ОҚО Төлеби ауданы Зертас ауылы жағдайында сұлы дақылынан жоғары өнім алудың технологиясын жасау

1
1.1
1.2

1.3
1.4
1.5
2
2.1

2.2
2.3
2.4
2.5
2.6
2.7
2.8
2.9
3 Нормативтік сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Анықтамалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Белгілеулер мен қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Сұлының ботаникалық сипаттамас және өсіру ерекшелігі ... ... ... ... ... .
Сұлы биологиялық ерекшеліктері және аудандастырылған
сорттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Нақты топырақ .климаттық жағдайдағы егіншілік жүйесі ... ... ... ... ... .
Шаруашылықтың топырағы және олардың агрохимиялық көрсеткіштері ... .
Ауа райы ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Технологиялық бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Тәлімі жердегі сұлының ылғалмен қамтамасыз етілуіне
байланысты өнімділігін бағдарлау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Нақты топырақ.климат жағдайында өнімді бағдарлау ... ... ... ... ... ... ...
Сұлыдан жоспарланған өнім алу үшін тыңайтқыш мөлшерін анықтау ... ... ..
Сұлының ауыспалы егістегі орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Топырақ өңдеу жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Тұқымды себуге әзірлеу, себу мерзімі, мөлшері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Егін себер алдындағы топырақ өңдеу жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Өнімді жинау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Негізгі дақылды өсірудің технологиялық кескіні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Қоршаған ортаны қорғау және техника қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ...
Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Оңтүстік Қазақстан облысының топырақ-климаттық жағдайы және ауа-райының қалыптасу ерекшелігі ауыл шаруашылығының барлық саласын дамытуға қолайлы.
Елімізді азық түлік және мал азығындық жем-шөпен қамтамасыз ету мақсатында және бәсекеге қабілетті ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруді дамыту бүгінгі таңда өзекті мәлеле.Егіншілікте маңызды мәселелердің бірі ауыл шаруашылығы міндеттерінің өндірісін арттыруда минералды және органикалық тыңайтқыштардың тиімді пайдалану, жаңа тиімді технологияны енгізіп, өнімділікті үздіксіз арттыру жолдарын қарастыру мақсат, міндеті алдымызда тұр.
Ел басы Н.Ә.Назарбаев халыққа жолдауында ауыл шаруашылығы өнімдерін арттыру сапасын жақсылау жөніндегі мәселелерді көтерді.
Ауыл шаруашылығы өнімін артыруда өнімнің өзіндік құнын төмендетуде, сондай-ақ топырақтың құнарлығын арттыруда маңызды факторлардың бірі тыңайтқыштарды тиімді пайдалану болып есептеледі.
Көптеген тәжірибелер мәліметтеріне сүйенсек ауыл шаруашылығы егіндерінің өнімдері артуының 50% минералды тыңайтқыштар есебінен екенін көрсетті.
Республикалық бюджеттен бөлінген қаржы егістікке, су жеткізуге, элита тұқым шаруашылығына, минералды тыңайтқыштар алуға, өсімдік қорғау шараларына, асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуға субсидия ретінде бөлінеді. Ауылдық жерлерде инженерлік инфроқұрылымдарды дамыту жөнінде де айтарлықтай жұмыстар жүргізілуде.
Төлеби ауданындағы ауыл шаруашылығын реформалау кезенінде нарықтық экономиканы енгізу бағытында жүргізілген іс-шаралардың нәтижесінде егіншілік жүйесінде көптеген өзгерістер болды. Облыста ауыл шаруашылығы дақылдарының егіс көлемі 762,7 мың гектар. Дәнді және бұршақты дәнді дақылдар 226,5 мың гектар егілді. Оның ішінде май сығатын дақылдар 82.1, мақта – 222,9 картоп – 10.2, көкөніс – 24,2,бақша – 16.9 мың га егіледі.
Сұлының сабағы берік, негізгі өсіп-өну кезеңдерінің ұзақтығы бұршақ тұқымдас дақылдарының өсіп-даму кезеңдеріне сәйкес келетіндіктен, ол аралас егістіктің маңызды астық тұқымдас түрі. 100 кг көк балауса массасында орта есеппен 17 азықтық өлшем және 2,2 кг қорытылатын протеин, 100 кг пішенде 48 азықтық өлшем мен 6,2 кг қорытылатын протеин және 100 кг сүрлемде 17 азықтық өлшем мен 1,9 кг қорытылатын протеин бар. Орта сападағы 1 кг сұлы бір кг азықтық өлшемге тең, сабанда 0,2-0,3 пішіндемеде 0,45-0,50 азықтық өлшем бар. Сабаны жақсы ірі сабақты мал азығы.
Соңғы жылдары сұлының өнімділігі 5-18 ц-ге дейін өзгере отырып, орташа өнімі Қазақстанда 12,0 ц/га болды.
1. Оңтүстік Қазақстан облысы ауыл шаруашылығы өндірісін өркендету жүйесі. Алматы 2006. 431 бет.
2. Ауылшаруашылығын өркендету жүйесі жөніндігі ұсыныстар. Шымкент облысы. Алматы: Қайнар, 1987.-414 бет.
3. Б.Д. Крючев Практикум по растениеводству.- М.: Агропромиздат, 1988.-287с.: ил.- ( Учебники и учеб. пособие для учащихся техникумов).
4. Н.А Майсурян., В.Н. Степанов и др. Растениеводство. . Изд.3-е, перераб. и доп. М., Колос, 1986г.- 135с.
5. Т.Әубәкіров, Ж.Жұмағұлов Өсімдік шаруашылығы және селекция.-Алматы, 1988г.- 95-99с.
6. К.Ш.Жанабаев, Т.Саудабаев т.б. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру технологиясы.-Алматы, 1994ж..-134-136бет.
7. Ю.Б. Коновалов и др. Практикум по селекции и семеноводству полевых культур/ Ю.Б.Коновалов, А.Н.Березкин, Л.И. Долгодворова и др.; Под ред. Ю.Б.Коновалова.- М.: Агропромиздат, 1987.-367с.
8. Е.Елинкова, Й.Бернат, В.Чех и др.; Семеноводство и семенной контроль/Пер с чеш.Г.Н.Мирошниченко;Предисл. Г.П.Жинова, К.А.Морозовой.- М.: Колос, 1981.-335 с.
9. Р.Елешев, А. Бекмағанбетов Агрохимия .-Алматы, 1989г.230-235с.
10. Қ.Ш. Жаңабаев және т.б. Агрономия негіздері. Астана, 2003ж. -170-175бет.
11. Н.И Живников., А.Т.Моргунов Технология возделывания полевых культур. Учеб. Пособие для сельских проф.-техн. училищ. М., Высш. школа, 1991. 304 с.
12. Т.Саудабаев, А.Кадырғалиев Жармалық дақылдар.- Алматы. 1985ж.- 204-210бет.
13. И.Д.Семенихин, Н.И.Коломиец, С.И.Бойченко, П.А.Перебойнос, М.И.Мирошниченко Возделывание полевых культур.// Сборник трудов ВИЛР под ред. Кондратенко П.Г. –Москва, ВИЛР. 1987. –Т. 1, 149-152с.
14. К. Иманғазиев Егіншілікке тыңайтқыш қолдану жүйесі.- Алматы, 1996ж.- 56-60бет.
15. А.Х.Қалиев, Е.Жұмабеков Өсімдіктер генетикасы. Алматы, 1994ж.- 25-31бет.
16. Н.Можаев, Қ.К.Әрінов, Н.А.Шестокова, Өсімдік шаруашылығы практикумы.- Акмола, 1996ж.- 36-39бет.
17.К.А.Тулемисова и другие. Технология возделывания сельскохозяйственных культур // Тез.докл.науч.практ.конф. (Шымкент, 7-9 октября, 1997г.) –Алматы, РНИ Бастау НАЦАИ РК. 1997г. - 39-43с.
18. Б.А. Доспехов Методика полевого опыта (с основами статистической обработки результатов исслеований) 5-е изд.доп. и перераб. -М.: Агропромиздат, 1985. –351 с.
19. М.К. Каюмов Программирование урожаев сельскохозяйственных культур. – М.: Агропромиздат, 1989. – 320 с.
20. П.И. Подгорный Растениевоство 2-е изд.перераб.- М. изд.-во с.-х. литературы, журналов и плакатов. 1963, -268 с.
21. Н.Г.Николаев, М.В.Разумов, В.Н.Гладков Пути повышения всхожести семян.-М.; Сельхозиздат, 1985. – 225 с.
22. М.Ерлепесов, А.Амантаева Суармалы егіншілік. Алматы, 1998ж.- 33-35бет.
23. Қ.К.Әрінов, А.К.Апушев, және тб. Өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру, өңдеу, сақтау және стандарттау. - Астана, 2001ж.- 135-146бет.
24. В.С.Косинский, В.С. Никляев, В.В. Ткачева, А.А.Сугилина Основы земледелия и растениеводства. /Под ред. В.С.Никляева. –3-е изд.перераб. и доп.- М.: Агропромизат, 1990. – 479с. – ил.
25. И.И.Синягин Площади питания растений.-М.: Ролссельхозиздат. 1975,-382с.
        
        Аннотация
«ОҚО Төлеби ауданы Зертас ауылы жағдайында сұлы ... ... ... ... ... ... бойынша АП 10-1к2 тобының студенті
А.Ә. Әлізахованың курстық ... ... ... ... ... және химиялық құрамы, сұлының биологиялық ерекшелігі, сұлының
сорттары, сұлыдан ... өнім ... ... ... ... ... ... мақсаты болып табылады.
Курстық жұмыста ___беттен, 13 кесте, пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... өнімді
бағдарлау, тыңайтқыш қолдану жүйесі, морфологиясы және ... ... ... өнім ... ... өнгіштігі.
Мазмұны
| |Нормативтік | |
| ... |
| ... | |
| ... |
|1 ... | ... ... мен | ... ... |
| ... | ... |Кіріспе..........................................................| |
|1.4 |................................................. | ... ... | |
|2 ... ... ... | |
| ... ... сипаттамас және өсіру | ... ... | ... ... ... ... және ... | ... ... ... |............................................... | ... ... ... ... жағдайдағы егіншілік | ... ... | ... ... ... және ... агрохимиялық | ... ... | |
|3 |Ауа райы | |
| ... |
| ... | |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... ... ылғалмен қамтамасыз етілуіне | |
| ... ... | |
| ... |
| |..... | |
| ... ... ... ... | |
| ... | |
| ... ... өнім алу үшін тыңайтқыш мөлшерін | |
| ... | |
| ... ... ... | |
| ... |
| |...... | |
| ... ... | |
| ... |
| |..................... | |
| ... ... ... себу ... | |
| ... | |
| ... себер алдындағы топырақ өңдеу | |
| ... | |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... ... ... | |
| ... | |
| ... ... ... және техника | |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... | |
| ... |
| |.... | ... сілтемелер
МҮТ 7.32-2001. Мемлекетаралық үлгі–талап. Ғылыми–зерттеу ... ... ... мен ... ережелері.
МҮТ 7.1-84. Ақпарат, кітапхана және баспа істері жөніндегі үлгі-талаптар
жүйесі. Құжаттың әдеби көрсеткіштер ... ... ... ... мен ... ... ... Құрастырушы құраттардың түрлері жиынтығы.
МЕСТ 2.-104-68 ЕСКД. Негізгі жазулар.
МЕСТ 2.-201-80 ЕСКД. Құрастырушы құраттардың белгілері.
МЕСТ 12046-85 Мемлекет аралық стандарт. Ауыл ... ... Сапа ... ... 20081-74 Ауыл ... ... ... Терминдер.
Анықтамалар.
Анықтамалар
Агроөнеркәсіптік кешен – азық-түлік ... ... және ... ... ... ... өнеркәсіп тауарларын шығаруға
бағытталған сала.
Аңызақ – далалы-шөлейт аймақтарда жазғытұрым жиі кездесетін және өсімдік
тіршілігіне өте қолайсыз ... та ... ... егіс – екпе дақылдар мен жердің ғылыми ... ... ... ... ... ... отыруы.
Егістіктің ылғалмен қамтылуы – ... екпе ... ... ... қамтамасыз ету.
Жалпы өнім – белгілі бір уақыт аралығында өндірілген өнім ...... ... және ... жоғарғы қабатындағы
қара қоңыр түсті органикалық зат.
Құрғақшылық – ауаның шамадан тыс ... мен ... ... туындайтын жайсыз құбылыс.
Өнімді ылғал қоры – өнімге ... ... бар ... ... ылғал мөлшері.
Өскін – себілген тұқымнан белгілі бір уақытта жер бетіне өсіп шыққан
өсімдік ... ...... өскіндері жер бетіне шыққаннан бастап толық
піскенге дейінгі аралық.
Сүрі жер – ауыспалы ... ... ... және ... күрес
жүргізілетін танап.
Сыдыра жырту – топырақты қайырмасыз құралдармен жыртып өңдеу.
Сыртқы орта – тірі ... әсер ... ... орта ... ... – ауа ... ... жағдайында өсірілетін дақылдар
өнімі көктемгі жауын-шашынға негізделген суарылмайтын егіншілік саласы.
Топырақ бұрғысы – жер қыртысының әр ... ... ... ... ... ... өнгіштігі – белгілі бір жағдайда тұқымның өніп шығу қасиеті.
Тыңайтқыштың әсерлі заты – ... ... ... ... ... мөлшері.
Фенология – табиғаттағы маусымдық құбылысты және оның ауа ... ... ... ғылым саласы.
Физиология – тірі ағзада жүретін алуан түрлі құбылыстар мен зат алмасуы
жайлы ғылым.
Эфемероид – өсу ... өте ... көп ... ... ... тобы.
Олардың өсуі күзде басталып, көктемге дейін созылады.
Эфемер – өсу ... өте ... бір ... ... ... ... ... – өсімдік құрылымының шаруашылықта пайдалы және тиісті
құралдармен өлшенетін немесе көріп бағаланатын нақты сипаты.
Дақыл – белгілі бір мақсатта пайдалану үшін ... ... ... ... – белгілі бір дақылдың тиісті табиғи және өндірістік жағдайларда
өсіру үшін өнім мөлшері мен ... ... ... селекциялық жолмен
сұрыпталған және тұқымы жүйелі көбейтілген, шығу тегі бойынша туыстас және
морфологиялық белгілері мен шаруашылық-биологиялық ... ... ... ... – нақты топырақ-климат жағдайында тиімді мөлшерде және сапалы
өнім алу мақсатында арнайы ғылыми-зерттеу нәтижесінде ... ... ... ... ... ... мен қысқартулар
ҚР – ... ...... – азот, фосфор, калий
ЕКЕА – ең кіші ... ... – және ... – тағы ... – 1 ... ... центнер есебімен алынған өнім мөлшері
см – ............ – 1 куб ... грамм есебі
< – ............ ... бойынша
В – ... – 1 ... ... ... – сулы ...... ... – суға дайындалған түйіршік
Х – ... ... – тағы сол ...... ...... ... облысының топырақ-климаттық жағдайы және ауа-райының
қалыптасу ерекшелігі ауыл шаруашылығының барлық саласын дамытуға қолайлы.
Елімізді азық ... және мал ... ... ... ету
мақсатында және бәсекеге қабілетті ауыл шаруашылығы өнімдерін ... ... ... өзекті мәлеле.Егіншілікте маңызды мәселелердің бірі
ауыл шаруашылығы міндеттерінің өндірісін ... ... ... ... ... ... жаңа ... технологияны
енгізіп, өнімділікті үздіксіз арттыру жолдарын қарастыру мақсат, міндеті
алдымызда тұр.
Ел басы Н.Ә.Назарбаев ... ... ауыл ... ... ... ... жөніндегі мәселелерді көтерді.
Ауыл шаруашылығы өнімін артыруда өнімнің өзіндік құнын төмендетуде,
сондай-ақ ... ... ... ... факторлардың бірі
тыңайтқыштарды тиімді пайдалану болып есептеледі.
Көптеген тәжірибелер мәліметтеріне сүйенсек ауыл шаруашылығы ... ... 50% ... ... ... ... көрсетті.
Республикалық бюджеттен бөлінген қаржы егістікке, су ... ... ... ... тыңайтқыштар алуға, өсімдік қорғау
шараларына, асыл ... мал ... ... ... ... Ауылдық жерлерде инженерлік инфроқұрылымдарды дамыту жөнінде де
айтарлықтай жұмыстар жүргізілуде.
Төлеби ... ауыл ... ... ... нарықтық
экономиканы енгізу бағытында жүргізілген іс-шаралардың нәтижесінде
егіншілік жүйесінде ... ... ... ... ауыл ... егіс ... 762,7 мың гектар. Дәнді және бұршақты дәнді
дақылдар 226,5 мың ... ... Оның ... май сығатын дақылдар 82.1,
мақта – 222,9 картоп – 10.2, көкөніс – 24,2,бақша – 16.9 мың га ... ... ... ... ... ... ұзақтығы бұршақ
тұқымдас дақылдарының өсіп-даму кезеңдеріне сәйкес келетіндіктен, ол аралас
егістіктің маңызды астық ... ... 100 кг көк ... ... ... 17 азықтық өлшем және 2,2 кг қорытылатын протеин, 100 кг пішенде 48
азықтық өлшем мен 6,2 кг ... ... және 100 кг ... 17
азықтық өлшем мен 1,9 кг қорытылатын протеин бар. Орта ... 1 кг ... кг ... ... тең, сабанда 0,2-0,3 пішіндемеде 0,45-0,50 азықтық
өлшем бар. ... ... ірі ... мал ... ... ... ... 5-18 ц-ге дейін өзгере отырып, орташа
өнімі Қазақстанда 12,0 ц/га болды.
Масақты дақылдардың тек өндіріс көлемін ... қана ... ... ... және сапасын жаңарту сияқты ізденіс шаралардың дүние
жүзілік маңызы өте зор.
Курстық жұмыстың ... – «ОҚО ... ... ... ... жағдайында
сұлы дақылынан жоғары өнім алудың технологиясын ... ... ... ... ... ... мен міндеттер қойылды:
- Төлеби ауданында өсірілетін сұлы дақылдың – ботаникалық ерекшелігін
анықтау;
- сұлы дақылдың биологиялық ... мен ... ... өнім ... сұлы ... сорт ... ... нақты топырақ-климаттық жағдайда сұлы дақылын өсірудің технологиясын
жасау.
Сұлы дақылдың ... ... және ... ... ... ... ... белсенді радиация кірісі бойынша ... ... ... олар ... ... ... ... сапасы әртүрлі өнім береді. Осыған байланысты күн
тәртібіне қойылатың ... ... сұлы ... ... ... мол ... ... ететін қуатты гетерозистік қабылетке ие
болуы кажет және бүкіл ... ... ... ... ... энергиясын бірқалыпты әрі толық пайдалануы қажет.
1 Негізгі бөлім
1.1 Сұлының ... ... және ... ерекшелігі
Белгілі бір топырақ және ауа-райы жағдайына ұсынылған астық дақылдарын,
оның ішінде ... ... ... ... ... атап ... дақылды таңдап алу, топырақты негізгі өңдеу, ... ... ... ... ... ... егіс себу, арамшөптермен, ... ... ... дер ... ысырапсыз өнім жинау, алынған
өнімді тазалау және сақтау жұмыстары сортты өсіруге және оның ... ... ... ... тиіс.
Топырақ өңдеуге жұмсалған еңбек пен қаржыны мүмкіндігінше толық
ақтап, ауыл шаруашылық дақылдарынан тұрақты мол өнім алу үшін ... аз ... ... ... ... ... Сонымен қатар топырақ
өңдеу жұмыстарын жүргізгенде аймақтың топырақ климат жагдайларын,
шаруашылықтағы ауыспалы егіс ... ... ... ... алғы ... ... кездесетін арамшөптер
түрлерін ескере отырып, қазіргі кезде елімізде көп қолданылатын жаңа
өзгертілген ауылшаруашылық машиналарды ... ... ... [1].
Егістік сұлы (Avena sativa) ... және ... ... ... ... түрі негізгі егістік алқаптарды алып жатыр, ал ... ... аз ғана ... ... өйткені оның өнімі жоғары емес.
Сұлының тұқымы әдетте үш ұрықтық тамырмен ... ... ... ... ... екі шеткі тамыр шығады. Кейде алты тамырға дейін ... ... ... ... тамыр жүйесі жақсы дамыған және ... ... ... ... 2-3 ... ... өзінде-ақ
70-80 см тереңдікке кіреді ( дән түзілу кезеңінде – 120 см-ге дейін) және
жайылады да ... қиын ... ... ... ... Сұлы ... кейін 10-15 күннен кейін түптенеді, тағы 10-
15 күннен соң түтіктену басталады және осы ... ... ... ... ... ... құнарлылығына, ылғалдылығына, қоректену
алаңына ... ... 1-ден 6,5-ке ... ... ... ... мүмкін,
бірақ шаруашылық жағдайында 1,1-1,3-тен аспайды. Сұлы - ... ... ... ... ... ... көтеріледі де оның
басы сыртқа шығады, гүлдену жоғары ... ... ... 5-6 ... ... соң ... жапырақтан жоғары болып шығады. Бүкіл гүлдену
кезеңі 6-8, кейде 9-10 ... ... ... ... ... жоғары
қарай жүреді. Ең күшті дамыған дән жоғары бөлігінде болады. 1000 дәннің
массасы – 22-36 ... ... ... астыққа өсірілетін сорттары:
Битик, Иртыш -15, Казахстанский-70, Льговский-82, Мирный, Синельниковский-
14, Скакун, Черниговский-28.
Биологиялық ерекшеліктері. Сұлы – ... ... аз ... ... ... өне бастайды, вегетативті органдарының қалыптасу ... ... +4-50, ал ең ... ... +12-160 , генеративті
органдарының қалыптасу кезінде сәйкес +10-120 және +16-220 ... көгі ... -8-90 ... ... ... -1-20, ... ... кезінде -4-50 бозқырауды көтереді. ... ... ... орта ... орташа пісетін сорттарға барлығы 16500 температура
қажет.
Сорттардың пісу ... мен ... ... жағдайларына
байланысты өсіп-өну кезеңінің ұзақтығы -70 -100 күн, шабылмалы пісуі кезеңі
(шашақтану кезеңі) – 55-60 күн.
Вегетативті массасы ... өсу ... ... ... ... ... төзімділігі сұлыны мал азығын өндірудің қарқынды
жүйесінде теңдесі жоқ бағалы дақыл ретінде ...... ... ... ... ... оның
транспирациялық коэффициенті 400-520 тең. Су пайдалану коэффициенті 50-70
м3, суармалы жағдайда 1 ц ... ... ... 30-40м3 –ге ... ... ... ... шығудан шашақтануға дейін барлық
қажетті ылғалдың 60%-ға ... ... ... қиын ... ... ... ... қабілетіне байланысты
сұлының қоректенуге талғамы арпаға қарағанда жоғары емес. Ол әр ... өсе ... ... ... және ... ... өсе алмайды, сортаң
жерлерге нашар өседі.
Сұлының 3-4 дақыл ретінде 2-3 танапты ... ... ... ... ауыспалы егісінде жүгеріден немесе біржылдық ... ... ... ... ... ... ... ұқсас. Алқапта сұлыны
айтарлықтай кеш себеді, мұның өзі аңызды арамшөптен, ең әуелі қара ... ... ... ... ... ... парға, немесе
отамалы дақылдарының астына енгізіледі [2].
Солтүстік Қазақстанда ең ... себу ...... аяғы ... ... мал ... өсіргенде ең жоғары өнім – маусымның алғашқы
онкүндігінде сұлыны мамырдың бірінші ... ... ... 8-10 ... ... ортасына дейін себеді, мұндай жағдайда шашақтану кезеңінде
қолайлы мерзімде шабылып жемшөптің ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне қарай себу нормасы –
2,5-4,0 млн. өнгіш ... (90-120 ... ... ... ... ... -4,0-5,0 млн/га өнгіш тұқым. Тұқымды топыраққа сіңіру
тереңдігін 4-5 ... ... ... ... ... ... кеткенде сіңіру
тереңдігі 6-7см ... ... ... ... ... ...
шашақтану кезеңі.
1.2 Сұлы биологиялық ерекшеліктері және аудандастырылған сорттары
Сұлы өсірудің қарқынды ... ... ... ... ... ... талаптарын, өсу және даму ерекшеліктерін есепке алған жөн.
Сұлы өсуі және жетілуі келесі ... ... ... ... ... үш ... ... түптенуі, түтікке өтуі, ... ... сұт ... ... және толық пісуі.
Қазақстанның Оңтүстігіндегі тәлімі жерлер жағдайында сұлының өсуі мен
жетілуінің алғашқы кезендері ... ... ... оң ... мен
қысқа күн кезеңінде өтеді. Жазғы егіске арналған сұлы сорттарына ... ... ... ... көктемде қарқынды түрде өседі.
Әмбебап және күздік сорттар қыстауға біршама бейім келеді. Қыстан ... үшін ... ... ... ... ... Шынығу ауа
температурасының 5 градусқа дейін ... ... 0 ... ... Жалпы ұзақтығы – 15-20 күн. өсімдіктің әлсіз жетілуі,
шынықпауы және ... ... ... ... сұлының аязға
тұрақтылығын төмендетеді.
Температура диапазоны +6 ... пен 22 ... ... ... ылғал мөлшері жалпы ылғал сыйымдылығынын, 60-70 пайызынан
төмен болмаған ... ... ... ... ... Сұлы ... ... – 7-8 градусқа төмендесе, шыдай алады. Алайда дәннің толығуы
кезіндегі – 3 градусқа дейінгі суық қауіпті. Оның үсіп ... ... ... ... ... үшін тез ... ... 1000-1500 градус,
кеш пісетін сорттарға 1500-2000 ... ... ... ... ... ...... өндіруге топырақтың 6-12 мм су қоры жұмсалады,
ылғалды ең көп қажет ететін кезі масақтану және дәннің толығу ... ... мен ... ... ... ... ... коэффициенті 2,5-3,0-ке дейін жетеді. Бірақ ылғал жетіспесе, ал
температура жоғары ... және ... ... ... ... коэффициенті
төмендейді, түптенумен бір мезгілде екінші реттік тамырлану ... ... ... ... ... тамыр түзбесе, онда өнім қолайлы мамадан 30 %-ға
дейін төмендейді. Осы кезенде өсімдік топырвқтан ... ... ... ... ... ... ... бөлігі тартылып, оның
сегментациясы жүреді және әрі қарай масақты төмпешіктер ... ... ... 10 ... ... ... мол ... заттар
сегменттің көп мөлшерінің түзілуіне әсер етіп, біршама ... ... ... ... тез ... ... ... түзілуіне, өсімдіктің
өсіп, түтікке енуіне қоректік заттардың мол қоры, жеткілікті ылғалдылық 12
– 20 градус температура ... Мол өнім алу үшін ... ... әсіресе жетілудің алғашқы кезеңіде Р.К, ... ... ... ету керек.
Сұлыдың 10 ц өнім алу үшін 26 кг азот, 11 кг ... 26 кг ... және ... аймағына байланысты бұл талаптар өзгеріп ... ... ... ... есептеу үшін сол аймақтарда
орналасқан ғылыми – зерттеу мекемелерінің ... ... ... алу ... өндіруге арналған «Оңтүстік» сорты 26-44 ц\га өнім ... сорт ... ... ... бойынша дәннің сапасы өте
жоғары, одан түрлі тағам ... ... ... аз ... ... күзде егілген жағдайда 300-700 ц\га көк балауса өнімін
береді. Бұл ... ... кез ... ... ... болады, бірақ күзгі
егістің өнімі мол болатыны белгілі.
Сұлының «Сарыағаш» сорты. «Сарыағаш» ... көк ... ... ц\га ... ... ... өніп шығу үшін бір рет ... екі рет орып
алу үшін екі рет суарылады. Көк балаусаға бірінші орым ... ... ... онда ... екі рет оруға (екінші орымнан дән алуға болады)
болады. Бұл ... мал ... үшін ... жағы дәні ... ... дейін сабағы, жапырағы сарғаймай, көк балауса күйінде тұра ... ... 26-34 ц\га. ... сорт ... ... ... ... сапалы жоғары деп бағаланған.
Қысқы аязға, қара суыққа шыдамды. Бұл сорттың бір ... ... ... өркендері алғашқы суықтарға шалынбаса, онда өсімдік сабақтамай
қояды, демек күздік сортқа жатады. Сұлының ... ... ... ... себіледі [4].
Сонымен қатар топырақ құрамындағы химиялық қоректік заттар ... ... ... ... ... ... төмендеуі, құрылымының бұзылуы егіншілік жүйесін ғылыми негізде
жүргізуді талап етіп ... ... ... ... ... ... негізгі элементтерінің
бірі ретінде әрбір топырақ – климат ... өз ... ... егіс жүйелі оңтайлы жүргізу болып табылатыннан атай көрсетеді. Бұл
ретте қоза – жоңышқа ... егіс ... ... біраз уақыт бұрын
белгіленген жүйелері бүгінгі таңда егін шаруашылығын ... ... ... қазіргі талаптарына оншалықты сәйкес келе бермейтінін
де айтады.
Жаңадан ұсынылатын ... егіс ... ... мен оның ... агроэкономикалық негізделуі және ландшафтық жер ... тиіс деп ... ... ... өзі ... ... көлемінің неғұрлым қолайлы құрылымын, жаңадан ұсынылатын ауыспалы егіс
жүйесін және оларды топырақ ... ... ... ... ... отырып, негіздей түсуді қажет етеді.
Қазіргі кезде топырақтың ... ... мен ... тұсу ... ... мәселелерін дұрыс шешу қажеттілігіне байланысты
бұрынғы қай кездегімен салыстырғанда да мейілінше өткір қойылып отырғанына
айрықша назар ... ... ... 0-60 см ... айдалған қыртысындағы
нитраттың мөлшері топырақтың әр килограммына шаққандағы мөлшері – 8.6 мг,
ал 4-ші жылы ... ... ... - 7.6 мг ... ... ... ... үздіксіз айдалып келе жатқан
жерге тыңайтқыш берілген кезде топырақтың әр килограмына шоққанда 6,7 ... ... ... ... ... 6,3 мг ... бұрыннан үздіксіз айдалып келе жатқан жерге тыңайтқыш берген
кездегі фосфат нитратынан айырмашылығы-ауыспалы егіс ... ... ... ... ... егіс ... ... өзгеріссіз
ұдайы өсірілетін қозаға қарағанда өзіннің фосфаты арқылы ... ... ... ... ... болуы керек [5].
Топырақтың сортандануы дақылды күтіп-баптаудың және тыңайтқыш беруден
гөрі тәжірибе учаскесінің шағын жер ... мен сор шан ... ... ... ... егіс талабының бірінші жылы жыртылған 1 га жерінен алынған
өнімді 100% (47,09) деп алатын ... онда ол егіс ... 1 га ... өнім ... жылы 83,8 %, ... жылы - 57,2% ... жылы -
43,6% болғанын көреміз. Ал, бұған қоса тыңайтқыш берілген жағдайда да өнім
мөлшері ... ... ... ... ... ... ... бірте-бірте
кеми бастайды. Бірақ бұл кемудің барысы баяулау болады. Мысалы, 100; 74, 8;
65, 7 және 50,9%. Олай ... ... ... ... жыртылған және ауыспалы
егіс талабына тыңайтқыш енгізілген кезде ол ... ... ... мол өнім ... болады деп қорытынды жасау керек.
Қоршаған ортаны қамқорлықпен қорғау және ... ... ... пайдалана білу бүкіл адамзаттың бүгінгісі мен ертеңгісін айқындайтын
аса маңызды проблемалар қатарына ... және ... өзі ... ... ... ... ... ететіндігін атап көрсетеді.
Шын мәнінде алғанда аса зор ауқымды міндеттің толып жатқан объектілері
қатарында ... ... ... аса ... ... ... ... жағдайының нашарлай түсүі салдарынан барған сайын
кеміп бара жатқаны жасырын емес. Ал топырақтың ... ... ... және ішкі ... коллекторды дренаж жүйесі тазартып,
жолға қойып отыру мерзімнің төзуге болмайтындай дәрежеде ... ... ... ... барған сайын мүмкін душар бола түседі.
Ауыл шаруашылығында жүргізілген реформаның нәтижесінде агроқұрылымдар
пайда болды. ... ... ... ... байланысты ауыл шаруашылығы
дақылдарын жылма-жыл ауыстырмай егіп, ауыспалы егіс ... ... Жер ... аз ... ... ұзын ... ... егіс
еңгізудің мүмкіндігі болмағандықтан шаруа қожалықтары егіншіліктін
интенсивтік жүйесін ... ... ... ауыспалы егіс енгізіп,
игеруге дәрменсіз. Осыны ... ... ауыл ... ... - ... ... ... жылдары өз зерттеулері нәтижесінде суармалы
және тәлімі ... ... ... ротациялы ауыспалы егіс жүйесінің
жобаларын ұсынады.
1.3 Нақты топырақ –климаттық жағдайдағы егіншілік жүйесі
Облыста суармалы егіншілік жүйесі ... ... ... ... ... қалыптастыру, топырақ және ауа райы ерекшеліктеріне байланысты егін
шаруашылығын, мақта шаруашылығын дамытуға, ... ... ... ... дәрілік өсімдіктер егісін дамытуға және сапалы жем-шөп
қорын молайтуға мүмкіндік туғызады.
Суармалы егшшілік, негізінен Алматы, Жамбыл, Оңтүстік ... ... ... шоғырланған. Аталған облыстардағы суармалы егіншілік
көлемі 1,2 млн. гектардан асады. Суармалы ... ... ... бір
жылдық дақылдардан жоғары өнімді күздік бидай, күріш, ... ... ... Бұл ... ... ... өз ерекшеліктері бар.
Аталған аймақтарда жаппай себілетін ... ... ... жинап
алғаннан соң осы жылы күздік бидайды немесе келесі жылы көктемде жаздық
дақылдарды ... ... ... ... бар. ... ... дер
кезінде, әрі сапалы өндеуге толық ... ... ... ... онша ... болмаған жағдайда жерді сол
гумустық қабаттың тереңдігіне толық жыртады, ал қалған 10-15 см ... үшін ... ... ... қолданады, сонда жердің астыңғы
қүнарсыз қабаты танап бетіне ... ... ... ... ... жер жыртумен салыстырғанда отамалы дақылдардың түсімін
жоғарылататындығын ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы Қазақ ғылыми-зерттеу егіншілік
институтының, бүгінде «Өсімдік және егіншілік шаруашылығы ғылыми-зерттеу
орталығының» көп ... ... ... қант ... күзде сүдігерге
терең өнделген танапқа сепкенде көктемде жыртылған жермен салыстырғанда
оның әр гектардан түсімі 75-150 ... ... ... ... ... ... рет ... алғаннан кейін оның қыртысын
түренді сыдыражыртқышпен 8-10 см терендікке өндеу жоңышқаның ... ... ... ... шығарып тастайды, сондықтан ол қурап өзінің тіршілік
қабілетін ... ... ... ... ... екі апта өткен соң жер
жырту алдында танапты суарады, ал топырақ ... ... оны ... ... 30-32 ... ... терендікке жыртады. Айта кеткен жөн,
шолақ түрен негізгі корпустың алдында 8-10 см тереңдікке ... ... ... ... ... ол жоңышқаның қыртысын 10 см-ге дейін
тіліп алып қарықтың түбіне түсіреді, ал ... ... ... ... ... жабады. Бүл қарықтың түбіне түскен ... ... ... ... мүмкіндік туғызады. Жоңышқа қыртысын осы
тәсілмен өндегенде оның ... ... ... Қазақ ғылыми-зерттеу
егіншілік институтының зерттеулері дәлелдеді.
Аталған институттың деректері бойынша жоңышқа қыртысын ... ... ... ... ... ... ... соқамен жыртқанда
бір шаршы метр жерде 5,2 жоңышқа түбі болған, ал ... ... ... ... ... ... жыртқанда жоңышқа көктеп шықпаған [7].
Негізгі дақыл жоңышқа ... оны ... рет ... ... ... ... үшін ... суарады, содан 3-4 күннен ... ... ... ... тереңдігіне шолақ түренді соқамен жыртады және іле-
шала бір-екі ізбен дискілейді, тырмалайды және ... ... ... дақылды, көбінесе жүгеріні сүрлем үшін себеді.
Мысалы, көп жылдық зерттеулері 1978-1990 жылдар бойынша күздік сұлыны
орып ... ... 13 ... 10 ... ... ... топырақтың 0-
100 см тереңдігінде пайдалы ылғал коры қалмаған, ал үш жыл ... ... ... 3—10 мм ... ... қоры ... тек бір ... 1988
ғана 25-39 мм шамасында ылғал болған. Іс жүзінде топырақтың 0-30 см ... ... ... орай ... ... ... ... қамтамасыз етілмеген және
жартылай қамтамасыз етілген егіншіліктегі топырақ ... ... ... ... ... ... көп мөлшерде ылғал жинау, оны сақтау
және тиімді пайдалану.
Мәліметтері бойынша ылғалмен жартылай қамтамасыз етілген жерде сүдігерді
15 тамызда ... ... ... топырақтың 0-100 см тереңдігіндегі
ылғалдың пайдалы қоры құрғақшылық жылдары 100 мм, жауын-шашынды ... ... мм, ал ... екі айдан кейін, яғни 15 қазанда жыртқанда осыған
сәйкес пайдалы ылғал қоры 79 мм жоие 103 мм ... ... 15 ... ... ... арпаның әр гектарынан 7,7 ... ... және 20,2 ... ... ... ал ... жыртылған танаптардан осыған сәйкес 7,3 және 18,1 центнерден өнім
алынған.
Қазақстанның оңтүстік аймақтарында орналасқан ... ... ... көп ... ... ... жердің қыртысын
аудармай өңдеу дұрыс екендігін дәлелдеді. Бұлай еткенде құба топырақтардың
агрофизикалық қасиеттері (тығыздығы, агрегаттық ... ... ... аңыз және ... ... қалдықтары сақталады. Қазақ өсімдік және
егіншілік шаруашылығы орталығының көп жылдық зерттеулерінің ... ... ... ... ... ... ... көрсетті. Мысалы, сүдігерді қайырмалы соқамен 20—22 см
терендікке жыртқанда егін ... ... ... 0-30 см ... ... 1,26 г/см3 , ал арпаның масақтану фазасында 1,27 г/см ... ... ... ... 20-22 см және 10-12 ... ... әлгі ... осыған сәйкес 1,28-1,29 г/см3
аралығында қалыптасты, яғни ... ... ... топырақтың 0-10 см
қабатының көлемдік массасы 0,02-0,03 г/см3 көбейді.
Зерттеулеріне қарағанда сүдігерді қайырмалы соқамен 20-22 см тереңдікке
жыртқаида ... 0-20 см ... ... 0,25 ... ірі
түйіршіктерінің жиынтығы 14,4 %, ... осы ... ... ... 18,4%, ал ... коэффиценттері осыған сәйкес
1,1 және 1,3 болған.
Сүдігерді ... ... әр ... ... ... ... ... түсімі артатынын Алматы облысының Іле ауданында
орналасқан шаруашылықтардың (Іле, Қаскелең және басқа кеңшарлар) ... ... ... ... айтқанда, аталған аймақта сүдігерді соқамен
жыртқанда орта есептен 5 жыл ... ... ... ... әр ... 5,4 ... ал ... жазықтабан сыдыратілгішпен өндегенде 9,4
центнерге жетті [8].
Кейінгі кездерде осындай деректер ... ... ... да ... ... ... ... және жақсы қамтамасыз
етілген 12 жыл ішінде жерді сүдігерге 20—22 см терендікке қайырмалы соқамен
жыртқанда арпаның орташа түсімі әр ... 10,6 ... ал ... ... жазықтабан сыдыратілгіштермен 20-22 см және 10—12 см
тереңдікке қопсытқанда арпа ... 11,2 ... ... яғни ... ... ... дақылдың түсімін орта есеппен әр гектардан 0,6 центнерге
жоғарылатқан.
Қүрғақшылық жылдары бұл айырмашылық екі есеге ... ... ... ... ... ... құрғақшылық жылдары арпаның
түсімі 2,3 ц/га-дан (сүдігерді 20-22 см тереңдікке жыртқанда) 4,2—4,3 ц/га
(жерді жазықтабан ... 20-22 см және 10-12 см ... Ал ... ... ... жылдары сүдігер өндеу тәсілдерінің
арасында онша айырмашылық жоқ болған. Атап ... ... ... 20—22 см ... ... арпа әр гектардан 9,2 центнер, ... ... ... 20—22 см және 10—12 см ... 10,0 ... өнім ... [9].
Оңтүстік Қазақстан облысының ылғалмен жартылай қамтамасыз етілген тәлімі
егіншілігінде А. Галиакбаровтың(1986) жүргізген ... ... ... ... ... себілген күздік бидай үшін сүдігерді ... ... 20—22 см ... ... тиімді екенін
көрсетті /33/. ... осы ... ... ... ... ... ... түсімі 16,5 центнер, ал жерді қайырмалы соқамен осы
тереңдікке жыртқанда 15,2 ... ... ... көрсетілген терендіктен
таяз (14 см) және терең (30 см) өңдегенде күздік бидай өнімі әр ... ... ... ... ... ... аудару мезгіліне
тікелей байланысты. Көптеген зерттеулердің ... ... ерте ... ... ... сай ... ... және егіншілік шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығының
зерттеулеріне қарағанда екпелі көп жылдық ... ... ... ... ... ... 33 ... маусымда жыртқанда 29 пайызы,
ал қыркүйекте 17 пайызы минералданған [10].
Осы орталықтың деректері бойынша көп жылдық шөптердің қыртысын ... ... ... қабатының құрылысы мен ылғал режимі ... көп ... ... ... сәуір айында көтергенде одан ... ... ... ... ... 0-100 см ... ... 217 мм, тамыз айында жыртқанда - 187 мм, ал қыркүйекте - 173 ... ... көп ... ... ... жырту кешіккен сайын топырақтағы
ылғал қоры азая түскен. ... кеш ... тек ... ғана ... ... ... ... төмендеген. Оның топырақтың 0-40 см
қабатындағы мөлшері қыртысты сәуірде көтергенде 58 мг/кг, маусымда - ... ал ... - 40,7 ... болған. Екпелі көп жылдық шөптің қыртысын
кеш көтерудің арқасында одан ... ... ... ... ... 15,0 ... (сәуірде жыртылған) 11,3 ц/га (қыркүйекте жыртылған) дейін төмендеген.
1. 4 Шаруашылықтың топырағы және олардың агрохимиялық көрсеткіштері.
Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... мен климаты ерекше
мінезімен тез құбылмалығымен, күн ... ... және ... ... ... қысы ... ... қар қалыңдығы таулы
аудандарда 70-80см қалыңдыққа ... ... ... ... ... яғни Қазығұрт тауының солтүстігінде теңіз деңгейіне 1000-1200м
биіктікте орналасқан. 2008 жылы көктем өте құрғақ болып ... ... ... ... әсер ... ... аян. ... тұқымдас дақылдары
негізінен тәлімі жерде өсіріліп-өндірілетін болғандықтан көктемгі жауын-
шашын ... ... ... ... оны тиімді пайдалану өнімділіктің
негізгі кепілі.
Төлеби ауданы тау бөктері мен тау етегінде орналасқандықтан топырағы
қара сұр ... ... ... ... ... ... Қазақстан
облысы бойынша бау-бақша және астық тұқымдас дақылдарын өсіріп-өндіруге өте
қолайлы болып, өнімділігі де жоғары болатындығы белгілі ... ... ... ... ... ... жыныстар жеңіл құмдақ пен
саздаққа айналады. Сөйтіп, шөл дала бағытына ... ... ... ... құм ... де керісінше лай құрамы кеми ... ... қар ... ... ... ылғал қоры мол болады, соның
салдарынан көктем созылып ... ... ... ... үсік ... ... І
онкүндігінде түседі, ал кей жылдары қараша айында болады. Ал көктемгі соңғы
үсік сәуір айының І ... кей ... ... ... І ... ... мүмкін. Жаз айлары құрғақ және ыстық болып келеді. ... ... ... 165-170 күнге созылады.
Шаруашылық танаптарының топырағы - кәдімгі оңтүстік сұр топырақ. Топырақ
түзуші жыныстары көбіне лес тәрізді саздақ болып келеді. ... ... ... ... ... қарашірік қабатында ... ... ... оның ішінде А=20см). Қара ... түсі қуаң ашық ... ... көбіне кесекті қабатты. Қарашірік қабаты төмендеген
сайын дәнді немесе кесекті дәнді және тесік (жауын ... мен ... ... ... ... ... құрылымы бойынша жаңғақты. НСl - да
қайнауы жоғары. ... ... ... ... ... ... кесекті
құрылымымен, ал жыртылмайтын қабат тығыз құрылымымен ерекшеленеді.
Топырақтың беткі ... ( А1=5-6 см) ... ... және ... ... ұқсас болып келеді. Құрылымы бойынша көбіне
кесекті қабатты.
Жыртылатын қабат орташа ... ... ... ... жетеді. Кәдімгі
оңтүстік сұр топырақтың жыртылатын қабатында қарашірік 1,2-1,3% және жалпы
азот 0,07-0,08%, бұл ... ... ... ... ... ... ... мөлшері топырақ қабаты төмендеген сайын арта түседі.
Сіңіру жиынтығы негізінен 10-14 мг/экв 100 г аралығында ... ... ... ... көп болуымен сипатталады.
Жылжымалы қоректік заттармен қамтамасыз етілуі мынадай: азотпен-орташа,
фосформен- ... ... - ... ... ... ... орташа саздақты, көбіне ірі
тозанды және сазды фракциядан тұрады.
Кесте 1
Шаруашылық танап топырағының химиялық-физикалық құрамы
|Топырақ |Жалпы ... ... ... ... | ... ... ... ... |
| | ... |
| | |рН | |
| | | | |
| ... ... % ... %|
| | |% | |
| |I |II |III |
| |I |II ... ... ... талаптары ... ... ... ... ... (РН) ең ... (ең |РН ... |жоғарғы және төменгі көрсеткіштер | ... ... ... ... ... ... ... талабы (фотоперидизм) ... ... ... режиміне қойылатын талабы, 0С ... ... ... өнуі | |
| |ең ... ... |1-2 |
| |Ең ... жылулық |2-3 ... ... ... ... қауіпті ең төменгі суық |-7-8 ... ... даму ... ... ең ... суық |-10 |
| |1. ... ... |-4-5 |
| |2. ... ... |-4 ... ... дамы ... ең қолайлы жылулық | |
| ... ... |14-16 |
| ... және ... ... ... |18-22 ... ... ... ... қажетті әсерлі жылулық | |
| ... 0С | |
| ... ... ... |
| ... ... жетілу кезеңі ... ... ... ... ... ... ... ... ең ... ... ... су |70-75 |
| ... %есебімен) | ... ... ... ең ... даму ... |бас тарту, |
| | ... ... |Су ... ... |320-400 ... ... ... қойылатын талаптары ... ... |1т. ... өнім ... үшін қажетті | |
| ... |120-150 |
| ... |70-90 |
| ... |60-70 |
2 ... ... ... жердегі сұлының ылғалмен қамтамасыз етілуіне байланысты
өнімділігін бағдарлау
Оңтүстік ... ... ... ... ... ...... бидай, сұлы, арпа жоңышқа өндіру. Сондықтан да бұл
аймақтық ауыспалы егісінде ең ... ...... ... ... ... мән ... тиіс.
Облыста 700-1000 мың гектар алқапты қамтитын тәлімі егіншілік алқабы
шартты түрде үш ... ... ... ... ... ... және ... тұрақты тәлімі аймақтар.
Өсімдіктердің үсіп кетуіне қарсы барынша тиімді шараларга аязға ... ... ... калий тыңайтқышын енгізу, мерзімінде себу,
тұқымды тереңірек сіңіру, ... ... қар ... т.б. ... Күздік
сұлының солып қалудан сақтандыру үшін қар ... ... ... бұл
жағдайда топырақ тезірек қатады да өсімдіктің пластикалық заттары тыныс
алуға аз шығындалады: тым ерте жиі себу мен ... ... ... ... ... т. б. ... қажет Түптену түйіндері мен
тамырлардың топырақ бетіне шығып ... ... ТУР ... ... ... және себу мен ... кейін топырақты ЗККШ-6А катогымен
тығыздау ... ... А. В. ... мен ... ... ... жағдайында күздік бидайдың жойылып кетуі қыстың ... мен ... ... ерте ... бастап ылғалды буландыра
бастайды ал тамыр жүйесі әлі топырақтың тоң қабатында ... да ... етіп ... ... ... ... ... де түнгі
аяздың әсерінен (-12-14°С) опат болады. Сондықтан қар қабатын ... ... ерте ... ... ... ... зор. ... аймағында қолайлы мерзімде себілгенде 9-20 күннен кейін негізгі
сабаққа қоса 2-3 ... ... ... және бұл ... 30-35 күнге
созылады. Жекелеген жағдайларда, топырақта ылғал жетімсіз болғанда,
өсімдіктер түптеніп үлгермей ... ... ... ... Күздік бидайдың
түнтену қарқыны мен ұзактығы температураға топырақтағы ылғал мен қоректік
заттар ... ... ... ... ... ... ... күйіне
байланысты өзгереді де орта есеппен 30-35 күнге созылады [15].
Қолайлы температура түптену кезеңінде + 15-16°, масақтануда – ... мен ... ... ... ... ... мен түптенуінде ылғалдын маңызы зор. Себу ... 0-10 см ... ... ылғал қоры 10 мм артық ... ... ... ... ... ... жағдайда өтетіндігінін
сенімді көрсеткіші, 10 мм аз болса - егін ... ... ... ... ал 5 мм ... болса - егін көгінің толықтығы төмендейді, ... ... ... ... опат болуы ықтимал. Күзгі ылғал
жетімсіздігінде ... ... ... ... ... ... аз ... егістік нашар қыстап, көктемде әлсіреп ... ... ... ... қорын тиімді пайдалана алмайды да нәтижесінде
егін өнімі азаяды. Қалыпты қыстан шығу ... ... сұлы ... ... ... ... барлық қажетті ылғал мөлшерінің 70%,
гүлдену — балауызданып иісу ... 20% ... ... ... Бұл
дақылға қолайлы топырақ ылғалдылығы 60 см кабатта ТДЫ-тың ... ... ... ... /20/. ... дақылдардың ішінде сұлының
топыраққа қажет сінуі ... ... Ол мол ... ... ... әрі ... қаратопырақтар мен қызғылт ... ... ... ... ... ... сұлыға жарамайды. Оған көктемде су
жиналып қалмайтын және ... ... ... болдырмайтын тегіс
танаптарды тандап алған жөн.
Оңтүстік Қазақстанның аудандары ылғалмен нашар ... ... ... ... көп жылдық мөлшері жылына 450—730 мм-ден ... ... ... ... тым жоғары. Сондықтан бұл аймақта ... ... ... ... ... ... сайып келгенде,
потенциалды өнім мөлшерінің мүмкіндігін анықтайды, ал ... ... ... ... мен ... реттеу маңызды проблемалардың бірі
болып табылады [16].
Ылғал мен ... ... ... ... өнім дәрежесін есептеу, яғни,
бірінші минимумда тұрған фактор ... ... ... факторлармен
қамтамасыз етілуіне, мәселен қоректік заттармен, жоспарлауға ... ... ... ... және су пайдалану
коэффициентімен анықталады. ... ... үшін су ... ... ... бар, ол өсімдік трансиирациясы мен
топырақ бетінде буланудан ... ... ... ... ... ... транспирация шығыны ылғалдың жалпы жиынды шығынының 20—50
процентін қамтиды немесе өнімсіз жоғалатын ... ... ... ... ... етілуіне байланысты нақты мүмкін өнімді есептеу
мынадай формуламен жүргізіледі:
НМӨ(ы)= Өы
Ык
(1)
Мұндағы: Өы- Өнімді ылғал ц/га; Ык- ... ... ... ылғал мөлшерін анықтауда егін себер алдаңдағы топырақты пайдалы
ылғал, дақылдың өсіп-даму кезіндегі ... ... және ... ... ... = 10х ( Ып+ Ыт - Ық) = 10 х ( 260 + 468 - 37) =10х 691 = ... Ып- егін себер алдаңдағы топырақты пайдалы ылғал мөлшері, мм;
Ыт- дақылдың ... ... ... ... мөлшері, мм; Ық- ... ... ... ... (қараша) +64( желтоқсан)+ 60 (қаңтар) +63 (ақпан)+ 87
(наурыз)+ 68 ... + 42 ... ... Өы = 6 9 1 0 = 23,1 ... ... ... етілуіне байланысты нақты мүмкін ... ... ... Тассай тірек пункті жағдайындағы ... ... 18,6 ц/га өнім ... ... ... ... ... заңына
сәйкес фотосинтетикалық белсенді радиация кірісі ... 9591 кг ... ... ... ... ... ылғалмен
қамтамасыз етілуіне байланысты қалыптасатын нақты мүмкін өнімді деңгейіне
байланысты жүргізілетін ... ... ... ... өнімді бағдарлау
Оңтүстік Қазақстанның аудандары ылғалмен нашар қамтамасыз етілуімен
сипатталады: мұнда ... көп ... ... жылына 450—730 мм-ден аспайды
және жаздағы булану ... тым ... ... бұл ... ... ... ылғал бірінші минимумда тұрады, сайып келгенде,
потенциалды өнім мөлшерінің мүмкіндігін анықтайды, ал өсімдіктерді ... ... ... мен ... ... ... ... бірі
болып табылады.
Ылғал мен қамтамасыз етілуіне қарай мүмкін өнім дәрежесін есептеу, ... ... ... ... ... ... ... факторлармен
қамтамасыз етілуіне, мәселен қоректік заттармен, ... ... ... ... ... ... және су пайдалану
коэффициентімен анықталады. Баланстық ... үшін су ... ... ... бар, ол ... ... мен
топырақ бетінде буланудан болатын жиынды ылғал ... ... ... ... ... ылғалдың жалпы жиынды шығынының 20—50
процентін ... ... ... ... ... ... ... жетеді.
Ылғалмен қамтамасыз етілуіне байланысты нақты мүмкін өнімді есептеу
нәтижесі көрсеткендей ... ... ... ... тәлімі жерлерде
күздік қара бидайдан 18,6 ц/га өнім алуға болады. Өсімдік шаруашылығының
оптимум ... ... ... ... ... бойынша 9591 кг алуға болатындығына ... ... ... ... ... етілуіне байланысты
қалыптасатын нақты мүмкін өнімді деңгейіне байланысты жүргізілетін болады.
Фотосинтетикалық белсенді радиация кірісі ... ... ... ... ... ... ... ортаның көптеген
факторларына тәуелді және өсімдіктер ... ... ... ... ... қанағаттандырылатына байланысты.
Дақылдар өнімінің негізгі массасы (95 процентке дейін) өсімдіктердің
фотосинтетикалық қызметінің ... ... егін ... ... фотосинтез құбылысы арқылы күн ... ... ... осы заманғы өсімдік шаруашылығының өте
маңызды проблемаларынын бірі, өсімдіктер мұқтажы жөніндегі білімге ... ... ... ... ... факторларымен қолайлы дәрежеде
қамтамасыз ету немесе ... ... ... ... ... күн энергиясының бір бөлігі ғана пайдаланады.
ФАР мөлшері жерге түсетін барлық күн энергиясының шамамен жартысын құрайды
[18].
Өнімді бағдарлау үшін ... ... күн ... кірісінің жөнінде
толық мәлімет болу керек, мұның өзі фотосннтездің, ... ... ... сіңірілуі мен қозғалысы және
ассимиляттардың энергетикалық негізі болып ... Күн ... ... бүкіл өсіп-өу кезеңіндегі және топырақтың жылу, су және
ауа режімдерін құрайды.
ФБР мөлшеріне байланысты есептеулер баланс құрастыруға ... ... ... бір өлшем алаңға түсетін ФБР (кіріс), екінші жағына (шығыс) —
осы алаңда жинақталған биомасса ... ... ... ... ... ... өнімін ФБР мөлшеріне байланысты мына
анықтамамен ... ... R Х ... х ... R- ... кезеңінде түскен ФБР жиынтығы, млрд ккал/га
К- Егістіктің ФБР пайдалану ... 1кг ... ... ... кг.
ФБР кірісі бойынша нақты мүмкін өнім мөлшерін есептеу алдында күздік
бидайдың себу және жинау мерзімдерін ... ... ... ... ... ... ... фотосинтетикалық белсенді радиация жиынтығын дақылдың
егін көгінің ... ... мен ... ... ... байланысты.
Дақыл тұқымының өнуі үшін қажетті орташа температура +8+100С екендігін
ескерсек, оның ... себу ... ... ... бойынша ( 3- кесте) ... ... ... ... ... байланысты қыркүйек айының соңына сәйкес келеді. Күздік бидайдың
өсіп-дамуы үшін ... ... ... ... ... ... ... кезеңінде күздік бидай үшін тек 100С жоғары температура
түскен айлар есепке алынады
Ауылшаруашылық дақылдарының өнімі сыртқы ортаның көптеген факторларына
тәуелді және ... ... ... қарай барлық факторлармен
қаншалықты қанағаттандырылатына байланысты.
Дақылдар өнімінің негізгі массасы (95 процентке ... ... ... нәтижесінде құралатындықтан, егін өнімінің
экологиялық мүмкіндіктерін, фотосинтез құбылысы ... күн ... ... ... осы заманғы өсімдік шаруашылығының өте
маңызды проблемаларынын бірі, өсімдіктер ... ... ... ... оларды сыртқы ортаның барлық факторларымен қолайлы ... ету ... ... ... ... ... кезінде күн энергиясының бір бөлігі ғана пайдаланады.
ФАР мөлшері жерге түсетін барлық күн энергиясының шамамен жартысын құрайды.
Өнімді бағдарлау үшін нақты ... күн ... ... жөнінде
толық мәлімет болу керек, мұның өзі фотосннтездің, транспирацияның,
минералды ... ... ... мен ... ... ... ... болып табылады. Күн энергиясының
кірісі өсімдіктің бүкіл өсіп-өу кезеңіндегі және ... ... су ... ... құрайды.
ФБР мөлшеріне байланысты есептеулер баланс құрастыруға негізделген, оның
бір жағына бір өлшем алаңға түсетін ФБР (кіріс), екінші жағына ... ... ... ... биомасса өніміндегі энергия мөлшері жазылады.
ФБР кірісі ... ... ... өнім мөлшерін есептеу алдында сұлының
себу және жинау мерзімдерін ... ... ... ... ... түскен фотосинтетикалық белсенді радиация жиынтығын дақылдың егін
көгінің пайда ... мен ... ... ... ... ... өнуі үшін ... орташа температура +8+100С екендігін
ескерсек, оның тұқымын себу мерзімі Шымкентагро ... ... ( 3- ... ... ... ... ... соңында
түсуіне байланысты қыркүйек айының соңына сәйкес келеді. Сұлының өсіп-дамуы
үшін ... ... ... ... ... 15000С құрайды.
Өсіп-дамуы кезеңінде сұлының үшін тек 100С ... ... ... ... ... ... ... әсер ететін көптеген факторлардың ішінде күн
радиациясы ең қиын ... ... ... облысының климаты ... ... ... күн сәулесінің радиациясы және жылылығымен ерекшеленеді.
Орташа суықсыз кезеңі 245-265 күнге созылып, яғни 00 жоғары ... ... айды ... 2012-2013 жылдары қыс айларында агрометрологиялық жағдай
температураның күрт төмендегенімен қардың көп көлемде ... ... ... ... фотосинтетикалық белсенді радиация кірісі млрд.
ккал/га (Б.И. Гуляева 1996ж)
|Бөлім| ... |
| |І |
| |І |ІІ |ІІІ |IV |V |VI ... ... ... ... қожалықта келтірілген мәліметтерді
ескере отырып,сұлының өсіп-даму кезеңінде келетін ФБР кірісі 3,5 млрд. ... ... ... ... ... потенциалды өнімін ФБР мөлшеріне байланысты есептеу
үшін қажетті ФБР пайдаланукоэффиценті мен өнім ... ... ... анықтамалығынан аламыз.
НМӨ (ФБР) =_R_Х_____К_ =_3,5х109 х 3=____10,5 х109_=23,3 ц/га
100х Қө 100 х ... ... ОҚО ... ... ... ауа райы
қалыптасқанда 23,3 ц/га нақты өнім жиналатыны анықталды.
2.3 Сұлыдан жоспарланған өнім алу үшін ... ... ... 1 ц негізгі өніміне жұмсалатын қоректік заттар мөлшері мынандай:
N – 3,6 – 4; Р2 О5 – 1,0 – 1,5; К2 О – 1,7-3,2 ... ... ... 23 ц/га екенін ескерсек, онда бұл межеге жету үшін 280 кг ... кг – ... 120 кг – ... ... ... Топырақтағы минералды
заттарды өсімдіктердің пайдалану ... ... ... ОҚО сұр
топырағында ауыспалы калий мол екенін ескере ... ... ... ... ... мен ... ... болады.
Сұлы егістік танабына азот селитрасын, фосфор ұнтағын және хлорлы ... ... ... өнім үшін әр гектарға 220 кг азот
селитрасын, 120 кг ... ... 170 кг ... ... ... ... өнім алу (23,1 ц/га) үшін ... ... ... 1997ж)
|№ |Көрсеткіштер ... ... |
| | |N |Р2О5 |К2О |
|1 |1 ц ... өніммен жұмсалатын қоректік заттар|3,1 |1,27 |2,5 |
| |мөлшері (кг) | | | |
|2 |Әр ... ... ... ... |57,66|23,62 |46,5 |
| |қоректік заттар мөлшері (кг) | | | |
|3 ... ... ... ... | | | |
| ... ... қоры ... |24 |31 |445 |
|4 ... ... ... өсімдіктермен |35 |30 |15 |
| ... ... | | | |
|5 ... өсімдіктермен сіңірілетін қоректік |8,4 |9,3 |66,75 |
| ... ... ... | | | |
|6 |1 т/га ... ... ... | | | |
| ... ... ... ... (кг/га) |4,6 |2,0 |6,0 |
|7 ... ... ... қоректік | | | |
| ... ... ... ... |25 |30 |50 |
|8 ... ... ... құрамынан |- |- |- |
| ... ... ... мөлшері (кг/га) | | | |
|9 ... ... ... ... |49,26|14,32 ... ... ... ... (кг/га) | | | ... ... ... ... ... |70 |30 |25 |
| ... өсімдіктермен пайдалану коэффициенті,% | | | ... ... ... ... ... ... |70,4 |47,7 |- |
| ... сіңірілетін қоректік заттар (кг/га)| | | ... ... ... ... ... ... (%)| | | |
| ... ... ... ... |34 |27 |50 ... |Әр ... физикалық тукпен тыңайтқыштар (кг/га) |207 |152 |- |
2.4 ... ... ... ... мәдениетін арттыру өсірілетін дақылдардан сапалы және мол өнім
алудың негізгі кепілі болып саналады. Осы күрделі мәселенің оңтайлы шешімін
табуы ауыспалы егіс ... ... ... ... іске асырылуы тиіс.
Негізінен алғанда, егістік жерлерді тиімді пайдаланып, топырақтың ... ... ... әрі ... ... ... жақсартуға
толық мүмкіндік туады.
Ауыспалы егісті ұтымды игеру үшін ежелгі дихан бабаларымыздың ... ... ... ... ... ... басшылыққа алу тиіс. Олай
болса, тәлімі жерлерде енгізілген ауыспалы ... ... сүрі ... ... есептеледі. Себебі ол жерде қыста-көктемде жауған жауын-шашын
және қоректік заттар ... ... ... зиянкестері мен
ауруларына қарсы күресудің агротехникалық тәсілдері сәтті жүргізіледі. Ал,
енді сүрі ... ... ... ... ... орналасуы тұрғысында
ғалымдар арасында әртүрлі пікір қалыптасқан. ... ... сүрі ... ... ... ... сұлы ... жөн көрсе, ал кейбір тәлімі
жерге жақсы ... ауа ... ... ... ... жоғары
өнім түзетін сұлы дақылын себуді ұсынады. Ауыспалы егістегі сұлы үшін
алдыңғы дақылдардың маңызыдылығы ... ... ... ... ... ... су және қоректік режимдеріне қолайлы жағдай
туғызып, егістіктің арамшөппен ластануын әрі аурулар мен ... ... ... ... ... ... дән ... жақсарта түседі [21].
Сұлы дақылы тез пісетіндігіне және қуаңшылыққа төзімділігіне қарай өзге
жаздық дәнді дақылдармен салыстырғанда ең шығымды ... ... ... ... ... егіс жүйесінде таза пар, ... ... ... технологиясынан кейінгі екінші және үшінші дақыл ретінде
егілгені дұрыс нәтиже көрсетеді.
Ылғалы ... ... ... яғни ... ... ... егістіктерге:
I – нұсқа:
1. ... ... ... ... ... Сүрі танап (гербицидпен немесе үнемді өңдеу);
2. Сұлы;
3. ... ... ... ... ... ... ауыспалы егістегі сұлының тамыр жүйесінің дамуы алдыңғы дақылдың
түріне, ... ... ... мен ... себу ... ... ... жауын-шашынмен қамтамасыз етілу дәрежесіне қарай белгілі бір
деңгейде ауытқып отырады. Егістік танаптың топырағындағы жеткілікті ... ... ... мөлшері тамыр жүйесінің ... ... ... туғызып, өсімдіктердің жер бетіндегі бөліктерінің жоғары
өнімділігін қамтамасыз етеді.
Тыңайтқыш жыртылған жерге ... ... егу ... ... дақылды екі рет үстеп қоректендіргенде жүгеріден неғұрлым
мол өнім алуға ... ... ... ... ұштастырып
қолданудың зор маңызы бар. Әр ... 20-30 ... ... ... ... Топырақ өңдеу жүйесі
ОҚО тәлімі егіншілік аймағында күздік ... үшін ... ... күзде алғы егісті жинап алысымен танапты БДТ-7 сыдыра жыртқышымен 10-
12 см тереңдікте ... ... ... ... ... ауыр және ... топырақтарды ПТК-9-35
түренді плугімен 25-30 см тереңдікте жыртады, ал көктемде (сәуір-мамыр
айларында) жер 20-25 см ... ... ... ... ... ... көктемде 20-25 см тереңдікте жыртады.
Жүргізілер шартты жұмыстың бірі топырақты күзде (қыркүйек-қараша) және
көктемде (сәуір-мамыр ... ПА-3 ... ПН-4 ... ... 45-50° бағытпен тегістеу.
Ылғал жабу көктемде топырақ дегдісімен БЗСС-1,0 тырмасымен 1-2 қайтара
жүргізіледі. Ал тұқым ... ... ... ... РВК ... дән
себу тереңдігінде жүргізіледі,
Көктемгі ылғал жабу жер дегдісімен күзде жазық сыдыра жырт-қыштармен
өңделген жерде ... ал ... ... ... ... ... ... [22].
Егін себер алдында топырақты 6-8 см ... ... КПШ-9 ... ... ... Егер танапта арам шөп басым болса,
топырақты өңдеу қайталанады және ОН-400, ОПШ-15 құралдарымен бір гектарға 7-
8 литр ... 80 ... ... ... гербицидтері шашылып, БИГ-3
тырмасымен топыраққа сіңіріледі.
Оңтүстік Қазақстанның суарылмайтын тәлімі (оңтүстік және оңтүстік-шығыс
облыстар) жерлерінде күздігүні (қыркүйек-қазан айларында) топырақты ... ... ... 25-27 см ... ... ... ... плугымен 25-27 см тереңдікте жыртады.
Кесте 8
Топырақты өңдеу жүйесі. (Қ.К.Әрінов, 2001ж)
|Ауыспалы ... аты ... ... ... әзірлеу және тұқым|Қажетті |Жұмысты |Сапалық ... ... ... ... ... және |жүргізу |көрсеткіш |
| ... ... ... | ... және ... ... |Алғы дақылды |Фосфор ... шашу | ... ... |
| | |соң ... |
| | | ... | | |/га ... ... ... ... ... |25-27 см |
| | ... соң | ... ... |ПН-4 -35 ... ... |25-30 см |
| | ... соң | |
|Ылғал жабу ... ... |5-7 см |
| | ... | ... ... ... ... ... |12-15 см |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... | ... тыңайтқышын шашу |1РМГ-4 ... себу ... |
| | ... ... | | |20 ... ... ... ... жабу |5-7см ... күресу |ОН-400 ... ... |
| | ... ... |
| | | |80% э.к.-8 |
| | | |л/га ... ... ... ... ... |10-12 см ... Тұқымды себуге әзірлеу, себу мерзімі, мөлшері
Астық дақылдарының тұқымы жоғары сапалығымен ерекшеленеді. Ең жоғарғы
сапа ... ... 97,5 % ... ... деп аталады. Егер тұқым
арасынан карантинді арамшөптердің тұқымы табылса, бұл тұқым ... ... ... өнгіштігі 94 пайыздан жоғары болуы тиіс, ал өсу
энергиясы біргелкі өскін беруге бағытталып, ... ... 3-4 ... ... себу мерзімі қысқы суық түсуге 45 -50 күн қалғанда,күздік ... ... ... ... ... ауа райы ... ... себу, мерзімі топырақ ылғалына тәуелді, топырақтың ... ... ... қоры 18-20 мм ... ... ... ... себу
мөлшері топырақ құнарлылығына байланысты, дегенмен де күздік ... ... 6,5-7 млн. ... (210-240 ... ... аралығы 15 см СЗ-3,6
дән сепкішімен орындалады, ал себу тереңдігі топырақ ылғалдылығына ... 4-
5 см ... ... Себуге жарамды зертханалық өнгіштік 94 пайыздық,
тазалығы 97,5 пайыз анықтау арқылы анықталады.
Сж = ... ... ... ... ... ... = Тт х То= 97,5 х 94= ... %
100 100 ... ... ... ... ... ... ... сапа көрсеткіштері |Тұқым себу |Себу |
| | ... | |
| ... ... %|Себуге |1000 |млн. |
| | | ... ... |
| | | |,% ... |
|6 ... ...... ... егісі |
| ... ... ... | |12-14 см ... | ... ... ... |тереңдікте |
|бұршақ | ... |18-21 күн | | ... | | ... | | ... | | |соң | | ... ... | | | | ... | | | | | |
| ... ... ... ... |енгізу |ен күрес |ің ... | ... |
| | | |сай | | |
| | ... | | | |
| ... ... ... |ЧКУ-4,0 |10-12 см |
| | ... 5-6| ... |
| | ... |күн ... | | |
| | ... | | | |
| | ... | | | ... | ... | | | ... ... ... |Егін |РВК-3,0 |10-12 см |
|тұқымдас | ... 5-6| ... ... | ... |күн ... | | ... екінші| |құрылым | | | ... ... | ... | | | ... | | | | | ... ... өздігінен отыруына мүмкін болатын егін себуден 5-6 ... ... ... ... культиваторымен күздік бидай тұқымының сіңіру
тереңдігіне қолайлы құрылым беру 10-12 см ... ... ... егістегі күздік бидайдың тағы бір алғы дақылы болып табылатын
көпжылдық бұршақ тұқымдас шөптерінен ... ... жылы ... ... ... егін ... алдында танапта екі ізді қопсыту РВК -3,6 культиваторымен 10-
12 см тереңдікте ... ... және алғы ... ... түрлі болуына қарамастан
егін себер алдындағы топырақ өңдеу ... ... ... ... ... ... ... Мұндағы басты айырмашылық нақты ауыспалы
егістік ... қос ... ... ... ... ... байланысты
Диален гербициді 1-2-л/га мөлшерімен қолданылады.
Кесте 11
Негізгі дақыл егістігін күтіп-баптау. (А.К.Апушев, 2001ж)
|№ |Шаралар |Даму кезеңі ... ... ... |
| | | ... ... |талаптар |
| | | ... ... ... ... | |
| | | | | ... | ... ... ... ... |- ... |Ылғал |
| | | ... | | ... |
| | | | | | ... |
| | | | | | ... ... |Гербицид |Арамшөптердің |Ерте |0,7 ... ... |
| ... ... |көктемде | | ... |
| | ... | | | ... |
|3. |Тыңайтқыш |Түптену |Ерте |70 ... ... |
| ... | ... ... | ... |
2.8 Өнімді жинау
Өнімді жинау ең маңызды шаралардың бірі, қысқа ... ... ... ... ... ... ... бастыру дәннің толық пісу кезеңінде
тікелей ору тәсілімен комбайндармен жүргізіледі.
Өнімді жинау ... ... ... ... және ... ... ... қалдырып, маусым айының ІІІ онкүндігінде орындалады.
Техникалардың түрлері: Нива; Лаверда және т.б.
Кесте 12
Егінді орып-жинау. (Н.Можаев, 1996ж)
|Дақыл ... ... ... ору ... |
| ... ... кезеңі| ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... |150 ... пісу |маусым |Жаппай ору |Біркелкі |
| | ... | | ... ... ... дақылды өсірудің технологиялық кескіні
Егіншілік саласындағы ғылыми-техникалық жетістіктерді ... ... ... өңдеудің жаңа тәсілдерін қолдану ауыл шаруашылық
дақылдарын мерзімінде себуге мүмкіндік ... ... ... ... ... және ... ... эрозиядан сақтайды, қаржылай
шығын үнемделеді. Екпе ... ... ... ... ... себу ... дақылдардың өнімділігін арттырып, нақты мүмкін
өнімді күн ... ... ... арқылы анықтауға балатындығы
дәлелденді. Жаңа технологияны пайдалана отырып, божамдаған өнімге қол
жеткізу ... ... Ауыл ... ... ... ... және ... қарсы агротехникалық, химиялық және
биолиялық күресу шараларын кешенді түрде ... ... ... ... ... ... ... сапалы өнім
өндіріп қана қоймай, табиғаттың теріс құбылыстарымен күресудің алдын алуға
мүмкіндік береді ... ... ... технологиялық кескіні. (Т.Әубәкіров, 1998ж)
|№ |Атқарылатын ... ... ... ... |
| |жұмыстар тізімі |мақсаты |мерзімі ... ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... ... және |Танапты тыңайту|Алғы дақылды|РУМ-8 |Фосфор |
| ... | ... | ... |
| ... | ... соң | ... |
| |шашу | | | ... | | | | |а |
|2 ... ... ... ... ... |25-27 см |
| | ... жабу |кейін | | ... ... ... ... |Алғы дақылды|ПН-4-35 |25-30 см |
| | ... ... | | |
| | ... ... соң | | ... ... алдындағы |қопсыту |Топырақ ... |12-15 см |
| ... ... | ... ж. | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... ... |Тұқым себу |РМГ-4 |Азот-45кг/га |
| |шашу | ... | | ... ... ... жабу ... ... |5-7см |
|7 ... ... ... |- |ЗАВ-40 ... |
| | |алу | | ... |
|8 ... ... мен ... |ПС-10 |Себуден бір |
| | ... ... – | |ай ... |
| | ... ... | | ... ... |Тұқымды |Күзгі ... ... |280-300 ... | ... |айы | | |
| | ... | | | ... ... ... бұзу |қараша |БЗСС-1,0 |3-5 см ... ... шашу ... ... ... супер |
| | ... | | ... |
| | | | | ... ... ... ... |Түптену |РУМ-5 ... |
| | ... | | | ... ... ... ... ... пісу |Нива |тікелей |
| | | | | ... ... ... ... |- |Камаз |- |
3 ... ... ... және ... қауіпсіздігі
Табиғатты қорғау халықаралық және қоғамдық жоспарлы жүйесі есептеледі.
Ол ... ... ... ... ортаны ластанудан бұзылудан қорғау,
табиғи ресурстардан тиімді пайдалануға бағытталған, сонымен бірге қазіргі
жасап ... ... және ... ... ... және моральды
талаптарын қанағаттандыруға бағытталған.
Қазіргі заман табиғатты қорғаудың міндеті болған табиғат ресурстарын
тиімді пайдалану сырт ... ... ... ... ... ... мемлекетімізде қоршаған ортаны қорғау комитетіне жүктелген.
Табиғат ресурстары – адамзаттың жасауы үшін ... ... ... түрлі заттар. Оларға: топырақ құнарлығы, өсімдіктер түрлері,
су, кен, орман, ... ... ... ... ... көзі болған
түрлі жанатын заттар, жабайы өсімдік және ... ... ... болған т.б. кіреді. Солай етіп табиғи ресурстар адамзат қауымының
материалдық базасын жарататын бір ... дене ... ... ... пайдалану классификациясында ресурстар сарқылуына
қарай пайдаланылады. Соған ... ... ... және
сарқылмайтын болып бөлінеді. Ол өз ... ... ... және ... ... бөлінеді.
Сарқылмайтын табиғат ресурстарына климаттық факторлар: күн радиациясы,
жауын шашын, энергия, жел ... Су ... ... ... көлемімен
сарқылмайтын ресурстарға жатқанмен кейбір жерлерде өте ... ... ... ... ... үшін суды үнемдеу керек. Тиімді пайдалану
заман талабына сай келеді.
Сарқылатын ... ... ... тіктелетін және қайта тіктелмейтін
болып бөлінеді. Қайта тіктелмейтін ресурстарға қазылма ... ... ... ... бұл ... сарылуына келіп соғады.
Қайта тіктелетін ресурстарға топырақ өсімдік жануарлар ... ... ... ... ... мүмкіндігі болады. Соның үшін
топырақтардан пайдалану ... ауыл ... ... бұл ... ... түктеледі. Ол жерден білікті тиімді ... ... ... ... ... ... ... қорғау
басқармасы алдында үлкен міндеттер тұрады. Адамзаттар демалыста табиғи
байлықтардан кең ... ... ... ... ... ... жұмысқа қабілеттігін жақсартады. Соның үшін
табиғатты қорғау мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... шараларының бірі кем шығынды және шығындысыз
технологиялардан пайдалану болып есептеледі. Кен байлықтарды ... және ... ... комплексті пайдалану қазба байлықтардың
жойылуын төмендету, көбінесе ... ... ... ... және ... ... ... қорғауда мемлекетімізде заманауи басқару
мүшелерінен пайдалану.
Төтенше жағдай - бұл ... ... ... ... ... және ... да қауіпті және зиянды факторлардан пайда болатын
белгілі бір аймақтағы, сонымен қатар өмір жағдайын ... және ... ... ... апат ... жағдай ошақ көзінің мінездемесімен және ... ... ... ... ... ... екіге бөлінеді:
Техногендік және табиғи. Техногендік сипаттағы төтенше жағдай тыныштық
жағдайда болуы мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... ... өндірістік авариялар, өрт және жарылыс қаупі,
көліктік авариялар: темір жолдағы, машиналық, теңіздегі және ... ... ... ... ... бойынша төтенше жағдай аварияларға бөлінеді. Бұл жағдайда
техникалық жүйенің ... ... ... бұзылуы байқалады. Ал
апат жағдайларға материалдық құндылықтардың бұзылуы ғана емес, ... адам ... деп ... апат ... олардың аумағына тәуелді емес келесі критериялар
қолданылады:
апат кезіндегі өлім саны;
жарақат алғандардың саны (жарақаттан қайтыс болғандар, мүгедекке
ұшырағандар);
жекелік және қауымдық ... және ... ... ... барлық сферасында пайда болатын апаттар саны ... ... ... Бұл жағдайлар жаңа техникалық және материалдарды, ... ... және т.б. ... ... ... ... болу ... жобалау кезіндегі қателіктер және құрылыстардың қауіпсіздігін
қорғаудың кемшіліктері;
сапалы емес құрылыс,
өндірістің дұрыс орналыстырмауы;
жеткіліксіз ... ... ... ... ... ... организациялық объектілердегі авариялар
мен апаттар және көліктегі апаттар келесі сипатта кездесуі мүмкін. Олар:
жарылыс, радиоактивті заттардың қалдықтары, өрттің ... ... және ... минималды шығаратын компьютерлік бөлмелерге құрылғыларды орнату;
-Бөлмелерді рационалды жоспарлау.
Шуды пәсейту мақсатында ГОСТ ... ... ... ... ... ... ... келесі бөлім СНиП 11-12-77 талабына сәйкес «Шудан
қорғану. Жоспарлау нормасы».
Шаруашылықта табиғатты ... ... ... топырақты қорғауда
негізгі атқарылатын жұмыстар жел және су эрозиясынан қорғау шаралары ... Жел ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Сонымен бірге қатарда ауыл ... ... енді ... ... жел ... ... болып саналады.
Жел эрозиясына қарсы бірінші шаралардың бірі алқаптарды желден қорғау.
Екіншіден топырақтың ылғалдығын ... Бұл ... ... ... құру, жоғары қалың сабақты өсімдіктер ... ... ... және ... ... ... ... атқарылды.
Су эрозиясында табиғи жағдайға қарап көп кездеседі. Су эрозиясының бір
түрі ирригациялық ... ... ол ... көп су ... ... ... Эрозияның бұл түріне қарсы суландыру ... ... ... ... бұл шарада топырақ суды көбірек сіңіру көбірек
ұсталды. Және бір ең жай және оңай ... бірі ауыл ... ... егу, ол ... ... ... ... шаруашылықта
агротехникалық, орман мелиорация және гидротехникалық шараларда қолданылды.
Су көздерін қорғау. Су суармалы жерлерде ... ... ... Суды ... – кіші ... ... ... Сондай-ақ судан
тиімді пайдаланып өзен су қоймаларын таза ... ... ... ... ... су резервтерінен үнемді пайдалану ауыл шаруашылығы
өнімдерін кепілі соның үшін өсімдік талабына қарай суғару және ... ... ... ... ... ... және гербицидтерді білімсіз
пайдалану олардың суға түсуіне себепші болады. Ол ... өзен ... ... алып ... Ауыл ... ... су сапасы өте
жақсы болуы қажет. Ластанған сулар адам және жануарларға ... ... ... үшін ... сулар қорғауды талап етеді. Ішімдік және
ағынды сулардың биологиялық және бактериялық жағдайы барлық уақыт ... ... ... ... ... қорғау. Ауыл шаруашылығы өсімдіктері, орман, қала және
қала сырты көгалдандыру үлкен ... ... ... ... ... ... ... көбірек таралған және өте улы зат бірі
күкіртті газ. Сондай-ақ фтор, ... т.б ... ... ... ... ... ... бар.
Ауыл шаруашылығында тракторлар, комбайн және дизельді двигательдер
атмосфераға зиянды компонентерді тастайды. Атмосфера ауасы ... ... ... ... ... өнімділігін арттыру, ормандарды өрттен
сақтау, өсімдіктерді түрлі зиянкестер аурулардан ... ... ... Сұлы ... ... ... ... ақуыздық сипатта, ал азотсыз
экстрактивтілер негізінен крахмалдан тұрады. Дәні ... ... ... Малдардың барлық түрлері үшін дәндерді
үнтақталған, ... ... ... беру керек.
2. Сұлының ылғалдылықты көп қажетсінетін кезеңі түптену, бас ... ... бұл ... ... ... ... ... толысуы төмендеп
өнімділік күрт түсетіні байқалды. Есептеулер нәтижесінде Төлеби ауданы
жағдайында ... ... ... ауа райы ... 23,3 ц\га нақты
өнім жиналатыны анықталды.
3. Сұлының ... ... дәні 1-2°С ... өніп шығабастайды,
бірақ дәнінің өнуіне қолайлы температура 5-10°С. Сұлы өскіні бастапқы кезде
күлгін түсті болғандықтан, басқа ... ... ... тез ажыратылады.
4. Егіншілік саласындағы ғылыми-техникалық жетістіктерді ұтымды
пайдалана отырып, сұлы дақылын ... ... жаңа ... қолдану
ауыл шаруашылық дақылдарын мерзімінде себуге ... ... ... өнімге қол жеткіземіз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Оңтүстік Қазақстан облысы ауыл шаруашылығы ... ... ... 2006. 431 ... ... өркендету жүйесі жөніндігі ұсыныстар. Шымкент
облысы. Алматы: Қайнар, 1987.-414 бет.
3. Б.Д. Крючев Практикум по растениеводству.- М.: ... ... ил.- ( ... и учеб. пособие для учащихся техникумов).
4. Н.А Майсурян., В.Н. Степанов и др. ... . ... и доп. М., ... 1986г.- ... ... ... Өсімдік шаруашылығы және селекция.-Алматы,
1988г.- 95-99с.
6. ... ... т.б. ... ... ... ... ... Ю.Б. Коновалов и др. Практикум по селекции и ... ... ... ... Л.И. ... и др.; Под ред.
Ю.Б.Коновалова.- М.: Агропромиздат, 1987.-367с.
8. Е.Елинкова, Й.Бернат, В.Чех и др.; Семеноводство и ... с ... ... ... ... 1981.-335 с.
9. Р.Елешев, А. Бекмағанбетов Агрохимия .-Алматы, 1989г.230-235с.
10. Қ.Ш. ... және т.б. ... ... ... 2003ж. ... Н.И ... А.Т.Моргунов Технология возделывания полевых культур.
Учеб. Пособие для сельских проф.-техн. училищ. М., ... ... ... ... ... ... Жармалық дақылдар.- Алматы. 1985ж.- 204-
210бет.
13. И.Д.Семенихин, Н.И.Коломиец, С.И.Бойченко, П.А.Перебойнос,
М.И.Мирошниченко Возделывание полевых культур.// Сборник трудов ВИЛР под
ред. Кондратенко П.Г. ... ... 1987. –Т. 1, ... К. ... ... ... қолдану жүйесі.- Алматы, 1996ж.-
56-60бет.
15. А.Х.Қалиев, Е.Жұмабеков Өсімдіктер генетикасы. Алматы, 1994ж.- 25-
31бет.
16. Н.Можаев, Қ.К.Әрінов, Н.А.Шестокова, Өсімдік шаруашылығы
практикумы.- Акмола, 1996ж.- ... и ... ... ... ... // Тез.докл.науч.практ.конф. (Шымкент, 7-9 октября, 1997г.)
–Алматы, РНИ Бастау НАЦАИ РК. 1997г. - ... Б.А. ... ... ... ...... ... результатов исслеований) 5-е изд.доп. и перераб. -М.:
Агропромиздат, 1985. –351 с.
19. М.К. ... ... ... ... культур. –
М.: Агропромиздат, 1989. – 320 с.
20. П.И. Подгорный Растениевоство 2-е изд.перераб.- М. изд.-во с.-х.
литературы, журналов и плакатов. 1963, -268 ... ... ... В.Н.Гладков Пути повышения всхожести
семян.-М.; Сельхозиздат, 1985. – 225 с.
22. М.Ерлепесов, А.Амантаева Суармалы ... ... 1998ж.- ... ... ... және тб. ... ... өнімдерін
өндіру, өңдеу, сақтау және стандарттау. - Астана, 2001ж.- 135-146бет.
24. В.С.Косинский, В.С. ... В.В. ... ... ... и ... /Под ред. В.С.Никляева. –3-е изд.перераб.
и доп.- М.: Агропромизат, 1990. – 479с. – ... ... ... ... ... ... 1975,-
382с.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бөкей Ордасы 4 бет
Алматы қаласындағы ірі сейсмикалық қауіптер10 бет
Төлеби ауданының заңды тұлғаларына қызмет көрсету үшін деректер қорын жобалау36 бет
"ОҚО Мақтарал ауданы Тоған ЖШС жер алқабын суғару жүйесін жетілдіру."99 бет
1926-1928 жылдардағы қазақ ауылындағы салық саясаты84 бет
ADSL технологиясын Алматы каласында автоматизациялау53 бет
CDMA-450 технологиясының негізінде Жамбыл облысы Қаратау қаласында сымсыз желіні ұйымдастыру51 бет
MapInfo бағдарламасындағы ГАЖ технологиясын пайдаланып дифференцияцияланған ландшафтық карталарын жасау әдістері (Алатау аумағында)30 бет
«Мектеп жасына дейінгі балалардың тілін дамытудағы ойын технологиясының түрі – ұсақ моториканың маңызы».9 бет
«ОҚ Қазавтосервис» ЖШС жылжымалы құрамының агрегаттарды жөндеу учаскесінің технологиясын жетілдіру34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь