Менің жанұям

15 МАМЫР
ЖАНҰЯ КҮНІ

Отбасы . отанымыздың ошағы

Отбасында адам бойындағы асыл
қасиеттер жарқырай көрініп,
қалыптасады. Отанға деген ыстық
сезім . жақындарына, туған .
туысқандарына деген сүйіспеншіліктен
басталады.
Н.Ә.Назарбаев
Отбасы – отанымыздың ошағы

Отбасында адам бойындағы асыл
қасиеттер жарқырай көрініп,
қалыптасады. Отанға деген ыстық
сезім - жақындарына, туған -
туысқандарына деген сүйіспеншіліктен
басталады.
Н.Ә.Назарбаев

Көшпелі және рулық -тайпалық негізде құрылған халықтарда туыстық байланыстар қоғамдық қарым-қатынастың негізін қалайды. Рулас ағайын, туыс, аталас, бір ата баласы, бір әке баласы туыстық байланыстан туындайтын парыз бен қарыз міндеттер өте көп. Олар қазақтың ғұрыптық заң- салттарымен бекітілген.

Отбасында негізгі туыстық қатынас – ерлер жағымен есептелген. Сонымен қатар әйел жағымен де туыстық байланыстардың атаулары бар. Қыздан туған балаларды жиен деп атап, балалар үшін шешесінің туыстары нағашы, нағашы жұрт деп аталды. Қазақ салты бойынша жиенді ренжітуге болмайды, сұрағанын беріп, көңілін жықпауға тырысқан.
Жалпы алғанда, қазақтың туыстық қатынас атаулары 90-ға жетеді.

Көнекөз шежіреші қариялар бір атадан келесі атаның баласын, туыстық тармақтарды еш қиналмастан-ақ тарқата береді. Осылайша, тарихи оқиғалар, аңыз-әңгімелер атадан балаға жалғастырылады.

Қазақ отбасы негізінен үш ұрпақтан тұрады. Ол – ата, әже, бала.

Аталар мен апалар ауыл-аймақ, ағайын арасының берекесі, ақылшысы болып келеді. Олардың әрқашанда мәртебесі биік болып, сый-құрметке бөленген. Өйткені, үлкенді сыйлауды қадір тұтқан қазақ салты бойынша көргені мен тұрмыста түйгені көп, тәжірибесі мол адамның сыйға бөленуі заңды құбылыс деп танылған. Үлкенді сыйлау, ақылын тыңдау көргенділік деп есептеледі.

Дәстүрлі қоғамда ата-апаның тәрбиесін көрмей өскен бала болмаған. Ата-апалар жыр, дастан, ертегі айтып немере-шөберелерін рухани байытып тәрбиелеп отырған.

Қазақтың ежелгі дәстүрі бойынша тұңғыш немересін атасы мен апасы өз қолына алып, немере ыстық болғандықтан балаларынан да артық көріп, тәрбиелеген. Тұңғыш немерелер ата- апасын өз әке-шешесіндей санап, туған әке-шешесін тек қана өскеннен кейін де танып жатады. Кейде тұңғыш немересі кенже ұлының орнына, атасының қара шаңырағына ие болып та қалатын жәйт кездеседі.

Әке - әулет басшысы, отбасы, отбасы мүшелерінің тірегі, асырап сақтаушысы, қамқоршысы. Отбасындағы ұлт тәрбиесінде әке мен апалардың орны ерекше. Әке үйі барлық балалары үшін үлкен үй, қара шаңырақ деген киелі ұғымдармен сыйлы да құрметті.

Қара шаңырақ, үлкен үй деп атайтын әкенің үйіне болашақта кенже ұл ие болып, қарттарды бағып-қағатын, көне салт бүгінгі қазақ отбасыларында да сақталған. Ал үлкендері үйленіп үй болысымен еншілерін алып, бөлек шыққан. Жасы кіші болса да кенже иеленген үлкен үй басқа жасы үлкен туыстары үшін де қадірлі, қасиетті үй ретінде саналған.

Қазақ қоғамындағы әйелдердің орны жайлы әңгімелегенде, Орта Азияны мекендеген басқа халықтардың әйелдерімен салыстырғанда қазақ қыздары мен әйелдерінің анағұрлым еркін болғанын айтқан жөн. Олар жүздерін жамылғылармен бүркемей, ашық өмір сүрген.

Дегенмен, қазақ әйелдері үшін басты міндет – отбасы беріктігін сақтау, бала тәрбиелеу, ерлерін барынша сыйлау, рухани қолдау көрсету болып табылады.

Түйгені көп шешесі қызымен, келінімен өмір тәжірибелерін бөлісіп, болашақ үлкен өмірге дайындайды. Туыс ағайындардың әйелдері -абасындардың қарым-қатынасы өзара көмек пен түсіністікке, берекеге құрылады. Сондықтан да, «Абысын тату болса, ас көп, ағайын тату болса, ат көп», - деген.

Әкенің мінез-құлқы, өзгелермен қарым-қатынасы, өнер білімі ұл баланың көз алдындағы үлгі-өнеге алатын, соған қарап өсетін нысанасы. Қазақта біреудің баласы жақсы, өнегелі азамат болса: «Оның әкесі немесе атасы жақсы кісі еді, көргенді бала екен, өнегелі жерден шыққан ғой», - деп мадақтайды.
        
        Менің жанұям
15 Мамыр
Жанұя күні
Отбасы – отанымыздың ошағы

Отбасында адам бойындағы асыл
қасиеттер ... ... ... ... ... - жақындарына, туған -
туысқандарына деген сүйіспеншіліктен
басталады.
Н.Ә.Назарбаев
Көшпелі және ... ... ... ... ... туыстық
байланыстар қоғамдық қарым-қатынастың негізін қалайды. Рулас ағайын, туыс,
аталас, бір ата баласы, бір әке баласы ... ... ... бен ... ... өте көп. Олар ... ғұрыптық заң- салттарымен
бекітілген.
Отбасында негізгі туыстық қатынас – ерлер жағымен есептелген. Сонымен
қатар әйел ... де ... ... ... бар. ... ... жиен деп ... балалар үшін шешесінің туыстары нағашы, нағашы
жұрт деп ... ... ... ... жиенді ренжітуге болмайды, сұрағанын
беріп, көңілін жықпауға тырысқан.
Жалпы алғанда, қазақтың туыстық қатынас атаулары 90-ға ... ... ... бір ... ... атаның баласын, туыстық
тармақтарды еш қиналмастан-ақ тарқата береді. ... ... ... ... ... жалғастырылады.
Қазақ отбасы негізінен үш ұрпақтан тұрады. Ол – ата, әже, ... мен ... ... ... ... ... ... болып
келеді. Олардың әрқашанда мәртебесі биік болып, сый-құрметке ... ... ... ... тұтқан қазақ салты бойынша көргені мен
тұрмыста түйгені көп, тәжірибесі мол адамның ... ... ... ... танылған. Үлкенді сыйлау, ақылын тыңдау көргенділік деп есептеледі.
Дәстүрлі қоғамда ата-апаның тәрбиесін көрмей өскен бала ... ... жыр, ... ертегі айтып немере-шөберелерін рухани байытып
тәрбиелеп отырған.
Қазақтың ежелгі дәстүрі бойынша тұңғыш немересін ... мен ... өз ... ... ыстық болғандықтан балаларынан да артық көріп, тәрбиелеген.
Тұңғыш немерелер ата- апасын өз әке-шешесіндей ... ... ... қана өскеннен кейін де танып жатады. ... ... ... ... ... атасының қара шаңырағына ие ... та ... ... - ... ... ... отбасы мүшелерінің тірегі, асырап сақтаушысы,
қамқоршысы. Отбасындағы ұлт тәрбиесінде әке мен апалардың орны ерекше. Әке
үйі барлық балалары үшін үлкен үй, қара ... ... ... ... да ... шаңырақ, үлкен үй деп атайтын әкенің үйіне болашақта кенже ұл ... ... ... көне салт ... ... ... да
сақталған. Ал үлкендері үйленіп үй болысымен еншілерін алып, ... ... кіші ... да ... ... ... үй ... жасы үлкен туыстары үшін
де қадірлі, қасиетті үй ретінде саналған.
Қазақ қоғамындағы әйелдердің орны ... ... Орта ... басқа халықтардың әйелдерімен салыстырғанда қазақ қыздары мен
әйелдерінің анағұрлым еркін болғанын айтқан жөн. Олар ... ... ашық өмір ... ... ... үшін басты міндет – отбасы ... ... ... ... ... сыйлау, рухани қолдау көрсету болып
табылады.
Түйгені көп шешесі қызымен, келінімен өмір тәжірибелерін ... ... ... дайындайды. Туыс ағайындардың әйелдері -абасындардың қарым-
қатынасы өзара көмек пен түсіністікке, берекеге ... ... ... тату ... ас көп, ... тату ... ат көп», - деген.
Әкенің мінез-құлқы, өзгелермен қарым-қатынасы, өнер білімі ұл баланың ... ... ... ... қарап өсетін нысанасы. Қазақта біреудің
баласы жақсы, өнегелі азамат болса: «Оның әкесі ... ... ... ... ... бала ... өнегелі жерден шыққан ғой», - деп мадақтайды.
«Әке көрген оқ жонар, шеше көрген тон пішер» ... ... ... ... ... ... ... пен өнерін үйреніп өскен.
Шығармашылықта, ақындықта ... жас ... ... аса ... Ата ... ... ... оны мирас етуі қазақ отбасыларында
жиі кездесетін дәстүр. Билік, ... ... ... ... ... сияқты ата-баба өнерін жеті атасына дейін жалғастырған
әулеттер қазір де баршылық.
«Әкеге ... ұл ... ... ... қыз ... ... ... қыз балаларының
тәрбиесіне аса үлкен назар аударды. Кәмелетке толғанға дейін бойжеткен
болашақ отбасы ... ... ... ... ... Ол ерінің адал
жары, ана болу, отбасы беріктігін сақтаушы қызметіне, шаруашылықтың барлық
жақтарын ... ... ... ... қарсы алуға, туыстарын сыйлап
қадірлеуге дайындық тәрбиесі. Көргенді отбасылары қыз баланы ... ... ... ... Қыз ... тәрбиесіне ең бірінші анасы жауапты
болған. Сондықтан қазақ «Шешесіне қарап қызын ал» - ... ... ... үйлену тойының ертеңінде бүкіл ру, әулет, ауылға
келін болып саналады. Өзі аттаған ... ... ... ... ... ... ... келінді қызынан кем көрмеген.
Қазақ дәстүрінде үлкеннің атын атамай, тіріде өзін, ... ...... ... ... мен ... айғағы.
Тұрмыстағы көргені мен түйгені, ақылдылығы, парасатты келінді есейе ... ... ... ... ана ... ... құда түсіп, айттырған күннен бастап жігіт қыз ауылы үшін күйеу
атанып кете барады. Күйеу ... ... ... шықпайды, оған сыбығалы асы
деп асықты жілік пен төс тартылады.
Әрине, жасы егделеген ... ... ... ... ... белгілі. «Күйеу қартайса құда болады» ... осы ... ... жақтан әлденеше қыз алысып, қыз беріскендігін, күйеудің
де беделді адам бола ... ... ... ... «Күйеуді
қызым үшін сыйлаймын» деген сөзінде де үлкен мән бар.
Ұрпақ тәрбиесi - ұлт ... ...... ... ата, ... ... ... жақсы ұстаздан болады.
Абай
Отбасы – адам баласының алтын діңгегі. Өйткені адам ең ... шыр ... ... сәтінен бастап, осында ер жетіп, отбасының тәрбиесін
алады. ... да ...... аса ... әрі ... ... адамзат ұрпағына деген ықпалы мен әсер күшін өмірдегі ... ... ... ... болмайтындай. Өйткені ата-ананың балаға
деген тәрбиесінің орнын еш ... ... алар ... «Ел ... ... ... - деген нақыл сөз отбасы тәрбиесінің маңызын айқындатып
тұр емес пе?
Отбасы ... жас ... әр ... ... да, ... ... бір-
бірімен рухани жақындығы, мақсат ынтымақтастығы бар.
Атақты қазақ ақыны Қасым Аманжолов ... ... ... бір ...... ...... сен – премьер,
дегені бар. Шынында, отбасы – ол да бір ... ... Әр ... тән ... мен өнім ... ... және ішкі ... кіріс –
шығыс бюджеті, қастерлеп ұстанатын рәміздері, т.б. болатыны сияқты, әр
отбасы болмыс-тіршілігінің де соған ұқсас ... бар, оның ... ... пен косшылықты қажет етеді. Сондықтан отбасының құрылымына зор
маңыз біріліп, ... ... ... ар-намысын сақтауға, сырын
шашпауға, мүшелерін бір-біріне қатысты адалдыққа ... ... ... ... ... ... де осында.
Ата-ана өз отбасын нығайта отырып, сонымен бірге оның балағатқа толған
мүшелерін үй ... өз ... ... ... ... әрі өте ... ... саналады. Жас отаудың түтіні түзу шығып, махаббат пен тату-
тәттілік, береке-бірлік орын ... жылы ұяға ... ... ... ... ... көбіне-көп жас жұбайлардың үлкен үйде алған
тәрбиесі, көрген өнегесіне байланысты.
«Ұяда не көрсең, ұшқанда, соны ... ... ... қызын ал», -
-деп, халық бәрін бастан кешіп, сынақтан өткізгендіктен айтқан.
Хан ордасы, салтанатты сарайларда талай күн ... ... ... ... ... киіз ... қайтып оралғанда Жиренше шешен: «Айхай,
менің өз үйім, кең сарайдай боз ... - деп жаны жай ... ... ... ... ... терең мән бар. Әркімге, оның ішінде балаға өз үйінен
ыстық, өз үйінен кең де керемет ... жер ... жоқ. ... ... ... ... ... – қынабы, отқа – ошағы, ер
жігітке – өз үйі» - деген тамаша ... ... пен ... ... пен ... те отбасында шын
ықылас-пейілменен баланың көкірегінде орын тебеді.
Қазақ ... ... әке, ... ... ... ... – жанұя мектебінің
ұстаздары болады. Әке мен шешенің баласына қоятын ең бірінші басты талап-
тілектері - баланың «әдепті бала» ... ... ... ... ... « ... бол, ... етпе,
көргенсіз болма» деген ... ... ... ... құйып
өсірген.
Қазақ отбасында өз баласын мейірімділікке, имандылыққа баулып өсірген.
Үнемі ... ... ... көрген бала ақырында, өздігінен тіл алғыш,
адал, тиянақты, ұқыпты ... шыға ... басы ... деп ... ... ... баласына өздерін сыйлап-
құрметтеуді, өзгелерге, әсіресе үлкендерге, сыпайылық танытуды, ешкімді
мұқатпауды ... ... ... балаларының ер-азамат болып, халқына
еңбек етулерін басты міндет етіп қойған.
Отбасының ұйытқысы, берекесі, мейір-шапағат көзі – әйел. ... бұл ... ... ... ... деген сүйіспеншілігімен,
қамқорлығымен, ана жанын қас-қабағынан, жанарынан танығыштықпен ... ... ... әйел де ... аналық борышын ұмытпағанда,
әсіресе, ерімен қабағы жарасып, тату – сүйіспеншілікте тұрғанда мәртебесі
арта түспек.
Әйелдің еріне ... ... ... ... ... берік есте болуға тиіс. Мұның өзі, бір ... үй ... ... көзі ... ... ... балалар үшін әке беделі аналарының
сөзі, іс-қимылы, қас-қабағы арқылы қалыптасады. Мысалы, ерлі-зайыптылар
балалар көзінше бір-біріне қатты, балағат сөздер ... ... ... керісуге тиіс емес. Олай еткенде, өз беделдерін жоғалтудың, бала
-шағаның жүрегін шошытып, зәресін ұшырудың үстіне, олардың жанына кейін
өздері үй ... ... ... ... ... ... ... жағынан аналардың балаларға: «әкеңмен ақылдас», “әкең біледі»,
«әкеңнің айтқанын істе» т.б. ... ... бар ... ... ... ... ... «Абай» эпопеясында халқымыздың осыған
орайлас қадірлі дәстүрін танытатын мынадай бір ... ... ... ... үш жыл ... ... әке ... күн кешкіре жеткен,
13 жасар шәкірт бала – Абай аттан түскен бетте, амандасу ... ... ... ... ақылды да байсалды ана Ұлжан: «Әй, ... ... тұр, ... ... сәлем бер!» - дейді. Бір сәтке балалық сезім
жеңіп, қателік жіберіп алғанын түсінген жас Абай кілт ... ... ... бар ... ... оқшау топқа қарай адымдай жөнеледі».
Ұлы жазушы Мұхтар Әуезов мұны ... ... жылы ... ... ... ету үшін ғана ... онын тәрбиелік зор маңызын жоғары
бағалағандықтан да келтіріп отырғаны анық.
Ата-ананың бір-бірінің қадір-қасиетін осылайша ардақтап, беделін өсіруі,
араларында өкпе-наз, кикілжің туа ... оны ... ... ... шешіп отыруы – шынайы инабаттылық, әдептілік.
Сайып келгенде, қоғамда әдеп-инабат ... ... ... ... ... ... орасан зор. Әрбір ұяның қос тіреуі – ерлі-
зайыптылар ... ... ... ... ... ... ... бүкіл қоғамда, елде бейбіт те берекелі
тұрмысқа ... ... ... ... ... ... ... болашақ
қамтамасыз етілмек!

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы білім беретін мектептерде тәрбие жұмысына сипаттама8 бет
Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу. салыстырмалы-тарихи зерттеу (xyiii-xix ғғ.) Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері5 бет
Бөкей Ордасы 4 бет
"абай шығармашылығына әсер еткен үш арна"6 бет
"тұлға"3 бет
1986 жыл. 16 желтоқсан5 бет
Norton commander (nc) бағдарламамен жұмыс iстеу14 бет
SWOT талдау жүйесі3 бет
Web-бет дизайны, HTML18 бет
WINDOWS-тың негізгі ұғымдарымен танысу6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь