Е витаминінің қошқарлардың өніміне тигізетін әсері

Нормативтік сілтемелер
Анықтамалар
Белгілер мен қысқартулар
Кіріспе
1 Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.1 Қой шаруашылығының халық шаруашылығындағы маңызы ... ... ... ... . 10
1.2 Қойлардың биологиялық ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 12
1.3 Қойларды азықтандыруда Е витаминінің маңызы және атқаратын рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
14
1.3.1 Е витаминінің химиялық құрылысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 15
1.4 Қойларға арналған қоралар және оларға қойылатын гигиеналық . санитариялық талаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
18
1.4.1 Қойларды нормалап азықтандыру және рацион құрлымы ... .. 19
1. 4.2 Қойларды жайылымдықта күтіп.бағу гигиенасы ... ... ... ... ... ... ... . 21
2 Өзіндік зерттеу (эксперименттік бөлім) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
2.1 Төл сапасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 28
3 Тіршілік қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 31
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Қой шаруашылығы Қазақстан Республикасында басқа мал шаруашылығы салаларының ішіндегі ертеден келе жатқан дәстүрлі бірден-бір жетекші сала болып табылады. Қой тұқымдарының барлығы негізінен ет алуға пайдаланылады, содан кейінгі үлесті жүн, елітірі, май, сүт өнімдері алады. Қазіргі жағдай елімізде қой шаруашылығы өнімдерін өндіруді дамытып, қой өнімдерін өңдеу технологиясын жетілдірудің мәні зор екенін дәлелдейді. Қой шаруашылығын нарық заманына экономикалық жағынан тиімді етіп өсірудің кілті, ғылым мен озық тәжірибенің берік бірлігінде. Соңғы жылдарда дүние жүзінде ауыл шаруашылық ғылымдарының қатарыда қой жөніндегі ғылым да сан алуан жаңалықтармен, жаңа технологиялармен, селекция әдістерімен байытылды. Соның ішінде қой шаруашылығының қазіргі таңдағы жетістіктерін әрі қарай жетілдіріу мақсатында жас мамандарға тәжірибелік жұмыстар жүргізіп өз білімдерін жетілдіру мәселесі алда тұр. Осыған байланысты бұл кітапта алға қойылған мақсат тәуелсіз мемлекетіміздің мал шаруашылығына маман дайындайтын оқу орындары мен факультеттерінің студенттеріне пән бойынша алған білімдерін тереңдетуге, зертханалық сабақтарды ғылыми-зерттеу жұмыстарымен ұштастыруға сонымен бірге сабақтан тыс уақытта өздігінен дайындалуға да арналған. Бұл оқулықта мынандай негізгі мәселелер қарастырылып отыр:
- қой малының өсуі мен дамуы, сыртқы түр-сипаты, өнімділігі, қой өнімдерінің, қой малының сыртқы пішінімен, бітімімен байланысы және оларды анықтау жолдары;
- қой шаруашылығы өнімдері жүн, ет, елітірі, тоңдық тері, мәйек.Қой шаруашылығы өнімдерін өңдеу негізі, дайындау стандарттары, қой өнімдеріне (жүн, ет, елітірі, тері) қойылатын физикалық-техникалық-технологиялық талаптар жөніндегі нұсқаулардың негізгі ережелері (шикізат ретінде), қой өнімдерінен алынатын тауар-бұйымдар ерешеліктері;
- қойдың жоспарлық тұқымдарына (биязы жүнді, жартылай биязы жүнді, жартылай қылшық жүнді және қылшық жүнді қой тұқымдары) сипаттама бере келіп олардың тұқымдық ерекшелігіне тоқталу;
- қой бонитировкасы бойынша жалпы жұмыстары, қой тұқымын өз төлі есебінен көбейтіп, өсіріп-жетілдіру, сапасын жақсарту, қой қоздату жоспарын құру. Қошқарлар мен саулықтардың орташа тірідей салмағы 70 - 140 килограмм; 50 - 70 килограмм тартады. Олардан тиісінше 10 - 15; 4 - 8 килограмм (биязы жүнділерінен) 7 - 10; 3 - 6 килограмм (биязылау жүнділерінен); 4 - 6; 2 - 4 килограмм (ұяң және қылшық жүнділерінен) жүн қырқылады. Қой - қозысының елтірісі өте бағалы болатын қой тұқымы. Қылшық жүнді қой тұқымдарының ішіндегі ең көп тарағаны. Біздің жыл санауымыздан бұрын Орта Азия халқының
1 Қ.С. Сәбденов. Қой шаруашылығы: оқулық / Қ.С. Сәбденов, Т.К. Бексейітов, М.А Абдуллаев и др.- Алматы: ЖШС РПБК “Дәуір”, 2011. -472 б.
2 Қайырханов К. Жануарлар биохимиясы: оқу құралы / Қайырханов К. – Алматы, 2004, - 237 б.
3 Асамбаева Л.К. Биологиялық химия: Әдістемелік нұсқау / Л. К. Асамбаева ; М. Әуезов атындаѓы ОҚМУ. – Шымкент, 2005. - 44 б.
4 Қайырханов К. Жануарлар биохимиясы: оқу құралы / Қайырханов К. – Алматы, 2004, - 237б.
5 Мырзабеков Ж.Б. Зоогигена / Мырзабеков Ж.Б, Сағынлықов К.Л, Асылбеков Б.Л. ж.б. - Алматы, 1991. - 34-56 б.
6 Кузнецов А.Ф. Гигена животных / Кузнецов А.Ф, Найденский М.С и. др. Учебник. - Москва, 2001. – 46 – 60 б.
7 Гершуи В.И. Ветеринарная гигена: Учебник / Гершуи В.И, Туякова Р.К. - Костанай, ТОО, Костанайский печатный дво, 2005. – 67 б.
8 Кузнецовы А.Ф. Справочник по ветеринарной гигена / Кузнецовы А.Ф, Баланин В.И. - М.: Колос, 1998. – 184 б.
9 Аманжолов Қ.Ж., Ет өндірудің қолайлы технологиясы / Аманжолов Қ.Ж., Құлмұхамедов А.И. / Жаршы -№9. –Алматы.: Бастау, 2003. - 3-9 б.
10 Аманжолов К.Ж., Производство говядины и кожевенного сырья высокого качества в Казахстане / Аманжолов К.Ж., Мелдебеков A.M. Монография. -Алматы, 2001. -164 с.
11 Афанасьев Г.И. Эффективность производства говядины при выращивании и откорме помесных симментальных гомитинских бычков / Афанасьев Г.И. Никитченко В.Е. / Молочное и мясное скотоводство. - М., 1990. - 19 с.
12 Бельков Г.И. Технология выращивания и откорма скота в промышленных комплексах и на площадках / Бельков Г.И. -М.: Росагропромиздат, 1989. -32 с.
13 Богданов Е.А. Типы телосложения с.-х. животных и человека и их значение / Богданов Е.А. -М.: Государственное изд-во, 1923. - 11 - 20 б.
14 Булгаков В.Б. Улучшение качества и сокращение потерь продукции животноводства / Булгаков В.Б., Моргун Э.М. - М.: Агропромиздат., 1988. - 135 с.
15 Бурлаков Н.М. Технология производства говядины / Бурлаков Н.М. -М., 1971. - 231 с.
16 Вишневский М.В. Закономерности роста желудочно - кишечного тракта в онтогенезе крупного рогатого скота Животноводство / Вишневский М.В. -№7. -М., 1960. - 33-37 с.
17 Григорьев Н.Г. Влияние концентрации обменной энергии рациона качества мясо откармливаемых бычков / Григорьев Н.Г., Гаганов А.П. Молочное и мясное скотоводство. - Вып.12. -№9. - М, 1989. - 16 c.
18 Дәрібаев А. Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру практикумы / Дәрібаев А., Әткешов Ж.С. 1 бөлім. - Талғар, 1994. - 196 б.
19 Дьяков CM. Высокопитательные корма в рационах молодняка крупного рогатого скота на откорм.: Молочное и мясное скотоводство / Дьяков CM. -Вып.12. -№8. - М., 1990. - 8 б.
20 Жузенов Ш.А. Как правильно выращивать бычков казахской белоголовой породы до высокой кондиции / Жузенов Ш.А., Жусупов М., Кулиев Т.М. / Агроинформ. –Астана, -№8., 2006. - 17-18 б.
21 Омарқожаұлы Н. Мал азығын бағалау және малды азықтандыру / Омарқожаұлы Н. - Алматы, 2005. - 230-238 б.
        
        Аннотация
Ауыл шаруашылығы малдарын азықтандыру пәнінен «Е витаминінің
қошқарлардың ... ... ... ... ... ... жоба ... тұрады. Курстық жобада Е витаминінің ... ... ... өніміне тигізетін әсері зерттелген.
Сонымен қатар кіріспе, негізгі бөлім, өзіндік зерттеу, 3 кесте, тіршілік
қауіпсіздігі, қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімі қарастырылған.
Нормативтік сілтемелер
Осы ... ... ... ... ... ... сілтемелер
жасалған:
МЖМБС 2.104 -2006 КҚБЖ (ЕСКД).Негізгі жазбалар.
МЖМБС 2.301 -68 КҚБЖ (ЕСКД).Форматтар.
МЖМБС 2.601 -2006 КҚБЖ ... ... 2.304-81 КҚБЖ ... ... 2.701-84 КҚБЖ ... ... ... мен типтері. Орындауға
қойылатын жалпы талаптар.
МЖМБС 2.321-84 КҚБЖ (ЕСКД). Әріптік белгілеу.
Анықтамалар
Рацион - бір тәулікте ... ... ... ... қоректік
заттары бір күндік нормаға сәйкестендіріледі
Витаминдер - әр түрлі химиялық ... бар, ... ... ... ... қажет төмен молекулалы органикалық қосылыстар.
Авитаминоз дегеніміз - белгілі бір витаминнің көп мөлшерде ... ... ... ... тыс ... ... - витаминдердің біреуінің аздаған бөлігі жетіспегенде
болатын құбылыстар, ... мен ... - ... - ... - метр
0С - температура
Вт /м3/ - волт метр куб (өлшем бірлік)
% - пайыз
МДис - мегадисауль
Мазмұны
|Нормативтік сілтемелер | ... | ... мен ... | ... | |
|1 ... ... |10 |
|1.1 Қой шаруашылығының халық шаруашылығындағы ... |10 ... ... ... |12 ... | ... Қойларды азықтандыруда Е витаминінің маңызы және атқаратын | ... ... | ... Е ... ... құрылысы……………………....…………..... |15 ... ... ... ... және ... ... гигиеналық - | ... ... |18 ... ... ... ... және ... құрлымы...... |19 |
|1. 4.2 ... ... ... гигиенасы………………........... |21 |
|2 Өзіндік зерттеу ... ... ... |24 ... Төл ... |28 ... |
|....................... | |
|3 ... |31 ... ... | ... |32 ... әдебиеттер тізімі……………………......…..........…..……..... |33 |
Кіріспе
Қой шаруашылығы Қазақстан ... ... мал ... ... ... келе жатқан дәстүрлі бірден-бір жетекші сала
болып табылады. Қой ... ... ... ет ... ... ... ... жүн, елітірі, май, сүт өнімдері алады. Қазіргі жағдай
елімізде қой ... ... ... ... қой ... өңдеу
технологиясын жетілдірудің мәні зор екенін дәлелдейді. Қой шаруашылығын
нарық заманына экономикалық жағынан ... етіп ... ... ... ... ... берік бірлігінде. Соңғы жылдарда ... ... ... ... ... қой ... ... да сан алуан
жаңалықтармен, жаңа технологиялармен, селекция әдістерімен байытылды. Соның
ішінде қой ... ... ... ... әрі қарай
жетілдіріу мақсатында жас мамандарға тәжірибелік жұмыстар ... ... ... ... алда тұр. Осыған байланысты бұл кітапта ... ... ... ... мал ... ... оқу ... мен факультеттерінің студенттеріне пән бойынша
алған білімдерін тереңдетуге, ... ... ... ... ... ... ... тыс уақытта өздігінен
дайындалуға да арналған. Бұл ... ... ... ... ... қой ... өсуі мен дамуы, сыртқы түр-сипаты, өнімділігі, қой
өнімдерінің, қой малының сыртқы пішінімен, бітімімен ... және ... ... қой ... ... жүн, ет, елітірі, тоңдық тері, мәйек.Қой
шаруашылығы өнімдерін өңдеу негізі, дайындау стандарттары, қой ... ет, ... ... ... ... жөніндегі нұсқаулардың негізгі ережелері (шикізат ретінде), қой
өнімдерінен алынатын тауар-бұйымдар ерешеліктері;
- қойдың жоспарлық ... ... ... ... ... ... ... жүнді және қылшық жүнді қой тұқымдары) сипаттама бере келіп
олардың тұқымдық ерекшелігіне тоқталу;
- қой ... ... ... жұмыстары, қой тұқымын өз төлі
есебінен көбейтіп, өсіріп-жетілдіру, ... ... қой ... ... Қошқарлар мен саулықтардың орташа тірідей салмағы 70 - 140 килограмм;
50 - 70 килограмм тартады. Олардан ... 10 - 15; 4 - 8 ... ... 7 - 10; 3 - 6 ... ... ... 4 - 6; 2 - 4
килограмм (ұяң және ... ... жүн ... Қой - ... өте бағалы болатын қой тұқымы. Қылшық жүнді қой тұқымдарының
ішіндегі ең көп ... ... жыл ... ... Орта Азия халқының
жылдар бойы сұрыптауының және ... ... ... ... ... ... ... бұйралары жазылып кетеді. Қой елтірісі қара,
көк, сұр, қоңыр, ақ, қызғылт түсті болып келеді. Жүні ... ... ... (көктем, күз) қырқылады. Қошқарларынан 3,0 - 3,5 кг, саулықтарынан 2,0
- 2,5 кг жүн алынады. Одан ... жүн ... ... ... ... 50
- 60 ... ... Сүтінің майлылығы 7 - 8%. ... еті және майы ... әрі ... ... негізінен Оңтүстік және Батыс Қазақстанда
(Жамбыл, ... ... ... ... ... ... Қазақстан
облыстары) өсіріледі. Қойының сұрыптау жұмысымен Қазақ қой шаруашылық ғылым
-зерттеу иниституты шұғылданады [1].
Курстық жобаның мақсаты - Е ... ... ... тигізетін
әсерін зерттеп, қолайлы нормасын анықтау.
1 Негізгі бөлім
1.1 Қой шаруашылығының халық шаруашылығындағы маңызы
Қазақстан қой ... қой ... ... ... жүнді
қойы, қазақтың оңтүстік мериносы, қазақтың арқар-мериносы, қазақтың ... ... ... қазақтың биязылау ұзын жүнді қойы, қазақтың биязы
жүнді қойы, қазақтың қылшық жүнді құйрықты ... ... ... ... ... ... ... қойы, дегерес қойы, кавказ қойы, цигай ... ... ... - ... ... сараджа қойы. қойдың жаңа типтерін
шығару жұмысында ... ... ... ... ... пайдаланылады.
Қой шаруашылығы әлемнің көп елдерінде байырғы заманнан кең ... ... ... ... көп елдерінде байырғы заманнан кең
тараған кәсіптердің бірі. Қой ... - қой ... ... ... Қой шарушылығы 1928 жылы ... ... ... ... ... ... Оған ... Бұхар және
Самарқан облыстарынан таза тұқымды 5 мың қойы ... ... ... ... ... ... қой ... шағылыстырылды. Одан алынған
будандар сіңіріле шағылысты-рылды. 1941 ... ... ... ... ... ... 1941 - 1945 ж. 7 кеңшар, 1946 - 1952 ж. 3 ... 1951 - 1960 ж. 25 ... ... 1959 ж. Қазақстан бойынша
1 млн. дана қой елтірісі дайындалды. 1960 - 1980 ж. Қазақстанның Оңтүстік
және ... ... ... ... ... ... бағытталып, Гурьев
(қазіргі Атырау), Жамбыл, Қызылорда, Маңғыстау, Батыс Қазақстан ... ... ... ... 84 ... ... ... 1990
ж. қойын өсіруге арналған шаруашылықтар саны ... ... ... 2 ... қой ... ... ... басы 6 млн. 200 мыңға жетті.
Қазақстанның Қой шарушылығының өркендеуін 5 ... ... ... ... 1920 - 1930 ж. ... ... мамандандырылған арнайы Қой
шаруашылығын құрумен бірге қазіргі Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл ... ... ... ... қойларды қой қошқарлармен сіңіре
шағылыстыруды жүргізу. Екінші кезең 1930 - 1940 ж. ... шөл ... ... ... ... ... ... қой шарушылықтары
ұйымдастырылды. 1939 ж. Шымкентте сыртқы ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды. 1941 жылға ... ... 12 ... Қой ... ... Әсіресе, Батыс
Қазақстанда Қой шаруашылығының дамуы кең етек алды. 1949 ж. ... ... ... кезең 1960 - 1990 ж. - Қой ... ... ... ... арнайы шаруашылықтардың саны 150-ге жетті ... ... ... мал ... ... ұлғая түсіп, 1984 ж.
2621 мың дана елтірі тап-сырылды. Қойының саны 6,4 млн. ... (1989). ... ... қой ... ... ... жоғары білімді мамандар дайындайтын бөлім ұйымдастырылды
және Қазақ қой ... ... ... тұрақты жұмыс
істейтін, мамандығын жетілдіретін курстар ... ... ... ендіру, мал тұқымын асылдандыру жұмыстарын салалы жүйеге ... ... ... жетілдіру нәтижесінде дербес асыл тұқымды мал
қоры жинақталып мемлекеттік асыл ... ... ... Қойы ... ... өте ... ... қой тұқымы. Қылшық жүнді қой
тұқымдарының ішіндегі ең көп тарағаны. Біздің жыл ... ... ... ... жылдар бойы сұрыптауының және ... ... ... ... ... ... құйып, бұйралары жазылып кетеді.
Қой ... ... көк, сұр, ... ақ, ... ... ... келеді. Жүні
тұлымды, жылына екі рет (көктем, күз) қырқылады. ... 3,0 - ... ... 2,0 - 2,5 кг жүн ... Одан қалың жүн маталар, кілем
тоқылады. Сүттілігі 50 - 60 кг-ға жетеді. ... ... 7 - 8%. ... және майы өте ... әрі ... ... ... Оңтүстік және Батыс
Қазақстанда (Жамбыл, Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан, Атырау, Маңғыстау,
Батыс ... ... ... ... ... жұмысымен Қазақ қой
шаруашылық ғылым-зерттеу иниституты шұғылданады ... ... ет - жүн ... және биязы, жартылай биязы жүн
бағытындағы болып бөлінеді. Ет-жүн ... қой ... ... және ... ... ... ... ал биязы жүнді қой
шаруашылығы неғұрлым құрғақ аудандарда таралған. Дүниежүзі бойынша қой саны
1,2 млрд ... ... ... Қой ... ... ... тауарлы
өндірісі Солтүстік және Оңтүстік Американың, Аустралия мен Оңтүстік
Еуропаның, Орталық және Орта ... ... ... ... ... белдеулерінің құрғақ аудандарында жақсы дамыған. Биязы жүнді
қойлар өте сапалы жүн береді, ол жүн маталарын жасау, кілем тоқу мен ... ... ... ... ... Орта Азия және ... ... қой елтірісін дайындау жолға қойылған. Дүниежүзіндегі ... көп ел - ... (130 млн ... одан ... Қытай (112 млн-нан
астам). Ал Қазақстандағы қойдың саны 2008 жылы 16 млн-нан сәл ғана ... ... ... ... ... ... Қытай, Жаңа Зеландия,
Уругвай және Ресей жатады. Қой ... ... аса ірі ... Аустралияның шөлейтті аудандары. Қойдың басым көпшілігі жеке ... ... ... ірі қой шаруашылығында өсіріледі. Ондай
шаруашылықтар "шипстейшнз" деп аталады. "Шипстейшнз" ... ... ... мың ... алып ... Оның ең ... ... 2 мың км²-ден
асады. Мұнда бір ... қой басы 10-20, ... 50-100 ... ... Қой бүкіл жыл бойы табиғи жайылымдарда жайылып бағылады. ... ... жүн ... ... ... қой тұқымы - Аустралия мериносы
өсіріледі. Гоулберне қаласында осы ... ... ... деп ... ... Қой сүтқоректілердің жұптұяқтылар отрядының ... ... ... Қой мен ... ... ... ... топқа біріктіреді. Екеуін төрт түліктің бірі деп есептейді. Қой ... мың жыл, ешкі 11-12 мың жыл ... ... ... ... жабайы
арғы тегі - жабайы қой муфлон және арқар таулы алқаптарда таралған. ... ... ... ... ... ... маңы, Орта Азия,
Қазақстан, ... ... ... ... Қой ... - ... басты саласының бірі. Қойдан күнделікті тұрмысқа қажетті
жүн, тері, елтірі және тағамдық өнімдер - ет, май, сүт ... ... қой ... ... орны ... ... Қой ... биологиялық ерекшелігі
Үй қойларының басты ерекшеліктерінің бірі- оның қоршаған ортаға
бейімделуі, ... әр ... ... оңай ... ... ... жер шарының әрқилы жерлерінде бейімделіп,
жерсініп, өсіп-өніп, кеңінен таралып кеткен.
Қойдың ... ... ... ... ерекшеліктерінің бірі- бас
сүйегінің бейнесі мен жаратылысы. Қойдың басы сүйір, жақ ... ... ... ... өте икемді, тез қималдатқыш, тістері өте өткір және
ұзын болады. Бұл қасиеттер қойдың жайылым малы екенін ... ... ... ... қой басының мұндай өзгеруі, ... ... ... ... бойы ... қиын, азықсыз, шөпсіз,
тапшылық жағдайларына бейімделуінен, тамақ іздеуінен болған. Қой басқа үй
жануарларына қарағанда, ... ... ... ... жеп ... ... ағзаларын бейімделген. Осының арқасында қой өсіп ... ... ... ... ... түсіп қалған шөп қиқымдарын жеп азық
етеді. Қойдың шөпті үзіп жейтін ... ... 8- ... тісі және ... 24 азу тісі болады.
Ғалымдардың зерттеулерінің нәтижесінде қой ... ... ... ... ащы арам шөптердің 600% - нан 570%-ын жейтін болса, жылқы соның 82
%, ірі ... % ғана ... ... ... ... ... көп камералы қарындардан басталып, ... ... ... ... ұзындығы 30 есе ұзын болса, ... 26 есе, ... 12 есе, ... ... ... ... ... ас
қорыту жүйесі қойдың ірі азықтың пайдалы ... ... ... ... сіңіруге мүмкіндік жасайды. Осының нәтижесінде ғылыми зерттеулер
дәлелдегендей, қой 1 кг қосымша ... 8 кг ... азық ... ірі қара
12 кг жұмсайды [5,6].
Қойдың көп қарынды жеген азығының құнарының 75 % ( ал етті ... ... ... ... одан да ... бөлігін) денесінде ет, сүйек,
май құрауға ... ... ... жұмсайды. Осындай жақсы өсу, азықты
жоғары өнімге пайдалану қой ... бір ... ... ... Сондықтан,
қойды өсірсе, ет үшін семіртіп, союға пайдалануда да ... ... ... ... ерекшеліктерінің бірі- ол малдың өсімталдығымен
тез жетілуі. Қой 100 саулықтан 130-150 кейбір тұқымдары 200-250 ... ... ... ... тез ... 4 айда ... 6-7 ... бір жасында төлде береді. Технология жетіліп, бағып - ... қой ... 2 рет ... үш рет төл бере ... Мұндай жаңа
технология Франция, Германия, Ұлыбританияда қолданылады. Қойдың қозысы 3-4
айлығында етке қолдануға жарайды. Ал Қой ... ... ... 2-3 күндегі
өте құнды да сапалы болады. Қойдың ендігі бір ерекшелігі - оның көп ... ... ет, сүт, жүн, ... елтірі және т.б.
Қойдың табиғи құбылысына биімді екені жоғарыда айтылды. Қой шөл ... ... ... ал сыз және сазы ... ... ... жағдайда
әр түрлі ауруларға тап болады Қой шаруашылығы - қой шаруашылығының қойын
өсіретін саласы. Қой ... 1928 жылы ... ... ... ... ... басталды. Оған Өз-бекстанның Бұхар және
Самарқан облыстарынан таза тұқымды 5 мың қойы әкелінді. ... ... ... ... ... қой ... ... Одан алынған
будандар сіңіріле шағылыстырылды. 1941 жылға дейін қойын өсіретін 13 кеңшар
құрылды. 1941 - 45 ж. 7 кеңшар, 1946 - 52 ж. 3 ... ... ... 60 ж. 25 ... ... 1959 ж. ... ... 1 млн. дана қой
елтірісі дайындалды. 1960 - 80 ж. Қазақстанның Оңтүстік және Батыс өңірінің
көптеген ... ... ... ... ... ... ... Қызылорда, Маңғыстау, Батыс Қазақстан және Оңтүстік ... ... 84 ... ... ... 1990 ж. қойын өсіруге
арналған шаруашылықтар саны 150-ден асып, жылына 2 млн. дана қой ... ... басы 6 млн. 200 ... ... ... Қой
шарушылығының өркендеуін 5 кезеңге бөлуге болады: Бірінші кезең 1920 - ... ... ... ... ... Қой ... құрумен
бірге қазіргі Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл және ... ... ... ... қой ... ... шағылыстыруды жүргізу.
Екінші кезең 1930 - 40 ж. Қазақстанның шөл және шөлейт жайылымдарын тиімді
пайдалану ... ... қой ... ... 1939 ... ... сауда Халық комиссариатының ... ... ... ... 1941 ... ... Қазақстан бойынша 12
арнайы Қой шарашылығы болған. Әсіресе, Батыс Қазақстанда Қой ... кең етек ... 1949 ж. ... ... ... Үшінші кезең 1960 -
90 ж. - Қой шарушылығының ... ... ... өсіретін арнайы
шаруашылықтардың саны 150-ге ... (1980), ... ... мал ... ... ... ... 1984 ж. 2621 мың дана елтірі тап-
сырылды. Қойының саны 6,4 млн. болды (1989). 1962 ж. Қазақ қой ... ... ... ... ... ... дайындайтын бөлім ұйымдастырылды және Қазақ қой шауашылық ғылыми-
зерттеу институтында тұрақты ... ... ... жетілдіретін
курстар ашылды. Ғылыми жетістіктерді өңдіріске ... мал ... ... салалы жүйеге түсіру, малды азықтандыру ... ... ... асыл ... мал қоры ... ... тұқымды шаруашылықтар құрылды [7].
1.3 Қой тұқымын азықтандыруда Е витаминінің маңызы және атқаратын рөлі
Витаминдер - әр түрлі химиялық ... бар, ... ... ... ... қажет төмен молекулалы органикалық қосылыстар. Зат алмасуда
катализаторлық және реттегіштік қызмет атқарады. ... 1880 ... ... Н. И. ... ... Ол ... ақ ... 2 тобына
жүргізді. Бірінші топтағы тышқандарға қолдан жасалған рацион, ал екіншіге ... ... ... ... ... 20-30 ... ... өлген. Екінші
топтың тышқандары тәжірибе жүргізілген 10 ... ... ... ... ... Н. ... ... өте аз мөлшерде қажетті,
тағамның құрамды бөлігі болып табылатын, тағы бір әлдеқандай ... ... ... ... ... Х. ... 1896 жылы ... құбылысты байқады. Ол адамдардың ұзақ уақыт бойы ... ... аса ... дерт ... ... ... ... ұшырайтындығын анықтады.
Ақталған күрішке оның кебегін қосқанда, тәжірибедегі тауық та, ... адам да ... ... Осыны негізге алған Эйкман, күріш
кебегінде зат ... өте ... ... бір зат бар ... ... 1912 жылы поляк ғалымы К. Функ күріш кебегінен, құрамында ... ... ... ... алып, оған витамин деген ат берді. Бұдан кейінгі
кезендерде витамин мәселесін тереңірек зерттеу ісі басталды. ... ... да ... ... аттар қойылды. Витаминдердің
организмге тигізетін әсерлері анықтала бастады, сауықтыратын ... ... ... ... үдей ... ... жетіспеуі -
цивилизацияның ауруы. Бүгін де бұл құбылыстардың себептері айқындалды.
Авитаминоз - дегеніміз ... бір ... көп ... ... болатын организмдегі қалыптан тыс өзгерістер, құбылыстар.
Гиповитаминоз - ... ... ... ... ... ... өзгерістер. Әрине, гиповитаминоздың қай витаминнің жетісуеінен
пайда болатынын анықтау қиынға соғады. ... бұл ... ... ... ... Поливитаминоздер- организмге көптеген
витаминдердің жетіспегендігінен болатын өзгерістерді ... ... ... ... өте көп қабылдаса пайда болады. Витаминдердің
азықта шектен тыс көп болуы зиян ... ... ... және
химиялық жіктеулерге бөледі. Химиялық жіктеулер молекуласының құрылысына
негізделген (ароматтық, немесе ... және т.б. ... ... ... ... екі үлкен топқа: майда және суда
еритін витаминдер ... ... Суда ... ал ... ... Ортаның рН мәнінің өзгеруіне,жоғары ... ... ... ... атқарады. Мал организмінде түзілмейді.
Оған жататындар: А, Д, Е, К, Ғ. А ... ... ... ... “А ... ... атын 1916 – жылы ... А витаминінің
табиғи қосындылары А1, А2, А3 болып бөлінеді [8,9].
1.3.1 Е витаминінің химиялық құрылысы
1920 жылы ... мен ... ... ... ... ... ... өте қажет бір заттың бар екендігін көрсетеді. Олар
ашытқы қосылған жасанды азық ... ... ... ... 1936 жылы Иванс бидай тұқымы ұрығынан, кейіннен мақта майынан
бензопиранның үш туындысын – α-, β-, ... ... phero – ... ... алады. 1938 жылы α-токоферол ... ... ... ... Е витаминінің 7 витамері белгілі. Жеке
токоферолдардың бір-бірінен басты айырмашылығы–витаминдік ... ... ... ... ... ... мен саны ... α-,
β-, γ-токоферолдар бір-біріне ауыспайды, олар ақырғы ... ... Осы ... ... ең ... - ... оның
активтілігі β-токоферолмен салыстырғанда 2 есе артық. Бидай ... ... ... ... 58% ... ... ... Токоферолдар түссіз, май тәріздес қоймалжың, бензолда, спиртте,
хлороформда, ацетонда және басқа да май ... ... 170 ... ... ... оптикалық активті, ультракүлгін күн сәулесі
әсерінен тез бұзылатын зат. Е ... ... өте кең ... әр ... ... ... ... күнбағыста, жүгеріде, қытай
бұршағында, ... ... ... сары ... жұмыртқа сарысында,
т.б. көптеп кездеседі. Е авитаминозы мен гипервитаминозы организмде сирек
кездеседі, себебі, Е ... әр ... ... ... май ұлпаларында
жиналып, қор жасайды. Бұл витаминнің авитаминозы ... ... ... ... ғана ... [9,10].
| | ... 1. ... ... ... ... организмде атқаратын қызметі екі орай. ... ... ... фосфолипидтердің қанықпаған
жоғары май қышқылдарымен кешен түзіп, ... ... ... ... сутегіні протон мен электрон түрінде тасымалдап,
биологиялық тотығу процесіне қатысады. Организмде ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін миозин
белогының орнына, оған ... әсер ... ... ... ... Е
авитаминозы бұлшық ет талшықтарының жиырылуына әсер ететін ... ... мен ... ... ... қатысады және
ацетилхолиннің түзілуін нашарлатады [11].
Токоферолдар организмде жетіспегенде, немесе жоқ ... ... ... ... ... қалыпты жұмыс істеуі нашарлайды, бұлшық
еттерде ... ... ... магнийдің, фосфор мен креатиннің
саны азайып, майлар мен ... ... ... ... ... ... ... бұлшық еттер кеміп, жұлын зақымданады.
Өсімдіктерде синтезделетін витамерлер тобы Е ... деп ... ... α-, β-, γ- токоферолдар кең тараған. Е ... ... ... ... кең ... Сонымен қатар, барлық табиғи тағамдарда,
белоктық өнімдерде, шырғанақ, жүгері, бидай, жұмыртқа, ... ... ... Е ... ... - ... мембранасын
тұрақтандыратын ең күшті антиоксидант. Мұның дәлелі - токоферолдар толық
қанықпаған май ... ... ... ... әсер тигізеді, ал олар
пайда болса, мембрана ... ... ... және уыттылық әсер
тигізеді. Е дәрумені А дәруменінің қалыптасуына және ... ... ... ... тигізеді.
Ал Q коферменті - ұлпалардың митохондриялық тыныс алуына қатысады.
Токоферолдардың мембрана тұрақтандырушы қызметі мембраналық ... ... ... және ... май қышқылдарымен гидрофобты қосылыс
құруынан сақтайды.
Токоферол - нуклеин қышқылының ... және ... гені ... ... ... Е дәруменінің жетіспеушілігі мембрана
өткізгіштігінің жоғарылауы мен бұзылуынан көрінеді, ... ... ... ... ... яғни клеткалардың морфологиялық
құрылысының өзгеруімен сипатталады. Е дәрумені жетіспегенде клеткалық ... ... ... жүйе ... ... ... ... және АТФ төмендейді. Ересек адамдар күніне ... мг ... (кей ... 50 мг дейін) керек [12,13].
1.4 Қойларға арналған қоралар және оларға қойылатын гигиеналық ... ... ... ... арнайы қора-жайлардың болуын талап етеді. Олар
да қыста және ерте ... ... ... арналған жылы күркесі бар
бөліктер (төлдеу бөлмесі), асыл тұқымды қошқарларға арналған бөлік, жынысы
мен жасына қарай ... қой ... ... ... Еліміздің
орталық, солтүстік және батыс аудандарында мал ұзақ ... ... ... ... есепті температура - 200С төмен ... ... ... ... ... ... саулықтарды, төлдерді бөлек-бөлек
орналастырған жөн. Шағындау фермаларда жынысы мен жасына қарай ... мал басы үшін бір ... қора ... ... температурасы 100 С
жоғары аудандарда жеңілдетілген жобадағы қой қоралары салынады.
Бұл құрылыстар малға пана болатын уақытша түрінде (катоңдар); ... ... ... еңіс ... (оған ашық азықтық алаңда жапсарлай салынған) үш
қабырғалы база; маусымдық және жиналмалы алаңдар; ... ... ... үй ... қой ... бар блок); азық сақтайтын орын; шаруашылық құрал-
саймандарына арналған орындар және т.б. Қой ... ... (қой ... жылы ... бастырма-база, карантин мен санитариялық
бөлме) және қосалқы (қойды тоғытатын ... ... мал ... ... мен ... да малды орналастыруға тікелей байланысы жоқ объектілер)
болып бөлінеді.
Солтүстік ... ... ... қой ... Г әрпі ... П әрпі ... үлгіде салады. Қой қорасының жел өтінен ... ашық база ... Оны ... 2 метр ... ... ... ... қақпа орнатады. Қой қорасын салуға аз жылу өткізетін
материалдарды пайдаланады. Олардың жылу сақтау коэффициенті ең кемі ... /м3/ ... ... ... ... ... ... тарапынан қой
шаруашылығы практикасына көптеген ... ... ... Ал енді
қазіргі кезде қой басының азаюына және олардың шағын жеке меншік шаруашылық
иелігінде болуына байланысты шағын әрі ... ... ... ... қолдануда.Қой қораларының басым көпшілігінің еденіне
тығыздалған саз топырақ пен ... ... ал ... ... - ... ... қораларындағы еденге жылына 1-2 мәрте ауыстырып ... ... ... ... қораларда қойлардың әр басына ... алаң ... ... жабық қораларда көктемде төлдейтін
саулықтарға 1-1,2 м3; топтастырылып ұсталатын қошқарларға 1,8-2 м-; ал жеке
ұсталатындарына 3-4 м3; 1 ... ... ... - 0,7-0,8 м\ ... ересек қойға 0,5 м3 дейін, бір жасқа дейінгі төлге-0,3-0,4 ... қозы ... алаң ... ... 2-2,5 м\ ... ... қой қорасының ең жылы жерін бөледі. Мал төлдету науқаны
кезінде оларды ... ... бар ... ... ... ... ... жылытатын термосәулелер орнатады. Ашық
базадағы алаң қой қорадағыдан гөрі 2,5 есе ... ... ... Оны ауа райы
қолайлы болған күндері (жаңбырсыз, ... аязы ... күн ... ... ... және су ішуі үшін ... Қойға арналған ашық
база алаңына бетон, асфальт немесе қиыршық тас пен топырақ төселуі ... ... - 20 0С ... ... қой, ... және етті ... үшін ... жобадағы-төбесі бір жағына еңкіс үш
қабырғалы бастырмалар пайдаланылады. Сібір мен Қиыр ... ... ... (катондар) қүрылыстары салынады. Оларды биіктігі 4 метр
ағаш қалқандардан тұрғызады.
Top қалқандардың сыртына қалың сабан ... ... ... 2 м ... ... Тұсынан кеңдігі 2,5 м қақпа ... ... ... 16 м ... ... ... бір ... 650 ересек қойлар сыйып
кетеді. Әрбір ересек малға 0,4 м-, ал төлге 0,25 м алаң бөлу ... ауа ... таза ... ... газ ... ... ... өзінде ондағы ауаның температурасы (қойлардың арасында) +2 +7 ... ... ... ... ұстау қой жүнінің өсуі мен сапасына игі
ықпалын тигізеді [14,15].
1. Қойларды нормалап азықтандыру және рацион құрылымы
Рационда көмірсутегі ... ... ... ... ... ... ... әкеп соғып, ацидоз, бауырдың ... ... ... ... ... бәрі ... әрі ... өңделуі тиіс. Сапасы
төмен азықтан қой ауруға шалдығады. Қойды азықтандыру барысында қылқанды
дақыл ... ... ... ... ... ... ... сақтаған жөн. Созымалы тозаңды азықты (ұрпақ, құрама жем) қойға тамыр
жемісті немесе күнжарамен қосып беру керек. Соңғысы ... ... ... ... жеңіл түрде ылғалдандырылады. Мес қарынның қабынуынан
сақтану үшін қара бидай дәні мен ... қой ... ... жөн. ... бұзылмас үшін және уланбау үшін ересек ... ... ... ... ... 10-15 г, ал ... ... 5-8 г болып
белгіленуі тиіс.
Қойларды азықтандыру үшін бір мезгіл сырттағы ... ... ... жөн. Оған ... ара ... 3 метр ... астауларды
орналастырады. Бұл малдың еркін азықтануына мүмкіндік береді. Алаңдағы
ауаның температурасы - 20 0 С ... ... ... тек ірі азық ... ... қора ... азықтандырылады. Ірі және құрама жем үшін арнаулы ... ... ... ... азықты бункерлі астауға
5-10 күнде бір рет салады. Қой ... ... ... ... мынадай ұзындықтары белгіленген (м): қошқарлар мен сынаққа
түсетіндерге 0,4-0,5; саулықтарға -0,3-0,4; ... ... ... ... ... одан ... жастағыға-0,2; өсімділік төлге-0,2-0,3;
бордақылаудағы мал басына: ... - 0,3, ... -0,2, ... ... ... ... биіктігі жерден 0,4, төлдерге - 0,25 м.
Астаудың кеңдігі 0,3 және 0,2 м. ... - ең кемі 0,2 және 0,1 м. ... ... жеткілікті қамтамасыз етілуі ... ... ... екі ... өрістен кейін және кешкісін өріске шығар алдында, ал ... ... мал ... тынығуға қайтқан кезде суару керек. Әдетте жылдың
суық түскен мезгілінде қойды шөппен ... ... ... ... ... ағаш немесе жиналмалы металл астауларды қолданады. Іш
тастау немесе ... ... ... жол бермеу үшін буаз
саулықтарды көп жатып көгерген, мұздаған, ... ... шіри ... ... жөн. Ірі қой өсіруші шаруашылықтарда ... ... ... ... ... үшін ... ... екі бөлікке боледі: бірінші топтағы малды (бірінші
цикл) 4 күннің ішінде, ал кейіннен 15 ... ... ... ... ... ... топтағы саулықтардың төлдеуінен кейін
қораны тазалап, дезинфекциялауға және оған екінші топтағы ... ... ... ... ... ... жағдай жасау жүн
сапасының жоғары болуына, оның былғанбауына ... ... ... жұқа ... ... жатуына қолайсыз болса, оның жүні ... ... ... тап болады. Жүні тез сынып, босаң тартады, оның басқа
да технологиялық сапасы нашарлайды. Жаз ... ... ... ... ... де ... сапасы төмендейді. Жүннің көп
былғанатын кезі жаз айының екінші жартысы. Жүнді ... ... ... ... былғаныш (шөп, сабан, түйе жапырақ дәні)
жүнді ... ... ... аудандарда жүнге жабысқақ қылқанды бетеге
шөп өрісте көп болады. Малшылар қылқанды бетегені қойдың тажалы дейді. ... ... ... ... ... қой қимылдаған сайын ол тереңдей
кіріп, тіпті етке қадалады. ... ... мен ... ... ... шөп ... шамасы келмей, арықтап өледі. Бау-бақшада өсетін
түйешоған ... ... және ... аймақтарында егістік пен
жайылымдықтарға кеңінен тарап, шөпке немесе ... ... ... қолда
ұстап бағу кезінде қойдың жүнін былғайды. Қой жүнінің таза болуы үшін
белгілі бір ... ... ... Қой ... ... түйе ... шөпті бермеген жөн.
Қойларды маяларға, шөп шөмелелеріне, биік астаулардың жанына жібермеу
керек. ... және ... база ... ... ... Қойды ұсақталған сабан
ұнтағымен азықтандырмау керек. Отарды шаңы бұрқылдаған жолмен айдамаған
жөн. Көпжылдық дәнді ... ... ... шымды мал өрісін жасауға
болады. Былғанышы көп өсімдіктерді ... ... ... ... ... ... ... жою үшін белгілі мөлшерде химиялық препараттарды
пайдалану керек. Жылына ең кемі үш мәрте тұяқтарының сыртын ... ... ... ... қорада ұсталған жағдайда. Өйткені тұяқ өте тез ... ... ... жаю ... ... ... сыз жерлерге жатып
қалуына жол бермеу қажет. Су ... және ... ... ... ... ... кетіріп, айнала-төңірек құм шашқан жөн.
Биязы және ... ... ... ... көздерінің төңірегіндегі жүнді
қырқып алады. Қойды тоғыту үшін негізінде тұрақты қондырғыларды пайдаланған
жөн. Қойды сауу ... Қой ... ... ... ... ... Қой ... сауылатын мерзім ішінде 100 килограмға
дейін (және одан да жоғары) сүт ... ... көп ... және ... ... ... Қозылы саулықтарды сауудың ұзақтығы 2-2,5 ай,
елтірі үшін қозысы сойылған саулықтарды сауу ... 3,5-4,5 ай. ... ... ... және ... ерекшеленетін мынадай
заттар бар: 18,1 пайыз құрғақ зат, 7,2 ... май, 5,7 ... ... ... қант және 0,9 ... күл ... B1 және В,2 витамині сиыр сүтінен
анағүрлым жоғары ... сүті ... сыр, ... ... ... ... Қырымдық
сүт өнімдері дүниежүзілік рынокта жоғары сұранысқа ие болуда. ... ... бай, ... және ... жеммен байланған күшті рационға
қояды. Саулықтар үшін сүт сауу пунктінен 2-3 километр қашықтықтағы табиғи
немесе ... ... ... ... ... жүрген саулықтар
тәулігіне бір мәрте (таңертеңгілік), ал қозы бөлінген соң 2 мәрте (таңертең
және ... ... ... өтіп ... қозылары 3-4 сағатқа бөлінеді.
Ертеңгілік және ... ... ... 8 ... ... ... екі апта ... организмдегі физиологиялық қайта құрылуын
ескеріп сауғанды тоқтатады. Қой шаруашылығында қойды сауудың екі ... ... ... (бір ... және ... (артынан).
Оның алғашқысы өте баяу. Саулықты сиырды және ... ... ... ... сүт аз дәрежеде былғанады. Екінші әдіс саулықты тез ... ... ... сүт ... ... жіті қимылдауды талап
етеді. Қолмен сауу кезінде 4 сауыншы 2,5 сағаттың ішінде не бары ... ... ... ал ... ... ... қондырғысымен 800-ден 1000
саулыққа дейін саууға болады. Кезіңде ... ... ... ... ... саууға Чехословакия шығарған аппаратуралар ... ... ... ... күтіп-бағу гигиенасы
Қойларды жазғы және қысқы жайылымдыққа күтіп-бағуға мынадай міндеттер
қойылады: табиғи және жасанды азықты жайылымды ... ... ... ... ... ... оның жоғары төлдегіштігі мен жүн
өнімділігіне қол ... ... қой ... ... ... көптеп саналады. Өріс оты мол құрғақ жоталар учаскелері қойды ... өте ... ... ... және ... ... бетеге, қоңырбас, еркекшөп, әртүрлі жусандар кездеседі. Жусан
өсімдігі қойдың асқазан-ішек жолдарының гельминттен арылуына ... ... ... ащы ... ... мыс, ... ... магний, фосфор,
кальций және басқа да организмнің қалыпты қызметіне ... ... бар. ... оты ... ... ... ... қойға арнап
пішеннен сүрлем дайыңдауға болады. Жүғымдылығы нашар шөптер өсетін ... ... ... ... ... ... ... түрлі шөптер
өседі. Мұндай өpic қой жаюға ... ... ... алдында тұяқтарының өскен жерлерін қияды, көздері мен құйрығының
төңірегіндегі жүнді қырқады. ... ... ... ... ірі азықпен
азықтандырады, ас тұзын беріп, суарады. Бұл іш өтудің алдын алу үшін ... оның ... ... қозылар мен еркек қойлардың тірідей массасы
азайып, жүні ... ... ... саулықтарды, тұқымдық
қошқарларды, қозыларды орналастыру үшін қой уақытша ... ... ашық ... салып, оларға астаулар мен суаттар орнатады.
Суаттың төңірегін ... ... тас, ... ... топырақ төсеп
тығыздайды. Жайылымдықтарға бетондалған бассейні бар ... ... ... салады. Мәдени ұзақ жылдық жайылымдықты қоршау үшін ағаш
немесе ... ... ... ... 1 метр ... ... да ... Қоршаудың ұзындығын әрбір 10-20 метр сайын аралық тірек
бағаналарын қою арқылы 200 метрге ... ... ... араларын
диаметрі 2,5-3,5 сым темірмен (жеті қатардан) бекітеді. Жерден ... ... ... 10-12-12-12-15-17-20 CM. Қоршаудың үстіңгі жағынан
екі қатар тікенек сымтемірлер тартылады. ... ... ... ... ... ... елді мекендерден едәуір ... ... ... ... ... ауа ... ... азықтандыру үшін ірі мал азығының қоры жасалады. ... ... мал ... ... ... ... ... ірі азықпен немесе
құрама жеммен азықтандыру керек. Күзде қойларды ... қар үріп ... бағу ... Бұдан соң малды одан жоғары жоталарға, шамалы қар
жататын жерлерге жаяды. Жазда қатайып кеткен ... ... ... ... ... ... жаю керек, оны мал сүйсіне жейді. Ал күзінде
керісінше, шық ... күн ... ... ... шөптен буланып ұшып
кеткенде өріске шығару керек. Қойды көкке дұрыс жаю үшін оны ... ... ... гельминтоз ауруына шалдықпау үшін жайылымдықтарды танаптарға бөледі.
Ауа мен топырақ біршама ... соң ... ... ал ... ... шығарылады. Таңертеңі және кешкі жайылымнан оралған соң малға ұзақ
демалыс беріледі. Қысқы жайылымдықта өріске ... ... ... ... апта ... ... ол аяқталғаннан кейін де осындай мерзімде қайта
жалғастырады. 18-ден 22-ге дейін кешкі жаю өтеді. Күз бен көктемде қойларды
өріске кешірек ... ... ... ... Күн ... ұзақтығына
қарай ауа да, өріс оты да тиісінше жылынады. Жазғы аптаған ыстықта мал
нашар жайылады. ... ... ... 16-17 ге ... ... ... көгеріс қалқасында ... ... ... ... ... ... өңдеуден өткізу үшін отардан ... бір ... ... алуға тура келеді.Ол үшін бөлгіштер пайдаланылады.
Екі қалқан қойлар үшін ... ... ... олар ұзындығы 6-7 м және
кеңдігі 0,4 м ... ... ... загонға кіреді. Оған қойлар қайта
серіппелі есікпен барады. ... ... ... ... ... ... ... көк шөптің шығымына қарай жазық даладан тау ... ... ... ... ... ... қыстау үшін жазыққа баяу
қайта түсе бастайды [18,19,20].
2 Өзіндік ... ... ... Е ... ... ... көктем мезгілінде
максимумға жетеді - 2,51 ... ... ... және өсімдік дамуының
аяқталуымен бірге витаминдер құрамы эфемерлер вегетациясы соңында ... - ... ... күрт ... ... - 0,9 ... ... токоферолдар - 1,0 мг/кг. Эфемерлердің кебуі барысында витамин көзі
ретінде біржылдық және көпжылдық шөптесін өсімдіктердің ұзақ ... ... ... ... ... үшін ... көзі болып қамыстардың әр ... ... ... - ... олардың шырынды массасында каротин құрамы
жаз мегзілі кезіндегіге қарағанда айтарлықтай артады, бірақ оның ... ... үшін ... ... ... ... ... таман
және қыста, яғни жайлымдық өсімдіктер қоректену заттарымен шаймалану
барысында каротин және токоферолдар ... ... ... ... ... ... қорлар көлемі негізінен азық масса ... ... ... шаруашылық жайлымының өнімділігін зерттеу
жыл мезгіліне ... ол 0,9 - -,5 ц/га ... ... масса
шектерінде ауытқып отыратын болады (кесте -3). Жайлылым өнімділігі көктем
мезгілі барысында максимумға дейін жетеді және жаз ... ... күз ... 0,7 ц/га ... ... ... ... жыл бойына жайылымдық шөптер өнімділігі, азық
ретінде оның химиялық құрамы және өсімдіктің ... ... ... ... ... қойдың азықтық тағам мөлшері жайылымда
өсімдіктің жануармен ... тура ... ... Азықтың
желінетін бөлігі, яғни өз кезегінде ... ... ... бөлігі оның жануармен желінгіштігіне де байланысты болады.
Кесте 1 - ... ... ... ... қамтамасыз ету
|Көрсеткіштер ... |Жаз |Күз |Қыс ... ... ... |4,5 |U9 |2,6 |0,9 ... ц/га | | | | ... ... |2,2 |1,63 |1,31 |0,98 ... кг | | | | ... құрамы, барлығы: | | | | ... ... кг |1,37 |1,07 |0,62 |0,46 ... өңделген протеин, г |25,3 |98,1 |49,9 |54,1 |
|1 – ші ... ... ... ... г |1970,0 |1624 |1191 |874 ... ... г |1730,0 |1494 |1064 |843 ... ... г |392,3 |149,6 |81,8 |83,5 ... г |571,0 |578,1 |497,8 |501,2 ... г |94,6 |45,6 |14,8 |26,3 ... |686,5 |721,0 |470,4 |451,0 ... г |20,2 |9,6 |2,6 |1,51 ... г |5,5 |1,76 |1,3 |0,4 ... ... | | | | ... ... % |109,6 |85,9 |49,6 |36,8 ... өңделген протеин, % |202,4 |78,5 |39,9 |43,3 ... ... ... | | | | ... ... % |69,6 |64,4 |67,0 |68,2 ... ... % |74,8 |65,8 |61,0 |64,8 ... ... ... ... ... қойлармен желінгіштігі кесте
- 3 көрсетілген. Берілген кестеден көріп ... ... ... жыл ... ... отырады. Сонымен қатар, ... ... ... қыс ... өту кезінде анықталатын болады. Сонымен,
мезгіл бойынша желіну мынаны ... ... ... бір ... ... 2,2, ... - 1,68, ... - 1,31, қыста - 0,98 кг құрады.
Қойлармен азық өсімдіктерінің желіну мезгілдігі жыл ағымында азық тағам
мөлшерінің өзгергіштігін негіздейді. Өсімдіктің бір тобы ... ... ... ... жануарлар негізінен жасыл, шырынды,
көктемгі эфемерлермен қоректенеді, жазда ... ... ... қосындысы бар құрғақ эфемерлермен қоректенеді. Күзде тағам мөлшерінде
басты рөлді қамыс және ... ... ... күз ... ... пайда болатын кейбір эфемерлер,
құрғақ кеуіп қалған эфемерлер қалдықтары желінетін ... ... ... ... ... деңгейде жусан мен сексеуілді жеуге арналған қол
жетімді өсімдіктерді анықтайды. Көктемнің ... ... ... ... жоғары қоректенумен ажыратылған болатын. Сонымен, орта есеппен 1 кг
табиғи ылғалды азықта 0,62 к бірлік және 115 г ... ... ... ... жазғы тағам мөлшері көктемгі тағам мөлшеріне ... ... ... ... ... ... ... және
көпжылдық шөптесін эфемерлер жызғы тағам мөлшерінде өте аз ... және 1 кг ... ... ... жағдайда) 0,64 к.бірлік және 59,1
қайта өңделген ... ... ... азық тағам мөлшерінің құрамы
көктемгі және жазғы тағам мөлшерінен ондағы жусан жартысынан аз ... (50-70) ... және ... азық ... ... 1 кг табиғи ылғалдылықта 0,47 - 0,48 ... 38 - 54 ... ... ... ... ... шөптердің қоректену құны химиялық құрам секілді қорек
заттарының қайта өңделуімен ... ... ... ... ... ... (сәуір) жасыл өсімдіктердің тез өсуіне байланысты белгіленеді
және қайта өңдеу осы ... ... ... 69,6 ... шикі
протеиндер бойынша (кесте - 3) 74,8, қайта ... ... ... бойынша күзде (қазан) жазға (тамыз) қарағанда ... ... ... кейбір жасыл эфемерлердің күздік өсіуімен тікелей байланысты. Бұл
вегетацияның басында өсімдікте төмен құрамды ... ... ... болады. Қысқы мезгілде ... ... ... ... ... өсімдіктерде басқа мезгілдерге қарағанда ... ... ... күз ... ... ... ... етілуі
энергетикалық қоректену бойынша 49,6 тең болды, қайта өңдеу протеині
бойынша - 39,9, ... ... 85,9 және 78,5 ... ... және ... қоректенудің өзгеруі жануарларды қоректену заттарымен
қамтамассыз етуде маңызды рөл атқарады. Минералды заттарда шөлді жайлымдағы
еркек қойлар ... тек ... - ... ... ... ... жануарларға кальций жетіспейді, қыста кальций
және фосфордың ... ... ... ... ... ... ... мөлшері фосфордың орнын басады.
Г.Д.Михеев (1971) ... ... бұл ... ... және осы ... ішетін суының минералдығының артуымен
тікелей байланысты. Ш.А.Ахметов (1971) жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... байқалады - жыл бойына кобальт және мыс жетіспейді. ... ... ... ету жазда 21, қыста - 57, маспен
сәйкесінше 58 және 42 ... (1973) ... ... ... азық ... ... құрамы натрий деңгейінен артқан. Сондықтан да жануарларды жайылымға
шығару ... ... ... ... ... ... ... көктемгі жайлымға бағу витаминдік қатынас бойынша өте қолайлы
болып келеді. Күніне жануарлар қоректенетін каротин мөлшері 174 мг ... -
4) ... ... мұндай мөлшері қошқарлар ағзасын 10 есе ... ... аса ... емес фактор болып табылады,себебі А витамині (каротин)
басқа витаминдерге қарағанда жануар асқазанында айтарлықтай көп ... ... Осы ... резервирленген каротин мөлшері қолайсыз ... ... ... ... ... байланысты қолдануы
мүмкін. Қошқарды Е дәрумендерімен қамтамассыз ету (токоферол) ... бұл ... ... Е ... төмен болуы салдарынан пайда
болады. Өсімдіктерде Е дәрумендерінің жинақталуы негізінен дән ... ... - ... ... ... ... температуралық
режимінің артуы және өсімдіктердің ары қарай даму ... ... және ... ... ... ... ... каротиннің
күрт төмендеуі дәнді-дақылдардың ұрықтану кезеңінде бақыланады. Жаз
кезеңінде А ... ... және Е ... қамтамассыз етілу өте
төмен деңгейде болады және ... ... ... ... ... табылады [20].
Күз мезгілінде қойлар үшін каротин көзі ретінде ... ... және ... көптеген түрлерінің жасыл бөлшектері қызмет
атқарады. Сондықтан да өсімдіктің азықтық массасында каротин ... ... ... ... есе ... ... бұл ... ету проблемасын шешеді.
Кесте 2 - Қой қошқарларын ... А ... және Е ... ету ... және ... мезгілде)
|Көрсеткіштер ... |
| | |
| | |
| ... ... |
| |Қыс ... |Жаз |Күз ... шөптер мөлшері, кг |0,98 |2,2 |1,68 |1,31 ... ... | | | | ... заттағы азық | | | | ... кг: | | | | ... |2,08 |1,74 |1,51 |2,7 ... Е |0,68 |4,95 |1,34 |0,65 ... ... кг | | | | ... |18 |18 |18 |23 ... Е |47 |47 |47 |50 ... ету, % | | | | ... |11,56 |966,7 |8,39 |11,74 ... Е |1,45 |10,4 |2,85 |1,3 ... ... ... ... және қыс ... қойлар шаймаланған
азықтармен қоректенетін кезде авитоминоздың пайда болу қаупі ... да ... ... болу ... ... тек
өнеркәсіптік өндіріс препараттарының немесе ... ... ... ғана ... ... жануарлар ағзасын каротинмен қамтамассыз етідің аса қолайлы
кезеңі көктем мезгілі болып табылады. Каротин құрамы ... ... ... және ... аймақтағы азықтық өсімдіктер негізінен жасыл
эфемерлерден тұратын өсімдік ассоцияциясы болып табылады.
Сондықтан да ... ... кебу ... ... уақытта азықтағы
дәрумендер құрамы төмендейді. Бұл тенденция қыс мезгіліне дейін сақталады.
Жаз, күз және ... ... ... ... ағза ... ... Е дәруменімен жыл бойына қамтамассыз ету өте
төмен ... ... Күз ... ... алғашқы өнімділік
мезгілінде оларды Е дәруменімен қамтамассыз ету қажеттілік нормадан шамамен
1/27 құрады. ... ... ... ... күз ... ... ... міндетті түрде қосымша дәрумен көздерін тағам
мөлшеріне енгізу қажет екендігін ... жөн. Бұл ... ... келтіру үшін және ағзаны толық ... ... Төл ... ... ... мен төл сапасы арасындағы байланысты түсіну
үшін, олар арқылы қозы туған кездегі (1-2 ... ... және ... ... 4 ... таза ... ... зерттелген болатын. 207
қозы туылған кезде және 120 кейіннен тексерілді.
Туған кездегі қозының таза ... III ... ... ... ... ... тобын 460 г (кесте - 11) басып озды. Қалған топта айырмашылық
аса маңызды ... ... ... ... таза ... I және ... топта 1,65 кг болса, ал бақылау тобындағы қозыларға қарағанда II
топта 0,95 кг құрады. Айырмашылық (Р) дәлелденген.
Берілген белгілеулер ... ... яғни ... класқа жіктеу және
әртүрлі топқа бөлу бәрінде бірдей емес. Сонымен, сапалы және бірінші ... ... II ... ... көрінеді (96,6), бұл бақылау
тобымен салыстырғанда 7 есе көп.
М.П.Кузнецов (1952) жұмысында қошқарлар азығы дәрумендермен бірге сапалы
және бірінші ... ... ... 12 - 18 ... ... ... шығуы III класта 3,2 есе болды. ... ... ... (1974) ... ... ... ... алған болатын.
Кесте 3 - Қой қошқараның төлінің сапасы бойынша деректері
|Көрсеткіштер |топтар |
| | |
| ... |I ... |II ... | | ... ... ... ... кг ... ... ... ... ... ... |
|Кейінгі салмақ (4 |26,75±0,85 |28,4±0,84 ... ... ... | | | | ... ... |107,7 |117,8 |118,6 |115,6 ... |108,3 |110,7 |116,5 |118,0 ... |99,5 |106,4 |101,8 |89,4 ... ... ... |51,0 |48,3 |54,5 |42,6 ... бұршақ |38,8 |46,5 |39,4 |42,6 ... |2,0 |- |3,0 |10,0 ... |8,2 |5,2 |3,0 |4,9 ... % ... 8-12 мм |4Д |12,1 |3,05 |8,5 ... 4-8 мм |91,8 |87,9 |93,9 |85,1 ... 2-4 мм |4,1 |- |3,1 |6,4 ... ... % ... |44,8 |48,4 |51,0 |53,8 |
|1 ... |44,8 |46,5 |45,6 |36,8 |
|2 ... |10,4 |5,1 |3,4 |9,4 ... бас. |49 |58 |53 |47 ... ... ... ... ... физиологиялық ағза
функцияларымен байланысы арқылы негізделген. Дене ... ... ... ... ... қатысты көріністі береді. Әртүрлі топтағы
қозылардың дене құрылымының ... ... ... мынадай
қорытынды шығаруға болады, яғни тәжірибелі топтағы қозылар үшін ... және ... ... қарағанда дене тығыздығы аз болған жөн.
Аталық ұрық жасушасының таза салмаққа физиологиялық оң ... ... ... ... мен өмір сүру қабілеттілігі ... (1950) ... (1952) ... сәйкес келеді. Бақылау тобындағы қозылармен
салыстырғанда, I және II ... ... ұзын және орта ... ... ... ... ... болатын. Сонымен, I тәжірибелі топта
шиыршық формасы бойынша шығыс 94,8 құрады, II топта сәйкесінше – ... 97,4 ... 89,8 және 95,9 ... бақылау тобында
болған.
Осылайша, алынған деректер төлдің сапасы бойынша дәрумендік қоспалардың
әсерінен шәуеттің физиологиялық ... ... ... ... ... класқа жататын қозыны алуға және олардың өмір сүру
қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік берді. ... қозы ... ... ... ... ... ... қарағанда 0,95 – 1,65 кг
жоғары болды, сапалы және ... ... ... ... 1,0 – 7,0
құрады. Бақылау және ... ... ... ... ... көрсеткіштер бойынша дәлелденбеген (Р) [21].
3 Тіршілік қауіпсіздігі
- ферма мен ... ... ... ... ... ... жақсы
жабдықталған пунктер болуға тиіс;
- жұмыс біткен соң барлық бөлмелерде жұмыс ... ... ... ... ... қою ... ... бір рет міндетті түрде тазалық күнін өткізіп отыру ерек;
- ... ... ... ... ... 2-3% ... ерітіндісімен жуады.
- қой дәрігерінің, техниктің үстіндегі халаты мен басына ... ... ... таза ... ... қажет болған жағдайда алдына резинадан жасалған алжапқыш,аяғына резина
етік киеді.
- бұл арнайы киімдерді ... тыс ... ... пайдалануға
болмайды;
- қалпақ пен халаттарды жуған кезде қайнатқан жөн, сонан соң үтікпен
басып кептіреді.
Малшылар ... ... ... ... үшін әкімшілік оларға алғашқы,
жұмыс орнындағы кезеңді нұсқауларды беруі тиіс.
Алғашқы нұсқаулармен ... ... ... ... адамдар танысады.
Оның мақсаты жұмысқа ... ... ... ... ... және де
кәсіпорындардың ішкі тәртібімен таныстыру.
Жұмыс орнындарындағы нұсқауды топ жетекші жүргізеді. Бұл ... ... ... практика игерудің бастамасы болып табылады. Малдармен
тікелей жұмыс істейтін яғни ... ... ... адамдарды жеке бастың
гигиенасымен таныстырады.
Мал шаруашылықтарындағы жұмысшылар арнайы және санитарлық киімдермен
қамтамасыз ... ... киім - бұл ... ... ... де ... ... әсерінен қорғайтын құрал.
Ауру малдармен, өлекселермен, қилармен жанасу нәтижесінде ... ... ... жұғу қауіпі төнеді. Аса қатерлі ауруларға
топалаң, маңқа, туберкулез, бруцеллез. Ауру ... ... ... ... - жабдықтар 15 минут қайнатылады. Егер малдар изоляторға
жіберілетін ... ... ... ... - ... тағы ... ... - саймандар дезинфекцияланады. Оқшауханаға кіргізер
алдында, ... ... ... тазаланады. Ауруға қойылған диагноз
бойынша қайшылықтар ... ... ... ... дезинфекцияланады.
Ауру малдарды қабылдаған ветеринарлар мамандары қолын ... ... ... және де тағы ... ... үнемі ауыстырып отыруы
тиіс, мүмкіншілік болмаған жағдайда дезинфекцияланылып отырылуы ... ... ... ... ... ірі қара мал ... көп қарынды, күйіс
қайыратын малға жатады. ... мен ауыз ... ... ... олар ... жайылым отын, ауқымты көк және ірі
азықтарды мейлінше жете пайдаланып, жақсы қорыта алады. ... ... мен ... ... төлі, еті және жұні ... ... ... ... ... мен ... ... Қошқарды
азықтандыру рационын мүйізді ірі қара малдікіне қарағанда ... ... ... ... мен ауыз ... ... ... мұндай өрістен де шөп тауып жейді.
Өйткені, үшкір тұмсығындағы жұқа да икемді еріндері ... да ... ... қырқып жеуге мүмкіндік береді. Қошқардың асқорыту жүйесі ірі ... ... ... ... Шаруашылықтағы қойының басын көбейту
үшін саулық басының үлестік салмағы басым болуы ... да ... ... қой ... ... ... өте зор. Өйткені дұрыс азықтандырылған жағдайда ғана қой саулықтары
жақсы күйлеп, тез арада нәтижелі де жиі ... ... ... жетілген, өміршең, тез өсіп жетілетін ірі қой қозыларын туып оларды
сүтке жақсы жарытады. Күз ... ... ... және қыс ... ... ... қоректенетін кезде авитоминоздың пайда болу
қаупі туындайды. Сондықтан да ... ... болу ... тек ... ... ... ... дәрумендік
азықтарды қолдану жолымен ғана жүзеге асады. Жануарларды Е дәруменімен жыл
бойына қамтамассыз ету өте ... ... ... Күз ... алғашқы өнімділік мезгілінде оларды Е дәруменімен ... ... ... ... 1/27 құрады. Жоғарыда айтылғандардан,
қошқарларға әсіресе күз мезгілінде қашуға дайындық барысында ... ... ... ... ... ... енгізу қажет екендігін ... Бұл ... ... ... ... үшін және ... толық
қанағаттандыруға арналған.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қ.С. Сәбденов. Қой ... ... / Қ.С. ... ... М.А ... и др.- ... ЖШС РПБК ... 2011. -472
б.
2. Қайырханов К. Жануарлар биохимиясы: оқу құралы / ... К. ... 2004, - 237 ... ... Л.К. ... ... ... нұсқау / Л. К. Асамбаева
; М. Әуезов атындаѓы ОҚМУ. – Шымкент, 2005. - 44 б.
4. Қайырханов К. ... ... оқу ... / Қайырханов К. –
Алматы, 2004, - 237б.
5. Мырзабеков Ж.Б. Зоогигена / ... Ж.Б, ... К.Л, ... ж.б. - ... 1991. - 34-56 б.
6. Кузнецов А.Ф. Гигена животных / Кузнецов А.Ф, Найденский М.С и. ... - ... 2001. – 46 – 60 ... ... В.И. ... гигена: Учебник / Гершуи В.И, Туякова Р.К. -
Костанай, ТОО, Костанайский печатный дво, 2005. – 67 ... ... А.Ф. ... по ... гигена / Кузнецовы А.Ф,
Баланин В.И. - М.: ... 1998. – 184 ... ... Қ.Ж., Ет ... ... ... / Аманжолов Қ.Ж.,
Құлмұхамедов А.И. / Жаршы -№9. –Алматы.: Бастау, 2003. - 3-9 б.
10. Аманжолов К.Ж., Производство ... и ... ... ... в ... / ... К.Ж., Мелдебеков A.M. Монография.
-Алматы, 2001. -164 ... ... Г.И. ... производства говядины при выращивании и
откорме помесных симментальных гомитинских бычков / ... ... В.Е. / ... и ... скотоводство. - М., 1990. - 19 с.
12. Бельков Г.И. Технология выращивания и ... ... в ... и на ... / ... Г.И. -М.: ... ... с.
13. Богданов Е.А. Типы телосложения с.-х. ... и ... и ... / ... Е.А. -М.: ... ... 1923. - 11 - ... Булгаков В.Б. Улучшение качества и сокращение потерь продукции
животноводства / Булгаков В.Б., ... Э.М. - М.: ... - 135 ... ... Н.М. Технология производства говядины / Бурлаков Н.М. -М.,
1971. - 231 с.
16. ... М.В. ... ... ... - ... тракта в
онтогенезе крупного рогатого скота Животноводство / Вишневский ... -М., 1960. - 33-37 ... ... Н.Г. ... ... ... ... рациона качества
мясо откармливаемых бычков / Григорьев Н.Г., Гаганов А.П. Молочное и
мясное скотоводство. - Вып.12. -№9. - М, 1989. - 16 ... ... А. Ауыл ... ... ... практикумы / Дәрібаев
А., Әткешов Ж.С. 1 бөлім. - Талғар, 1994. - 196 б.
19. Дьяков CM. ... ... в ... молодняка крупного
рогатого скота на откорм.: ... и ... ... / ... ... -№8. - М., 1990. - 8 ... Жузенов Ш.А. Как правильно выращивать бычков казахской ... до ... ... / ... Ш.А., ... М., ... Т.М. /
Агроинформ. –Астана, -№8., 2006. - 17-18 б.
21. Омарқожаұлы Н. Мал азығын бағалау және малды азықтандыру / ... - ... 2005. - 230-238 б.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
А витаминінің қошқарлардың өніміне тигізетін әсері21 бет
ТМД аумағының климаты4 бет
Қой өсіру саласы мал шаруашылығының қазақстандығы негізгі салаларының бірі45 бет
«АХҚЗ» АҚ өндірістік қалдықтарының және шығарындыларының аймақтың қоршаған орта компоненттеріне тигізетін антропогендік әсері53 бет
Автокөліктің қоршаған ортаға тигізетін әсері5 бет
Айдың табиғатқа және тіршілікке тигізетін5 бет
Аммиакты селитра өніміне ұйым стандартын әзірлеу46 бет
Арал өңірінің тұзды батпақты шалғынды топырағында өсірілген күріш өніміне отандық препараттардың әсері30 бет
Бал өнімдерінің сапасы және оның адам денсаулығына тигізетін пайдасы72 бет
Балалар қиялын дамытуда ертегі әңгімелердің тигізетін ықпалы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь