Алты айдан асқан сүтті-етті тұқымның ұрғашы бұзауларын күтіп-бағу және азықтандыру

НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР
АНЫҚТАМАЛАР
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР МЕН БЕЛГІЛЕУЛЕР
КІРІСПЕ
1 ӘДЕБИЕТТІК ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.1 Ірі қара шаруашылығының дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.2Ірі қараның сүтті.етті тұқымдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.3Сүтті.етті ірі қараның сырт пішіні және оны бағалау тәсілдері ... ... ..11
1.4 Малды нормалап азықтандыру негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.4.1 Етті тұқымды ұрғашы сиырды азықтандыру және рационқұру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
1.5 Ірі қара бұзауларын азықтандыру нормасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
1.6 Алты айдан асқан сүтті.етті тұқымды малдың ұрғашы бұзауларын күтіп.бағу және азықтандыру рационы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.7 Алты айдан асқан бұзауларды азықтандыру ерекшеліктері ... ... ... ... ... 16
2 ӨЗІНДІК ЗЕРТТЕУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
2.1 Алты айдан асқан сүтті .етті тұқымды малдың ұрғашы бұзауларын азықтандыруды ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
2.1.1 Алты айдан асқан бұзауларға берілетін азықтарды топтастыружолдарының сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
3 НЕГІЗГІ БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
3.1 Ірі қара төлін азықтандыру ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
3.2 Қоректік заттарға мұқтаждығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
3.3 Ұрғашы бұзауды азықтандыру нормасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
3.4 Азықтандыру рационы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
3.4.1 Рацион құрлымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
3.5 Қорытылу коэффициенті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
3.6Алты айдан асқан сүтті.етті бағытындағытұқымның ұрғашы бұзауларының (1 айлық) малазықтық қажеттілігін есептеу ... ... ... ... ... ...29
3.7 Алты айдан асқан ұрғашы бұзаулардың (1 жылдық) малазықтық қажеттілігін есептеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
4ТЕХНИКАЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІК ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
4.1 Ірі қара шаруашылығындағы қауіпсіздік ережелерін сақтау ... ... ... ... ..31
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34
Елбасы, Ұлт Көшбасшысы Нұрсұлтан Назарбаев өзінің Жолдауында ауыл шаруашылығы саласын жаңғыртуға баса назар аударды. Стратегиялық құжатта: «Ауыл шаруашылығы тауарларына өсіп отырған жаһандық сүраныс жағдайында ауқымды жаңғырту қажет: егістік алаңын ұлғайту, өнімділікті жаңа технологиялар еңгізу есебінен едәуір көтеру» делінген. Белгіленген мақсаттарды жүзеге асырудың бірінші қадамы - «Агробизнес-2020» бағдарламасы болды. Ғылымның ғарыштап дамуына байланысты мал шаруашылығы ғылымы да көптеген нәтижелерге жетті.Мал шаруашылығы ғылымының негізін зоотехния құрайды. Зоотехния ғылымының мал өнімдерін мол өндіруде, өнімнің өзіндік құнын төмендетуге, мал тұқымын жүйелі түрде асылдандырып, ұтымды жолмен азықтандыруды, жақсы бағып - күтуді ұйымдастыруды зерттейтін ғылымдар жиынтығы. Осыған байланысты бүл бағытта жасалып жатқан игі істер де аз емес. Еліміздегі агроөнеркісіп кешенін дамыту мақсатында «Агробизнес-2020» бағдарламасы қабылданды. Мұнда көптеген жобалар қарастырылған. Соның бірі «Сыбаға » жобасы. Жоба аясында 1400 фермерлік және шаруа қожалығына анализ ірі қара мал сатып алуға көмек көрсетілген. Етті бұкаларға сұраныс тұрақты түрде өсуде. Ет жобасын қолдаудың арқасында 2013 жылдың басына қарай етті асыл тұқымды малүлесі 3,9% , бұл көрсеткіш 2012 жылдың басында 2,8% құраған болатын. Бұндай жобалар малды төлден бастап жастайынан азықпен толық қамтамасыз етілуіне дұрыс бағып - күтуіне дүрыс бағыт беріп отырады.
Ірі қара малының сүттілік және еттілік тұқым қуалау қасиеттері қалыптасып даму үшін, оларға қолайлы орта жағдай болу керек. Оның бастысы - малды жастайынан дұрыс азықтандыру және күтіп бағу. Малдың организімі мен сыртқы ортада тығыз байланыс бар, сыртқы ортаның өзгеруіне байланысты жас организм де өзгеріп, онда әр түрлі құбылыс болады. Әсіресе жас малдың өсіп дамуына және өнімділігінің қалыптасуына тұқым қуалау заңдылығымен қатар азықтандыру көп әсер етеді.
Бұл бағытта Қазақстанда кеңінен таралған қолтұқымға қазақтың ақбас сиыры жатады. Қолтұқым жергілікті қазақ, қалмақ сиырларын Англиядан әкелінген герефорд бұқаларымен жұптастыру арқылы шығарылған. Түгі қызыл. басы ақ, бүкіл денесінде ақ түсті дақтар бар. Жазда жүні қысқа және біртегіс жалтылдап тұрады. Қыста жүні үзын әрі тығыз болып өседі. Бұқаларының салмағы 850-1000 кг, сиырлары 500-550 кг тартады. Күтімі жақсы болса, 1,5 жастағы тайыншаларының салмағы 450-470 кг-ға дейін жетеді. Сиырдың бұл қолтұқымы Батыс Қазақстан өңірінде көбірек өсіріледі. Әулиекөл сиыры да етті бағытта шығарылған сиырдың жаңа қолтұқымы. Бұл Қостанай өңірінде қазақтың ақбас сиыры мен шеттен әкелінген Шароле, Абердин-ангусс сиырларының бұқаларымен жұптастыру арқылы шығарылған.Қолтұқымның өнімділігі қазақтың ақбас сиырынан 15-20%көп.
1 А.Ә. Төреханов (Ж.К. Каримов, Ш.Д. Даленов, Д.Қ. Найманов, Н.Ә. Жазылбеков) «Ірі қара шаруашылығы» /оқулық. - Алматы: Триумф «Т», 2006ж. – 11-13бет.
2Е.Шекенов ( Р. Қазыханов, А. Бекқожин, С. Әшімов, В. Егоров, А. Ғазизова, З. Танраева, А. Жұмақаева, Т. Боранова) Зоотехния негіздері/оқулық. – Астана: Фолиант, 2007ж. – 109-121бет.
3 Н. Омарқожаев, «Мал азықтандыру» /оқулық. – Алматы: Қайнар, 1998ж. – 121-125бет,
4 Қ. Бегімбеков ( А. Төреханов, Ә. Байжұмашов) «Мал өсіру және селекция», - Алматы: Бастау, 2006ж. 18-20бет.
5. А.Д. Дәрібаев, Ж.С. Әткешов, «Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру» практикумы(1бөлім), - Алматы: Талғар, 1994ж. - 171-185бет.
6 Н.Ә.Жазылбеков, М.А.Кинеев «Қазақстанда мал мен құс азықтандыру және азық дайындау технологиясы» «Бастау» 2006,176-180 бет.
7Қ.Ш.Нұрғазы «Мал шаруашылығы» «Дәуір» 2012. 243-244 бет
8. А.Д.Дәрібаев, Ж.С.Әткешов «Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру практикумы» «Талғар» 1994.198-209 бет
9 А.Ә.Төреханов, Н.Ә.Жазылбеков, М.А.Кинеев «Қазақстанда мал мен құс азықтандыру және азық дайындау технологиясы» «Бастау» 2006,176-180 бет.
10 А.Ә Төреханов, Н.Ә Жазылбеков, М.А. Кинеев «Қазақстанда мал мен құс азықтандыру және азық дайындау технологиясы». Алматы, 2006, 45-47 бет.
11 Н. Омарқожаұлы « Мал азығын бағалау және малды азықтандыру». Алматы, 2005, 28-29 бет.
12 А. Дәрібаев, Ж.С. Әткешов «Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру» практикумы. Талғар, 1994, 115-117 бет.
13 Бегімбеков Қ. «Мал өсіру және селекция»: оқулық жоғары оқу орындары үшін / Қ.Бегімбеков, А. Төреханов, Ә. Байжұманов – Алматы, Нұр - Принт 2003, 201-203 бет.
14Төлеуіш Ж. «Малың аман болса, май ішесің» /Төлеуіш Ж. 2003, 32бет.
15 А.Ә. Төреханов, Ж.К. Каримов, Ш.Д. Даленов, Д.Қ. Найманов, Н.Ә.Жазылбеков « Ірі қара шаруашылығы». Алматы, 2006, 49-52 бет.
16 Н. Омарқожаұлы, Б. Әкімбеков «Мал шаруашылығы». Астана, 2008, 68-70 бет.
17 Е.Шекенов, Р.Қазыханов, А.Бекқожин, С.Әшімов, В.Егоров, А.Ғазизова, З. Танраева, А. Жұмақаева, Т.Боранова, Т.Джаманбаев «Зоотехния негіздері» оқулық - Астана Фолиант, 2007 - 456 бет.
18 Төреханов А.Г., Каримов Ж.К., Даленов Ш.Д. «Ірі қара шаруашылығы, сүт пен ет өндіру технологиясы». Оқулық. Алматы 2005, 88-90 бет.
19 Каримов Ж.К., Даленов Ш.Д. «Ірі қара шаруашылығы». Оқу құралы. Алматы 2006, 122-129бет.
20 Каримов Ж.К. «Қазақстанның сүтті сиыры» А.: Қайнар, 1979, 65-66 бет.
21 Журналдар «Жаршы», «Ізденіс», «Молочное и мясное скотоводство», «Животноводство», «Зоотехния»2006ж., 289-290 бет.
22 Искакбаев Б.Б. «Ірі қара шаруашылығы» А. Қайнар,1996, 278-279 бет.
23 Н.Ә.Жазылбеков, М.А.Кинеев «Қазақстанда мал мен құс азықтандыру және азық дайындау технологиясы» «Бастау» 2006,176-180 бет.
24Е. Садықұлов, Ә. Байжұманов, Қ. Бегімбеков «Мал өсіру және селекция» 2003ж., 350 бет.
25Мал шаруашылығы комплексі операторының анықтама кітабы. Авторлар ұжымы. - А.: Қайнар, 1979ж., 301 бет.
26 А.В. Алексеев «Мал өсіру негіздері» Алматы, 1974ж., 128 бет.
        
        АННОТАЦИЯ
Малды азықтандыру пәнінен курстық жобаның тақырыбы: . Курстық жобада келесі міндеттемелер қаралады: ... ... 6- ... ... ... жолдары және 6-айдан асқан сүтті - етті тұқымды малдың ұрғашы бұзауларын азықтандыру үшін нормаға сәйкес рацион құру. Курстық жобада 6-айдан ... ... - етті ... малдың ұрғашы бұзауларын күтіп-бағу және азықтандыру мақсат ретінде қарастырылып отыр. Курстық жоба , , , және ... ... ... 35 бет, 6 ... 1 ... ... ... СӨЗДЕР МЕН БЕЛГІЛЕУЛЕР
КІРІСПЕ
1 ӘДЕБИЕТТІК ШОЛУ.....................................................................................10
1.1 Ірі қара шаруашылығының дамуы....................................................10
1.2 Ірі ... ... - етті ... ... - етті ірі қараның сырт пішіні және оны бағалау тәсілдері..........11
1.4 Малды нормалап азықтандыру негіздері............................................12
1.4.1 Етті тұқымды ... ... ... және рационқұру..........................................................................................................12
1.5 Ірі қара бұзауларын азықтандыру нормасы.........................................14
1.6 Алты айдан асқан сүтті - етті ... ... ... ... ... - бағу және ... рационы....................................................15
1.7 Алты айдан асқан бұзауларды азықтандыру ерекшеліктері....................16
2 ӨЗІНДІК ЗЕРТТЕУ..................................................................................19
2.1 Алты айдан асқан сүтті - етті тұқымды малдың ұрғашы ... ... ... Алты айдан асқан бұзауларға берілетін азықтарды топтастыружолдарының ... ... ... Ірі қара ... азықтандыру ерекшелігі...................................................23
3.2 Қоректік заттарға мұқтаждығы..........................................................23
3.3 Ұрғашы бұзауды азықтандыру нормасы..................................................25
3.4 Азықтандыру рационы..............................................................................26
3.4.1 Рацион құрлымы.......................................................................................27
3.5 ... ... ... ... ... ... ... бұзауларының (1 айлық) малазықтық қажеттілігін есептеу.......................29
3.7 Алты ... ... ... ... (1 ... ... ... есептеу...........................................................................................29
4ТЕХНИКАЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІК.....................................................................31
4.1 Ірі қара шаруашылығындағы қауіпсіздік ережелерін сақтау..................31
ҚОРЫТЫНДЫ........................................................................................33
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ..................................................34
НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР
Осы курстық жобада келесі нормативтік ... ... ... ... ... ... ... мәліметі, кітапханалық және баспалық ғылыми-зерттеу жұмыстың есебі, құрылымын және ережесін аудару.
МЕМСТ 16020-70 ... мал. ... мен ... 5110-55 ... арналған ірі қара мал.
МСТ 15467-79 . Негізгі түсініктер. Терминдер мен ... 9959-91. Ет ... ... бағалаудың жалпы шарттары - М., 1992. -14 б.
МЕМСТ 3100-1-91 Сүт және ет өнімдері. Сынақ сұрыптап алудың әдістері.
Ауыл шаруашылығы ... ... ... және жем шөп ... ... ... /Калашников А.П., Клейменов Н.И., Баканов В.П. және басқалар - М., Агропромиздат, 1985.
АНЫҚТАМАЛАР
Азық өлшемі - организімнің тіршілігі мен өнім өндіруге қажетті ... мен ... және ... ... ... ... айқындайтын жалпы нормалық көрсеткіштерге тәулігіне 1 басқа қажет азық.
Азықтандыру нормасы - ... ... ... ... ... ... жүргізілген ғылыми - шаруашылық физиологиялық тәжірибелер.
Азықтандыру рационы - ... ... ... пен ... ... мөлшерін, қоректілік көрсеткіштерін сәйкестендіру арқылы жүзеге асырылады.
Азықтандыру типі - рацион құрылымындағы басым азық тобы ... ... азық ... ... ... ... азықтардың жиынтығы, олардың қоректік заттары бір күндік нормаға сәкестендіріледі
Рацион құрылымы - рацион құрамына кіретін азық ... оның ... ... ( а.ө. не а.э.з ... ) пайыздық қатынасы айғақтайды.
Мал азығын нормалау - мал организміндегі қоректік заттарға қажеттілікті толықтыру.
Витаминдер - өте аз ... ... де ... қамтамасыз етуге өте қажет аса маңызды органикалық қосындылар.
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН ... МЕН ... ... ... - ... ... зат
АЕҚЗ - азықпен енген қоректік заттар
НШҚЗ-нәжіспен шыққан қоректік заттар
кг - ... - ... - ... ... ... - азықтық өлшем
а.э - алмасу энергиясы
КДж - килоджоуль
МДж - мегаджоуль
% - пайыз
млрд. - ... Ұлт ... ... ... ... ... ауыл ... саласын жаңғыртуға баса назар аударды. Стратегиялық құжатта: ... ... ... ... асырудың бірінші қадамы - бағдарламасы болды. Ғылымның ғарыштап дамуына байланысты мал шаруашылығы ғылымы да көптеген ... ... ... ... негізін зоотехния құрайды. Зоотехния ғылымының мал өнімдерін мол өндіруде, өнімнің өзіндік құнын ... мал ... ... ... асылдандырып, ұтымды жолмен азықтандыруды, жақсы бағып - күтуді ұйымдастыруды зерттейтін ғылымдар жиынтығы. Осыған байланысты бүл ... ... ... игі ... де аз емес. Еліміздегі агроөнеркісіп кешенін дамыту ... ... ... ... ... жобалар қарастырылған. Соның бірі жобасы. Жоба аясында 1400 фермерлік және шаруа ... ... ірі қара мал ... ... ... ... Етті бұкаларға сұраныс тұрақты түрде өсуде. Ет ... ... ... 2013 ... ... қарай етті асыл тұқымды малүлесі 3,9 % , бұл көрсеткіш 2012 жылдың басында 2,8 % құраған ... ... ... ... ... ... жастайынан азықпен толық қамтамасыз етілуіне дұрыс бағып - күтуіне дүрыс бағыт беріп отырады.
Ірі қара малының сүттілік және еттілік ... ... ... ... даму ... оларға қолайлы орта жағдай болу керек. Оның бастысы - малды ... ... ... және ... бағу. Малдың организімі мен сыртқы ортада тығыз байланыс бар, сыртқы ортаның өзгеруіне байланысты жас организм де өзгеріп, онда әр ... ... ... ... жас ... өсіп ... және ... қалыптасуына тұқым қуалау заңдылығымен қатар азықтандыру көп әсер етеді.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... сиыры жатады. Қолтұқым жергілікті қазақ, қалмақ сиырларын Англиядан әкелінген герефорд бұқаларымен жұптастыру арқылы шығарылған. Түгі қызыл. басы ақ, бүкіл ... ақ ... ... бар. ... жүні ... және ... жалтылдап тұрады. Қыста жүні үзын әрі тығыз болып өседі. Бұқаларының салмағы 850-1000 кг, сиырлары 500-550 кг тартады. Күтімі ... ... 1,5 ... ... ... 450-470 кг-ға дейін жетеді. Сиырдың бұл қолтұқымы Батыс Қазақстан өңірінде көбірек өсіріледі. Әулиекөл сиыры да етті ... ... ... жаңа ... Бұл ... ... ... ақбас сиыры мен шеттен әкелінген Шароле, Абердин-ангусс ... ... ... ... ... ... ... ақбас сиырынан 15-20 % көп.
Мал дұрыс азықтандырылмаса немесе мал азығы жетіспесе, жүзеге аспай ... ... - ақ төл ... ірі қара ... ... көп алудың негізігі бір жолы. Мал тұқымын асылдандыру олардың өнімділігін жылдан-жылға арттыру және ... ... ... ... ісі төлді жақсы өсіруге байланысты. Әсіресе,аса сүтті ірі қара малы мен бұқалардан алынған бұзауларға ата-тектерінің касиеттілігін ... үшін ... ... бар ... ... ... керектігі, малды жастайынан азықпен толық қамтамасыз етілуі олардың тұқым қуалаушылық заңдылықтары толық айқындала ... ... ... ... мал ... ... бақташылары тумаған бұзаудың қамын оның ана құрсағында жатқан кезінен бастап ойлайды. Бұзау туғаннан кейін оларды ... ... көп, ал ... ... беріп өсіреді. Сөйтіп мұның барлығы сүттің көп болуына әсерін тигізеді.
Курстық жұмыстың мақсаты: 6-айдан асқан сүтті - етті тұқымды ... ... ... ... - бағу және азықтандыруды қарастыру.
Курстық жұмыстың міндеттері:
* Ұрғашы бұзауды 6-айлығынан кейін бағып - күту жолдары.
* 6-айдан асқан сүтті - етті ... ... ... ... ... үшін ... сәйкес рацион құру.
ӘДЕБИЕТТІК ШОЛУ
1.1 Ірі қара шаруашылығының дамуы
Ауыл шаруашылығында сүтті, сүтті - етті және етті ірі қара мал ... ... өте зор. Ірі қара ... ... өнімнің түрі көп: сүт, ет және тері жатады. Ал, оның қиы топырақтың ... ... үшін ... ... мал шаруашылығының ішінде ірі қара мал шаруашылығының алынатын өнім 60 %-дан ... ал ... ... ... ... ... бойындағы республикаларда және ауыр өнеркәсіпті тәуелсіз мемлекеттер достастықтарының аймақтарында бұл өнім 65-70 %-ға ... ... ... ... ірі қара мал ... ауыл шаруашылық малдарына қарағанда алдыңғы орында. Көптеген алдыңғы қатарлы шаруашылықтарда әр сиырдан жылына 7000 кг-нан астам сүт ... ал аса ... ... бір ... 27600 кг ... сүт ... қара малы өте ... және өмір сүретін орталығына тез бейімделгіш, сондықтан да әлемнің барлық аймақтарында ... ... ... ... ... аймақтарында және -60°С қысы өте аязды аймақтарда да өсіріледі.Ірі қара малының қорыту органдарының ерекшеліктеріне ... ... көп ... ... ... ... 55-60 %-ға ... жетеді.Жаз айларында ірі қара жайылымды жақсы пайдаланып, өнім өндіріп, шаруашылыққа көп пайда келтіре алады.
Кейбір етті асыл тұқымды ірі қара ... ... 20 ... ... де ... ... Ал ... сиырлар одан да көп пайдаланып, 23 жасқа дейін өмір сүре алады. ... ... ... 35-40 ... ... өмір ... сиырлар бар. Ал, орташа шаруашылықтарда сиырларды 10-12 жасқа, бұқаларды 7-8 жасқа дейін ұстайды, ... бұл ... жасы ... сайын өнімі азайып, төлдеуі кеми бастайды [3].
1.2 Ірі қараның сүтті-етті тұқымдары
Симментал асыл тұқымды ірі қара малы - етті - ... ... ... Швейцариядан Италияға, Францияға, Австралияға, Германияға, Ресейге, Оңтүстік Америкаға ... ... ... көп ... ... ірі қара малын асылдандыру үшін қолданылады.Біздің мемлекетке ... ірі қара малы ... ... ... әкеліне бастады. Қазақстанда бұл ірі қара малының ең бағалы тұқымдары павлодар облысының және асыл тұқымды совхоздарында, ... ... ... асыл ... совхозында, Павлодар және Орал облысының бірқатар асыл тұқымды фермаларында шоғырланған.
Симментал ірі қара малы жақсы ... ... дәмі ... Жас малының ет шығымдылығы 56-56 % болса, ересектерінікі 64 %-ға жетеді, ал сүттілігі әр жерде әр түрлі.
Швиц асыл тұқымды ірі қара малы - ... ... ... ... Бұл ... сүтті - етті бағытқа жатады, сондықтан сүтті де, етті де ... ... ... ірі қара ... - Қазақстан мен Қырғызстанның оңтүстік-шығысында жергілікті қазақ және қырғыз ірі қара малын тұқымымен шағылыстыру арқылы өсіріліп шығарылған.
Ірі қараларының ... ... кг, ... ... 3,8-4,0 %. Бұл ... ... ... жақсы. Пішпелері тәулігіне 800-900 г-ға дейін салмақ қосады, ал ірі қара малынанет шығымдылығы 53-55% болса, бордақыланған өгіздерінікі 60% ға ... ... ... ірі ... сырт пішіні және оны бағалау тәсілдері
Ірі қараның конституциясын, экстерьерін және ... ... ірі қара ... ... ... өте зор. Тек қана конституциясы мықты, ал экстерьері мен интерьері жақсы мал ғана өнімді мол береді. Ірі ... ... ... және ... ... ... өскен ортасына, шаруашылық бағытына, дұрыс азықтандыруына байланысты. Ірі қараның сырт пішінін бағалай келіп, одан алынатын өнімді және оның ... ... ... Ірі қара ... сыртқы пішінін бағалай келіп, одан алынатын өнімді және оның ... ... ... ... ... ... ... үшін зоотехник-селекционердің тәжірибесі мол болу керек, әрі ол бағаланатын ... ... ... қажет. Сонымен қатар оның күтімі, азықтануы жөнінде мәліметтер болғанда ғана малдың сыртқы пішіні бағаланады. Малдың сырт пішінін ... ... ... бағалау тәсілі. Малдың дене пішінін бағалаудағы ең негізгісі болып саналады. Тәжірибелі мамандар осы ... ... ... дене ... ... т.б. анықтайды, әр малдың өнімділігін және асылдығын да анықтауға болады.
2) Әр мүшені өлшеу. Малдың әр мүшесін өлшеу бағалаудың да маңызы зор. ... ... 70 дене ... бар. ... ғылыми зерттеуіне 52 дене өлшемі, жалпы зерттеу үшін - 11, ... дене ... - ... ... ... Бұл тәсілдің негізгісі, мысалы бір дене өлшемін 100 % деп ... де, ... ... ... ... пайызбен ғана анықтайды. Содан кейін график сызады. Ал 100 % деп алған дене өлшемі түзу линия болады. Нәтижесінде 2-3 ... дене ... ... ... анықталады.
4) Фотографиялық тәсіл. Асыл тұқымды малдарды фотосуреттермен бағалаудың маңызы зор. Дене өлшемін толықтыруда ... ... ... Әсіресе, өте жоғары бағалы асыл тұқымды малдарды бағалағанда да фотосуреттің маңызы зор [4].
1.4 Малды нормалап азықтандыру негіздері
Малды азықтандыру ғылымының ... ... - ... мал ... ... ... дәл ... оны толық қамтамасыз ететін жемшөп мөлшерін белгілеу. Организм қажеттілігі ... ... ... ... белгіленеді. Азықтандыру нормасына сәйкес азықтандыру рационы құрастырылады.Азықтандыру нормалары малдың түріне, жасына, жынысына, физиологиялық жағдайына, өнімділігіне байланысты белгіленген организм ... ... Мал ... ірі ... оның ... ... ... қажетті қоректік заттар да жоғарылайды және де өнімділігі өскен сайын оны өндіруге жұмсалатын энергия мен қоректік заттар деңгейі ұлғаяды. ... ... ... нормаларына малдың тіршілік мұқтаждығын қамтамасыз етуге қажетті және өнім түзілуіне керек қоректік заттар мөлшері біріктіріліп, жалпы ... ... ... беріледі.Шаруашылықтағы малды азықтандыру тиімділігі - шығындалған азыққа алынған өнім мөлшерімен ... ... аз азық ... көп өнім ... ... ... ұйымдастырылған болып саналады [5].
1.4.1 Етті тұқымды ұрғашы сиырды азықтандыру және рацион құру
Ет бағытындағы ірі қара шаруашылығындағы барлық жемшөп шығынының 45-50 % ... ... ... ... да, бұл ... тұтастай алғанда пайдалы болуы көбінесе ірі қараның осы тобын азықтандыру мәселелерін дұрыс шешуге байланысты. Жергілікті жерлерде өндірілетін сабан, топан және егін ... ... да ... сияқты арзан жемшөпті көп көлемде пайдалана алатындығына қарамастан, олардың мерзімдік азық үлестері жұғымды және ... ... ... витаминдердің қажетті мөлшерлерімен қамтамасыз етілуі тиіс.
Сиырларды азықтандырудың жалпы деңгейі, қоректің негізгі элементтері мен қуатқа мұқтаждығы ... ... ... ... және ... ... жыл ... қондылығына, бағып-күту технология мен басқа да ықпалдарға байланысты болады.Сиырлар тұрқының өсуі үшін ... және ... ... ), өсіп келе ... ағзасының қажетін салыстырмалы түрде мүмкіндігінше қамтамасыз ету мақсатында, оларға тәулігіне 1 азық өлшемінде 113-115 г қорытылған ... 7-8 г ... 4-5 г ... және 39-42 мг ... бар 1,3-1,8 азық ... ... ... азық беру керек.
Қазақстан жағдайларында ет бағытындағы ірі қара шаруашылығын өркендетуге ... ... ... келе ... ... мәселелердің бірі- жоғары сапалы мал азықтарының, әсіресе, ең алдымен олардағы ... ... ... Ет ... ірі ... ... ... табиғи жайылымдар мен шабындықтарды кеңінен пайдалануға негізделгенгдіктен, ... ... ... ... азық ... қуаттың және белоктың жетіспеушілігі сезіледі. Мерзімдік азық үлестерінде әбден піскенастық тұқымдастар пішенінің, жүгері және күнбағыс сүрлемдерінің молдығына ... ... қуат пен ... ... ... ... ... аш сезінеді.
Сиырларды азықтандырғанда мөлшерленетін негізгі көрсеткіштер - құрғақ заттың мөлшері мен сол ... ... ... қуат пен ... Ет ... ... үшін ... мерзімдік азық үлесін мөлшерлеудің қалған көрсеткіші минералды заттармен толықтырылған қоспалар есепке алынады.
Сиырларды толыққұнды ... ... ... қабілетті бұзау алу үшін қажет.Суалған кезеңде сиырға, тірілей салмағының 100 ... ... ... 1 кг-ның құрамында 0,65 азық өлшемі мен 11,2 % шикі протеин шоғырланған 2,25-2,3 кг құрғақ зат; ... ... ... ... ... ... 100 кг-на шаққанда - 0,64-0,66 азық өлшемі мен 9,6-9,8 % шикі протеин шоғырланған 2,35 кг ... зат ... ... ... ... ... оларға ерекше жағдай жасау керек. Сиыр етін өндіруді арттырудың қолда бар көздерінің бірі - ет ... ірі ... ... ... ... Бұл ... мал, әдетте қыс кезінде жоғалтатын тірілей салмағының орнын ... ... ... қуат сиымдылығының төмен болуы, малды басқа жемшөп түрлерімен азықтандырғанда қарағанда, мал шаруашылығы өнімдерін қуатты ... аз ... ... ... ... ... ірі ... бағуға жұмсалатын азық шығындарын азайтуға ерекше маңызды болып табылатынжайылым маусымын ұзарту үшін, жайылым шөптері күйіп кететін жазғы-күзгі айларда ірі ... ... 0,8-1,2 кг ... ... ... ... азықтандырады.
Ірі қараны жайылымда бағуға шығармас бұрын жайылымды, су қоймаларын алдын-ала дайындап, жайылымдардың мал дәрігерлік тексеруден өткізу, олардың тұяқтарын жонып, ... ... ... кезеңде ет бағытындағы ірі қараны азықтандыру мөлшерлері 100 кг тірілей салмаққа 1,8-2,2 азық өлшемінен келетіндей есеппен ... ... ... ет ... ... берілетін жемшөптің жұғымдылығына қарай, мынадай жалпы жылдық құырылым ұсынылады: ірі азық 18-20 %, ... ... 17-19 % ... ... сүрлем 8-9 %, пішендеме 9-10 %), құнарлы азықтар 16-17 %, көк азықтар 45-47 %. Оның ішінде екпе ... 4-6 ... ... ... ... ... ... физиологиялық жағдайына, өнімділігіне байланысты белгіленген организм мұқтаждықтарының көрсеткіштері. Мал неғұрлым ірі ... оның ... ... ... қажетті қоректік заттар да жоғарылайды және де өнімділігі ... ... оны ... ... ... мен ... заттар деңгейі ұлғаяды. Қазіргі кезде азықтандыру нормаларына малдың тіршілік мұқтаждығын қамтамасыз етуге қажетті және өнім түзілуіне керек ... ... ... ... ... ... нормалары арқылы беріледі. Шаруашылықтағы малды азықтандыру тиімділігі - ... ... ... өнім ... ... ... аз азық жұмсалып, көп өнім алынса, қоректендіру дұрыс ұйымдастырылған болып саналады [6].
1.5 Ірі қара бұзауларын ... ... қара ... ... ... мақсат - тез өсіп, жақсы жетілетін дене ... ... ... ... Оны іске асыру үшін әр шаруашылықта табиғи және экономикалық жағдайы, жемшөп қорын ескере отырып ғылыми негізделген төл өсіріп жетілдіру ... ... ... 6 айда ол бұзауды азықтандыру жобасына негізделеді. Ірі қара төлінің өсуі 2-3, ал жетілуі 4-5 жасында аяқталады. Осы уақытта олардың ... ... ... жете ... ... ... ... сиыр өсіру керек. Оны іске асыру үшін азықтандыруды тұқымдық ерекшеліктері ... ... мен ... ... ... ... ... жоспарына сәйкестендіреді. Сақайғандағы тірідей салмағы 500-550 кг тартатын сиырларды өсіру үшін төлдің алғашқы 6 ... ... ... ... ... 650-700 г, 7-12 ... 550-600 г, 18 айлығындағысы 345 кг жетуін қадағалайды.Тұқымдық еркек бұзаулардың бұдан да ... (850-950 г) ... ... салмақ қосуын жоспарлап, 16 айындағы тірідей салмағын 450-500 кг жеткізеді.Жоспарланған көрсеткіштерге жету үшін азықтандыруды жан-жақты толықтырып, өсіп келе жатқан төлдің ... ... ... ... етіп ... төл ... ... сәйкес шаруашылықта жаңа туылған бұзауларды өсіру тәсілі белгіленеді. Бір кезде ... 2-4 ... осы ... ... бөлінген сиырды емізіп өсіру. Ол сиырды саумайды, сүттілігіне қарай емізілетін бұзаулар санын белгілейді. Бұзаулар қай тәсілмен азықтандырылып өсірілетін ... да, ... ... ... ... ... өз енесінің уызына қандыру шарт. Жаңа туылған бұзаулардың кіндігін кесіп, кесілген жерді өңдеп, танауын тазалап, денесін буланған сабанмен ысқылағаннан кейін ... ... ... ... ... ас қорытуы дұрысталып, шуы тез бөлініп, ийді.
Алғашқы екі тәулікте уызды бұзауға 1-2 л, 5-6 рет ... ... ... күні ... ... 3 рет бөліп емізіп, бесінші-алтыншы кунінен оның құрамы біртіндеп сүтке айналғанда 6айға дейін азықтандыруға таңдалған тәсіл бойынша ... ... Төл ... тез жетілу үшін алғашқы кундерден бастап сүтке кальций-фосфорлық минералды қосындылар мен ас тұзын қосып береді. ... ... ... ... ... ... айдан бастап оны арнайы шығарылған құрама жеммен ауыстырады. Өндірістік құрама жем болмаған жағдайда тазартылған сұлы, ... ұны, ... ... ... пен зығыр кунжараларынан тұратын жем қосындысын пайдаланады.
Жазда бұзауларды бірінші айдан бастап көк балаусаға үйретеді. Көк азық ... ... айда 75-145 кг, ... айда 180-200 кг, ... айда 300-320 кг, бесінші айда 430-460 кг, алтыншы айда 530-560 кг-ға жетеді. Ас ... ... ... үшін ... берілетін көк балаусаның бір бөлігін солдырып не кептіріп жегізеді.
Тұқымдық еркек бұзауларға берілетін азық көлемін ұрғашы бұзаулардікінен ... 740-1000 г ... ... ... етіп ... Ол үшін 6 ... ... әрбір басқа 320-450 кг сүт, 600-1000 кг көк шөп, 220-230 кг пішен, 200 кг сүрлем, 100-120 кг тамыржемістілер, 200-220 кг ... жем ... ... ірі және шырынды азықтар орнына 800-900 кг көк азық береді.Шаруашылықтағы тауарлы сүтті үнемдеу үшін бұзауларды сиыр ... ... ... ... ... [5].
1.6 Алты айдан асқан сүтті-етті тұқымды малдың ұрғашы бұзауларын күтіп-бағу және ... ... ... ... ... ... жасына қарай 3 топқа бөлінеді:
1) 6 айдан 12 айлығына дейін
2) 13 айдан 18 айлығына дейін
3) 19 айдан 24 ... ... ... ... айлығынан бастап 16-18 айлығына дейін ірі қара төлі жедел өседі, олардың жыныстық органының өсуі аяқталып, оянуы басталады. ... ... ... ... ірі ... мен көк шөп беріп, құнды жем мөлшерін азайтқан жөн. Мұның өзі ... ... ... тән ... ... ... мүмкіндік береді. Әр жастағы бұзаулар тобына азық рационы айына кемінде бір рет ... Азық ... ... олардың тәулігіне қосатын салмағы есептеледі.
Ұрғашы бұзауларды азықтандыру түрі болашақ сиырдың қандай тірі салмағы болатындығына байланысты. Сақайғандағы тірідей салмағы 500-550 кг ... ... ... үшін ... ... 6 ... орташа тәуліктік салмақ қосымы 650-700 г, 7-12 айлығында 550-600 г, 18 айлығындағысы 345 ... ... ... ... ... ... ... бұзауларды алғашқы 6-8 айлығында бірқалыпты, ал жыныстық жетілу және сүт бездерінің интенсивті өсуі кезіде жоғары ... ... ... тұқымды емес шаруашылықтарда табынды толықтыруға негізделген ұрғашы бұзаулар өсімінің үлгі жоспары. Рацион құрамы жыл ... ... бар азық ... қарай өзгертіліп отырады. Пішенді, пішендеме мен сүрлемнің елеулі бөлігін тамыр-түйнек жемістілермен ... ... ... байланысты ұрғашы бұзаулар мен қашарланған азық рационның құрамы қоректілігіне қарай ... ... ... ... 40-45 % ... 28-30 % ... пішен немесе пішендеме, 25-30 % аралығында концентрат қоспасы және 10 % тамыртүйнек жемістілер. Ұрғашы ... үшін жаз ... көк шөп ... азық ... табылады.
Қысқа рацион негізі жоғары сапалы, ірі шырынды азықтардан тұрады, ал ... ... ... ... ... тиіс. Рациондағы азықтар мөлшері азыұтандыру типіне байланысты. Мысалы, пішендеме типі азыұтандыруды ... 6-12 ... ... 9-14 кг ... 1 жастан асқандарға оны 15-20 кг дейін ... ... ... рацион қоректілігінің 15-20 % құрайды. Қыс айларында ертеңгілікте құрама жем, пішендеме, қызылша, ал кешқұрым пішен және сүрлем береді ... Алты ... ... ... азықтандыру ерекшеліктері
Н.Жазылбековтың жүргізген тәжірибелерінің мәліметтері бойынша, Қазақстан жағдайларында ет ... ірі қара ... 8 ... дейін енесінен айырмай, орташа қарқынмен өсіргенде, оларға жұмсалатын құнарлы азықтар енесінен айырғандағы тірілей салмағының 100 кг-на шаққанда 0,8-0,85-тен 0,9-1,2 ц-ге ... ... ... ... мен ... ... ... рацион құрғақ затындағы энергияның шоғырлануы оның алмасуы мен тіршілікті қамтамасыз ету және өнім өндіруге жұмсалуына ықпал етеді.Бұлардың ... ... 1 кг ... ... 2,0 ккал а.э шоғырланған рационда оның жалпы энергияға қатысы 45,5 % деңгейінде болып, 68 % тіршілікті ... ... % ... ... қосуға, 66 % сүт түзілуіне жұмсалса, 3,0 ккал а.э шоғырланған рационда оның жалпы энергияға қатысы 68,2 % ... ... 75 % ... ... етуге,58 % қосымша салмақ қосуға, 68 % сүт түзілуіне жұмсалған. Яғни рацион құрғақ ... а.э ... ... ... сайын оның организм қажеттілігіне игерілу тиімділігі де арта түскен [9].
Шикі ... ... азық ... ... заттың 14-24 % көлемінде Н.И.Денисовтың мәліметтері бойынша, құрғақ заттың 9,6%-нан 18,8 %-на ... ... ... ... мәліметтері бойынша, шикі протеин құрамында су мен тұзға еритін 40-50 % протеин бөліктері болуы керек ... ... ... ... ... тұрғыдан жоғары қасиеттерімен ерекшеленетін сүтпен бірге баратын болғандықтан, ет бағытындағы ірі қара бұзауларының мерзімдік азық үлестеріндегі ... 1 азық ... 1-2 ... ... ... 110-112 г.;3,5- ... 113-115 г.; 6-8 айлығында 114-15 г.; кальцийден 5 айлығына ... 5,5-7 г.; ... 3,6-4,5 г.; ... 10-20 мг.; 5 ... асқан соң тиісінше:7,8-8,4; 5-6 және 24-25 мг енгізу ... ... ... мөлшері азықтандыру типіне байланысты болады. Осыған орай пішендеме типті азықтандыруды қолданғанда 6-12 айлық бұзауларға 9-14 кг пішендемені, бір жастан асқандарға оны 15-20 ... ... ... ... азықтар рацион қоректілігінің 15-20 %-ын құрайды. Зоотехникалық әдебиетте және ... дене ... ... ... ... қолданылады. Олардың ішінде іс жүзінде кең қолданылатын жіктеудің екі түрі бар. Бұл екі ... ... дене ... жай ... қарағанда анық көрінетін оның түр-тұлғасы мен кейбір физиологиялық касиеттері, ... ... ... ... Біріншісі - малдың дене бітімін анатомиялық, морфологиялық және гистологиялық көрсеткіштер негізінде жіктеу. Бұл ... ... деп ... ... ол бұл ... ... ... оның мөлшері бір - бірімен сәйкес дамиды деген қағидасын басшылыққа ала ... әр ... өнім ... ... терісінің, етінің, сүйегінің, ас қорыту органдарының, сүт ... ... ... ... ... дене ... өнім бағытына сәйкес ерекшеліктерін анықтау арқылы жасады [13].
П.Н.Кулешов өзінің ғылыми деректеріне ... ... дене ... ... төрт ... ... ... нәзік, тығыз, борпас немесе болбыр.Сөлекет- дене бітімге жататын малдың сүйегі ірі, басы үлкен, ... ... ... (түгі) өте жуан, ет бұлшықтары толымды келеді. Етіндегі май және дәнекер ... ... ... ... ... малдың жалпы түр-тұлғасы сөлекеттеніп, көзге өрескелдеу көрінеді. Сөлекет дене бітімділерге жүк ... ... малы мен ... ... қойлар жатады. Мұндай дене бітімді мал сыртқы ортаның қолайсыз ... ... ... көп ... ... ... - дене бітімділердің терісі жұқа, етсіз, ашаң, сүйегі жіңішкелеу, көзге толымсыздау көрінгенмен, ас қорыту органдары біршама жақсы ... зат ... ... ... ... нерв жүйесі тез қозғыш келеді. Жақсы бағып-күтуді қалайды. Бұл түрге салт міністі жылқы тұқымдары, биязы жүнді қойлар мен сүтті бағыттағы ... ... ... - дене ... ... ... ... бұлшық еттері жақсы жетілген, терісі қалың келеді. Қан айналу, тыныс алу, ас қорыту органдар жүйесі жақсы ... ... ... ... Бұл түрдің малы әрі өнімді, әрі төзімді келеді. Бұларға жылқының желісті, сиырдың сүтті - ... ... ... ... жатады.
Борпас немесе болбыр (рыхлая) - бітімді малдың денесі жалпақ, ас қорыту органдары біршама жақсы жетілген, зат алмасу процестері баяу ... ... ... тез ... Дене ... бұл түрі сиыр мен ... етті ... тұқымдарында, жалқының ауыр жүк таситын тұқымдарында, шошқаның майлы тұқымдарында жиі кездеседі.
Дене бітімінің жоғарыда сипатталған төрт түрі эрқайсысы жеке күйінде кездепейді. ... дене ... ... немесе болбырлау, нэзік дене бітімі де тығыз немесе болбырлау болуы мүмкін. Ұғымға жеңіл болу үшін ғана әрқайсысы жеке ... ... ... дене ... төрт ... ... түрді - мықты (крепкая) дене бітімін қосты [15].
Мықты дене бітімі бар малды нәзіктік немесе босандық белгілері ... ... ... де ... ... Сүйегі берік, барлық мүшелері бір-біріне сәйкес жақсы жетілген. Терісі, түгі ... және май ... ... ... ... ... лайықты келеді. Мұндай мал көзге келбетті, ширақ, жанарлы болып көрінеді. Ауруға да ... ... ... ... Өздері өсетін қалыпты сыртқы орта жағдайында тұрақты мол өнім береді. Е.А.Богданов анатомиялық және физиологиялық көрсеткіштерге ... ... дене ... үш түрге бөледі: нәзік те құрғақ, болбыр мықты. Бұлардың сипаттамасы жоғарыдағы сипаттамалармен ұқсас [16].
2 ӨЗІНДІК ЗЕРТТЕУ
2.1 Алты айдан ... ... ... ... малдың ұрғашы бұзауларын азықтандыруды ұйымдастыру.
Бұзау жақсы өсіп - жетіліп, одан мол өнім алу үшін оның ... ... ... ... Ол үшін сиыр ... қандай қоректік заттар қаншалықты мөлшерде қажет екендігін білу керек. Себебі бұл ... ... ... ... ... ... ... тұқымына байланысты. Әрбір бұзау оның өзіне өлшеніп жасалған мөлшердегі ... ... Ал ... ... ... ... азықтандыру дегеніміз-оның сүттілігіне, сүтінің майлылығына, қоңдылығына, жасына, қашан және қанша бұзаулағанына, тағы басқа жағдайларына жағдайларына байланысты ... ... ... Ірі қара ... ... ... ... қоректілігіне, құнарлығына және басқа қасиеттеріне қарай ірі, шырынды, жем азықтар деп бірнеше топқа бөлінеді [17].
Алты айдан асқан етті ... ірі қара ... ... үшін оны ... ... танысып, рацион құру керек. Төлді азықтандыру нормасы мен схемасы, мал өсіру бағытындағы шаруашылық жағдайына ... ... ... сүт ... ... үш айлығына дейін теліген сиырдың бауырына салып ... Етті ... ірі қара ... төлі 6-8 ... ... ... еміп өседі. Сондықтанда алғашқы 3-4 айлығында олардың негізгі азығы сүт болады. Етке өткізілетін төлдерді тұқымдыққа ... ... ... жедел өсіп-өнуіне әсерін тигізетін экономикалық аймақтарға байланысты дифференциалдық азықтандыру схемалары және ... ... ... Етті және ... бағыттағы ірі қара төлін өсірумен айналысатын кейбір озат шаруашылықтар төлді өсіруді 4 кезіңге бөледі:
Бірінші кезең-бұзауларға қолдан жоспар ... ... ... сүт ... ... ... ... бір сиырға бірнеше бұзауды телу;
Үшінші кезең - 8 айлығына дейін енесінің бауырынан ажыратпай өсіру, сиырды саумау;
Төртінші кезең-10-30 күндігінен бастап сүт ... және оған ... ... жем ... беру ... ... тұқымды ірі қараның төлдері қоректің көбін енесінің сүтімен алынатын болғандықтан, оларға орта ... ... ... 100 ... 4 айға ... 1,5-2,2 кг; 5-8 айлығында 2,1-2,4 кг құрғақ зат, ал азық ... 1-2 ... 4,1-4,8 кг; 3-4 ... 3-3,2 кг; 5-8 айлығында 2,4-2,7 кг а.ө берілуі қажет.Бір азық ... ... 1-2 ... 110-112 г қорытылатын протеин беріледі [18].
Ірі азықтарға организмге сіңімділігі төмен, құрамында клечаткасы көп пішен, топан ... ... ... ... азықтардың құрамында көп мөлшерде су болады. Оларға: көк шөп, сүрленген шөп, ... ... ... ... ... т.б. ) мен ... топинамбур) жатады. Бұларды азықтар деп те атайды. Өйткені бұзауды мұндай азықтармен азықтандырған кезде оның жақсы жетіліп, ... ... ... ... ... ... ... - экономикалық жағдайы мен қалыптасқан жемшөп қорын ескере отырып, бұзау өсіріп - ... ... ... да, ... ... ... ... әдісі белгіленеді:
1) Енесіне теліп, иіген сиырды сауу әдісі.
2) Бір мерзімде туылған 3-4 бұзауды арнайы бөлінген сиырға ... ... ... ... ... ... бұзауларды жалпы жиналған сүтпен емізу әдісі.
Бұзаулар қай тәсілмен азықтандырылып өсірілетін болса да, оларды туылғаннан кейін міндетті түрде өз енесінің ... ... ... Жаңа туылған бұзаудың кіндігін кесіп, кесілген жерін өңдеп, танауын тазартып, денесін буланған сабанмен ... ... ... ... өз ... ... ... бұзауды азықтандыру жобасы бойынша алғашқы кундерден бастап сүтке кальций - фосфорлық минералды қосындылар мен ас ... ... ... ... ... ... қабығынан тазартылған сұлыға үйретіп, екінші айдан бастап оны бұзау азығына ... ... жем ... не ... ... ... ... болмаған жағдайда ұнтақталып, тазартылған сұлы, жүгері ұны, бидай кебегі, күнбағыс пен зығыр күнжарасы секілді жеңіл қорытылып, жақсы ... ... мен ... жоғары жем қосындысын жұмсайды. Жобадағы жоспарланған көрсеткіштерге жету үшін азықтандыруды жан - жақты толықтырып, өсіп, ... келе ... төл ... ... ... ... етіп ұйымдастырылады [19].
2.1.1 Алты айдан асқан бұзауларға берілетін азықтарды топтастыру жолдарының сипаттамасы
Ірі қара төліне азықтарды түр - ... ... ... ... ... ... жіктеумен қатар, олардың сапасына да баса назар аударылады. Ірі қара ... ... ... ... ... өте зор. ... ... пішен, әсіресе бұршақ тұқымдас шөптер аралас пішен белокқа едәуір бай болады. Өте жақсы сапалы пішен жұғымдылығы жағынан ... ... ... ... ... ... ... керекті дәрумендерді де мал көбінесе пішеннен алады. Пішеннің ... ең ... оның ... шөптерден құралатындығына және жинау мерзіміне байланысты. Пішенде жоңышқа, беде, сиыржоңышқа сияқты бұршақ тұқымдас өсімдіктер және бидайық, аққонақ, ... шөп, ... ... ... ... шөптер неғұрлым көп болса, оның қоректілігі соғұрлым жақсы ... ... шөп ... бастаған кезінде орылып, қурап кетпей, уақытымен жиналуы тиіс. шен қурап кеткен болса, ... мен гүлі ... ... сояуланып, тек сабақтары қалады. Ал пішеннің жапырағы сабағына карағанда екі еседей бағалы болады. Мезгілімен шабылмаған шөптердің пішені ірі келеді, ... көп ... мал оны ... жей ... ... ... түсі ... хош иісті келеді. Табиғи шөптер пішенінің мынадай сорттары болады. Суармалы жерлердің пішені өте жоғары сапалы ... Онда ... ... шөптер мен бүршақ түқымдас өсімдіктер басым өседі. Шалғын пішеннің ең жақсы ... ... ... арпабас, суоты, сиыржоңышқа, жоңышқа сиякты астық түқымдас шептер. ... ... ... ... ... ... кезі ... түсетін тегіс беткейлерден және бүталар арасында-ғы ашық жерлерден шабылады, ал ... ... ... ... ... көзі онша түспейтін жерлердің пішені жақсы болмайды. Ондай жерлерде малға жүғымсыз, тіпті ағзаға ... ... де көп ... ... ... пішенінде қоғажай, қамыс, сүйрік қоға, қырық буын сияқты малға қоректік пайдасы төмен немесе улы шөптер болады, ... су оты ... ... ... ... ... ... шөптер болмайды. Пішеннің бұл түрінің малға қоректілігі аз. Пішеннің ең ... екпе ... ... ... ... бұршақ тұқымдас шөптердің пішеніне кіреді. Оның құрамында протеині, кальцийі және ... көп, ... ... мал өте ... ... ... ... қасиеттерінің арқасында мал азықтары ішінде оның ерекше маңызы бар. Бедені гүлдеуінің алғашқы кезінде орып алған жақсы.
Пішен ұны жем орнына ... ... ... ірілігі түрліше болуы мүмкін. Оны бұзауларға кәдімгі ұн сияқты ... ... ... ... Ұн ... ... ... бұзылмайтын, жабық жағдайда сақтайды. Ылғалдылығы 10-12 % болуға тиіс. Пішен ұны қараңғы қора-жайдағы ... яки ... ... салып сақтайды. Ұн нығыздалып, ылғал тарткыш келетіндіктен, оның дәрумендері жойылады.
Сабанның қоректілігі қандай дақылдың сабаны екендігіне және сақталу жағдайына ... ... ... ... ... т.б. дақылдардың сабақтарының қоректілігі жақсы деп есептелінеді. Жаздық егін дақылдары сабандарының, күздік ... ... ... ... көп, ... аз болады. Сабан неғұрлым ірі және қатты болса, ол сиыр төліне соғүрлым ... ... ... ... түсі ... ажарлы және жылтыр болады. Сабан түсінің қараюы, иістенуі, көгеруі оның азық ретінде ... ... ... ... қарағанда қоректілігі жақсы азық ретінде белгілі. Әсіресе, сұлының ... ... деп ... ... көп ... ... жөн. ... күндері жиналған егіннің топаны су сіңді болып қалады да, тез бұзылады.
Тамыржемістер мен тамыртүйнектілер шырынды азықтарға жатады. Бұларды ... ... өте ... жейді. Тамыржемістердің қүрамында су мол, ақуыз аз болады. Ол бұзауға ... азық ... ... ... ... мал азығына арналған қызылша, сәбіз,турнепс және басқалар.Малға берілетін ... мен ... ... ... болмауы тиіс.
Астық дәндері мал азықтарының ішіндегі ең құндысы. Жем есебінде астық дәні берілетін болса, онда дәннің толықтығын ... ... ... ... жүмыр болуы оның жақсы сапа-лы екендігін көрсетеді. Дөннің реңіне, жылтырлығына назар аудару керек. Дән жылтыр емес, ала-құла ... ... ... да оның ... белгісі. Дәннің тазалығына қарау керек. Құм, топырақ, шаң, тас, кесек, ... ... ... ... ... төмендетеді [21].
Кебек - жем есебінде малға өте жақсы азық. Таза дөннің өзіне қарағанда кебектің ақуызы көбірек келеді. ... ... сиыр мен жас ... пайдалы. Ірілі -уағына, шаң, топырақтан тазалығына қарай кебек түрліше болады. Кебектің сапасын иісіне, дәміне және ... ... ... болу ... ... ... ... түсі ақ немесе қызыл күрең болып келеді. Түсі қарайып, қоңыр тартқан, дәмі ашқылтым нашар иісті болса кебектің бұзылғандығы.
Күнжара - құнарлы ... ... ... ... бен май өте көп ... Сондықтан сиыр төліне асыл тұқымды малға өте пайдалы азық болып есептеледі. Майдың қандай дәннен шығарылуына қарай ... ... ... күнжарасы, мақта күнжарасы т.б. болып бөлінеді. Кейбір күнжарада малды ... ... ... ... Оның әсерінен сиыр іш тастауы мүмкін. Дегенмен, оны бұзауларғааз-аздан беруге болады. Мақта күнжарасы да басқа ... ... ... бай. ... онда ... ... мен ... аз болады. Алайда мақта күнжарасында зиянды зат болғандықтан мүны аздап ... ... ... ... ... ... иісінің және басқа заттар қоспасының тазалығының маңызы зор. Қауызы көп болса күнжара нашар деп саналады. Ащы дәм, ... иіс ... ... ... ... ... ... құрғақ жерге сақталуы тиісҚұрама жем арнаулы зауыттарда ... ... ... ... ... Оған ... жарма, күнжара, шөп, пішеннен тартылған үн т.б. араластырады. Құрама азық құнарлылығы жағынан жемнен кем түспейді. Құрама жем әр мал ... ... ... Құрама азықтың тақта - тақта күйінде қатырылған түріде болады, аралас ұн сияқты, аралас қоймалжың түрі де ... ... ... ... Ірі қара ... ... ... бағытындағы мүйізді ірі қара төлін 6 айдан 8 айлығына дейін енесімен бірге ұстап еміздіріп өсіреді. Олардың өсіп-жетілуі мен ... ... ... үшін 15-20 ... ... ... ... жем жеуге үйретеді де, оларға енесін емумен ... ... ... ... ... ... жем ... жегізеді.Олардың енесінің рационында да сүт бағытындағы сиырлармен салыстырғанда тамыр жемістілер мен құнарлы жем мөлшері азайтылып, жергілікті ірі жемшөп ... ... ... тана ... ... өңірде жалпы қоректілігі бойынша 35-45 % ірі жемшөп, 35-40% ... ... 20-25 % ... ... құрастырып, шөлейт және таулы өңірлерде ірі жемшп үлесін 50-56 %-ға дейін молайтады.Жаз айларында олардың азығына ... отын ... ... ... Мойынқұм ауданында Т.Омарқожаұлының галловей тұқымымен жүргізген тәжірибелері етті тұқымды ірі қара малдың азықтандыру деңгейі мен ... ... ... ... сапалы сиыр етін өндіруді біршама арттыруға болатынын көрсетті.Жайып семірту үшін мүйізді ірі қара малды көктемде бетегелі- жусанды тыңға, жазда өзендер ... ... ... ... қайта көктеген жусанды жайылымдарға, көгерген сор мен сортаңға жаюға болады.Жайылым оты жетіспеген жағдайда толарды екпе шөп көгімен қосымша азықтандырады ... ... ... мұқтаждығы
Бұзаудың қоректік заттарға деген мұқтаждығы екіге бөлінеді: оның біріншісі малдың тірілей салмағына қарай, тіршілігін қамтамасыз етуге, яғни организмдегі физиологиялық процестерде: қан ... ... алу, ... ... ... ... да қажетті процестерді бір қалыпты ұстау үшінкерек. Біріншісінде тіршілікке өнім алу үшін жұмсалатын алмасу эиергиясы 1:1, ал екіншісінде бұл ... 1:2, ... 1:3- ке тең, яғни ... өнім ... ... оған ... энергия шығыны дакемиді. Соңғы жылдары өмірлік маңызы зор бірқатар ... ... ... және ... мен ... жағдайы әр түрлі малдар организміндегі алмасу ерекшеліктерін зерттеуге, сондай-ақ мал ... ... ... байланысты малдық қоректік заттарға деген талабын тек энергиямен, протеинмен, ... және ... ... ... бірге көптеген баска да көрсеткіштер қажет екені ... ... ... ... 1,5-2 есе көп ... ... ... рационды азықтармен азықтандырғанда қажетті қоректі заттардың шоғырлануы мөлшерін әр 1кг құрғақ затының есебімен есептеген жөн.Ғылыми ... ... ... бойынша 2-3 айлық бұзауға берілетін құрғақ заттың мөлшері әр 100 кг тірі ... ... 1,8-2,2 кг; 4-6 ... 2,4-2,9 кг; 7-12 ... 2,4-3,0 кг, 13-18 ... 2,1-2,5 кг; 19-28 ... 1,8-2,2 кг болғаны жөн.Қоректікзаттардың едәуір бөлігі биологиялық тұрғыдан жоғары қасиеттерімен ерекшеленетін ... ... ... ... ет ... ірі қара ... мерзімдік азық үлестеріндегі 1 азық өлшеміне: 1-2 айлығында қорытылантын протеиннен 110-112 г, 3-5 ... 113-115 г, 6-8 ... ... кальцийден 5 айлығына дейін 5,5-7 г, фосфордан 3,6-4,5 г, ... 10-20 мг, 5 ... ... соң тиісінше: 7,8-8,4; 5-6 және 24-25 мг енгізу ұсынылады [23].
3.2.1 Протеинді қажетсінуі
Ірі қара төлін нормамен азықтандырғанда ... ... де еске ... ... жас төлдердің өсу қабілетін және дене мүшелерінің дамуын тежейді, ал протеин ... ... ... оны ... пайдалану коффиициенті кемиді.Протеиннің қажеттілігі азық өлшеміне шаққанда 3 айлық бұзауға 120-130 г; 4-6 ... 117-110 г; 7-9 ... 100-105 г; 27-28 ... 110 г ... ... ... қолайлы мөлшерде шикі протеин де болуы қажет.Рациондағы протеидердің шоғырлану мөлшерімен қатар оның сапасы да ... ... ... ең ... көрсеткіші бұл олардың мес қарнындағы ыдырау қасиеті.Сондықтан да қазіргі уақытта протеиннің сапасын нақта қорытылатын протеин мөлшері ... ... ... ... ... амин ... ... Қант - протеин қатынасы 0,8:1 болғаны тиімді [24].
3.2.2 Минералды заттарды қажетсінуі
Ірі қара төлі өсе келе ... ... ... ал ... заттарды қажетсінуі арта түседі. Бұл жас төлдер өсімдіктектес рационға көшкен кезде организмнің минералдық заттарды нашар пайдаланғанына ... ... ... ... және ... элементтер жетіспейтін аймақтарда төлдерге қосымша жем, премикс, я болмаса осы жетіспейтін микроэлементтердің тұзын ... қара ... ... ... ... 1 тәуліктік азығының құрамына:кальций 36 г; фосфорды 26 г; каротин 135 г; күкіртті 20 г ... ... ... Витаминдерді қажетсінуі
Ірі қара төлі витаминдерді де қажетсінеді.Ең негізгі қажетті витаминдердің біріА,Д,Е. 6 айға дейінгі жас бұзаулар рационының әр 1кг ... ... 26-37 мг ... 0,6 мың х. ө. д витамині, 30-50 мг Е ... , ал 6 ... ... ... 22-25 мг ... 0,4-0,5 мың х. ө. д витамині, 40-60 мг Е ... ... ... қара ... ... мерзімдік азық үлесінің құрылымы ерекше маңызға ие.Азық өлшемін есептегенде 7,1-7,6 г кальций, 5,3-5,5 г ... 26-28 мг ... беру ... ... ... ірі қара ... витаминін қажеттілігін қамтамасыз етеді. Сондықтан да жас мал ағзасы сүт тіндерінің , сүйек қаңқасының және ішкі ... ... өте ... ... ... заттарды және мүмкіндігінше көп мөлшерде керек етеді, бірақ өнім бірлігіне шаққанда, әдетте бұл заттар шығыны сақа ... ... ... болады.Бұл ықпалды ет бағытындағы ірі қара шаруашылығының тиімділігін көтеру үшін ... ... ... Ұрғашы бұзауды азықтандыру нормасы
Азықтандыру нормасы дегеніміз -малдың тәуліктік тіршілікмұқтаждығын қанағаттандыру, денсаулығын сақтау, бір қалыпты өсіп ... және ... ... ... отырып, жоспарланған өнім алуға жұмсалатын қажетті қоректі заттар мөлшері. Мал организміне негізгі қажетті қоректі заттарға протеин, амин қышқылдары, көмірсу, май, ... ... мен ... жатады.Малды азықтандыруды ұйымдастыру кезінде азықты үнемді жұмсап, жануарлардың өнімділігін арттыруды, ... ... ... ширақ төл алуды, оның дұрыс өсіп жетілуін қамтамасыз ететін негізгі талаптарды: малдың түріне, ... ... және ... ... ... ... мен ... байланысты қоректі заттарға деген мұқтаждығын, азықтандыру типін, рационды оның құрылуы және ... ... ... ... ... жөн. ... ... өнімділігі мен олардың денсаулығын сақтау азықтың сапасына ғана емес, азықтандыруды дұрыс ұйымдастыруға да байланысты.Физиологиялық толық құнды және экономикалық жағынан ... ... ... - дұрыс азықтандыру деп аталады [25].
Ірі қара төліне арналған, яғни 6 айдан ... етті ... ... арналған рацион құрылымын жасағанда оған негізгі шырынды,құнарлы және де ... ... ... ... пайыздық мөлшермен береміз.Төлдер негізінен шырынды азықтарды сүйсіне жейді.Сондықтан жүгері және сабаннан жасалған сүрлемді 6 кг мөлшерінде, ал тамыржемістілер есебінен ... ... 4 ... ... ... ... ... есебінен жоңышқа пішенін 3 кг мөлшерінде және дәнді азық есебінен сұлы жемін 2 ... ... ... Ал ... ... алып оны 2 кг ... ... төлдерді басым бөлігі шырынды және ірі азықтардан тұратын, аз құнарландырылған мерзімдік азық үлестерімен азықтандырып өсіру ірі азықтарды жақсы ... ... ... ... ... ... ... азық үлестерінің қоректік негізгі элементтері бойынша теңестірілуі, олардың 1 кг құрғақ затқа қажетті деңгейде шоғырлануы оң нәтижелерге қол жеткізу шарты ... ... ... ... етті бағыттағы ірі қара төлін азықтандыру үшін оны азықтандыру ерекшеліктерімен танысып, ... құру ... ... ... ... мен ... мал өсіру бағытындағы шаруашылық жағдайына байланысты төлге ... сүт ... ... үш айлығына дейін теліген сиырдың бауырына салып ... ... ... - Алты ... ... ... ... азықтандырудың нормасы

Көрсеткіштер
Жасы, 8-10ай
1
Азық өлшемі
5,2
2
Алмасу энергиясы, МДж
58
3
Құрғақ зат, г
6300
4
Шикі протеин, г
800
5
Қорытылған протеин, г
525
6
Шикі клечатка, г
1570
7
Қант, г
390
8
Крахмал, г
768
9
Шикі май, ... ... ... ... ... г
20
14
Темір,мг
384
15
Мыс, мг
64
16
Мырыш, мг
269
17
Марганец, мг
320
18
Кобальт, мг
5,1
19
Йод, мг
2,6
20
Каротин, мг
135
21
Д витамин (кальциферол )
2,9
22
Е витамин ... ... ... ... ... ... үшін ... нормасындағы көрсеткіштерін: құрғақ затты 6300 г, крахмалды 768 г, шикі ... 180 г, ... ... 36 г, фосфорды 26 г мөлшерінде беруіміз қажет.
3.4 ... ... ... ... ... төл басына тәулігіне бір жасқа толғанша 0,2-0,5 кг, ал аумақты жемшөп сапасы төмен болса 1-1,5 кг жем ... Ал мына ... ... ... ... құрғақ затты 6,3 кг, шикі протеинді 800г, қорытылған протеинді 525 г ... ... ... пішенді жоңышқаның азық өлшемі 0,47, қызылшаның азық өлшемі 0,11, сабанның азық өлшемі 0,25, сүрлемнің азық өлшемі 0,18 мөлшерінде ... ( ... ... ... ... ... ... ұрғашы бұзауларын азықтандыру рационы(бір бас төлге).
Мал азығы
Cүрлем
(жүгері)
Пішен
(жоңышқа)
Сабан
(бидай)
Қызылша
(қант)
Жем
(сұлы)
Барлығы
Норма бойынша
Мөлшері,кг
1,5
1,6
1
1,5
1
Азық өлшемі
0,94
1,7
0,68
0,89
0,99
5,2
5,2
Алмасу энергиясы, МДж
4,38
2,96
16,83
13,93
19,9
58
58
Құрғақ зат,г
2670
896
882
964
986
6398
6300
Шикі протеин,г
30,3
231,8
86,70
23,5
478
883,9
800
Қорытылған протеин,г
22,8
208
76
18
296
528
525
Қант,г
5,11
69,97
78,82
154
91,4
399,3
390
Шикі май,г
27
26,65
31,6
47
28,5
160,75
180
Кальций,г
0,59
14,55
4,6
0,7
16,7
37,14
36
Фосфор,г
0,55
11,88
1,5
0,70
13,5
28,13
26
Күкірт,г
0,92
3,80
1
0,3
2,19
20
20
Каротин,мг
15,5
40,3
22,2
-
61,3
137,3
135
Алты айдан ... ... - етті ... ... ... азықтандыру рационын бір бас төлге есептегенде жүгері ... 1,5 кг, ... ... 1,6 кг, ... 1 кг етіп ... оны ... бойынша сәйкестендіреміз.
3.4.1Рацион құрылымы
Ірі қара төліне азықтарды түр- түріне бөліп, олардың қоректік құндылығына қарай жіктеумен қатар, олардың сапасына да баса ... ... Ірі қара ... ... ішінде пішеннің маңызы өте зор. Жақсы сапалы пішен, әсіресе бұршақ тұқымдас шөптер аралас пішен белокқа едәуір бай болады ... ... ... ... құрылымы
Мал азығы
Мөлшері, кг
Азық өлшемі
Азық топтары
Пайыздық үлесі
Сүрлем (жүгері)
1,5
0,94
шырынды
29,1
Қызылша (қант)
1,5
0,89
Сабан (бидай)
1
0,68
аумақты
36,7
Пішен(жоңышқа)
1,6
1,7
Жем (сұлы)
1
0,98
құнарлы
33,8
Азықтандыру рационы ... ... ... мал ... қай азық ... ... белгіледік. Ол бойынша жүгері сүрлемі мен қант қызылшасы шырынды топқа біріктірдік. ... ... 29,1 % ... Ал ... ... мен ... ... азық тобына біріктірдік.
3.5 Қорытылу коэффициенті
Азықтың химиялық құрамы олардың ... ... ... дәлелдей алмайды. Бұл көрсеткіш азықтарда қанша және қандай қоректік заттардың шоғырланғанын көрсетеді. Өйткені азық құрамында химиялық заттар бірдей болғанымен, ... ... ... және жұғымдылығы әр түрлі болады. Жақсы қорытылатын азықтардың қоректік заттары толығырақ сіңіріліп, организмге көбірек ... алып ... ... ... ... алынған өнім молая түседі. Сондықтан қажетті азықтардың химиялық құрамын, ондағы қоректік ... ... ... ... олардың қорытылғыштық дәрежесін де есте ұстаған жөн. Қорытылған ... ... (ҚҚЗ) ... енген (АЕҚЗ) қоректік заттармен қорытылып үлгермей нәжіспен шыққан қоректік заттардың ... ... ... ... қоректік заттар мөлшері граммен немесе процент есебімен есептеледі [26]. Ол мына1-ші формуламенанықталады:
Қк=ҚҚЗАЕҚЗx100%(1)
Кесте4- Мал азығының қорытылу коэффициенті
Мал азығы
Қорытылу коэффициенті
Сүрлем (жүгері)
Қк=22,8 г30,3 гx100 %=75,2 ... г231 гx100 %=89,7 ... г86,7 гx100 %=87,6 ... г23,5 гx100 %=76,5 ... г478 гx100 %=61,9 ... ... біз мал азығының қорытылу коэффициентін анықтадық. Ол бойынша жүгері сүрлемі 75,2 %, пішен 89,7 %, ... 87,6 %, ... %, жем 61,9 %-ды ... ... ... - етті ... ... бұзауларының (1 айлық) малазықтық қажеттілігін есептеу
Ірі қара малының сүттілік және еттілік тұқым қуалау қасиеттері қалыптасып даму үшін, оларға қолайлы орта ... болу ... Оның ... - малды жастайынан дұрыс азықтандыру және күтіп бағу. Малдың организімі мен сыртқы ортада тығыз байланыс бар, сыртқы ортаның өзгеруіне ... жас ... де ... онда әр ... ... ... Әсіресе жас малдың өсіп дамуына және өнімділігінің қалыптасуына тұқым қуалау заңдылығымен ... ... көп әсер ... ... Алты ... ... ... бұзаулардың малазықтық қажеттілігі(1 айлық)

Мал азығы түрлері
30 күн
1
Сүрлем(жүгері),кг
45
2
Пішен(жоңышқа),кг
48
3
Сабан(бидай),кг
30
4
Қызылша(қант),кг
45
5
Жем(сұлы),кг
30
Бұл кестеде алты ... ... ... ... ... бұзауларының 30 күндік малазықтық қажеттілігін есептедік. Тәуліктік рацион құрамындағы барлық азық мөлшерін 30-ға көбейтіп анықтадық. Зерттеу ... 30 ... ... ... 45 кг, ... ... 48 кг, қант ... 45 кг беріледі.
3.7 Алты айдан асқан ұрғашы бұзаулардың (1 жылдық) ... ... ... қара ... ... негізгі мақсат - тез өсіп, жақсы жетілетін, дене тұлғасы мықты сиырлар өсіру. Оны іске асыру үшін әр шаруашылықта ... және ... ... ... қорын ескере отырып ғылыми негізделген төл өсіріп жетілдіру жүйесі белгіленеді. Жоспарланған көрсеткіштерге жету үшін азықтандыруды жан - ... ... өсіп келе ... төл организімінің мұқтаждығын қамтамасыз ететіндей етіп ұйымдастырады. Осының нәтижесінде малдан алынған өнім молая түседі. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... көлемін білумен қатар, олардың қорытылғыштық дәрежесін де есте ұстаған жөн. Сиыр туғаннан кейін ... ... ... көп, ал ... ... ... ... Сөйтіп мұның барлығы сүттің көп болуына әсерін тигізеді [26]. Сол себепті ірі қара төлінің 1 жылдық ... ... өзі ... ... ... болуы керек ( кесте 6).
Кесте 6 - Алты айдан асқан ұрғашы бұзаулардың (1 жылдық) малазықтық қажеттілігі

Мал азығы түрлері
360 күн
1
Сүрлем(жүгері),кг
540
2
Пішен(жоңышқа),кг
576
3
Сабан(бидай),кг
360
4
Қызылша(қант),кг
540
5
Жем(сұлы),кг
360
Бұл ... алты ... ... ... - етті тұқымның ұрғашы бұзауларының 1 жылдық малазықтық қажеттілігін есептедік. Тәуліктік рацион құрамындағы барлық азық ... 360-қа ... ... ... ... 360 ... жүгері сүрлемі 540 кг, жоңышқа пішені 57 6кг, қант қызылшасы 540 кг ... ... ... ... - ... өнідріс ортасындағы кауіптен адамды сақтау шаралары жиынтығы ... ол ... ... ... адам ... ... әсер ... өндрістік қауіптің төнуі, енбек қызметінің жағдайы.Әсіресе адамның қауіпсіздігі жөніндегі мәселе өнеркәсіп ортасында көрінеді.
Қазақстан Республикасында қабылданған техника қауіпсіздігін, өндірістік санитария, қоршаған ... ... ... сактауды міндеттейді. Қазақстан Республикасындада 2004 жылдың 28 ақпанында (№ 528-110) "Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау ... ... заңы ... осы Заң ... ... ... корғау саласындағы қоғамдық өзара қарым - қатынастарын ... және ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, қызметкерлердің, жұмысшылардың өмірі мен ... ... ... ... - ақ ... қауіпсіздігі және еңбекгі корғау саласындағы мемлекеттің саясатының ең негізгі ... мен ... ... және ... Ірі қара шаруашылығындағы қауіпсіздік ережелерін сақтау
Мал түлектерінің денсаулығының, өнімдерін, олардың ... ... ... жолы - ... және мал ... зоогигиеналық тұрғыдан тиісті жағдай жасау болып табылады. Зоогигиеналық талаптар орындалмаса немесе сақталмаса, онда біз үй жануарларын дұрыс азықтандырғанымыздың және де ... ... тек ... ... ... себебі малдың стресс факторларға ұшырауы, мал қораларындағы микроклиматтың өрескел бұзылуы, малдың қораларда тығыз орналасуы, т.б. Көптеген теріс ... мен мал ... зат ... ... ... әкеліп соғады. Мұның өзі оларды түрлі ауруларға душар ... Ал ... суда және ... ... ... ... ... заттар малды уландырады, сондай-ақ әр түрлі деңгейдегі патологиялық процестерді тудырып, организмнің ауруға қарсы тұру функцияларын төмендетеді.
Ірі ... ... ... ... ... салдарынан малдардың арасында індет, құрт және де басқа аурулар көбейе бастайды. Мұндай аурулардан малдарды емдеудің ең ... де, ... ... түрі ... оларға гигиеналық тұрғыдан тиісті жжағдайлар жасау болып табылады, яғни ... ... алу аса ... және ... ... шара болып саналады. Сондықтан мал шаруашылығында жұмыс істейтін мамандардың басты ... ... ... ... ... ... зиян келтіретін факторларды блодырмау. Мал организмінің генетикалық потенциалын дер кезінде, дұрыс және тиімді пайдалана ... ... мал ... салған кезде оның іші зоогигиеналық талаптарға сай келуімен қатар, малдарды күту ... ... ... барынша толық механикаландыруға және электрлендіруге болатындай жағдай жасалуы ... Мал ... іші ... ... ... жақсы желдетілетін, іші кең, яғни малды және басқа да жабдықтарды дұрыс орналастыруға ыңғайлы ... ... ... мал ... ... ... ... рельефін, топырақтың қасиетін, оның тазалығын, ол жерге тас ... су ... ... ... жел бағытын, құрылыс материалдарының сапалығын, тағы да басқа көптеген факторлардыескерген жөн ... ... ... мал ... ... ... болуға тиіс: сиыр қорада 6-8◦С ; бұзау қорада 8-12◦С ; ат қорада 6-10◦С ; шошқа қорада 10-12◦С ; қой ... 3-5◦С ; құс ... ... ... ... мал ... тек зоогигиеналық талаптарға ғана сай болып қоймай, сол ... ... ауыр ... ... ... және электрлендіруге болатындай жағдай жасалуы керек
ҚОРЫТЫНДЫ
Малды азықтандыруды ұйымдастыру кезінде азықты үнемді жұмсап, жануарлардың ... ... ... ... ... ... төл ... оның дұрыс өсіп жетілуін қамтамасыз ететін негізгі талаптарды:малдың түріне, жасына, жынысына, және олардан ... ... ... мен сапасына байланысты қоректік заттарға деген мұқтаждығын, азықтандыру типін, ... оның ... және ... ... ... ескерген жөн.
Азықтандыру нормасы дегеніміз - малдың тәуліктік мұқтаждығын қанағаттандыру, денсаулығын сақтау, бірқалыпты өсіп отыруы және азықты ... ... ... ... өнім алуға жұмсалатын қажетті қоректі заттар мөлшері. Мал организіміне негізгі қажетті қоректік ... ... ... ... май, ... және ... мен ... жатады.
Сүтті - етті бағытындағы мүйізді ірі қара мал тұқымының бұзауын 8 айлығына дейін ... ... ... ... ... ... Олардың өсіп - жетілуі мен салмақ қосуын жеделдету үшін 15-20 ... ... ... ... жем ... ... де, ... енесін емумен қатар қосымша пішен, сүрлем, пішендеме, құнарлы жем, қосындысын жегізеді. ... ... ... да сүт бағытындағы сиырмен салыстырғанда тамыр жемістілер мен ... жем ... ... ... ірі ... ... ... қара төліне азық өлшемі 5,2 кг мөлшерінде алынған. Және де оған нормаға сәйкес ... заты 6,3, ... ... 525 г, шикі ... 800 г мөлшерінде берілген. Ал қорытылу коэффициенті норма ... 65,6 % ... ... ... қорытылу коэффициенті 65,1 %-дай болды.
Енесінен ажыратылғаннан кейін тана рациондары ... ... ... ... ... 35-45 % ірі ... 35-40 % шырынды азық, 20-25 % құнарлы жемнен құрастырып, шөлейт және таулы ... ірі ... ... 50-56 %-ға ... ... Жаз ... олардың азығына жайылым отын кеңінен пайдаланады.
Жайып семірту үшін мүйізді ірі қара малды көктемде бетегелі - ... ... ... ... ... шалғынға жайып, күзде қайта көктеген жусанды жайылымдарға, көгерген сор мен сортаңға жаюға болады. ... оты ... ... ... екпе шөп ... ... азықтандырады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1 А.Ә. Төреханов (Ж.К. Каримов, Ш.Д. Даленов, Д.Қ. Найманов, Н.Ә. Жазылбеков) /оқулық. - Алматы: Триумф , 2006ж. - ... ( Р. ... А. ... С. ... В. ... А. ... З. ... А. Жұмақаева, Т. Боранова) Зоотехния негіздері/оқулық. - Астана: Фолиант, 2007ж. - ... Н. ... ... - Алматы: Қайнар, 1998ж. - 121-125бет,
4 Қ. ... ( А. ... Ә. ... , - Алматы: Бастау, 2006ж. 18-20бет.
5. А.Д. Дәрібаев, Ж.С. Әткешов, практикумы(1бөлім), - Алматы: ... 1994ж. - ...
6 ... ... 2006,176-180 бет.
7Қ.Ш.Нұрғазы 2012. 243-244 ... ... ... ... ... ... ... М.А.Кинеев 2006,176-180 бет.
10 А.Ә Төреханов, Н.Ә Жазылбеков, М.А. ... . ... 2006, 45-47 ... Н. ... >. Алматы, 2005, 28-29 бет.
12 А. Дәрібаев, Ж.С. Әткешов практикумы. Талғар, 1994, 115-117 ... ... Қ. : ... ... оқу ... үшін / Қ.Бегімбеков, А. Төреханов, Ә. Байжұманов - Алматы, Нұр - ... 2003, 201-203 ... Ж. ... Ж. 2003, 32бет.
15 А.Ә. Төреханов, Ж.К. Каримов, Ш.Д. Даленов, Д.Қ. Найманов, Н.Ә.Жазылбеков >. Алматы, 2006, 49-52 бет.
16 Н. Омарқожаұлы, Б. ... . ... 2008, 68-70 ... Е.Шекенов, Р.Қазыханов, А.Бекқожин, С.Әшімов, В.Егоров, А.Ғазизова, З. ... А. ... ... ... ... - ... Фолиант, 2007 - 456 бет.
18 Төреханов А.Г., Каримов Ж.К., Даленов Ш.Д. . Оқулық. Алматы 2005, 88-90 ... ... Ж.К., ... Ш.Д. . Оқу ... ... 2006, ... ... Ж.К. А.: Қайнар, 1979, 65-66 бет.
21 Журналдар , , , , 2006ж., 289-290 бет.
22 Искакбаев Б.Б. А. ... 278-279 ... ... ... 2006,176-180 бет.
24Е. Садықұлов, Ә. Байжұманов, Қ. Бегімбеков 2003ж., 350 бет.
25Мал шаруашылығы комплексі операторының анықтама кітабы. Авторлар ұжымы. - А.: ... 1979ж., 301 ... А.В. ... ... 1974ж., 128 бет.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Алтын орда."6 бет
Iрiмшiктi өңдiретiн және сүттi ұйытатын жабдықтардың негiзгi есептеулерi6 бет
«Айданқұс» ЖШС-тің өнеркәсібі қорлары айналымына талдау жүргізу19 бет
«алтын адамның» табылуы тарихы3 бет
«Алтын миллиард» ұғымы5 бет
«Алтын Орда» мемлекетінің құрылуы7 бет
«Алтын орда» мемлекетінің құрылуы туралы13 бет
«Алтын сапа» сапа деңгейі20 бет
«жұмыс аттарын азықтандыру»24 бет
«Сиыр табынын толтыратын ұрғашы бұзауларды азықтандыру»26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь