Әдебиет сабағындағы жаңа әдіс-тәсілдер

КІРІСПЕ
1. Әдебиетті оқытудың дидактикалық тірегі . пәлсапа

Негізгі бөлім
2.Оқытудың әдістері
2.1.Оқыту қағидасы
2.2. Педагогикалық технологияның негізгі тірек көзі, қисыны (әдебиетті оқыту үрдісінде)
3. Проза туралы түсінік
3.1 Прозаны оқытудың қисындық заңдылықтары
3.2. Технология субстанциясы . проблемальді зерттеу әдісі
3.3 Прозаны оқытудың тиімді жолдары
4.Сөздік қорды байытуға бағытталған әдістер
4.1. Поэзиялық шығармаларды оқыту жолдары
4.2.Әдеби шығарма, көркем мәтінді проблемалық талдай оқыту жолдары
4.3.Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту .педагогикалық технология

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер
Дидактиканың негізі - жиналған данышпандық ой-тұжырымдардың жемісі. Еңбегіміздің I тарауы мен оның 1.1. бөліміңде әлемдік педагогика, тарихына деген дүниетаным, түйіндер мен пікірлер берілді. Қазақ халқы әлемдік иерархияның бір тумасы деп қарасақ, оның әдебиетті оқытудың шығу өзегін өзінің тарихынан ғана іздесек, еңбегіміздің зерттеу желісі дұрыс болмас еді. Адамның жаратылысы оның тек даралық сипатынан басталмайды, барлық халықтарды тұтас бір жүйе деп қарасақ, басқа халықтар өткен бел-белестерден, шындар мен құздардан бақилық өмірді тануға қазақ жұрты да қатысқаны ақиқат. Сол бақилықты іздеудің құралы елімізде алдымен сөз өнері екенін ұмытпаған жөн.
Сөз өнерінің адамның қабылдауы мен түйсінуіне неше бір әдістер, іс-қимыл, әрекеттер арқылы кейінгі ұрпақ назарына іліктіру қазақ елінде үнемі приоритетті рольде жүргені мәлім. Міне, осы әдебиетті оқытудың дидактикалық негізі пәлсапа екеніне көз жеткіземіз.
Неліктен оқыту, неліктен дидактика дейміз?
Оқыту білім меңгеретін субъектінің психологиялық ерекшелігіне қатысты.
Бір адамның білімін екінші адамға меншіктелуіне психологияның қажеттігі сезіледі. Сол себепті «оқыту» деген терминді тек иедагогика нысанасынан іздемей, психология тұрғысында анықтасақ, мынадай анықтама шығады: «Оқыту - қоғамдық-тарихи жиналған тәжірибелерді мақсаттылықпен қабылдау үрдісі. Бұның өзі тек педагогика аспектісінде ғана емес, қабылдаушының жас ерекшелігі мен нейропсихологиясы және патопсихология, оқу еңбегінің психологиясына қатыстылығын ескерген жөн. Мұнымен бірге қабылдаушының қабілеті мен ыңғай, бейім, іскерлігінің деңгейліктері мен оны ұйымдастыра білетін шеберліктеріне бағыныштылығы деген сөз...
Ең бастысы - «Дамудың жақын алаңы», анықтап айтсақ, белгілі көркем шығарманың мұратын ашатын автор көздеген көзқарас, парадигма, ұстаным. Міне, осыны қабылдаушы аудырмай ұғынуына құлшыныспен ынталанады деп түсінеміз. Қабылдаудың кезеңдері нысананың күрделілігімен үңдестікте келуіне болжамдар құрылады. Мұның өзінен субъектінің алған бағытына қарай үдемелеп отыратынын аңғаруға болады» [5].
«Оқу, «оқыту» деген термин - білім жиюдың әдістеріне қатысты оқу еңбегінің жетекші категориясы. Осының бәрі дерлік сөз сапасы мен сөйлеу шеберлігінің ойға тікелей бағыныштылығының көрінісі. Сол секілді дидактиканың оқыту сапасына қаңдай қатысы бар деген заңды сұрақ туады. Бұған жауап ретінде гректің didakticos - үлгі беру деген анықтамасын ұсынамыз. Әлемдік иерархияның таңбасы деп те осыны айтамыз. Міне, бүгінгі заманға дейін «дидактика» терминін тек педагогтар қолданып жүрген жоқ, мұнымен бірге ол әдебиеттің объектісіне де еніп кеткен.
1. Ақшолақов Т.Қ. Шығарманың көркем айшықтарын таныту. Алматы, 1994ж.
2. Ахметов К.К. Әдебиеттану әліппесі. Алматы, 2000ж.
3. Әбдіғазиев Б. Шәкәрім Құдайбердиев, творчестволық өмірбаяны /методикалық нұсқау/ Алматы, 1989ж.
4. Бітібаева Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі. Алматы, 1997ж.
5. Дәулетбекова Ж. Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру. Алматы, 1997ж.
6. Хамзин М.Х. Қазақ романдарын қазіргі кезеңде оқыту мәселелері /оқу-әдістемелік құралы/ Жезқазған, 1993ж.
7. Голубков В.К. Методика преподавания литературы. М., 1962. 202 бет - 203 б.
8. Беленьский Г.И. Әдебиет теориясы// Современные проблемы методики преподавания литературы (Отв. ред. Я.А.Рожкович Куйбышев, 1974. С. 46-47.
9. Иванов В.П. Человеческая деятельность - познание - искусство - Киев, 1977. - 207-208
10. Леонтьев А.А. Психологический подход к анализу искусства // эмоциональное воздействие массовой коммуникации: Педагогические проблемы. М.,1978. С. 32
11. Леонтьев А. А. Искусство как форма общения: к проблеме предмета психологии искусства. Психологические исследования. Тбилиси. 1973. С. 139-140.
12. Рубинштейн С. Л. Проблемы общей психологии. М., 1973. С. 234.
13. Рубинштейн С. Л. Проблема общей психологии. М., Педагогика. 1973. С. 124.
14. Рыбак Л.А. Образное мышление и урок литературы. М., 1966. С. 71, 84.
15. Давидов А. М. Автор - образ - читатель. Л. 1977. С. 33.
16. Голубков В. В. Теоретические основы методики литературы в средней школе // Литература в школе. 1946. №1. С. 46-47.
17. Е. Жанпейісов «Қазақ прозасының тілі». Алматы, 1968-264 бет.
18. Кәрімов Х. «Көркем тексті өнер туындысы ретінде зерттеудің өзекті мәселелері // Көркем шығармалар тексін талдаудың мәселелері. Алматы, 1993 ж. 17-18 бет.
19. Сыбанбаева А. «Метафораның тілдік болмысы және концептуалды метафорлар» Алматы 2002 ж. 165 бет.
20. Сыздыкова Р. «Сөз құдіреті» Алматы, 1997 ж. 224 бет.
        
        УНИВЕРСИТЕТ АТЫ:
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
ӘДЕБИЕТ САБАҒЫНДАҒЫ ЖАҢА ӘДІС-ТӘСІЛДЕР
ОРЫНДАҒАН:
Жоспар:
КІРІСПЕ
* Әдебиетті оқытудың дидактикалық тірегі - пәлсапа
Негізгі бөлім
2.Оқытудың әдістері
2.1.Оқыту қағидасы
2.2. Педагогикалық технологияның негізгі ... ... ... ... ... үрдісінде)
3. Проза туралы түсінік
3.1 Прозаны оқытудың қисындық заңдылықтары
3.2. Технология ... - ... ... ... Прозаны оқытудың тиімді жолдары
4.Сөздік қорды байытуға бағытталған әдістер
4.1. Поэзиялық шығармаларды оқыту жолдары
4.2.Әдеби шығарма, көркем ... ... ... ... ... мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту - педагогикалық технология
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
* Әдебиетті оқытудың дидактикалық тірегі - пәлсапа
Дидактиканың ... - ... ... ... ... ... I тарауы мен оның 1.1. бөліміңде әлемдік педагогика, ... ... ... ... мен пікірлер берілді. Қазақ халқы әлемдік иерархияның бір тумасы деп ... оның ... ... шығу ... ... ... ғана іздесек, еңбегіміздің зерттеу желісі дұрыс болмас еді. Адамның жаратылысы оның тек даралық сипатынан басталмайды, барлық халықтарды тұтас бір жүйе деп ... ... ... ... ... ... мен құздардан бақилық өмірді тануға қазақ жұрты да қатысқаны ақиқат. Сол бақилықты іздеудің құралы елімізде алдымен сөз ... ... ... жөн. ... ... ... қабылдауы мен түйсінуіне неше бір әдістер, іс-қимыл, әрекеттер арқылы кейінгі ұрпақ назарына іліктіру қазақ ... ... ... ... ... мәлім. Міне, осы әдебиетті оқытудың дидактикалық негізі пәлсапа екеніне көз ... ... ... дидактика дейміз?
Оқыту білім меңгеретін субъектінің психологиялық ерекшелігіне қатысты.
Бір адамның білімін екінші адамға меншіктелуіне психологияның ... ... Сол ... ... ... тек ... ... іздемей, психология тұрғысында анықтасақ, мынадай анықтама шығады: [5].
, -деп субъективті пікір айтады. Аталған шығармалар бұл жанрдағы алғашқы ... ... және олар өз ... ... ... ... ... үшін үлкен жетістік екенін ескерсек, бұл пікірдің қаншалық жаңсақ айтылғанын аңғаруға болады.
- дей келіп және ... ... ... Бұл романдардын жалпы мазмұнын оқып алған соң оқушылар шығарманың өзін ... ... да ... ... ... Ж.Аймауытовтың (1929) және деп аталатын екі ғылыми еңбегіне арналған. Мұнда автор олар жайлы екі жарым бет келемінде мысалдар ... ... ... жасайды. Оқулық - ұстазға бағыт-бағдар берер бірден-бір көмекші құрал деген көзқарас тұрғысынан ... ... ол ең ... көп ... ... кім ... танитынымыз жайлы бағыт беруі тиіс. Әдебиет оқулығы болған соң А.Байтұрсыновтың немесе Ж.Аймауытовтың ғылымның басқа салаларындағы емес, нақты әдеби ... ... ... ... ... керек. Ал аталған еңбектеріне жалпы шолу жасалса да ... ... ... ... ... ... ... суреттері, адамның реалистік бейнесі сомдалды. Юморлық, сатиралық кейіптеулерде көркемдік қуат бар. Жазушының суреткерлік күші ... жұт ... ... ... ... айтысын жұмысшылар ортасын бейнелеуден жақсы көрінетінін айтқан. қазақ әдебиетіндегі әлеуметтік ... ... жазу ... ... ... ... ... өмірлік мазмұны терең, эстетикалық әсері күшті шығарма ... ... ... бөлімінде осы кезең әдебиетіндегі ерекшеліктер:
* Әдебиет мүлде жаңа тақырыпқа бет бұрды. (соғыс, соғыс ... ... ... ... ... жағынан шыңдалды.
* Қай жанрдағы шығармалар болсын тақырып ортақтығы болады. Осы жылдары поэзия ... Ж. ... , Н. ... , т.б. ... А.Тоқмағамбетов, Т.Жароков, Ә.Сәрсенбаев, Ә.Тәжібаев, Ж.Саин, Д.Әбілев, Қ.Аманжолов, А.Орманов, С.Сейітов, С.Мәуленов өлеңдері азаттық соғысқа аттану, жауды жеңіп, кек алу ... ... - ... прозасының басы. , , , , , , т.б. әңгімелеріне шолу жасалып, олардың қаламгердің ... ... ... ... ... айтылады. Одан кейінгі бөлімдер романының әдебиетіміздің классикалық үлгісі, одан берілген әр халық жазушыларының бағалары жазушы шеберлігімен қатар ... ... ... кең ... деп мінездеме бере кетеді. ...Өзі билік жүргізген атыраптағы қазақты бұқтырып, ... ... ... өз алдына құрдай жорғалатқан. Құнанбайдың пәлсапасы да, дипломатиясы да бір басына жетерлік. Құнанбай осындай кесек кейіпкер, қия ... ... ... болмаса, онымен тартысқа түскені Абайдың ірілігі көрінбеген болар еді>> - деп ... ... бәрі ... қайталаным әдісімен қабылданады. Әдіс мақсатқа жетудің жолы десек, қайталаным - даяр ... ... ... еске ... ... ... кұр даяр ... меңгерумен білімінің адамға қажетті жерде қызмет етуіне рөлі шамалы. Міне, осы I деңгейден II ... ... ... де ... ... көздеген оқырманның өзінше ой-түйін жасауына қозғаушы күш. Проблемалы зерттеу әдісінің алғашқы башалдағы - ... ... жылы ... ... ... көрген Ұ.Әбділдаұлы, Ә.Дайырова, Р.Батталова құрастырған оқулық-хрестоматияның 1996 жылы Ә.Дайырованың құрастыруымен шыққан оқулық-хрестоматиядан айтарлықтай өзгерістері бар. Егер оқулықтың құрылым жүйесін ... ... ... ... алты ... ... әрқайсысы мазмұнына қарай тақырыптармен бекітілгенін көруге болады. Сондай-ақ, мұнда әрбір ақын-жазушының өмірінен қысқа, ... ... ... ... бір ... ... ... берілген.
Ж.Аймауытов 1996 жылы хрестоматияда романынан үзінді берілсе, 1997 жылы оқулықта оның ... ... ... романы алынған. С.Сейфуллин шығармашылығы жөнінен берілген қысқаша шолуда бұл роман туралы: - деп ... ... ... ... 1996 жылы ... оқулықка тек әңгімесі енсе, 1997 жылғы оқулыққа қазақ әдебиетінің поэзия жанрына ... ... ... , , ... ... мен ... мен , әңгімелері енген.
1. Жансүгіровтің ... ... , , , ... ... ... үзінді берілген.
С. Мұқановтың 1996 жылғы оқулықта поэмасы ықшамдалып берілсе, 1997 ... ... ... ... берілген.
Ғ. Мүсіреповтың романынан үзінді орнына 1997 жылғы ... және ... ... берілген.
Ғ. Мұстафиннің романынан үзінді екі басылымда да бар.
Т. Ахтановтың романынан үзінді, М.Әлімбаевтың , , Ғ. ... ... осы ... тың ... ... Ә. Нұрпейісовтің романынан үзінді бұрынғы басылымда да жарық көрген. 11 сынып оқушылары үшін Ш. Мұртазаның ... О. ... ... О. ... ... деп ... төртінші бөлімде түркі тілдес халық ақын-жазушыларының шығармалары берілген. Татар ақыны Мұса Жалелдің , балкар ақыны Қайсын Құлиевтің , , ... ... ... , ... ақыны Тілеуберген Жұмамұратовтың , өлеңдері, қырғыз жазушысы Ш.Айтматовтың әңгімесі енген.
деп аталатын бесінші бөлімде парсы ақыны Омар ... ... орыс ... А. ... , А. ... , С. ... атты ... берілген.
атты алтыншы бөлімде Зейнолла Қабдоловтың жас қаламгер Қ.Ысқақовтың атты повесіне байланысты жазған сыни ... ... ... - ... жұлма жадқа тән категория. Ал, эвристикалы әдіс - пәлсапалық жадқа тән категория. Салыстырып қарасақ, бұл - ... ... ... ... ... ... әдісінсіз эвристикалық әдіс те, деңгей де тумайды. Ал, эвристикалы әдіс пен деңгей болмаса, ... ... ... жүзеге аспайды. Түбінде, осының салдарынан, субъектінің өздігінен белгілі шығарманың автор көздеген мұрат-мүддесін, стилін, көркемдегіш құралдарын талдау-жинақтау, жалқылау-жалпылау әдістеріне сала ... ... бір ... ... ... не ... ... әрекетінің проблеманы зерттеп, оқырманның дербестік қалпын сақтап, тұжырым жасауына үлкен кедергі.
І-деңгей: Мемлекеттік қалыптың деңгейі. Ал мемлекеттік қалып дегеніміз - ... ... ... көлеміндегі білімді меңгеру.
ІІ-деңгей: эвристикалы деңгей - бұл оқытылып отырған әдісті көбінесе метод ... ... ... ... metodos ... ... ... Бұл - тура мағынасы. Былайша айтқанда, жоғарыда сипатталып өткен әдістер ... ... ... ... ... әдістің негізгі іс-қимылының құрылым-жүйесі темендегідей:
- Ес;
- Түсініп талдау;
- Белгілі бір тұжырымды өзіңе аудару;
- Қолданым;
- Талдау (әдебиеттің қисыны, ... ... ... ... ... ... толғанысқа түсу.
Міне, бұл құрылым-жүйе әдеби нысанадағы автордың айтпақ ойын даяр ... сол ... ... ... ... орай ... тапсырмаларды орындау арқылы оның шығады. Мұның нәтижеге шығар үш фазасы бар: 1) Қызығушылықты ... 2) ... ... 3) ... ... мұндай ойлау әрекеті, оқушының жеке қабілетінің сыни тағылымын ... ... ... айта ... бір ... - эвристикалы әдісте оқушыға даяр тұжырым бермеу шарты. Себебі, белгілі бір зерттеушінің еңбегін оқып алғаннан ... ол ... ... тек ... ... ыңғайланады. Сөйтіп, өзінің жанын, рухын дамыта аларлық жағдай мен сәттен айырылып қалады. Бір сөзбен айтқанда, II деңгей арқылы ... ... ... ... Ал, ... ... ... сетті жоспар (сетевой план) құруына болады. Мұнда қосымша материалдар тізбеленеді. ... әдіс - ... ... ... Бірақ, оның көлемі стандарт дәрежесінде калады, меңгерген материалын автордың көкейіндегі ... ... оның ... ... өзі талпынып, өз деңгейінде тұжырым жасап, оқу еңбегінен махаббат тауып, ... ... ... ... ... ... ... дамытады. Бұндай субъектілер хайуандық, ессіздік, жарыместік, қалыптанған, ... ... ... ... ... өзектілігі осында. Тұлғалық дәреженің алғашқы баспалдағы эвристика әдісі мен ... ... ... осы ... ... ... ... тапсырмаларын пішіндеп керелік:
Эвристика (грек сөзі - отыскиваю, открываю) - ... ... ... ... ... Оқытуда жаңа ағым табудың амалы, жолы. Эвристикалы әдіс - ... ... ... жолы. Танымдылық, дәйектілік, дәлелдік, ережені сол қалпында меңгеру.
Міндетті шешудің жаңа пішіні. Бұлар мынандай: ізденістің соқыр сезімге құрылуы, қателіктер мен кемшіліктерге ... ... ... ... ... ... бұл нысаналар арасындағы қатысымды семантикалы байланысқа бағындырады. Эвристика бір жағынан психологиямен, екінші ... ... ... ... лингвистикалы құрылыммен, ақпараттық қисынмен байланысгы.
1. Таңдап алған әдістердің пішімсіздігі.
* Жағдайлардың нәтижеге бағдарланбауы.
* Уақытты ұтымды ... ... ... - ... тәсілге тірек. Міне, осы қайшылықтарды шешу үшін эвристикалы әдіс қызмет атқарады. Эвристикалы әдістің ... ... ... пен ... ... ... жағдайға құру, айқындау. Мақсатқа қатысты міндеттер шешіледі.
* Оқытудың мазмұны. Бұл алынатын нысанның негізгі ... мен ... ... және ... ... ... ... бағынышты.
* Жас ерекшеліктерін ескеру көзделеді. Әлеуметтік сипат, психологиялық адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде болуы назарда ұсталады.
* Ұғымның деңгейін қалыптастыру (құбылмалы, ырғақпен, яғни, әр оқушыға ыңғайлы тапсырма даярлау).
* Жеке ... ... ... ... жағдайы.
* Оқу құралдары.
* Оқу мерзімі, уақыты.
1. Оқудың ықтимал нәтижесі.
* Проза ... ... ... ... ... ... ... деген ұғымның нені білдіретіні жайлы тоқталып өтелік. Проза латын тілінде деген ұғымды ... яғни қара ... ... ... шығарма. Ғылыми, публицистикалық, философиялық шығармалар да прозаға жатады. Көркем проза поэзияға қарағанда, бертінде, ... ... ... кезінен бастап қалыптасты. Ежелгі және орта ғасыр әдебиетінде прозаның өзіндік ерекшелігі ... Ол ... ... ғақлия, шешендік сөз, т.б. түрінде бодды. Бұл ... ... да ... ... бір ... құрылса, қазіргі проза сөз қайталау, ұйқастыру, бөлшектеу, жекелеу, ... ... ... ... ... т.б. сөз ... жиі ... Мысалы, көне орыс әдебиетіндегі, орыс әдебиетіндегі хикаяттар.
Көркем әдебиеттің дербес ... ... бір түрі - ... Орыс әдебиетінде ағарту дәуірі XVII-XIX ғасырларда қалыптасса, отарлау саясатынан кейін қазақ ... ... 19-20 ... ... ... басынан кешті. Қазақ әдебиетіндегі Абайдың ғақлиялары, Ы.Алтынсариннің әңгімелері, Т.Жомартбаевтың (, 1912), С.Көбеевтің (, 1914), С.Торайғыровтың (, 1914) ... ... ... ... ... жатады деген тұжырымда болып келдік. Қазақ жұртының ... ... ... ... Жаңа ... проза жанрының ішкі құрылым-бөліктеріне роман, повесть, әңгіме, новелла жетекші орынға ие болды. Прозаның өркендеуі сөз өнерінің жалпы сипатына күрделі өзгеріс ... Оның ... ... стилі, жанрлық түрлері қалыптасты.
Проза жанрында адамның жан-дүниесін, болмысын кең ауқымда суреттейді (роман, повесть). Күнделікті өмір құбылыстарының көрінісін, сыр-сипатын бейнелейді (новелла, ... ... ... тіл байлығын игеру, сөзді орнымен пайдалану, оның мағыналық қуатын ... ... ойды ... жеткізу мақсатты тұрғыда жүзеге асады. Өлеңде ұйқас, ... ... ... ... ... ... бір ... айтқанда, айшықтау мен құбылту (троп пен фигура) сияқты қисындық қолданымдар, көркемдік тәсілдер маңызды қызмет атқарса, прозада автор сөзі, ... ... ... мен ... ... пен мақсатына орай құбылуы (феномен) жетекшілік рольде. Сол арқылы суреттеліп отырған құбылыс көркемдік сипат алып, ... ... ... іліге бермейтін, аталған шығарма авторының түйсігі мен пайымына тән суреттілік шеберлік оқырманды өзіне не баурайтын, не ... ... ... ... ие ... ... Жүсіп айтқанындай, сөздің гауһары емес. Оның да кұндысы және құнсызы бар. Поэзияға қарағанда, прозада сюжеттің ... ... есте ... ... Жалаң тіл байлығы оқырманға пайда әкелмейді. Сол ... ... ... ішкі ... ... ... (адамның жеке ойы), қатысым әрекеттері (коммуникативное действие, общение), сұхбаттар, адам тағдырының даралық дербестік сипаты, керісінше, біреулерге қлддық ... ... ... т.б. - ... ... ... шарты. Адам жайлы ілімнің ең бір тұжырымды ... ... ... ... ... ... ... ілімі жеке ғылыми субстанция дәрежесіне жетпесе де, прозалық шығармадан оған дәйекгі құбылыстарды, үрдістерді, тұжырым-түйіндерді таба аламыз. Әсіресе, психологиялық ішкі ... ... ... ... неғұрлым мол қамтылып, панорамдық деңгейде беріледі. Поэзия нысанасы ауызша да, жазбаша да шығарылады. Ал проза тек жазбаша нұсқама түрінде ... ... ... ... пайымымызға нендей тұжырым-түсініктер сәйкес келеді, немесе сәйкес ... ... ... алгоритмдік тұжырымдарды жіктеуге болады. Сәйкес келетіні:
- прозаның қара сөзбен ... ... ... ... бейне, кейіпкер, қаһармандардың өзінше тілінің, болмысының даралығы;
- даралық сипаттың дербестік қалпы;
- баяндаушының ойының нысанадағы ... мен ... ... ... ренк, мәнер, дауыс ырғағы басқа бір шығармаларда басқа сапаға айналуы;
- троп пен фигураның қолданымы;
- әнгімелеу деңгейіне, оның ... сай ... ... ... ... (роман, повесть, әңгіме, новелла, очерк, т.б.);
- жазушының стилі мен ... ... ... ... ... ... ... прозаны зерттеу, зерделеу XIX ғасырдан басталуы; /оқыту жүйесінде/
- прозаның поэзияға қарағанда, оқығанға құрылуы;
- автордың сөзі прозада ... ... ... ... ... сөзі мен ... ... арасында машықтың болуы;
- әртүрлі бағытқа ыңғайлы сипатталуы.
Міне, бұл - ... ... ... ... ойлар. Енді біздің пайым-тұжырымымызға косымша тіректік қисындық сапада роль атқарар тұжырым-түйіндерге құлақ салсақ, мынаңдай алгоритм шығады:
- ... - алға ... кері ... ... - бұл сөз, ... ... ой-тұжырымға, пайымға лайықты реңкпен, ырғақ, көріністермен бейнелейтін жекелеген сөздердің топтық сипаты. Оның логикалық топшылауына сай ... ... ... ... ... жай және құрмалас сөйлемдерді құрайды;
- сөзбен келген қара сөздерде өлең жолдары кездеспейді;
- көркем сөз жиыны эпикалы шығармалармен тығыз ... ... ... ... сипатындағы қара сөз поэзияның ішінде де кездесіп, басымдық ... ... ... мен бейне-кейіпкердің сөздері қабысып, төл және төлеу сөзді тізбелейді;
- прозаның бастауы жай қарапайым сөздерден ... онық ... ... - тарихи акпараттар, мемуарлар, сыйыну, діни ... ... ... ең ... ... ... ... аса көп емес. Бұл ұғымдар да біздің зерттеу нысаналарымызға оғаштан, сырттан келген ілім емес. Мұндай заңдылықтарға сүйену ... ... ... 3.Қабдоловтың, З.Ахметовтің, Т.Ақшолақовтың, Қ.Жүсіптердің зерттеу еңбектері мен ... ... ... ... ... ... ағат екендігін бағамдап, қазақ әдебиетінің өзіндік табиғи хронологиялық болмысынан туғанын естен шығармасақ, парадигмалық тұжырым жасағанымыз.
3.1 Прозаны оқытудың қисындық заңдылықтары
Проза ... біз І ... ... ... мен ... берілген анықтама-тұжырымдарға тоқталып өттік. Ендігі жерде аталған жанрды оқыту үшін қандай әдістерді қолданған жөн?
* ... ... ... ... ... ... Бұл ... жүйесінің негізгі мақсаты - тәжірибеде алған білімдерін қолдана білуге ... ... ... ... көмегімен оқу материалын оқушы санасына жеткізуді көздейді. Тәжірибешілік жұмыс жүргізу үрдісінде мұғалім оқушының қайталаным, репродуктивтік ... ... ... Дамытпалы оқыту жүйесі. Аталған әдістің негізгі атқаратын ролі - оқушының өздігінен ойлау әрекетін дамыту негізінде білімді меңгерту. ... ... ... ... ... ... ... ыңғайына кетпейтін тәуелсіздікті ұстану сияқты бағыттарды көздейді. Мұндай оқытудың негізі - ... ... ... қызметі. жүзеге асырады. Жаңадан білім алу үрдісінде адамның жан дүниесін алға ұмтылдырады.
Мұғалім ... ... ... ... ... ... ... Мұндай әрекеттестік оқу еңбегінің тек қайталаным деңгейінде тұйықталып қалмауын ... ... Бұл әдіс әр ... ... белсенділігін арттырып, қиялын, ойлау әрекетінің әртүрлі іс-қимылын түйістендіреді.
3. Проблемалы оқыту. Проблемалап оқыту жүйесін жүзеге ... ... ... ... ... ... Бұл ... С.Л.Рубинштейннің ғылыми тұжырымы мен дәйекті пайымдарына үндесе отырып дамыды деген жауапты ұсынамыз. Психолог-ғалым адамның жеке санасының қабілетін дамыту тек өзіне тән ... не жеке ... ... ... шешудегі танымын дамыта аларлық бағдарламаны меңгеруіне орай заңдылықтар мен қағидалардың қажеттілігін жіктеп ... Оның ... ... субстанңиясы - проблемалы ситуацияны сол өзінің өзекті ... ... ... ... ... ... Субъект өзіне қиындық туғызатын міндеттерді ұтымды шешуге ниеттенеді. Бірақ, оған қатысты керек мәліметтер мен ... ... ... ... әр субъектінің психологиялық мүмкіндігін ашады. Ғылыми, біліми берілген тапсырмаларды орындау үрдістеріндегі ... ... оны шешу үшін жаңа ... ... мен ... ... ... бағдарлау мәністері өзіне өзінің көңілінің тоқмейілсіп, өнімді еңбегін айқын көруіне мүмкіндіктер, қолайлы ... ... ... субъекті ішкі мүмкіндіктерін сапалы танымдық пайым жинауға толық пайдалана алатын дәрежеге жетеді.
Оқытудың бұл әдісі әр ... не ... ... ... жұмысқа халінің келу, келмеуін сараптан өткізіп береді. Проблеманы жоқ ... ... ... ... ... әдісі шықпайды. Сол себепті белгілі бір көлемді аумақтағы субъектінің жиған жоғары мақсаттағы ... ... ... ... ... ... ... Айқындап айтсақ, қайшылықты мәселе белгілі бір ғылыми бағытқа қатысты туады, міне, сол қайшылықты ... ... ... ... ... таңдап алу үшін субъектіде жиылған сол саладан алған білімі болуы қажет.
4. Программалап оқыту. Бұл әдісті қазақшалап алсақ, бағдарламалап оқытудың әдісі ... ... ... ... ... ... ... құбылту мақсатында құру. Аталған әдістің басқа әдістен ерекшелігі оқытушы тарапынан бұйрық беру сипатында, ал техника жүйесінде компьютерде ... ... ... қатысты орындалған тапсырманың шешімін сипаттау ісі -негізгі әрекет. Оқу ... ... ... ... ... ... мағлұмат жияды. Өзін-өзі бағалауға үйренеді. Бұл оқу жүйесінің кемшілігі - шектен тыс оқушының оқу қызметіне апелляцияның ... ... ... Бұл әдісте мұғалім оқу мағлұматымен, нысанасымен жұмыс жүргізеді. ... өзі ... ... лайықты) берілген материал болады. Әрбір тараудың негізгі желідегі басты ой-түйіні қорытынды сипатында келеді және дербес жұмыс жүргізуге лайықталған, ... ... ... ... тараумен бернеленген нысаналар (ұсақ бөліктері) тұтастық қалыпқа түйістендірілген бейнеде болады. Оқу үрдісінде тақырыптың мұратын ашу үшін ... ... оқу ... ... ... үшін қолданылады. Мәселен, мақсаттылық деңгейге құрылған тараулар жаңа білім нысандары ... ... ... Оның өзі ... жатқан құбылыстармен байланыстылық заңдылығына сүйене сипатталады.
Екіншісі, мәліметке құрылған ... ... ... ең ... ... мағлұматтардың жиынының жүйесі. Бұлар: бөлімдер, параграф (кітаптың), компыотер бағдарламалары.
Үшіншісі, операциялы тараулар. Бұл тараудың басты ерекшелігі - ... ... ... ... ... ... ... модуль оқушылардың, не студенттің қисындық біліміне орай жаттығу, тәжірибешілік ыңғайына бейімделіп келеді.
Ең соңғы модуль ... не ... ... ... ... үшін ... сынақ, тест, шығармашылық қабілетті тексеру) құрылған сауалнамалар жүйесінде беріледі.
Модульдеп ... - әр ... ... ... ... ... жұмысын ғылыми тұрғыда ұйымдастыру бағытына қозғаушы күш. Мұның өзі жас ерекшелігіне сай ... ... ... ... лайықтанып құрылады.
3.2. Технология субстанциясы - проблемальді зерттеу әдісі
Проблемалық оқыту жалаң педагогтық істе, ағымда ... Бұл ... ... ... сомдаған И.Я.Лернер. И.Я.Лернердің зерттеушіге проблемалық оқыту мынандай бөліктерден тұрады:
* материалды проблемалы мазмұндау;
* проблемалы-ізденіс ... не ... ... ... әрекеті.
Бұл жүйені М. И. Скаткин де құптайды.
Ал М.И.Махмұтов бинарлы /қос/ әдістер арқылы жүйелейді:
* түсіндірмелі - ... ... ... ... - ізденіс әрекеті;
* меңгеру - ізденіс әрекеті.
Жалпы И.Я.Лернер проблемалы-ізденіс ... ... ... ... қолданылады. Проблемалы-ізденіс әдісін мұғалім тәжірибеде қодданғанда мынандай амалдарды пайдаланады:
* проблемалы жағдайды туғызады ... ... ... сұрыптайды, міндет-мақсатын айқындайды, сараптау тапсырмаларын іріктейді/;
* проблемалы жағдайды, оқиға иірімін /текст бойынша/ шешу ағымын ұйымдастыру, оқушылар өз ... ... ... ... дұрыс-бұрысы жіктеледі;
* даяр проблемалы тапсырмалар ұсынылады;
* оқушылар алдын-ала ... ... ... проблемалы жағдайды шешу үрдісінде сәтті қолдана алу мүмкіндігі туады;
* бұрынғы жиған білімдерін жинақтайды, ... ... ... ... оның ... ... ... аша алады. Проблемалы-ізденіс әдісі көбінесе сөз, /коммуникация құралдары/, көрнекілік, техникалық құралдар, тәжірибешілік әрекеттестіктер нәтижесінде ... ... ... ... оқу ... оқушылар проблемалап мазмұндайды, эвристикалы сұхбат жүргізеді, проблемалы-ізденістің типтік көрнекілігінің жүйесін құрады, тәжірибе, тәржіме, зертханалық, зерттеу жұмыстарын ... ... ... материалдарды проблемалы әңгімелеу және лекцияны проблемалы негізде құру оқушылардық ойлау әрекетін дамытады, дәлелдікті табуға жөн сілтейді, барлығын ... ... ... ... ... ... талдауға мұрындық болады, тыңдаушылардың ілесіп отыруын жүзеге асырады. Сөйтіп, оқытушы - оқушылар - оқытушы ... ... ... мен ... өнімді іс болары даусыз.
Проблемалап оқыту әдістері эвристикалы мен проблемалы-ізденіс сұхбатынан тұрады. ... ... ... оқушылардың оқу еңбегін /учебный труд/ ұйымдастыру барысында бірінен-бірі туындап отыру реті мен өзара байланыс заңдылығын сақтауға міндетті. Бұл жұмыстың ... ... ... ... ... ... оқушылар даяр, оқулықтардағы берілген жауаптарды қолданбай, өздігінше ізденіп, ой-түйіндерін саралап, даралап, ... жеке ... ... ... ... ... бір ... ұғым құрастырып алған соң, оған дәлелдер іздеуге тірек сілтемелер, ғылыми бұрын құрылған тұжырымдар ... одан ... ... ... тұжырымдардың өзі кей жағдайда ғалымдар арасында қайшылық туғызады. Оқушы өзіне қажетін таңдап алуда ... ... әділ ... үшін де бұл әдістің берері мол.
Әсіресе, эвристикалы әдісте оқушы бір жүйені тұтас қамтиды. Мысалы: М.Әуезовтің эпопеясындағы Абайдың ... ... ... ... ... үшін ... сұрақтар беріледі:
* Жиреншенің Абай ауылына келу ... ... ... кім ... ... Жиренше тарғыл тазыны не үшін ертіп келді? Себебін ашып бер.
* ... мен Абай аңды ... ... сәт, ... ... Оны ... көр. а) қоянды іздеуі;
* Қодар сынына Жиренше мен Абай неге барды? Өз ойыңды баянда.
* Жиреншенің Қодар ... ... ... ... ... ... ауыр ... Абайға қалай әсер етті? Оның ішкі жан жарасы мен тебіренісін жазушы қалай суреттеген?
* ... екі ... Абай не ... ... ... Осы сурет арқылы Абай қоғам теңсіздігін, озбырлық пен ауыр жазаның тізгіні әкесінде екенін ... ... ... - деген Қодар сөзінен заман әділетсіздігін шығаруға бола ма? Әлде бір ... ... ... ... ете ... Абай ... мен табиғат сабақтастығын жазушы қалай бейнелеген?
* Абайдың әкеге деген жан ... ... қай ... ... ... Діни адамдардың ішкі бейіндері мен әрекеттері қалай сипатталған? Бұл оқиға арқылы жазушы нені мақсат тұтқан?
* Абайдың анасы Ұлжан ... ... ... бала ... ... ... ... Ұлжан мінезін баласымен қарым-қатынас әрекетінде таныту шеберлігі.
* Әкесінің Абай қабағынан жайсыздықты сезінуі.
* Жиренше Ұлжан ... ... ... мұңды байқады?
* Абайдың әкеге деген көзқарасының өзгеруін автор қалай баяндайды?
* Әжесі Зеренің Абайға берген батасы.
* ... үйге ... ... ... ... әсер ... Оспанның еркелігін қалай қабылдайсың?
* Абайдың ішкі көңіл-күйінің мүлдем өзгеруі. Оны қалай ... ... ... Оның ... ... Оның ... ... пікірі.
* Байкөкше мен Барластың Абайға ықпалы.
* Жыр-дастандардың Абайға ... ... ... ... ... ... қалай өзгертті?
* Абайдың Ұлжанға өтініші. Ұлжанның ... ... ... ой ... Абай ... ... айығуын неге Барлас пен Байкөкшенің келуімен байланыстырады?
* Зере мен Ұлжан сыйлы қонақтарын қалай аттандырады?
30) Абайдың анасы Ұлжанға ... ... ... ... суреттелген?
Мұндай эвристикалы алдын-ала /оперативті тапсырма сұрақтары/ берілген сұрақтар арқылы оқушылар белгілі бір материалды, мәтінді тұтас меңгеруіне, оны сериясымен, жүйесімен түйсінуіне ... ... ... ... ... жолы ... жадын ширату үшін қызмет етеді. Көрнекіліктің ішінде қисық құрылған, иллюстрация, схема, тірек схемалары, матрицалар ... ... ... деңгейліктерін тәрбиелейді.
Жұмыстың мұндай түрі оқушылардың ұғымдарын дамытады. Ж.Аймауытов бұл қағиданы берне мен ұғым деп атайды. Оқушы көрнекілікті өзі ... ... ... ... ... ... күрделі нәрселерді, бернелерді жеке-жеке алып, бөлшектеп тексереді.
Талдау іскерлігінен кейін матрица құруда ... ... ... де ... Бұл ... бір шумақ нәрселерден, не бернелерден бірнешеуінен біреуін ғана таңдап шығарып алу деп қабылдаған жөн.
Іріктеу қабілетінен кейін ұластыру машығы дамиды. ... ... ... жүйе құрайды.
Мұндай жұмыстар жиі жүргізіле берсе, оқушылардың проблемалап оқу ... ... ... де ... ... ... жүйесінің тағы бір бөлігі проблемалы-ізденіс мақамымен құрылған жаттығулар. Бұл әрекет мұғалімнің ... ... ... ... ... бұл түрі жаңа ... ... ағымында жүргізіледі. Бала өздігінен әрекет етпей, алған ... ... ... ... бір ... ... ... Жаттығуды баланың өзіне орындату мектеп бағдарламасының зор мақсатының бірі. Орта ... ... ... бұл ... ... ... бірін өнер ретінде мектепке кіргізу.
Оқушының әрекеттен алған арнаулы әсерін орнықтыру үшін орындалған жаттығудың орындалу сыры, себеп-салдары, ережесі үнемі назарында болады.
Тәжірибе ... үшін ... ... ... ... ... көзделеді. Мұны Ж.Аймауытов серпінді әсер деп атайды.
Әрбір істің ... жаңа әсер ... ... ... ... ... халде қайталама әсер алуы пайдалы деп білу керек. Кейбір мұғалімдер балалардың жұмысын бағалап, балаға қайта әсер ... ... ... тәрізді амалының нәтижесін керсетпей жасырын сақтайды. Ал бала жаттығу жұмысынан қандай баға ... ... ... ... жүйесінің келесі бір құнды түрі - тәжірибешілік зерттеу жұмысы. Зерттеу жұмысы зертханалық ауқымда ұйымдастырылады. Мұнда оқушы ... ... ... ... ... ... ... бекітеді. Оны өзінше зертханалық сараптан өткізеді.
Жұмыстық мұндай түрлері мектебімізде сәтті ұйымдастырылып отырылады. Бірнеше ... ... ... ... ... оқыту жүйесі оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру іскерлігін дамыту әрекетіне негізделеді. Бұл оқушылардың ой шығару, пікір ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерге жетелейді. Жұмыстың бұл түрі оқушылардың әрбір пәннен өз бетінше заңдылықтарды іздеуіне, қағидаларды тауып, оған сілтеме жасауына, тірек ұғым мен ... ... ... ... ... Егер зерттеудің бұл түрі ұштала берсе, оқушыларымыз ғылым ... ... ... жаңа ... тұжырым ойлап табу дәрежесіне көтеріледі.
+ Прозаны оқытудың тиімді жолдары
Әдебиеттің қисыны - бүгінгі заманның мектептерінде әдебиеттің бөлігі. Ол үшін ... өзі ... ... ... жақсы білуі керектігін айтып өткенбіз.
Әсіресе, прозаны өту үрдісінде шығарманың құрылысын талдамай, оның мұратын ұғыну ... ... К.В. ... ол ... былай деген: . Әйтпеген жағдайда бұл тек формализмге кетеді.
Қисындық ... ... ... ... ... өнер ... және оқу пәні ... және ақын жазушылар.
Әдебиет қисынының алғашқы ұғымдары, шығарманың кейіпкері, тақырыбы, мұраты, мақсаты жайлы мағлұмат.
Фольклор, ауыз әдебиеті, әдебиет.
Шығарманың құрылым-жүйесі.
Тегі және жанрлары.
Көркем ... ... мен ... ... ... эпикалық шығармалардағы қарама-қарсылық, портреттер, шығарманың құрылысы.
Фольклор мен ауыз ... ... ... ... ... ... мысалдар, әңгімелер.
Контекстегі көркем сөз құдіреті.
Өлең сөздің поэтикалы салмағы, ... ... ... ... метафора, теңеу, кейіптеу, аллегория т.б.
Прозалық шығарма мен поэзияның ... ... - ол осы ... ... оқушыларының жалпы меңгеретін мемлекеттік қалыптың талабы.
Әдебиетті оқытуда қисындық ұғымдарға мән беріліп, ... ... ... мен ... ... ... отырулары үшін мынадай жүйені ескеру қажет:
* Фактіні жию, әдеби құбылыстарға мінездеме беру.
* Бұл құбылыстарға жалпы мінездеме ... ... ... ... ... не нұсқаудың жолдарын анықтау.
* Түсініктің белгілерінің маңыздылығын бекіту.
* Талдауда белгілі бір әдеби құбылыстарды қолдану.
* Түсінікті одан әрі ... оны ... жаңа ... ... ... оқылатын әдебиеттің қисындық құрылым-жүйесі жайлы В.В.Голубков, Н.И.Кудряшов, Г.И.Беленько, М.А.Снежневская, А.Т.Балыбердин, Н.И.Прокерьев, Н.И.Громов, Н.О.Корст, А.В.Дановский, Л.К.Кузнецова, Л.А.Мурач, О.Ю.Богданова т.б. ... ... ... ... ... Бірінші табиғи кабылдау кезеңі;
* Мақсатты дерексіз қабылдау кезеңі;
* Түсінік-ұғымдарды ... ... ... ... әдеби-қисындық ұғымдарды меңгерту үшін жүйелі-қызметтік дамытпалы тұжырымдаманы құрған. .
Мектеп мұғалімдерінің ... ... ... ... ... бір мәмлеге келген тұжырым жоқ. Қанша қазақ тілінде шыққан бұл бағыттағы ... ... ... жұмысының тірегіне айналмады? Ия, қисынның құрылым-жүйесін жалаң бергенмен, оны мұғалімдер өз істеріне қоса алмайды.
В.П.Иванов көркем ... түрі ... ...
Өнердің өзіндік үні әр оқырманның қабылдауына тұтасымен әсер етеді.
Өнердің адам санасына жинақталып, ... ... ... жеке-жеке бөліктерге тарамдалып (эвристика) берілуі де тиімді деген пікірді психологиялық тұрғыда айтқан А.А.Леонтьев.
Әдебиеттен оқушының алар ішкі жағымды сезімінің құндылығы ... ... ... орыс ... неге алып ... Себебі бүгінгі күнге дейін қазақ әдебиетін оқытудың әдістемесі жайлы ... ... ... ... жоқ. Сол ... тіректік (субстанция) нысаналар ретінде, әдістер мен технологиялардың теориялық зандылықтары мен қағидалары ретінде аталған ғылыми ... ... ... Бұл - бір. ... ... ... тек ... ретінде беріледі. Ол материалды өзектендіру, оның мазмұн-құрылымын аталған бір пәннің мазмұн-құрылымына салу дәстүрі кемсін. Ал біздер, бірнеше қисындық тұжырымдардың негізінде ... ... ... ... ... ... ... өзі адамның санасының көрінісінде бар дейді: .
А.В.Славин танымдық құрылымда ақиқаттың бейнесін аша отырып, сезім мен логикалық пайым арасындағы байланысты ... Бұл ... сөз бен ... ... ... Ж. ... айқындап берген.
Түсінік-ұғым - адам тұрпатының ең маңызды бөлігі, танымның ең нәзік құралы, бірақ бірыңғай санамен шектелу ... тану ... Оған тек ... жасау жетімсіз. Сол себепті бір жағынан тұжырым мен көрнекіліктің бірлігінде ... ... даму ... ... ... ... парасат қабілеттерін үйрету арқылы емес, өздерінің жеке ойлау пайымын дамыту үрдісімен ... ... ... ... ... мен ... ... мән берген. дара --> тұлға немесе
тау
дара
алып жүрек
тұлға
дәу бесік
Cонымен қатар табиғат-Ана ... ... ... Автордың ассоциативті-психологиялық күйі өлең мәтінінде еркін танылады. Мәселен, ақын таулық, тау мен ол бір-бірінің иелігінде. Ақын мен тау егіз ұғым ... ... ... ... негізі.
Ой қайталана отырып өрбиді.
Өлеңнің тілдік формасын (поэтикалық мәтіндегі тіл ... ... ... ... зерделеу жекелеген тіл бірліктерінің жүйесін, өлеңнің композициялық ... ... жол ... ... тіл ... ... ... айқындағаннан кейін олардың өлеңдегі құрылымы мен жүйесін аңғаруға болады. Өлеңнің композициялық құрылымы қайталаулар арқылы шеңбер ... ... ... ... әр ... ... фонды, экспресивті-эмоциялық күйді танытады.
Тиімді әдіс-тәсілдерді, бағыттаушы сұрақ-тапсырмаларды пайдалана отырып сөздің мәнін ашу, кей ... ... ... ... ... ... Өлең ... таянышы болып тұрған сөздерді белгілеу, олардың мәнін әркімнің өз ұғым-түсінігі ... ... ... ... ... ... ... саралау, жүйелеу, кластер түздіру, өлең құрылымын таныту оқушылардың ой белсенділігін арттыратын тапсырмалар болып есептеледі. Бұндай ... ... ... ... ... ... ... дамыта түседі. Сонда ғана оқушы білімді түсіну арқылы талдау, қорыту, өз білімін бағалау кезеңдеріне өте алады. Өлең мәтініндегі ойды ... ... ... ... үшін ... ... ұсынуға болады:
* Өлеңдегі тауды сипаттайтын сөздерді белгіле, сол сөздерді теріп жазып жүйеле.
*
деген тармақтарды қайталап оқы, көз ... ... ... ... сөзі қай ... ... орнына жұмсалып тұр? Асқар шыңның түсі қандай? Сөз ... ... ... ... айтып көр.
1. -
деу арқылы ақын нені ... Осы ... ... ... сөз қолданыстары бар ма? Тауып белгіле, өз түсінігіңді айт.
1. Мәтіндегі Ана сөзінің қолданысына назар аудар. ... ақын Ана ... ... ... ... деп ... Өлеңде табиғаттың тағы қандай перзенттері аталады.
* Өлеңді тұтас қайталап оқи отырып, тауға деген ақынның қарым-қатынасы мен ... ... күш ... ... қай ... ақын ... ... тақырыбына ой толғау жаз.
Оқулықта өлең мәтініне қатысты мынадай тапсырма берілген: , , ... ... ... ... мақсат етіліп жүрген мәтіннің тақырыбы мен өзекті ойын танытуға да жетімсіздік ... Оның ... ақын тау ... ... ... басты мақсат етпейді. Тау ұлыны қатысты сындық ұғымдағы сөздер, эпитеттер мәтінде жоқтың қасы. ... ... ... кемшіл сұрақ-тапсырмалар оқушыны мейлінше тығырыққа тіреп, ой-қиялын шектейді. ... ... ... ... ерекшеленеді. Аталмыш сыныптың өзінде оқытылатын өлең мәтіні бір-біріне ұқсамайды. Жанры, тақырыбы ... ... ... өзі ... ойы, ... ... ерекшеліктері жағынан алуан түрлі болып келеді. Мәселен, 5-сыныпта М. Жұмабаевтың бірнеше өлеңі берілген. Әр өлең өзіндік ... ... ... атты өлеңі сыртқы формасына қарағанда табиғат лирикасына жататын сияқтанғанымен, ішкі мазмұны мен құрылымы бір шама ... ... ... ... емес.
Өлеңнің композициялық құрылымына талдау жасай отырып, ... мен ... ... болады. Өлеңнің алдыңғы фонына мекеншақ ұғымы шығады:
, --> , --> .
Келесі кезекте желдің образы іс-әрекет түрінде айқындалады. ... ... ... жай күйі сипатталады:
Астымдағы жануар
Құлағын қайшыландырып,
Зорға борт-борт желеді...
Боранын тәңір ашпады,
Жол ... ... бір ... ... Қаракөк...
Сар далада адасып,
Суық кебін жамылып.
Қаларын кім біледі?..
Өлеңде қаһарлы қыстың сипатын ашатын , , ... тіл ... ... ... ... ... меңзейтін тіркесі кездеседі. Қыс суретіне сәйкеспейтін ұғымын оқушының өз түсініктеріне салып көру автордың ойын түсінуге жетелейді. М.Жұмабаевтың ... ... ... ... ... ... ... лирикалық шығармаларды оқытудың негізгі ұстанымдары мен бағыттарын айқындай отырып, әр мәтінді талдаудың өзіндік ... ... ... ... Ең бастысы - мұғалімнің автордың айтпақ ой мен сезімін ... ... ... ... ... тану арқылы автор ойына, болмысына жақындайды. Сол арқылы оқушыларды да дұрыс арнаға ... ... ... ... ... мәтінді проблемалық талдай оқыту жолдары
Әдебиетті оқытудың мән-маңызы ... ... ... талдау, оқырмандық пікір қалыптастырумен ашылмақ. Көркем туындыны оқу бар да, ... бар. ... ... ... ... Оқу ... өз ... жүзеге асс, талдау мұғалім, оның ұйымдастыруы, жобалауы, тиімді жағын ойластыруы арқылы жүзеге асады. Көркем мәтінді ... ... ... ... қандай ой туады, өз көзқарасын қалай жеткізеді - бұл ... мен ... ... ... ... ... ... талдау жасаудың 4 түрі (образ бойынша, тақырыптық, проблемалық, тұтас немесе автор ізімен) ұсынылып жүр. Қандай талдау түрі болса да, не ... ... Бұл ... ... ... сөзін негізгі ала жауап берсек:
* Оқушының туындыны қабылдауы, әсері, эмоциясын ... ... ... ... сеп ... ... ... ойлау белсенділігі мен дербестігін ұштау,
* Ең бастысы - ... ... ... ... ... ... айту ... меңгерту (тақырыбы, авторлық идея, образдар жүйесі, сюжеттік-композициялық ерекшелігі, көркемдік-эстетикалық жағын т.б. кешенді ... ... ... ... ... ... қол жеткізу үшін автордың мақсат-мұратын, ойын білдіретін әрбір деталь, көркемдік тәсілді дәл ... ... ... ... ... ... білу керек.
Оқушының танымдық-шығармашылық қабілетін, ойлау белсенділігін дамытатын, өз жоба-жорамалын ұсыну, салыстыру негізінде дұрыс шешім табуға ... ... бірі - ... ... ... ... ... проблеманы дәл танып, ізденіске, әдеби айтыс-тартысқа жетелейтін сұрақтар әзірлеуді қажет етеді. Сұрақ ... ... ... ... іс-әрекеті т.б. негізінде туындайды.
Осы негізде талдаудың мынадай жобасын, үлгілерін ... ... ... ... ... ойы, идеясына талдау жасау.
10-сыныпта М.Дулатовтың азаматтық лирикасын оқытуда мәселеге дәстүр және жаңашылдық тұрғысынан ... ... ... қарсы күрескерлік үні, әсіресе жер мәселесін ХҮІІІ ғасырдағы жыраулар поэзиясы, ХІХ ғасырдағы , Махамбеттің күрескер поэзиясынан бастап талдау тиімдірек. ... ... оған ... ... көзқарасы, жаңаша жырлауы туралы сөз қозғау оқушының өткен материалға қайта үңілуіне, негізгіні саналы ... ... ... ... іс-әрекетін салыстыру арқылы автордың образ жасау шеберлігін ашу.
11-сыныпта М.Жұмабаевтың дастанын оқытуда мына сұрақтар негізінде ізденіп, әрі ... ... ... ... шеберлігіне мән беруге болады:
1. Баян батыр ел намысын ойлаушы күрескер ме, әлде ашу-ызаның ... ... ... ... ... ... ... саналы, мақсатты әрекет пе, әлде қызғаныштан туған әрекет пе?
3. Ноян ел намысын аяққа басушы сатқын ба, әлде албырт ... ... ... ма?
4. Қалмақ қызы неге деп аталған? Автордың ол туралы көзқарасы қандай?
М.Әуезовтың әңгімелерін /, т.б./ ... ... ... ... Олар неден қорғалуы керек?
2. Қорғансыздар тағдыры қандай ой ... ... ... ... ... ... ... көркемдік өрнегіне, автор стиліне талдау.
Бұл үндес, үқсас мәтіндерді салыстыру арқылы жүзеге асады. 11-сыныпта С.Сейфуллиннің мен ... ... ... ... үшін екі ақын шығармасындағы сұлу Көкше келбетін салыстырып, стильдік ерекшелігін ашуға болады. Төменде оқушының жұмысы көрсетілген:
Көкше келбеті
Сәкенше ... ... ... ... ... Сексен көл - алтын кесе Бурабай мөп-мөлдір, ... ... ... ертелі-кеш бұлттар келіп Бұлт құшқан мәңгі мең-зең
4. Сұлу ... ... ... ... ... тас ... жаралы да
Тағы бір оқушы І.Жансүгіровтің дастанындағы суреттермен салыстырып, ... ... ... ... ... ... ... салыстыра талдау.
Бұл жұмысты 10-сыныпта ХХ ғасырдың басындағы қазақ әдебиетіндегі әйелдер теңсіздігі мәселесі бойынша М.Дулатовтың романы, М.Сералиннің ... ... , ... ... ... жүргізуге болады, яғни сұрағы төңірегінде мәселе қозғау. ... ... ... ... табиғатын, оның өзегіндегі автор идеясын, онымен байланыста кейіпкер тағдырының әртүрлі шешілуін, суреткер түсінеді.
Ұқсастығы:
* Тақырыбы - ... ... ... ... ... ... ... теңдікке шақыру.
* Бас кейіпкерлер оқыған, ескіше көзі ашық, бостандықты аңсап, баянды махаббат, теңдікке қол созады.
* Осы ... ... ... бар /не шешесі, не достары/.
Осылайша айырмашылығы да талданады.
Ү. Тарихи және көркем шындықты негізге ала талдау.
Мұнда мұғалім тарих рең ғана ... ... ... ... ... өмір шындығын қалай пайдаланғанын назарда ұстауы керек. Ш.Құдайбердіұлы мен М.Абайұлының дастандарын, ... ... ... оқытуда мұғалім үш туындының арқауы - махаббат трагедиясына үш ... де ... ... ел ... ... жағдайға сәйкес қарағанына мән береді. Оқушыны мына сұрақтар төңірегінде іздендіруге болады:
1. ... ... ... ... ... ... жағдайлар себеп болды?
2. Неге Шәкәрім оқиғасын өз ... ... етіп ... ... ... кім, не ... ... өзің қалай қарайсың?
Осыған орай оқушы ой-толғанысының үзігі:
.
т.б.
Осылайша оқыту-талдаудың ұтымды жағы мынада:
* Ақиқатқа жету, проблеманы шешу үшін ... ... ... ой ... зерделеп қабылдауына негіз болады.
* Оқушы мәтінге жүгініп, өз ойы, болжамын, ... ... ... Оқытудың жалғаспалық, жүйелілік принципі тоғыса келіп, оқушыға ... ... беру ... ... Оқу мен жазу ... сын ... ойлауды дамыту -
педагогикалық технология
Сын тұрғысынан ойлауды дамыту бағдарламасы - әлемнің түкпір-түкпірінен жиылған білім берушілердің бірлескен еңбегі. ... ... ... ... Л.Стил, Куртис С.Мередит, Чарльз Тэмпл. Жобаның негізі Ж.Пиаже, Л.С.Выготский теорияларын басшылыққа алады.
Мақсаты барлық жастағы оқушыларға кез ... ... сыни ... ... екі ... бір ... ... таңдауға саналы шешім қабылдауға сабақтарда үйрету. Біздің елімізге Джордж Соростың ашық қоғам институты, "Сорос-Қазақстан" қоры арқылы келген бұл ... орыс және ... ... ... ... ене ...
"Сын тұрғысынан ойлау" ұғымы белгілі бір идеяларды қабылдай отырып, оның неге қатысты екенін зерттеу, оларды жеңіл септикалық ... ... қоя ... салыстыра алу, сол идеяларға қарсы көзқарастармен тепе-теңдікте ұстап зерттеу, ... ... ... деп ... ... ... ойлау - сынау емес, шыңдалған ойлау. Бұл деңгейдегі ойлау тек ересек адамдарға, жоғарғы сынып ... ғана тән деп ... аса ... ... Жас балалардың да бұл жұмысты дұрыс ұйымдастырған ... өз даму ... ... ойы ... ... бір ... ... сөзсіз. Оған осы жобамен жұмыс жасау барысында көз жеткіздік.
Аталмыш бағдарламаның ішкі ... ... бар. Бұл ... 3 ... ... оқыту мен үйретудің моделі. Білімнің болашақта пайдаға асуы, қажетке жарауын қалыптастырады. Көп ақпаратты талдай, жинақтай отырып, ішінен қажеттісін алуға үйретеді.
Сын ... ... ... ... ... ... ... ой толғаныс кезеңдерінен түзіледі.
Енді осы кезеңдердің мақсат-міндеттеріне толығырақ тоқталып өтейік.
Қызығушылықты ояту
Үйрену процесі - бұрынғы ... және жаңа ... ... ... Үйренуші жаңа ұғымдарды, түсініктерді, өзінің бұрынғы білімін жаңа ... ... ... ... ... да, ... қарастырылғалы тұрған мәселе жайлы оқушы не біледі, не айта алатындығын анықтаудан ... Осы ... ойды ... ... ми ... ... ... әсер ету жүзеге асады. Осы кезеңге қызмет ететін "Топтау", "Түртіп алу", "Ойлану", "Жұпта талқылау", "Болжау", "Әлемді шарлау" т.б. деген аттары бар ... ... ... ... ояту кезеңінің екінші мақсаты - үйренушінің белсенділігін арттыру. ... ... - ... гөрі ... ... ... ... екені даусыз. Оқушы өз білетінін еске түсіреді, қағазға жазады, көршісімен бөліседі, тобында талқылайды. Яғни ... ... ... салу ... оның ойы ... ... Осылайша шыңдалған ойлауға бірте-бірте қадам жасала бастайды. ... бұл ... жаңа ... ... ... ... оны байырғы біліммен ұштастырады.
Ойлау мен үйренуге бағытталған бұл бағдарламаның екінші кезеңі мағынаны тану (түсіне білу). Бұл ... ... жаңа ... ... ... ... жұмыс істейді, тапсырмалар орындайды. Оның өз бетімен жұмыс жасап, белсенділік ... ... ... ... ... ... ... жасауына көмектесетін оқыту стратегиялары бар. Соның бірі INSERT. Ол ... ... оқу, ... ... ... V - "білемін", -- - "мен үшін түсініксіз", + - "мен үшін жаңа ақпарат", ? - ... таң ... ... ... ... оқу ... INSERT - оқығанын түсінуге, өз ойына басшылық етуге, ойын ... ... ... құрал. Бір әңгіменің соңына тез жету, оқығанды есте сақтау, мәнін жете түсіну - ... ... ... да, оқушылар арасында оқуға жеңіл-желпі қарау салдарынан түсіне алмау, өмірмен ұштастыра алмау жиі кездеседі. Мағынаны түсінуді жоғарыдағыдай ұйымдастыру - ... ... ... бірден-бір кепілі.
Үйретушілер білетіндерін анықтап, білмейтіндерін белгілеп сұрауға әзірленеді. Бұл әрекет арқылы жаңаны түсіну үшін бұрынғы білім арасында көпірлер құрастыруға, яғни ... ... ... ... ... ... туралы ой-толғаныс - бағдарламаның үшінші кезеңі. Күнделікті ... ... ... ... ... ... ... сын көзбен қарап, баға беруге үйретеді. Оқушылар өз ойларын, өздері байқаған ақпараттарды өз сөздерімен айта ... Бұл ... ... ... ... ... ой ... ой түйістіру, өз үйрену жолын, кестесін жасау мақсатында басқалардың әр түрлі кестесін біліп үйренеді. Бұл үйрену сатысы - ойды ... ... жаңа ... ... ... ... ... Әр түрлі шығармашылықпен ой түйістіру болашақта қолданылатын мақсатты құрылымға жетелейді.
Осы кезеңді тиімді етуге лайықталған "Бес жолды өлең", "Венн ... ... ... "Семантикалық карта", "Т кестесі" сияқты стратегиялар әр сабақтың ерекшелігіне, ауыр-жеңілдігіне ... ... ... 60-қа жуық ... ... ... ... таныстыра кетеміз.
Джиксо - ұжымдық оқыту ... ... - ... ... ... ... сосын ұжымда талқылау. Бұл жағдайда әрбір оқушы бір сәт өзін ... ... ... ... ... ... ... қолдану төмендегіше ұйымдастырылады. Алдымен ұжым 4 адамнан тұратын топтарға бөлінеді. Бұл "жанұя" топтар деп аталады. Содан кейін 1, 2, 3, 4-ке ... ... 1-лер ... 2, 3, 4 өз ... ... тобын құрайды. Оқуға ұсынылатын материалдың тақырыбы талқыланған соң осы мәтінді түсіну қажет екендігі ескертіледі. 4 логикалық бөлікке бөлінген мәтіннің ... ... ... 2 ... ... 3, 4 ... ... оқуға тапсырылады. Жұмысты бастамас бұрын оқушыларға "жұмыс ... ... ... ... ... меңгеру қажеттілігін, өйткені сол бөлікті "жанұя топ" оқушыларына түсіндіруге жауапты екенін, мәтінді тұтас түсіну әр ... ... ... екенін түсіндіру қажет.
Келесі кезекте ұжым мүшелері бастапқы топтарымен ... ... ... ... келген бөліктеріндегі мазмұнды ортаға салады. Осылайша ұжым мүшелері бірін-бірі ... сол ... ... ... ... ... жоғары табыспен меңгеру, оқығанды есте сақтау үшін өте тиімді. Оқушының оқуға деген қызығушылығы артады, ұжымда ... ... ... саналы тәртіп орнайды. Сондай-ақ, мұғалімді, мектеп қызметкерлерін түсіну, оларға деген дұрыс көзқарасқа үйренеді.
Екі ... ... ... ... ... (не таратылып берген парақты) ортасынан вертикаль сызықпен бөлу сұралады. Мәтінді оқу барысында ... оң ... ... ... әсер еткен тұстарды, үзінділерді жазады.
Сол әсер еткен үзінділер жайлы пікір жазады (нені еске ... ... ... қандай сұрақ бар т.б.)
Әр оқушы мәтінмен танысып, күнделікті ... ... соң ... ... ... ұйымдастырады. Жұмыс аяқталған кезде мұғалім қорытуға арналған әзірлеп келген сұрақтарын қойып, ... ... Ол ... ... баға ... ... ... білдіруге лайықталынып қойылғаны дұрыс. Мысалы:
* Сіздің ойыңызда не сақталып қалды?
* Автор оқырманды қалай қызықтырады?
* Кейіпкерлердің іс-әрекетін Сіз қалай ... т.б. ... әдіс те ... ... ... ұжым ... ... жасауға үйретеді. Ақпаратты өз бетінше меңгеруге жағдай жасайды. Сөз ... ... ... бағыттайды. Сондай-ақ, әдістің тиімділігі - сабақтан тысқары қалатын оқушы болмайды, оқыған мәтінді түсіну, оны түсінікті етіп айтып беру, оған ... ... ... ... ... ... тілі ... Осылайша ұйымдастырылған оқу сабақтары арқылы сауатты оқырман қалыптастыру мүмкіндігі туады.
Еркін жазу. Бұл ... сын ... ... ... сабақтың үшінші ой толғаныс кезеңінде пайдалану тиімді. Мұғалім сабақ бойына қарастырылған жаңа ақпарат жайлы, одан алған әсерін, не үйренгенін, нені әлі де біле түсу ... ... т.б. ... өз ... ... бетіне түсіруді тапсырады. Жазуға уақыт береді. Уақыт аяқталған кезде оқушылар өз жазғандарымен топ мүшелерін таныстырады. Ең жақсы деп ... ... ... ... болады.
Оқушыларды алған білімдерін қорытуға, оған сын көзбен қарап, ойын түйіндеуге үйрететін бұл әдісті кез келген сабақта қолдануға болады.
Венн ... ... ... екі ... екі ... ... ... объектілердің сипаттамалары жазылады. Ал айқасқан жерге екеуіне ортақ сипаттар тізіледі. Салыстыруға арналған тапсырмаларды осы диаграммаға салып, оқушылар ... ... яғни ... ... ... ... ... меңгереді.
Біз жобадағы әдістердің тек бірнешеуін ғана сөз еттік. Қалғандары осы тақырыптар арнайы ұйымдастырылатын курс жұмыстарында талқыланады.
"Оқу мен жазу ... сын ... ... ... ... ... жасауды бастаған мұғалімдер бұл сабақтар баланың танымдық белсенділігін арттыруға, өз ... ... ... шығармашылығын қалыптастыруға ықпал ететіндігін атап өтсе, оқушылар оқудың (сабақтардың) қызықты, ... ... ... ... ... ... ... білімнің тереңдігі, әрі тиянақтылығы артатындығын баяндайды.
Мектеп өмірінде мұғалімдердің аталмыш жобамен жұмысқа дейінгі және ... ... ... ... ... ... деген ынта-ықыласының артқандығын, адами жақсы қасиеттердің қалыптасқандығын, мұғалімнің шыдамдылық, төзімділік сияқты ... ... ... ... ... ... ... үйренгендігімен сипатталады.
Бүгінгі қоғамға, мектепке керегі де осылар.
Оқытудың осындай жаңа педагогикалық технологияларын сабаққа ендіру бүгінгі таңда әрбір ұстаздың басты мақсаты ... ... ... ... ... ... сай қалыптан тыс ойлай алатын, шұғыл шешімдер қабылдай білетін, белсенді, шығармашыл азаматтар қажет. Сабақта тек ... ... ... ... ... ... қасиеттерін, қабілеттерін дамытудың жолдарын қарастыруда дәстүрлі оқыту мен дамыта оқытудың айырмашылығын ... ... ... ... ... ... бұл жүйемен жұмыс жасағанда, үнемі оқушы санасында болып жатқан өзгерістерді бақылап, оның дамуын жан-жақты зерттей отырып, өз ... ... сай ... ... ... Әйтпесе, жаңа жүйенің құны болмайды.
Д ә с т ү р л і с а б а қ т а ... ... ... ... ... береді
Кейіпкерлер туралы айтып береді
Кейіпкерге мінездеме береді
Мәтіннің идеясын анықтайды
Оқулық ... ... ... ... ... ... ... мысалдар арқылы түсіндіреді
Мәтіндегі негізгі сөздерді тауып, айтып береді, дәптерлеріне жазады
Тақырыпқа шығарма жазуды тапсырады
Шығарма жазады
Сабақты қорыту сұрақтары жалпы ... ... с а б а қ т а р ... ... ... ... ой ... жұмыс жасайды
Тақырыпқа қызықтырып бағыттайды
Мәтінмен өздері танысады
Мәтіндегі ең құнды нәрсені анықтауды ұсынады
Әр түрлі әдістер арқылы мәтінді зерттейді
Кейіпкердің ерекшеліктерін тануға ... ... ... ... ... ... қойып, қарайды, салыстырады
Мәтіннің тілдік ерекшелігі туралы сұрақ қояды
Әр түрлі әдістер арқылы шығарманың негізгі мазмұнын анықтайды
Өз ойларын жазуды ұсынады
Ойларын қорытып, оны ... ... ... ... ... ... ... оқушыға білім дайын күйінде беріле салмау керек. Мұғалім шеберлігі арқылы баланың білімді ... ... ояту ... Ал ол ... әр түрлі әдіс-тәсілдер арқылы баланың алдына жан-жақты мақсат қойып, іске асыруына жол көрсетеді.
Технологияның басты мақсаты - ... ... ... "Сын ... ... ... оқу мен жазуды дамыту" бағдарламасын іске асыру, ... ... ... ... Бұл ... Қазақстан қоры жанынан 1998 ж. қазан айынан бастап жүргізіліп келеді.
Жаңа технология ретінде ең озық әдістерді дер кезінде игеру, ... ... бала ... дарыту, одан өнімді нәтиже шығара білу - әрбір ... ... ... ... - ағылшын тілінен аударғанда "Сын тұрғысынан ойлау үшін оқу мен жазу" дегенді білдіреді. Бұл бағдарлама ... 60 ... ... әдістерінен тұрады. Мақсаты - шығармашылық ... сын ... ... ... мақсаты:
а) қызығушылықты ояту - сұрақ қою;
б) мағынаны ажырату - жауаптар іздеу, мәселені зерттеу;
в) ой толғаныс - ... ... ең ... ... ... ... яғни үш фазада сабақты бөліп өту, оқыту мен оқу процесін осындай үш сатыда ұйымдастыру.
Сабақта қолданылатын ... ... - ... ояту ... ой ... (шақыру).
ІІ - мағынаны ажыратуда түртіп алу жүйесі, 5 жолды өлең.
ІІІ ой толғаныс фазасында Венн диаграммасы, еркін жазу т.б. ... ... ... ... оның ... жеке ... ... шығармашылықпен ізденуіне жол саламыз.
Сабақтың жоспары:
* Психологиялық дайындық.
* Ой ашар.
* Үй тапсырмасын тексеру.
* Жаңа сабақ.
І. Қызығушылықты ... Ой ... ... ... ... алу ─ + ? v ... ... тану сатысы.
* Топпен жұмыс.
* Бес жолды өлең.
ІІІ. Ой толғаныс сатысы.
* Венн диаграммасы.
* Бағалау.
* Үйге тапсырма.
2. Сын тұрғысынан ... ... ... ... ... ... бір-бірінің пікірін тыңдау, сыйлауға ынтымақты қарым-қатынастың негізі қаланды;
* өзін жеке дара тұлға ретінде тануға жол ашуға;
* бір-біріне құрметпен ... өз ойын ... ... ... ... ... өзін-өзі, бірін-бірі бағалауға;
* мұғаліммен еркін сөйлесіп, пікір алмастыруға;
* ... ойын ... ... ... шешу ... іздей отырып, қиындықты шешуге көмектесуге;
* белсенді шығармашылықты ойлауға негіз қаланды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Әдістеме ғылымының шығуы әлемдік ... даму ... ... ... ... ... ... жалпы жұртты қауымдастырды. Сол себепті алғашқы қауымдық құрылыста әдістеме ете қарадүрсін, қарапайым, тек тамақ табу мен үстіне лыпа жабу ... ... ... көрініс береді;
Рулық формацияда білім мен тәрбие кіріккен формада өмір сүріп, тәрбиенің әдістері ... ... ... мемлекет деңгейінде тәрбие мен білім игеру мүмкіндігі туады. Тәрбие басымдық рөлін жоймайды.
Феодалдық қоғамда білім мен тәрбие қосылып діни тұжырым да ... ... Діни ... діни ... ... ... және ... фанаттық деңгейліктерге жіктеліп, алдыңғы қоғамдарға қарағанда, әдістің ішкі ... ... ... негіздері осы қоғамда қаланады.
Әдістеменің алғаш рет толыққанды пайда болуы, оның дидактикасының қоғамына, уақыты мен кеңістігіне сәйкес діни жаңа ... ... ... ... Джон ... ... Нақтылап айтсақ, ойлау операциясының жинақтау, топшылау, деректермен дәлелдеу, қорыту, ұғымдардың іліктестігі (бернелеу), ... ... ... кіші ... бір тарауға қосу сияқты әрекеттерге ғылыми мән, айқындама беріледі.
Мұнан кейін, еңбегімізде ... ... ... ... ... әдістеменің дидактикалық пәлсапасы жайлы ой-түйіндері салыстырмалы, аналитикалы тәсілмен ... ... ... ұлы дидактиканың ішкі құрылым-жүйесінің заңдылықтары мен қағидаларын зерттеп, тәжірибеге енгізген, әлі күнге дейін әлемдік педагогика сол желіден қол үзіп кете ... ... ... иесі - Я.К. ... құр технология құрылымына вербальді әдіспен бағдарлап өткізуге ... Ол үшін ... ... ... ... ... ... алу көзделеді. Бір сөзбен айтсақ, әдебиеттің қисынын, әдебиеттің тарихын, әдебиеттің сынын бірлікте алып, дидактикалық пәлсапасының тағылымын сұрыптау қарастырылады. Осы мұратты ... ... ... ... ... ... жай ... бағынбайтыны аңғарылады. Олай болса, мұның теориясы - педагогикалық технология мен бүгінгі модернизацияны өмірге әкелуге басты қозғаушы күш.
Аталған тағылым мен ... ... тек ... ... еңбектерінде ғана емес, ол ұғым-пайымдарды, дидактиканың пәлсапалық ... ... ... өз ... ... әлемге мәшһүр болған, ата Мұра - асыл мұра ... ... ... ... ... тәсілмен талдау жасалып, әдістемелер мен педагогикалық технологиялар ... ... ... тұл ... оның ешбір мәнінің жоқтығына көзімізді жеткізеді. Былайша айтқанда, субъектінің құр технологиялар мен әдіс-құрамдардың әдістерін прагматикалық ... ... ... ... ... ... ... нәтижеге жете алмайды. Меңгертуге тиісті пәнін, ілімін оқытушы субъект жан-жақты теориялық тұрғыда өзі меңгерген сәтте және оның ... ... бар ма? - ... ... қою мүддесінде қарастырылғанда ғана сенімді нәтиже болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
1. Ақшолақов Т.Қ. Шығарманың көркем айшықтарын таныту. Алматы, ... ... К.К. ... ... Алматы, 2000ж.
3. Әбдіғазиев Б. Шәкәрім Құдайбердиев, творчестволық өмірбаяны /методикалық нұсқау/ Алматы, 1989ж.
4. Бітібаева Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі. Алматы, ... ... Ж. ... ... ... ... Алматы, 1997ж.
6. Хамзин М.Х. Қазақ романдарын қазіргі кезеңде оқыту мәселелері /оқу-әдістемелік құралы/ Жезқазған, 1993ж.
7. Голубков В.К. ... ... ... М., 1962. 202 бет - 203 ... ... Г.И. ... теориясы// Современные проблемы методики преподавания литературы (Отв. ред. Я.А.Рожкович Куйбышев, 1974. С. ... ... В.П. ... ... - ... - ... - ... 1977. - 207-208
10. Леонтьев А.А. Психологический подход к ... ... // ... ... ... ... ... проблемы. М.,1978. С. 32
11. Леонтьев А. А. Искусство как форма общения: к проблеме ... ... ... Психологические исследования. Тбилиси. 1973. С. 139-140.
12. Рубинштейн С. Л. Проблемы общей психологии. М., 1973. С. ... ... С. Л. ... общей психологии. М., Педагогика. 1973. С. 124.
14. Рыбак Л.А. Образное мышление и урок ... М., 1966. С. 71, ... ... А. М. ... - ... - ... Л. 1977. С. 33.
16. Голубков В. В. Теоретические основы методики литературы в средней школе // Литература в ... 1946. №1. С. ... Е. ... . ... 1968-264 ... ... Х.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әдебиет сабағындағы көрнекілік23 бет
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
Әдеби дәстүр мен жаңашылдық. Халықаралық әдеби байланыс. Көркем шығарманың көркемдеу құралдары мен тілі. Шығармашылық әлемі және әдеби жанрлар мен олардың түрлері13 бет
Бастауыш сынып математика сабағындағы интерактивті тақтаны қолдану тиімділігі28 бет
Бейнелеу өнері сабағындағы живопись өнерін оқытудың ерекшеліктері14 бет
Математика сабағындағы дидактикалық материалдың маңыздылығы.18 бет
Математика сабағындағы құрал – жабдықтар18 бет
Мектеп оқушыларына қазақ тілі сабағындағы ұлттық ойындарды тиімді қолданудың әдіс-тәсілдері33 бет
Химия сабағындағы өздік жұмыстар54 бет
Қазақ тілі сабағындағы дидактикалық ойын түрлерін сабақта тиімді қолдана білу әдісі, дидактикалық ойынның мәні, ерекшеліктері мен қызметі68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь