
қайта егуден топырақ шаңданып, қүрылымын жоғалтады, өсімдіктер «сол-дырма»
ауруынан зардап ... жөне ... ... көп ... ... топырақтар суарғаннан кейін қатты нығыздалады да ылғалды тез
жоғалтады. Сондықтан, ... ... ... ... ең алғы ... бірі - ... ... мақта-жоңышқа және аралас ауыс-палы егістерінде
өсіру. Мақта-жоңышқа ауыспалы егісінде тек қана жоңышқа мен мақта ... ... ... ... ... басқа жүгері жене ... ... ... ... ... мақтамен бірге енгізудің шаруашылықжәне
агротехникалық маңызы зор. Біріншіден, оны өсіруден жоғары ... ... ... ... ... түздануға шалдыққан суармалы жерлерде жақ-
сы еседі де топырақтағы түз ерітіндісінің концентрациясын қалпына келтіруге
септігін ... Одан ... ... ... ... ... қүрылымын сақтап қалады және оның азотын молайтады (1 гектарға 300
кг-нан көп азот жиналады). Жоңышқаны мақта ауыспалы егісіне ... ... ... 6-8 ц ... Ал ... әсері 4-5 жыл өткенше көрінетін
болса, онда қосымша гектар жерден 30 ц ... ... ... егістерге - жоңышқа мен мақтадан басқа, 1-2 танап
жүгері, дәнді ... және де ... ... дақылдары қосылады. Кейбір
мақталы аудандардабір жылда малазықтық ... үш рет өнім ... ... ... ... кеш ... асбүршақ егеді жөне оны ерте
көктемде жинайды, одан кейін танапқа жүгеріні сүрлемге егеді, оны ... ... ... егіп ... оны орады. Осыдан кейін екі-үш ... ... ... ... және ... ауыспалы егіс алты, сегіз
немесе тоғыз танаптан ... ... ... үлестік салмағы 60-70 %
дейін.
Ауыспалы егісте мақта жоңышқадан, мақтадан, ... ... ... ... орналасатын болғандықтан, әр алғы дақылдан кейін топырақ
өндеу ... да ... ... шөптерден кейін, сүдігер өңдеу 8-10 см ... ... ... ... ... ... ... мен 27-
30 см тереңдікте сүдігер жыртудан түрады.
Егер мақта егілген танапқа қайтадан мақта өсіретін ... онда ... ... ... ... ... тек ... жыртумен шектеледі. Басқа
отамалы дақылдардан кейін де осындай өңдеу жүргізеді[6].
Мақтаны дәнді ... ... ... ... ... дискілі
сыдыртқыштармен сыдыртады, сонан соң қайырмалы соқамен жыртады. Көктемде
қайта жырту, күзде немесе ерте көктемде ... ... және ... ... ... ... ... қажет. Мақта топырақтың
қопсытылған қабатының терең ... ... ... өңдеуде
топырақтереңцеткішті қол-данған дүрыс.
Көктемгі топырақ өңдеуге, сүдігерді көктемгі ерте тырма-лау және 5-7
см немесе 8-10 см ... ... ... ... байланысы)
қопсытулармен бірге то-пырақ бетін тегістеу үшін тырмалау жүмыстары ... Егер ... ... ... ... ... ... олар-дан кейін
топырақ беті қатып қалатындықтан, көктемде өңдеу жүйесіне ... ... ... ... ... ... ... барып қана басқа
көктемгі топырақ өңдеулерді жүргізеді.
Мақтақоректі өте қажетететін өсімдік ... оған ... ... ... ... ... тыңайтқыштардан көбіне
сүдігерге көң (10-15 т/га) қолданылады. Жоңышқадан кейін 2-3 жыл бойы
танапқа ... ... ... тек қана ... ... сидераттар қолданылады.
Мақта өсірілетін аймақта көң жетіспейтін жағдайда, оның орнын
минералдық тыңайтқыштармен толықтырып ... Өте көп ... ... ... мен пісу ... ... пайдаланады. Бірақ мақтаның бастапқы
өніп-өсуін-дегі фосфор жетіспеушілік, оның әрі ... ... ... де ... ... көктемде түйіртпектелген су-перфосфатты қатарға
түқыммен бірге енгізудің маңызы өте зор.
Мақтаға гектарына 200-300 кг ... 160-240 кг ... жөне 100-150 ... ... ... ... мерзімдері: негізгі (күзде-
көктемде), түқым себумен бірге және де вегетация кезінде 2-3 рет ... ... ... мөлшері мен оларды енгізу
тәсілдері - топырақ типі, тыңайтқыш формасы, ... ... ... мен ... картограмма көрсеткіштеріне байланысты.
Мақта егісіне қүрамында бор, марганец, мыс, мырыш, молибдені бар
микротыңайтқыштар пайдаланған тиімді. Сүр ... ... ... ... кг бор, 18 кг ... марганец, 2-3 кг мыс және 3-4 кг ... ... ... ... ... ... суперфосфат қүра-мында
беріледі.
Мақта егісі үшін оның алғашқы жиналған өнімінің түқымы ... ... ... ... өте ... (кеш жиналған өнім түқымының
өнгіштігі 50% дейін). Себер алдында мақта түқымының физиологиялық ... ... оны жылы ... 6-10 күндей өңдейді. Ауру қоздыр-ғыштарды жою
мақсатында егістік материалды дәрілейді. ... бен ... ... ... ... ... 200 ФФ (4 л/т), ... 20 %-дық сүңқар 3 (2 л/т) қолданады.
Себетін күні түқымды 8-10 сағаттай суда үстайды.
Мақтаны егістік жер ... ... ... себе бастайды.
Жылымаған топыраққа себілген ... ... де өліп ... ... (60-70 см) ... ... (60x60, 45x45, 60x45, 60x30 ... үяда 2-3 ... ... ... Өсімдіктердің шаршы-үялы
орна-ласуынан күтіп-баптау жүмыстары толық ... ... ... ... ... себу ... себу ... байланысты: гектарына шаршы-үялы
тәсілде - 45-55, ал кеңқатарлыда 90-110 кг ... ... Себу ... типіне байланысты 3-5 см. Түқымның мүндай таяз орналасуы өсімдіктің
түқым жарнағының топырақ бетіне шығатындығынан.
3 ... ... - ... тіршілік етуіне қажетті негізгі факторлардың ... ... ... ... ... өсуі ме ... ... ықпалын
тигізеді. Су өсімдіктің барлық бөліктерінің құрамында болып, оның жалпы
көлемінің 60 пайыздан 90 пайызға дейінін ... Су ... ... ...... гүл ... ... түйнектерінде, тағы
сол сияқтыларында көп болады, ал пісе бастаған шиті мен талшығында ... ... Бұл - ... ... ... бастаған өсімдіктерге қарағанда
жас өсімдіктердің құрамында су көп болады деген сөз[7].
Өсімдік суға толық қанған ... ғана ... ... ... ... ... ... ылғалдылық жетіспеуі салдарынан
өсімдік клетткаларының құрғай бастауы мақта өнімінің азаюына әрі талшықтың
сапасының төмендеуіне әкеліп соғады.
Жапырақтардың суды буға ... ... ... ... зор ... бар. ... кезіңде өсімдіктің ішкі тінімен су
жүреді. Топырактағы су азықтық заттармен бірге тамыр ... ... ... ... одан бұтақшаларына, жапырақтарына, қауашақтарына, тағы
басқа ... ... ... ... ұшуы ... күн сәулесінен қызып кетуден
сақтайды. Өсімдік ... ... ... ... грамына өсіп-жетілу
кезеңінде 500-600 грамм су шығындайды, демек, ол булануға өз салмағынан 500-
600 есе көп су жұмсайды. ... ... ... ... ... су ... транспирация коэффициенті деп ... ... біле ... ... да бір өнім ... ... су ... шығаруга болады.
Мақта алқабына жұмсалар судың мөлшері топырақтың жағдайы мен
агротехникаға ... ... ... ... ... сапасын
көтерудің, топырақтың құрылымын жақсартудың және ... ... ... үйлестірудің арқасында құрғақ заттардың бірлік
өлшеміне судың шығыны азаяды да, өнім молаяды. ... ... ... нақ ... өнім алу үшін су да көп шығындалады.
Өсіп-өнудің бастапқы кезеңінде мақта суды аз ... ... ... оның жапырақтары көп жайыла қоймайды, ауаның ... ... ... ... ... жапырақтары пайда болған кезде мақта
алқабының 1 гектарына тәулігіне 11-12 текше метр су ... ал, ... ... бұл ... әр ... 33-48 ... ... дейін жетеді.
Қоза өсімдігі өсіресе гүл қауызы жетіліп, көсек ... ... ... ... ... бүл ... оның бір гектары тәулігіне 90-100 текше метрге
дейін, тіпті бүдан да көп су ішеді. Ал, пісіп-жетілер ... бұл ... ... ... ... азаяды. Мақта алқабына жұмсалар судың жалпы
мөлшершің 30-35 ... ... ... ... ал, қозалық алқап
берілген судың 65-70 пайызын ішеді.
Агротехника сапасыз болып, топырақты суарудан соң ... ... ... ... ондағы су шығыны қозалыққа берілген барлық
су мөлшерінің 50 ... ... ... ... ... ... ... қанша рет қандыра суару
керектігі қозалыққа қанша су шығыңдалатынына орай жоспарланады.
Өсімдіктің ойдағыдай ... үшін ... ... ... ... ауаның да болуы қажет.
Жер асты суларының деңгейі көтеріңкі ... ... ұзақ ... және суды көп ... ... ... ... ылғал мен құнарлы
заттардың болуына қарамастан, қозалықтың өсуі ... ... ... ... жағдайда өсімдіктің гүл қауыздары мен көсектері
(қауашақты ... ... өнім де ... ... ... ауа ... жіберіледі, ал өсімдіктің қалыпты тіршілік етуіне
ауа мейлінше қажет. Өйткені тамырлар ... ... ... да ауа ... да топырақ құрамының дұрыс болуы өте маңызды, бұған
ауыспалы егіс ... ... ... ... қол ... ... суды аздап жіберіп суарған кезде жүйек төменнен жоғары
қарай ыза ... ... ... ... ... ... ... ауа ығыстырып шығарылмайды. Суару кезінде
жекелеген телімдерде су көп ... ... ... қалмау үшін
жүйектердің ұзындығын ылди тұстардың ... ... ... ... ... аумағында, яғни әрбір жүйектегі қатардың басынан аяғына
дейін бір мезгілде аяқтау әрі қана ... ... ету ... ... ... ... дегди бастаған соң жүйектерді ... ... ... ... ... ... өсімдіктің
тамырына ауа баруын тездетеді.
Қаңдай бір ... ... ... ... бір ... ғана ... ... ал, артық су неғұрлым терең ... өтіп ... Бір ... ... ... ұстап қала алатын судың ең көп ... ... ... ... ... деп ... ... (ЫС) топырақтың түріне қарай әр түрлі болады. ... ... ... (ЬІС) ... түседі.
Топырақтың ылғал сіңірімділігі арқасында суарудан кейін ылғал мол
жинақталады, бұл ... қоза мен ... ... ... ... оны ... та буландырады.
Алайда өсімдіктер топырақтағы ылғал қорының 30-35 ... ... ... Егер су қоры ... ... ... ... дейін төмендейтін болса, өсімдік су тапшылығына ұшырайды, оның өсуі
баяулайды, тіпті сола ... ... ... ... ... ... да, ... өсімдігінің дұрыс өсіп-жетілуі үшін ЫС-інің
төзуге болатындай 65-70 пайыздық мөлшерінен төмендеуіне жол бермеу ... бұл ... 70-75 ... етіп ... ... асты суларының деңгейі жақын жатқан топырақтарда қоза ... ғана ... жер асты ... да нәр ... бұл ... ... жер ... жақын болған сайын молая түседі. Үш метр және одан аса
тереңдікте жатқан ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі топырақтарда суару және суландыру кестесін
жасағаңда жауын-шашынның мөлшері мен жер асты сулары деңгейінің ... ... ... ... ... ... ... де,
өсімдіктерді сумен қамтамасыз етудің негізгі көзі ... ... ... асты ... ... ... Келес-Сарыағаш аймағында қысқы-көктемгі
кезеңде жиналған ылғал қорының есебінен қоза нағыз жапырағы 3-тен 5-ке
жеткенге ... ... ... ... ... ... дейін бірқалыпты өсіп-
жетіле алды. Ал бұл сулар жер бетіне жақын жататын ... ... ... ... мен ... ... ішпей-ақ тіршілік ете береді.
Қозаны суаруға топырақтың ылғалдылығы өсімдік ... ... ... ... 70 ... дейін төмендеген соң кіріскен дүрыс. Бұл кезде
өсімдіктердің бір ... ... ... ... ... күн ... ... біразы солғын тартып, ашық жасыл түсі қошқыл-жасыл тарта
бастайды.
Тым ерте суарылған жағдайда ... ... ... ... ... жайылады, сөйтіп жазғы маусымда төменгі қабаттағы ылғалға
жете алмай қалады, суару сәл кешіккеннің өзінде өсімдігі ... оның ... ... түсе ... ... кезеңіндегі алғашқы суды дер кезінде берген
жағдайда мақтаның тамыр жүйесі топырақтың тереңірек қабатында да, ... да ... ... суды әр ... тарта алатын болады.
Суару уақытын тура дұрыс білген ... ... бойы ... ... болып, бұтақ аралықтары жақын келеді, астыңғы бұтақтарында ... мол ... бүл ... ерте ... ... ... етеді.
Сонымен бірге суаруды тым кешіктіру (шынықтыру) де ... ... ... тамырлар негізінен терең қабатта ғана дамып ... ... ... нәрі аз ... ... су ... мақтаның негізгі тіні баяу
өсіп, жапырақтары кеш жайылады, өнім салатын ... ... жаюы ... бойлауы кешігеді[8].
Қозаны гүлдеу — түйін салу кезеңінде ... ... ... ... бар. Осы ... ... суды қанып ішпеуі (шөліркеуі) оның өсуін
тежеп, гүл қауыздары мен байлай бастаған көсектерін ... ... ... ... бұрын ашылып, мақта талшығының сапасы төмендеп кетеді.
Әсіресе қозаны ... ... ... ерте әрі тым ... ... ... ... қозаны оның гүлдеп-түйіндеу кезеңіңде көлкіте ... ... мен ... мол ... көп ... ... аз болады. Өйткені бұл кезеңдегі мол су оның жапырағын тым қоюлатып,
көлеңкені ... де, ... ... ... терілетіп
өнімін азайтып, көп көсек піспей, ... ... ... да ... мен су беру ... ... баса ... дүрыс.
Алқапқа бір суарғанда берілетін ... ... ... ... ... ... кезеңіндегі бүкіл судың мөлшері - суландыру мөлшері
деп аталады. ... және ... ... ... ... судың текше метрімен белгіленеді.
Онтүстік Қазақстан облысының мақта өсірілетін ... ... ... ... ... мен құнарлылығы,
жерасты суларының орналасу деңгейі, өнімнің және қолданылатын агротехника
ахуалы, мақтаның ... т.б. ... ... мен ... мөлшеріне зор
ықпал етеді.
Климаттық ерекшеліктеріне қарай облыс үш аймаққа болінеді. Бұлар -
негізгі оңтүстік (Мақтаарал, ... ... ... ... ... және солтүстік аймақтар (Сайрам, Бөген, Түркістан өңірлері).
Оңгүстік аймақта жерасты сулары деңгейінің жақьн жатқандығына ... яғни тік ... ... құбырларының істен шығуына ... ... ... 1-2 рет ... да жеткілікті.
Жерасты сулары теренде жатқан (5-10 метр және одан да терең) орталық
аймақта және ... ... ... ... ... бойынша
қозаны 5-6 мәрте суару қажет, алайда су тапшылығы салдарынан өсімдіктің
өсіп-жетілу кезеңінде оны 3-5 рет ... ... ... ... және ... қажетті терендікте ылғал сіңіру
үшін топырақтың түріне қарай әртүрлі ... су ... ... ауыр
болған сайын суару мөлшері да жоғары болуы ... ... ауыр ... сақтау қабілеті жоғары келеді, соған қарай өз бойында суды ... ... тұра ... ... және ... ... ... сақтау
қабілеті төмен болатындықтан аз судың өзі ... тез ... ... суару мөлшері көбірек болған сайын (ауыр топырақтарда) өсімдік
қажет ететін ылғал да ұзақ уақытқа жетуге тиіс. ... ... ... ... ... да ... ... бірақ сирек суарылады, ал
құмды және кұмайт топырақтарға су аз ... ... ... жиірек
суарылады.
Оңтүстік аймақтың еңісі мен ылдиы аз жерлерінде суару мөлшері ... 900-1100 ... метр ... ... ал 2-3 ... суаруға гектарына
2000-2200 текше метрге дейін су жіберіледі, өйткені алғашқы ... ... ... 800 ... метр ғана су ... ... айындағы соңғы
суарудың мөлшері да 700-800 текше метрге дейін төмендетіледі.
Құнарлы топырақгарда, әсіресе жоңышқадан босатылып жыртылған жерлерде
суландыру ... ... ... және ... құнары аз
жерлердегіден аз болуға тиіс.
Оңтүстік аймақтың жерасты сулары жақын жатқан алқаптарындағы ... ... ... ... бөлігін жерасты суларының есебінен
алады.
Жерасты ... ... 1 ... жақын болып келетін алқаптарда
судың жалпы шығыны гектарына 11700 текше метр ... ... ... ... ... ... ... шығынның 78 пайызы жерасты суларының есебінен
болып шықты. Ал, су деңгейі 2 метр тереңдікте жатқан ... ... ... ... 6820 ... ... келген, оның 1830 текше метрі немесе ... 34 ... ... ... ... болған.
Ауыспалы егіс жүйесіңдегі жоңышқа қозаның өзіне қарағаңда суды 2-3
есе көп талап етеді. Жерасты сулары 2-3 метр ... ... ... ... ... қарағанда 6-8 есе көп су ... ... ... ... ... ... ... тамыр жүйесі топырақтың үстіңгі қабатына жақын жатады.
Сондықтан ауыспалы егіс жүйесінде ... ... ... ... ... және қоза ... қарағанда аз болып келеді.
Ауыспалы мақта егісінде негізгі дақылдарды ... ... ... сулаңдыру аймағының топырағына қолданылған тәртіпті
өндіріске енгізу ұсынылды. Бұл ереже бойынша ... ... 3 ... әр ... ... гектарына 1100-1300 текше метр, суландырудың
мөлшері - 2500 текше ... ... үшін ... жылы 5 ... ... ... ... текше метрден, буландырудың мөлшері - 6200
текше метр, ... ... ... жоңышқалық үшін 6 мәрте суарудың
мөлшері 1000-1300 текше метр және ... ... 7200 ... ... ... ... 5 мәрте суарудың әр жолғы мөлшері гектарына
900-1100 текше метр, ал суландыру ... 5000 ... метр ... ... ... ... ... сортына байланысты анықталады.
Сорт қаншалықты кеш пісетін әрі ... мол ... ... ... ... су да ... көп беріледі. Алайда неғұрлым кештеу
пісетін сорттар үшін суарудың санын көбейтпеген жөн, өйткені, ... ... ... ... ... ... ... өнімді азайтады.
Қазақ мақта шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының аудандастырылған
Мақтаарал сорттары сияқты жаңа ... ... ... күшті дамыған,
сондықтан суға деген қажеттілікті едәуір дәрежеде ... ... ... ... суды ... ... ... қолданылатын агротехникалық
шараларға да байланысты. Сүдігерді (зябь) терең жырту қысқы-көктемгі жауын-
шашын ылғалының жақсы жинақталуына әрі ... ... ал, ... ... мала басу бұл ... қорын көктемгі кезеңде шығын болудан
сақтайды.
Суарудан кейінгі күтіп-баптау жұмыстарын дер кезінде ... ... ... ... ... жағдай жасайды, Өңдеу ... тез ... ... ... ... ысырап болуына әкеліп
соғады. ... ... ... ... суды ... ... ... көбейтуге мүмкіндік береді.
Қозаның өсіп-жетілу жағдайына қарай суарды реттен отыру арқылы құрғақ
заттың ... ... ... суды ... ... ... шитті
мақтадан мол өнім алуға болады.
Толық суармау, суды тым аз жіберіп өсімдіктің шөлін қандырмау қозаның
солып-құрғауына, гүл ... мен ... ... ... ... қалуына алып барып соғады.
Қалыптан аса суару, суды тым көп ... ... тым ... ... көсектің аз жинақталуына әрі олардың кеш ашылуына ... Бұл ... ... кеш ... ... ... сулары жақын
жатқан жағдайда және ... ... ... аз, күн ... мақталы аудандарда қатты байқалады.
Суды тиімді пайдалануда дұрыс суара білудің зор ... бар. ... ... ... ғана бүкіл алқапты суды аз шағындай отырып жақсы
ылғалдандыруға мүмкіндік береді. Суды ... ... ... ... ... бірдей десе де болады.
Қозаны дұрыс суару дегеніміз — ... ... ... және ... суды ... беру ... сөз. ... бірге су агротехникалық
шаралардан кейінгі ... ... ... ... аз ... тиіс.
Бұған терең атыздарға суды сыздықтата жіберу (ызалатып суару) арқылы
қол жеткізуге болады. Бұлай еткенде ... ... ... ... ... қарай бірте-бірте нәр алады. Жүйектің үйме топырағы жайылып
кетпейді, онда әрі ылғал қоры, әрі жеткілікті ауа ... ... ... мүқият дайындаудың да маңызы зор. Тұқым себілетін
алқаптар ойлы-қырлы болмауға тиіс, оңда су дұрыс ақпай, жайылып, ... ... ... ... ... ... қозалықтағы ойпаң тұстарды
суға бастырмай, топырақты катқақтатпай қандыра суарып, ... ... ... ... ... береді.
Суару техникасының негізгі ережесін сақтаудың - су ... ... мен ... ... ... ... мөлшерін
топырақтың үстіңгі қабатының еңісі мен биігін ... ... ... ... да ... кем емес.Тым ұзын атыздарға су жібергенде, бір ... ... ... 250-300 метр және одан да ... ... ... ... аяғына дейін шығару өте қиынға соғады. Суару 3-4 күнге созылып
кетеді де, су ... ... ... тұсы тым ... тартып, ал, етек
жағындағы қоза құрғай бастайды. Соның салдарынан бұл жердің ... ... әрі ... де аз ... ... және топырағына қарай су жүретін жүйектердің
ұзындығын да әртүрлі етіп ... (бір ... ... - су ... ... ... сияқты ылди-еңісі байқала бермейтін, суды мол сіңіре
алатын топырақты телімдерде бұл ұзындық 50-70 метр, ал, суды аз ... - 100-120 метр ... ... ... ... ... ... жүйек ұзындығын су
сіңіргіштігі жоғары топырақта - 80-100 метр, ал, аз ... ... етіп ... еңіс ... су сақтау қабілеті жоғары жағдайда - 200 метрге
дейін, ал су сіңіргіштігі жаман болса — 250 ... ... ... ... ... ... де су ағатын атыздардың еңістігі
мен ұзындығына қарай реттеледі. Атыз ұзынырақ және ... аз ... ... ... ... су да молырақ болады. Әр ... ... ... ... 0,1-1,0 литр ... ... ... бөлінген
судың мөлшері кәдімгі сырлы шәйнекген аққан судың екпін-шамасымен бірдей
болса, секуңдына 0,1 литр ... деп ... Суды ... ... салу әдісі орталық аймақтагы қоза өсіретін Келес өңірі мен
Сарыағаш аудандарында қолданылады[10].
Топырақтың су сіңіргіштігі ... ... кез — ... ... бастапқы кезеңде - жүйекке салынған судың ағыс ... ... ... ... екі ... ... ... судың шамасы суарудың барысында да ... бір ... ... басында сыздақтатып қана ағызылады. Суды бөліп, ... ... ... ... кейін ағынды күшейтеді, ал, су жүйектің
аяғына жеткеннен кейін құлақтарды қысып, суды ... ... ... суды ... ... ішуі үшін ... ... Ақабаға (сброс) су
мейлінше аз кетуге тиіс. Әсіресе, еңістігі аз телімдерде солай болуы керек.
Келес және ... ... ... ... ақабасын төменде жатқан
егістерді суаруға пайдаланады.
Атыздың құлағын су ... ... үшін оны ... шым ... ... ... бұл мақсатқа қатты ... ... ... және ... ... ... ... тәулік бойы суарылуга тиіс. Осылай еткенде ... ... ... де, ... ... ... судың ақабаға кетуі азайып,
суару тездетіледі.
Осы бөлімде келтірілген ... ... ... мақта егілетін
аймақтардың (солтүстік, орталық, оңтүстік), жер асты суы деңгейінің,
топырақтың ... ... ... өр, еңіс болып келетін
жер бедерінің, топырақтың қаншалықты құнарлы екендігінің
ерекшеліктерін, қозаның суару тәсілін тиімді қолдану қажеттігін
көрсетеді.
3.1 ... ... ... өзінің өсіп-даму кезеңдерінде суды әртүрлі мөлшерде талап
етеді. ... ... ... ... ... даму ... ... мөлшері берілген (%).
Мысалы, 1 кг құрғақ затты құруда тары 120-360 г, ... 250-450 ... ... ... ал ... қозасында бұл көрсеткіш 400-800 г құрайды. Аз ... ... өнім алу үшін ... ... мен ... дұрыс анықтау,
топырақ құнарлығын көтеру және де ... ... ... ... қол ... ... ... барлық су жұмсау көлемі өсімдіктің суды пайдалану
мөлшері мен топырақтан ... ... ... ... Егер ... ... 100 ... деп алсақ, оның 60-80 пайызы өсімдіктің, ал 20-40 пайыз
топырақтан булану ... ... су ... ... ... Булануға
кететін су мөлшерін азайтуға жоғары агротехниканы қолдана отырып, топырақты
сапалы өңдеу арқылы қол жеткізуге ... ... суды ... көлемі әр түрлі факторларға байланысты.
Негізгі факторларды, яғни жер асты ... ... ... мен ... ... ... ... ауа-райы,
температурасын есепке ала отырып, шитті мақта өндіретін әр аймаққа ... ... ... мен ... ... ... бағытта жүргізілген тәжірибелерді қорыта келгенде, Мақтаарал мақта
сорттарына аимақтың оңтүстік аудандарына (Мақтаарал, ... ең ... ... ... N-100, Р-80 ... ... ... екі бөліп (біріншісін шанақтау кезеңінд 44,4 ... ... ... екіншісін гүлдеу кезеңінде – 55,6 кг/га әсерлі зат есебінен) 0-1-
1 суару жүйесімен ... ... 1200 м3/га ... ... ең ... (32,4 ц/га) өнім алынды.
Топырақтың сортаңдау дәрежесі мен жер асты ... ... ... суға ... ... ... анықтауда негізгі
факторлар болып есептелінеді. Егер жер асты суларының ... ... (2-3 г 1 ... ... 3 метрден тереңде жатса, жер асты ... ... 0-5 ... ал 2-3 метр – 10-20 ... 1-2 метр – ... 0,75-1 метр ... ... жатса, жер асты суларын пайдалану 60-70
пайызға дейін жетеді.
Сортаңдаған топырақта мақта өскінділері ерте ... ... ... ... және бұл жерлерді ерте суаруға тура келеді, соның
есебінен кететін ағын ... ... ... ... ... ... шығыны көбейеді.
Қазақстанның оңтүстігінде шитті мақта өндіретін аймақтарға жасалған
ең тиімді суару жүйесі
Көпжылдық ғылыми тәжірибе ... ... ... ... ... ... түрлі аймақтарының топырақ климат
жағдайларын ескере отырып ең ... ... ... ... Диаграммада
мақта өндіретін аймақтардың топырақ климат жағдайларын ... ... ... ... ... ең ... жазғы вегетациялық
суару жүйелері келтірілген.
Бұрынғы суару жүйесі бойынша (басқа ... ... ... ... 2-3 рет ... және ... ... 1600-2000 м3 /га-дейін болса,
ал ұсынылып отырған технология бойынша суару санын азайтумен ... ... 400-800 ... ... Бұл ... ... суды
аз талап ететін отандық мақта сорттарын себумен бірге жаңа ... ... ... қол ... ... бұл ... жүйесі Оңтүстік Қазақстан обылысының
Оңтүстік ... ... Бұл ... жер асты ... ... ... жақын орналасуының нәтижесінде осы жүйе тиімді деп саналды[11].
Суды үнемдеуде тиімді суару ... ... ... ... ... үлкен рөл атқарады.
Суару мөлшерін анықтауда төмендегідей есепті есепке алу ... ... ... ... ... ең ... топырақтың
намдылығының айырмасы көлемінде ағын су жіберілуі тиіс.
Төменгі ... ... ... ... аймақтарына (Солтүстік,
Орталық, Оңтүстік) тиімді суару мөлшерлері келтірілген (3-кесте).
3-кесте
Қазақстанның мақта ... ... ... ... ... ... м3/га |
| ... ... ... - ... ... жетілу |
| | ... | ... |- |700-800 |650 ... |800 ... |800 ... |950 ... |900 ... ... ... ... аз ... бұл ... жер асты
суларының жоғары деңгейде жатуымен түсіндіруге болады. Керекті судың 35-40
пайыз жер асты суларынан ала отырып, мақта ... ... ... ... ... ... бірге бұл аймақта сор шаю жұмыстары кеңінен
жүреді, соның ... ... ... ... топырақ қабатында (20-70 см)
керекті ылғалдылық сақталып тұрады.
Қорытынды
Оңтүстік Қазақстан облысы – Қазақстан Республикасындағы мақта дақылын
өсіруші ... ... ... 1 жылда 350 мың тоннадан астам шитті мақта
алынады. ... ... ... мақсаты - әлеуметтік өнімділік,
ғылыми - техникалық процесс, еңбек ... өсуі және өнім ... ... халық өмірінің материалдық және мәдениеттік деңгейін
жақсарту.
Еліміздің экономикасын дамыту және ... ... ... мақсаттарын жүзеге асыруда мақта өндірісі алдыңғы орындардың
бірін алады. Ол үшін ... ... мен ... ... ... қажет, мақта тазалау зауытының қуаттылығын арттыру қажет, оны жаңа
жоғары өнімділікті құрылғылармен жабдықтау қажет, шитті – ... ... ... технологиялық режимін жақсарту қажет.
Мақта алқабына жұмсалар судың мерзімі мен мөлшері топырақтың жағдайы
мен агротехникаға ... ... ... ... баптау сапасын
көтерудің, топырақтың құрылымын жақсартудың және ... ... ... ... арқасында құрғақ заттардың бірлік
өлшеміне судың шығыны азаяды да, өнім молаяды. ... ... ... нақ осындай өнім алу үшін су да көп ... ... ... мақта суды аз ішеді, өйткені бұл ... ... көп ... ... ... ... да ... салқынырақ
болады. Алғашқы жапырақтары пайда болған кезде мақта ... 1 ... 11-12 ... метр су ... ал, гүл ... ... бұл ... әр
гектарына 33-48 текше метрге дейін жетеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1.Джапаров Г.Д., Балтабаев С.Д., Котов Д.А., Соловьев Н.Д.,
Первичная ... ... ... П.И., ... ... М., машиностроение-1968-563с.
3.Андреев Н.Х., Малахов М.И., Фуфаев Л.С. Новые ... в ... ... 1968, 166.-е.
4.Беленький С.Н. Справочник по ремонту оборудования текстильной
и легкой промышленности. М., Машиностроение, ... А.И. ... ... текстильных машин. (Общая
часть) М., Машиностроение, 1976.-416с.
6.Дунаев П.Ф. Конструирование узлов и деталей машин. М., ... ... ... С. Д., Парпиев А. П. Сушка хлопка-сырца. Ташкент,
“Уқутувчи”, 1980.
8.Мирошниченко Г. И., ... Н. Д., ... П. Н., ... И. Б.,
Бурнашев Р. З. Оборудование и ... ... ... ... Ташкент, “уқутувчи”, 1980.
9.Джабаров Г. Д. и др. Первичная обработка ... М., ... ... Г. И. ... ... машин первичной
обработки хлопка. М., “Машиностроение” 1972г.
11. Лыков А. В. Теория сушки. М-Л, Госэнергоиздат, ...

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сарыағаш ауданында қызанакты өсірудің интенсивті технологиясы69 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Оңтүстік Қазақстан аймағының ауыл шаруашылық факторлары57 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының табиғи – рекреациялық26 бет
Сарыағаш ауданы бойынша шаруашылық жүргізуші субьектілердің қаржы қорларын талдау23 бет
Қазақстандағы тарату жолдарын және жаңадан тарату жолын құрастыру34 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
«Батыс-2» шағын ауданындағы бу қазандығының автоматтандыру жүйесін жобалау24 бет
«батыс-2» шағын ауданындағы бу қазандығының автоматтандыру жүйесін жобалау туралы37 бет
Агротехника сапасыз болғанда топырақты суарудан соң күтіп-баптау20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь