Би-би-си-дің әлемдік әуе толқынындағы бейнесі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
І ТАРАУ Би.Би.Си.дің әлемдік ақпарат айдынындағы орны ... ... ... .
1.1 Тарих және насихат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2. Ақпарат таратудың британдық әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
ІІ ТАРАУ Би.Би.Си.дің Орыс қызметінің хабарларының ерекшеліктері
2.1 Би.Би.Си.дің қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
2.2 Би.Би.Си.дің Орыс қызметінің хабарлары ... ... ... ... ... ... ... ... .46
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64
СІЛТЕМЕЛЕР КӨРСЕТКІШІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .66
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...68
ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...70
ИНТЕРНЕТ МАТЕРИАЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Халықаралық қатынастардың жалпы кешенінде мемлекеттердің ақпараттық қызметінің атқаратын ролі мен алатын орны барған сайын өсе түсіп отырғаны бүгінгі күндердің жұрт таныған заңдылығы болып табылады. Мұның өзі сайып келгенде, объективтік факторларға, идеологиялық процестер күрделілене түсіп, ондаған тәуелсіз жаңа мемлекеттердің халықаралық саясатқа белсенді түрде араласа бастауына және де халықтың сауаты өсе түсуіне байланысты болып отыр. Бұл үрдістің өрістеуіне бейбіт қатар өмір сүру мен қарусыздануда қол жеткен табыстар күшті ықпал етіп, ол халықтардың ынтымақтастығы мен өзара түсіністігінің, соның ішінде мәдени және ақпараттық байланыстардың өркен жаюына жағдай жасауда.
Бұл процесте теледидармен және баспасөзбен қатар, радио хабары да үлкен роль атқаруда. Бүгінгі таңда дүние жүзіндегі мемлекеттердің көпшілігі радионы дипломатиялық қызметтің маңызды тірегі ретінде қарастырып, белгілі бір дәрежедегі және белгілі бір нысандағы сыртқы саясаттарын соған иек арта отырып жүргізуде. Бұқараның дүниетанымын қалыптастырып, қоғамдық пікірге бағыт-бағдар беруде үлкен роль атқарып отырған заманымыздың осы бір маңызды факторының тұғыры барған сайын нығая түсіп отыр.
Бірінші дүниежүзілік соғыстың қарсаңында әлемде бар болғаны ондаған ғана радиостанциялар бар болатын, ал радио қабылдағышы бар адамдар да онша көп емес-ті. Алайда арада он жыл өтпей жатып радио станциялар жүздеп, радио қабылдағыштар дегеніңіз мыңдап саналатын жағдайға жеттік. Хабарымен көпшілік қауымды қамтитын бұқаралылығы, сондай-ақ шекаралық бөгеттердің болмауы радио хабарын таратудың аса маңызды бағыттарының бірі - шет елдерге арнап насихат тарату бағытын айқындап берді. Голландия,Франция және Англия секілді отаршыл елдер алғашқылардың бірі болып шет елдерге хабар тарата бастады.
30 –жылдардың басында құрылған Би-би-си-дің шет елдерге хабар тарату қызметі маңызды құралға айналып, оның көмегімен Британия имперализмі халықаралық саясатқа, сондай-ақ белгілі бір елдердің ішкі саясатына ықпал етуге ұмтылды. Сыртқы саяси насихатта тәжірибе жинақталған сайын корпорацияның осы саладағы ролі өсіп, адамдардың психологиясына , қоғамдық пікірге әсер етудің әдіс-тәсілдері жетіле түсті.
1. Артемов.,Би-Би-Си: история, аппарат и методы радиопропаганды. М:Искусство, 1978г.,с.11-21
2. Беглов С.И.: Внешнеполитическая пропаганда. Очерк теории и практики. М.1980 г., с. 80
3. Власов Ю.М.: СМИ и современное буржуазное государство. М:МГУ.1985 г.,с 187
4. Власов Ю.М.: Пропаганда за фасадос новостей: информационые материалы прессы на службе буржуазной пропаганды.М:МГУ.1976
5. Вачнадзе Г., Кашлев Ю.: Международный обмен информацией. Тбилиси.1986 г., с.113
6. В диапазоне современности. Радиовещание 80-х годов внашей стране и зарубежом.М:Искусство.1985 г., с.189-192
7. Белкина Л.: Телевидение и радиовещание зарубежом. М.1973г.
8. ДугинЕ.: Телекоммуникации в стране и мире. М. ВИПК. 1991 г.
9. Карелина В.М.:Организация работы информационной службы Би-Би-Си, М.НМО КРТ, с. 10-18
10. Колосов Ю.:Массовая информация и международное право.Человек и закон. 1978 г. №8 с.31
11. Кашлев Ю.: Массовая информация и международные отношения.М.1981 г. ,с. 61
12. Кашлев Ю.:Информационный взрыв:международный аспект.М:МО. 1988 г.,с.12
13. Кашлев Ю.: Идеологическая борьба или психологическая война.М. 1986 г., с. 81
14. Панфилов А.Ф.: Радиовойна история и современность. М:Исксство. 1984 г.
15. Финкельштейн Э. Русские голоса в зарубежном эфире. Знание. 1996 г. №7, с. 182
16. Фирсов Б.: О некоторых направлениях деятельности Британской радиовещательной корпорации.М. 1968 г.
17. Метологические проблемы изечения телевидения и радиовещания.М:МГУ.1981 г. с.131
18. Строкач А.А.: Международная радиопропаганда в системе информационно-пропагандистской работы.М. 1990 г. с. 20-26
19. В диапазоне современности: тенденции развития радио в современном мире. М. 1984г.
20. Осипов В. Ключи Би-Би-Си. Журналист. 1968 г. №5с. 56-58
21. Кубеков М. Би-Би-Си приходит в Казахстан. Казахстанская правда. 1994 г. 8 декабря
22. Англия. Лондон. 1987 г. №1-5
23. Любимов Б. Средства массовой информации Великобритании в 1995 году. Вестник МГУ.Серия 10.1996 г.№ 6
24. Любимов Б. Телевидение и радиовещание Великобритании в 1996 году. Вестник МГУ. Серия № 10.1997 г. №6 с.42-68
25. Любимов Б. Телевидение и радиовещание Великобритании в 1997 году. Вестник МГУ. 1998 г. №6
26. Панкин А. Королевство своих зеркал: вся история мировых СМИ.Итоги. 1998 г. №6
27. Радиостанция холодной войны.М: Новости.1972 г. с.73-78
28. Head Sterling Broadcasting in America.USA.Boston.1990.P.36
29. Barrie Macdonald. Broadcasting in the United Kingdom. Great Britain.London.1994.P.84
30. Times.1996.27 November.P.9
31. BBC on Air. 1999.№33-35
32. Интернет жйесінің ақпараттары.
33. Michael Tracey. The decline and Fall jf Public Service Broadcasting. Oxford university press.N.Y. 1998
34. BBC music magazine. 1997. June.P.46
35. Focus on Britain.1998.January.P.37
36. Transitions.1997. Voll.4.№7. Р.78
        
        КІРІСПЕ
Халықаралық қатынастардың жалпы кешенінде мемлекеттердің ақпараттық
қызметінің атқаратын ролі мен алатын орны ... ... өсе ... ... ... жұрт таныған заңдылығы болып табылады. Мұның өзі
сайып ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз жаңа мемлекеттердің халықаралық
саясатқа белсенді түрде араласа бастауына және де халықтың сауаты өсе
түсуіне байланысты болып ... Бұл ... ... ... ... өмір
сүру мен қарусыздануда қол жеткен табыстар күшті ықпал ... ... ... мен ... ... соның ішінде мәдени
және ақпараттық байланыстардың өркен жаюына жағдай жасауда.
Бұл процесте теледидармен және баспасөзбен қатар, ... ... ... роль ... ... ... дүние жүзіндегі мемлекеттердің
көпшілігі радионы дипломатиялық қызметтің маңызды тірегі ретінде
қарастырып, белгілі бір ... және ... бір ... ... ... иек арта ... жүргізуде. Бұқараның дүниетанымын
қалыптастырып, қоғамдық пікірге бағыт-бағдар беруде үлкен роль атқарып
отырған заманымыздың осы бір маңызды факторының тұғыры ... ... ... ... дүниежүзілік соғыстың қарсаңында әлемде бар болғаны ондаған
ғана радиостанциялар бар болатын, ал радио қабылдағышы бар адамдар ... көп ... ... арада он жыл өтпей жатып радио станциялар
жүздеп, радио қабылдағыштар дегеніңіз мыңдап саналатын ... ... ... қауымды қамтитын бұқаралылығы, сондай-ақ шекаралық
бөгеттердің болмауы ... ... ... аса ... ... - шет елдерге арнап насихат тарату бағытын айқындап ... және ... ... ... елдер алғашқылардың бірі
болып шет елдерге хабар тарата бастады.
30 –жылдардың басында құрылған Би-би-си-дің шет елдерге хабар тарату
қызметі маңызды ... ... оның ... ... ... ... ... белгілі бір елдердің ішкі саясатына ықпал
етуге ұмтылды. Сыртқы саяси ... ... ... ... осы ... ролі өсіп, адамдардың психологиясына ,
қоғамдық пікірге әсер етудің әдіс-тәсілдері жетіле түсті.
Имперализм дәуірінде капитализмнің іркілісті ... ... ... шикізат көздері жолындағы қайшылық күресті шиеленістіріп,
оның ақыр аяғы соғысқа әкеліп соқтырды. ... да ... ... сыртқы саясатын негіздеп, оны қолдап отыруға бағытталған
саясат үшін пайдаланылды. Би-би-си радиосы , әсіресе, Англияның шет елдерге
хабар тарату қызметі ... ... ... тізе ... ... ... ... өрістеп дами түсті. Соғыстан кейінгі кезеңде
Англияның шет елдерге хабар тарату қызметінің дамуы антисоциалистік сыртқы
саясатпен байланысып ... Шет ... ... ... қызметі бұл уақытта
имперализмге қарсы ұлт-азаттық қозғалысы өріс алған ... ... ... ... салу ... ... бағындырылды.
Бүгінгі күннің өзінде көп кезеңді дамуының нәтижесі ретінде
жеделділігі ... әрі ... ... көзі ... биік беделге ие болып
отырған Би-Би –Си дүние жүзілік ... ... ... ... ... шетелдік қызметтердің қатарына батыл қосуға болады. Алайда
Англияның шет елдерге хабар тарату қызметі бүгінгі таңда өзі ие болып
отырған осынау қасиеттерінің, ... мен ... ... қол ... ... ... ... да магистрлік жұмысымның
негізгі мақсаты: мұндай дәрежеге жету үшін Би-Би –Си өз дамуында қандай
кезеңдерден өткендігін ашып көрсету. Бүкіл ... ... ... өз ... белгілі бір аудандар мен елдерге тарататын
аймақтық қызметтердің ... ... ... ... ... ... хабарлар
мен бағдарламалар жайын , олардың Би-Би-Си радиосында қандай ... ... ... ... ... ... ... қызметтің
ақпараттық хабарларының жалпы бейнесін көрсету. Ол үшін мына мәселелерді
қарастырдым: Би-би-сидің даму кезеңдерінің өзіне тән ... ... ... шет ... ... ... берілу формасы мен жанрларын анықтадым. Орыс редакциясының
жаңалық хабарларын мысалға ала отырып, ақпараттық хабарлардың мазмұнына
талдау жасадым.
Аталған ... атап ... ... ... ... шет
елдерге хабар тарату қызметінің зерттелу деңгейі, белгілі дейтін
халықаралық радио қызметтерінің хабар ... ... ... ... ... онша көп ... Би-Би-Си радиосын
тереңдей зерттеген кітаптар да аз және де олар негізінен алғанда Кеңес
Одағы кезінде, 70-80 жылдары жазылған. ... орай ... ... ... өте келе ... өзі де ... әлеуметтік-саяси
және коммуникациялық тұрғыдан өзгеріске ұшыраған. Осы саланы ... әрі өз ... ... ... , ... ішінде оның Бүкіл
дүние жүзілік радио хабарын тарату қызметін зерттеуге арнаған мамандардың
қатарында мен өзінің еңбектерінде ... ... ... хабарын
тарату корпорациясының қызметін сипаттауға ұмтылыс жасаған Б.Фирсовты,
сондай-ақ Би-би-си-дің 1975 жылға дейінгі даму үрдісін толық ... ... пен ... өз зерттеулерін халықаралық радиохабарын тарату
мәселесіне арнаған А.Панфиловты, Ұлыбританиядағы коммуникациялық жағдаймен
шұғылданған В.Карелина мен Б.Любимовты алдымен атар едім. Би-Би-Си
Бүкілдүние ... ... ... ... қазақстандық журналистер мүлдем
дерлік жоқ. Сондықтан да менің магистрлік қорытынды жұмысымның құрылымы
ресейлік зерттеулердің және бірқатар шетелдік журналдардың ... ... ... ... мен өз жұмысымда Бүкіләлемдік
Интернет желісінен алынған тың ... мен ... ... ... ... ... экономикалық,
дипломатиялық, саяси қарым - қатынастарында қол жеткен табыстармен қатар,
шет елдердің ішкі өмір –тіршілігі ... ... ... ... ... атқарып отырған ролі туралы ақпараттарға деген
қажеттілік те өсе ... ... ... бүгін таңда барлық салалар
бойынша іске асырып жатқан көп қырлы ынтымақтастығы аталған тақырыптың
өзектілігін айқындайды, өйткені шет елдердегі бұқралық ... ... ... ... ... ... жайында біліп отыру Қазақстанның
журналистері үшін өте қажет. Сондықтан да менің ... ... ... Бүкіл дүние жүзілік радио қызметінің шет елдерге хабар ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерге
ұшырағанын, олар әлемдік хабар Тарту ісінде қандай бағыт ұстанып отырғанын
ашып көрсетуге бағытталдыв.
Жұмыстың қүұрылысы - кіріспеден,үш бөлімнен,
қорытындыдан,библиграфиялық көрсеткіштерден және қосымшадан ... ... ... ... даму кезеңдері, мемлекеттің
жүргізген саясатына байланысты олардың атқарған міндетттері мен ұстанған
бағыттары ... баян ... ... ... ... шет ... хабар тарату
қызметінің бүгінгі таңдағы даму үрдісіне арнадым.
Үшінші тарауда, ... ... ... ... қызметі орыс
редакциясының жаңалық хабарларының құрылымын ... ... ... ... ... ... қол ... қағидалары, Би-Би-Си-дің
қазіргі кездегі жетістіктері атап өтіледі.
Қосымшада Интернет жүйесінен алынған кейбір материалдар
келтірілген.
І ТАРАУ
“БИ-БИ-СИ-ДІҢ“ ӘЛЕМДІК АҚПАРАТ АЙДЫНЫНДАҒЫ ОРНЫ
1.1 ... және ... ... осы ... ... дамуын радиосыз ойға алудың өзі
мүмкін емес, ол қазір жұмыр жердің әртүрлі түкпірлерінде әлденеше
миллиондаған адамдардың негізгі ... ... ... отыр. Бұқараның
дүниетанымын қалыптастыруда үлкен роль атқаратын осы заманғы бұл маңызды
фактордың қоғамдық ... ... ... ... барған сайын беки
түсуде.
Егер тарихқа үңілер болсақ, біз радиоэфирді игеру ғаламат қарқынмен
басталғанына көз жеткізер едік. Бірінші дүние жүзілік соғыстың қарсаңында
радио ең ... таза ... ... ... – атап ... байланыс
үшін пайдаланылды. Радионың әскери мүмкіндіктеріне мүдделілік танытқан
Британия мен Американың әскери-теңіз ... ... ... ... ... ... ... олардың бір-бірімен байланысуына, сондай-ақ
алыс көкжиектің арғы жағындағы жағалау бекеттерімен байланыс орнатуына
мүмкіндік берді /1 /. Алайда объективтік жағдайларға - әртүрлі ... және ... ... ... ... ... мен
таптардың мүдделеріне орай радио бірте-бірте халықаралық насихат құралына
айнала бастады. Әсіресе, Германия,Италия,АҚШ және Англия секілді алдыңғы
қатарлы ... ... ... ... мақсатында пайдалануға тырысып
бақты. Енді Англияның халықаралық раио хабарын ... ... ... ... ... ... жиырмасыншы жылдары отаршыл империялардың, соның
ішінде Англияның тарихында езілген халықтардың ұлт-азаттық қозғалысының кең
қанат жаюымен атап өтілетіні белгілі. Басқа да капиталистік ... ... ... ... ... ... ... сақтап қалу үшін
қолдан келгеннің бәрін істеп бақты. Радио насихаты да дәл осы ... ... ... ... ... ... ... бастап-ақ радионы
отарлау саясатының құралы, халыққа ықпал етудің жаңа мүмкіндігі ... ... ... саясат пен экономикаға ықпал етіп,
бақылап отыруының әдіс-тәсілі ретінде пайдалануға ұмтылды.
Би-Би-Си-дің шет елдерге хабар ... 1932 ... 19 ... ... ашылды. Ағылшын тіліндегі оның хабарлары Австралияның,
Үндістанның, Оңтүстік Африканың, Батыс Африка мен Канаданың аумақтарын
қамтиды /2 /.
Техникалық ... ... шет ... ... ... ... қарағанда он жыл кеш басталды. Алайда 1925 ... ... - әуе ... ... құрлығына тәжірибе ретінде ағылшын тілінде
хабар тарата бастады, ал 1930- 31 жылдары АҚШ-тың, Австралияның,
Скандинавия елдерінің ішкі ... ... ... ... ... және ... ... бағдарламаларын таратып тұрды. Билік
басындағы топтар шет елдерге хабар таратуды одан әрі ... ... ... ... да 1933 ... ... ... радио насихатына қаржы
салуды едәуір арттырды /3/.
Би-Би-Си-дің шетке хабар таратуы тек 1938 жылы ғана жеке – ... ... ... ... ... және де ... себебін ең алдымен
Ұлыбританияның ішкі саясатындағы ерекшеліктерден іздестірген дұрыс. Ең
алдымен империяны “ ықпалдастырумен“ әбігерге ... ... ... ... бір ... дейін отар елдерде радио насихатын жүргізген
дұрыс деп санап, шет тілдерде хабар ... ... ... жоқ, оның ... ... ... ... ұстанып, “агрессорды ауыздықтауға“
бағыт алған болатын. Бұл жердегі тағы бір себеп ... кең ... ал ... өзі , түптеп келгенде, әлемнің барлық аймақтарында ағылшын
тілінде хабарлар тартуға мүмкіндік бергшен- ді. Ағылшын тілінің ... ... ... ғана ... ... ... ... де атап өтуде үлкен роль атқарды, сөйтіп бүкіл әлем сөйлеп
отырған тілде хабар тарататын ақпарат көзінің беделін асқақтатты. ... ... 1938 ... ... ... колонияларына қысқа толқындағы
хабарларды тек ағылшын тілінде ғана таратып келді. Әйтсе де ... ... ... ... ... ... ... Би-Би-Си бұл
кемшілікті барынша қысқа мерзімде түзетіп, радио ... бел шеше ... ... ... ... Жерорта теңізі мен Таяу Шығыс
ауданындағы саяси, әскери, экономикалық ... ... ... ... ... ... мүдделері бір-біріне кереғар келіп қалды.
Нацистік Германияның пікірлесі болып табылатын Италия, Муссолини, өкімет
билігін басып алғаннан кейін, сыртқы саяси насихатты өрістете түсіп, ... ... ... станция салды, сол жерден Солтүстік Африка мен Таяу
Шығыстың ұлан-байтақ аудандарына араб тілінде насихат жүргізе бастады.
Өзінің империалистік мүдделерін қорғап, Италияға қарсы ... ... ... жүргізуі итальян фашистерін әбден
ашындырды. Олар Жерорта теңізіне көрші жатқан елдерде ағылшындарға қарсы
кең ауқымды науқан бастады. ... жағы да ... ... ... бақты. Сөйтіп, эфирде “ағылшын-итальян радиосоғысы“ деп аталған
шын мәніндегі шайқас қызу өрістеді.
Бұл тақырыпты қозғамас бұрын “радио соғысы“ ұғымын талдап ... ... ... ... өз ... бар. Оның ... болуы мен
өрістеуі, бағыт-бағдары мен мазмұны, нысандары мен әдіс-тәсілдері таптық
саясатпен астасып жатыр. Капитализмнің әр текті дамуы ... ... ... ... өнім ... рыногы, шикізат көздері
жолындағы қайшылықтар мен күрес-тартысты шиеленістіріп жібереді. Осының
бәрі соғыс өртін тұтандырып, өзге біреудің жерлерін ... ... ... Экономикалық экспанция саяси және идеологиялық экспанциямен біте
қайнасып, бұл өз кезегінде капиталистік мемлекеттердегі бұқаралық ақпарат
құралдарының қызмет сипатына ықпал етеді. ... ... ... ... ... ... сыртқы саясатын негіздеп, қолдауға бағытталған
насихат үшін қолданыла бастайды.
Халықаралық радио хабарының пайда болу процесі әрқилы болып
келетініне қарамастан, ... ... ... оның аппаратының
қалыптасу ерекшеліктерін , бағыт-бағдарларын , жұмыс тәсілдері әрқалай
болса да , ол ... ... ... ... ... ... ... түсініктерін, талап-тілектері мен арман-
мүдделерін өзгертуге, осы арқылы бұл қаруды қолданып ... ... ... қарым-қатынастар мен саяси-сипаттағы іс-әрекеттерді
туындатуға немесе ынталандыруға “ /4/ әрдайым ұмтылып бағады.
Сөйтіп, АҚШ-тың, ... мен ... сол ... ... ... капиталистік елдердің халықаралық радио хабарының пайда болуы ең
алдымен ... ... ... ... ... ... ... радиосоғыс басталып кетті. Ағылшын-итальян соғысы 1935 жылдан
бастап 1938 жылға дейін созылды. Жоғарыда атап көрсетілгеніндей,
итальяндар Бариде ... ... ... ... арқылы британ империясы
хақындағы жан түршігерлік жаңалықтарды өз тыңдаушыларына күн сайын әртүрлі
араб диалектілерінде хабарлап жатты, осы арқылы олар араб халықтарын
ағылшындарға ... ... ... ... ... ... ... Ең бір
сорақысы, эфирдегі осы бір империалистік радио соғысында, осы бір саяси
ойында негізінен тыңдаушы халық ... ... ... ... ... басып дағдыланып қалған Англия бұл радио соғыста есесін
алдыра бастаса да, көп кешікпей өзінің насихатын қайта құра алды.
Үкіметтің ... ... араб ... ... ... арнайы қызмет
құрылды. Сөйтіп, Би-Би-Си 1938 жылдың 3 қантарында өз тарихында алғаш рет
шет ... ... ... ... /5/. ... ... ... хабар
тарататын қызметін ашқан бойда қарсы шабуылға көшті. Итальяндық
қарсыластары секілді, олар да араб әлемінде тұрақты бағытталған
радиоқабылдағыштар тарата бастады. ... Кипр ... ... екі бірдей маман шақырылып, жаңалықтар, “көңіл көтеретін
көріністер“, араб әлемінің ағылшындарға іш ... ... ... ... ... ... ... Ислам да қадеге жаратылды. Бари радио
станциясының “қос әншісіне“ жауап ... ... - Си ... ... қайраткері Мұхамед Абдолла Вакабтың уағыздарын таратып, Құран оқуға
кірісті. Дініне берік әрбір мұсылман баласы күн шыққаннан күн батқанға
дейін ораза айы бойы ... ... ... тағы бір беделді дінбасы –
Абдол Мұстафа аль-Марагхидің оразаны қалай ұстап жүргенін бейнелеп
көрсетумен болады /6/.
Лондон радиосы халықтың психологиясына ... ... ете ... ... ... жасау жолындағы күресте итальян насихатын тықсыра
берді. Араб халықтары біртіндеп Бари ... ... шүбә ... ... 1938 жылы қарсыласушы жақтар арасында келісім жасалып,
ол бойынша Италия өз ... ... Араб ... елдеріндегі ағылшын
шептеріне тиіспейтін болды. Осы радио соғысының қорытындылпарын шығара
келіп, мына жайды атап ... ... ... бұл ... ... Таяу және Орта ... елдеріне ықылас қоюынан пайда болды.
Италиямен арадағы радио жекпе-жегін ойдағыдай өткізген Би-Би-Си эфирдегі
өз қарсыластарымен күш сынасуда ... ... ... ... ... ... радио өнерінің жаңа заңдарын қолдана отырып,
бұқара халықтың сана - сезіміне ықпал ету ... ... ... ... ... алдау-арбау, өтірік-өсек, демагогия
технологиясын дамытып, жетілдіре түсті.
Араб тілінде хабар таратумен қатар Би-Би-Си-де шет ... ... ... де ... соң бірі ... бастады. Мысалы, 1938 жылы
Латын Америкасы мен Еуропаға ... ... ... алынып, француз, неміс және
итальян тілдеріндде жаңалықтар бюллетеньдері беріліп тұрды /7/. ... ... ... ... Ол ... тарапынан кеңейе түсіп келе жатқан
идеологиялық экспанцияны, оның ... ... ... бара ... ... отырған Британия бишікештерінің саяси мүдделеріне сай әрекет
етті. Мюнхен шарты гитлерлік басқыншылықты тіптен де кеміте алған жоқ,
қайта Германия соғысқа әзірленуде ... бір ... ... ... ... ... оның қуатын арттыра түскен еді. Сөйтіп, Германия
ағылшындарға ... ... ... ... ... Ал Англия боса, ол
да өз кезегінде саясатын біртіндеп қайта қарауға, демек жалпы насихат
ісін, соның ішінде шетелдік аудиторияға ... ... ... ... ... ... хабар таратылатын тілдердің санын көбейтіп қана
қоймай, радио насихатын айтарлықтай кеңейте түсу мақсатында 1939 жылы ... төрт ... ... ... ... салды. Нақ сол жылы
Ұлыбританияда Ақпарат министрлігі, сондай-ақ “психологиялық соғыс
комитеті“ құрылды. Насихат жұмысының сол ... ... ... аңғаруға
болады: Англияның өзінде ақпарат министрлігінің 2950 қызметкері және шет
елдерде 3600 ... ... Шет ... ... және ... органдары
ағылшын елшіліктері мен дипломатиялық миссияларына бағынышты етілді /8/.
Бұған қоса, Лондон радиосы Ақпарат министрлігінің көмегімен хабарларды
жасырып тыңдау және ... ... ... ... ... Бұл бөлім басқа
елдердегі радио насихаты туралы ақпараттардың басты көзіне айналып,
әртүрлі мемлекеттердегі халықаралық ... ... ... ... ішкі ... ... ... түрлі құнды материалдар беріп отырды.
Бірінші дүние жүзілік соғыс ... ... ... ең ... оның шет ... ... тарататын
бөлімдеріне, жаңа да жауапты міндеттер жүктеді. Би-Би-Си ағылшын барлау
орындарымен және құпия радиостанциялармен біріге отырып, ... ... жеке адам ... қарсы жаппай “психологиялық“ соғыс жүргізуге
тиісті болды.
Сонымен бірге Лондон ... ... да ... ... қалыстарға және де ең бастысы – Гитлер басып алған елдерге
арналған ... ... ... /9/. ... ағылшын - неміс шайқасы
Англия Германияға қарсы соғысқа кіріспес бұрын басталды. Би-Би-Си-дің
неміс тіліндегі алғашқы хабары 1938 ... 28 ... ... ... ... берілді. Би-Би-Си-дің неміс тілінде
хабар тарататын қызметі барынша тез ... дами ... 1939 ... ... ... Германияға қарсы соғысқа кірісті. Би-Би-Си жүйесінде
төтенше жағдайға бәрі де дайын етіп қойылған ... ... жаңа ... іске ... тағы бір радио толқын
пайдалыныла бастады, ол арқылы Еуропаға хабар таратылып, қызметкерлердің
барлығы соғыс жағдайына көшірілді. 1939 жылы ... ... ... ... ... 84 сағаттан астам, ал 1940 жылы 65 сағат болды.
1940 жылы Лондон радиосы он бес шақты тілде хабарлар ... ... ... ішкі ... тарату қызметін қосқанда, екі есе
дерлік көбейіп, шамамен бес мың адамға жетті /10/. Атап ... ... ... ... нацистік оккупациядан кейін осында қоныс
аударып келген ондаған-жүздеген шетелдіктер жұмысқа ... ... ... ... тыңдаушыларға арнап хабар тарату жөніндегі жауапкершілік
Би-Би-Си-ге және ... ... мен жау ... ... ... халқына
арналған насихат басқармасына жүктелді, бұл басқарма Саяси барлау
басқармасымен қоян-қолтық жұмыс істеді. Бұл ... ... тізе ... ... ... сарапшылар мен кеңесшілердің көмегімен жаңа саяси
бағытқа сай болуға тиісті насихат тактикасын әзірлеумен айналысты. Би-Би-Си-
дің негізгі қарсыласы - ... ... ... ... ... ... ... тілдердің саны жағынан Лондон радиосынан айтарлықтай
басым түсіп жатты, ... ... ... қаржысы көп әрі
техникасы жетілген болатын. Гитлерлік насихат Англияның экономикалық және
саяси әлсіздігіне және оның түбі ... ... ... ... ... да ... ... – зерттеушілер техникалық және
ұйымдық тұрғыдан алғанда Би-Би-Си соғысқа ... емес еді деп ... ... ... ... ... осынау ағылшын – неміс радио
соғысында барынша дәл қимылдап бақты. Оның ... ...... ... ... ... бүркемеленіп отырды.
Осы заманғы Би-Би-Си қызметінің негізін құрайтын бұл насихаттық әдіс-
тәсілдер алғаш рет дәл сол кезеңде кеңінен сынап көрілген ... ... ... ... ... хабарлар секілді,
саясаттан тыс нәтижелерге әкеліп соқтыратыны дәл сол кезде айқын болған
еді. Сөйтіп, Англия насихаттың ... ... ... ... ... ... Би-Би-Си –ді тыңдағанды артық көрді, өйткені
олар майдандағы жағдай туралы шындықты біліп отырғысы келді және олар
Берлинге қарағанда сенімді болатын / ...... ... ... басталған кезде Англия жағы
психологиялық соғыста қолға тиген құралдардың барлығын ... ... ... ... кезінде Би-Би-Си-дің ешкімге бүйрегі бұрмайтын
“турашылдығы“ дәуірлеп тұрса да, ... жағы ол ... ... ... онша ... Фашистік Германия жұрт көзінен
жасырып пайдаланып келген радионасихаттың әдіс-тәсілдерін өзі де қолданып
отырғанын Англияның үкіметі ... ... ... ... Олар ... ... ... ұстанды. Мысалы: жаппай иландыру қағидалары
(қалың бұқараның ортасында жүрген адамға тән психологиялық ерекшеліктер
өзгермейді); сезімге тиетіндей сөз арнау (“идея дегеніңіз тыңдаушыларға
олардың ... ... ... ... ... ... бара-бар
дейтіндей қарапайымдылық ( “насихатшы өзінің уәждерін дайын емес ақыл да оп-
оңай қабылдай алатындай етіп қарапайым да түсінікті етіп құра ... ... ... ... ( ... төзуге болмайтындай догматы әрі бір
жақты сипатта болуы жөн“); ... ... ... ... ... ... жалпы жұртқа түсінікті етіп ұсына отырып, сіз
олардың қалың бұқара ойланып жатпастан ... ... ... ... еш ... ... ... “қайталау әдісі өзгеріп отырғаны
дұрыс“); өсек-аяңды пайдалана білу қағидасы (“насихатшы ... ... ... алдына қоймайды, өсек-аяңды пайдалану керек пе, жоқ па -
бұл ... ... ... ... ... ... ... насихаттың
мақсаты мен оның қолда бар құралдарына көбірек қатысты болуы мүмкін");
жаппай иландыру процесіндегі ... ... ... (көп адам қатысқан
митингілер және радио арқылы сөз сөйлегенде шешенге көпшіліктің көңіл
ауанын қоздыру ... ... ... көп ... сездіру (жаппай
иландыру процесі, істің шынтуайтына келгенде, насихатшының ерік-жігері мен
аудиторияның ерік-жігері арасындағы қақтығыс болып табылады; егерде
насихатшы осы екі ... ... ... ... ... аудиторияға
өзінің ерік-жігерін таңа алса, онда ол өзінің батылдығы мен мінез-
құлқының икемді күш-қуатын аудиторияға ... ... ... ... ... ... ... мынадай түйін жасауға болар еді: бұл
тезистердің идеологиялық жағы- қоғамдық сананы түсіне біліп, оған
тиісінше баға беру – насихаттың ... ... ... ... Ал
насихаттық қызметтің толымды болуы мен оның нысандары қоғамдық санаға
қандай сипаттардың жатқызылуына байланысты болады. Сөйтіп, насихат "көңіл-
күй жағдаяттарын" таза механикалық түрде ... ... ... ... өңі ... ... түсінікке арқа сүйей отырып,
ағылшынның идеологиялық диверсанттары, өз қарсыластары ... ... ... ... ... ... құйтұрқы әдістері мен
құралдарын пайдаланып бақты. Мәселен, Би-Би-Си соғыс кезінде
түсініктемелердің санын едәуір ұлғайтты, Германияға таралған хабарларда "
белгілі бір адамдарға ... ... ... ... болды. Белгілі бір
тақырып бойынша маманданып алған және эфирге үнемі шығып тұратын
насихатшы ... ... ... ... ... ... көрінбейтін,
бірақ психологиялық тұрғыдан берік байланыс орнатуға тырысты. Би-Би-Си
болса, дөрекі шабуылдаушы ... мезі ... ... бой ... ... ... "объективті" сипат беруге ұмтылды: бұл орайда ол тіпті
Англия мен оның одақтастарын сынап жіберуге, олардың табысты болмаған
істерін жария ... және т.б. әзір ... ... ... ... ұстана
отырып, Лондон радиосы нақ осы кезеңде ауа райы ... ... ... ... ол ... да әдіс-тәсілдермен бірге "психологиялық
соғыс" арсеналына қосылды. Ауа - райы мәліметтерінің саясатқа байланысы
жоқ-ты және де олардың өңін айналдырып ... де ... ... ... ... өздері ұғынатын еді. Екінші жағынан, оның тәп-тәуір
насихаттық тиімділігі де бар ... ... ... атап көрсетілген қасиеттеріне оның тағы
бір таптырмас қасиетін - хабарларды жедел тарата білетінін қосуға болар
еді. Бас-аяғы әлденеше ғана ... ... ... ... ... ... күшті әсер етіп, ұзын- сонар түсініктемелерге
қарағанда насихат тұрғысынан әлдеқайда тиімді болып ... ... осы ... ... ... пайдалана білді.
Германияға насихат тарататын Лондон радиосы күн сайын эфирге он бес
- жиырма реттен ... ... ... ... ... хабарлардың көлемі
аптасына 1939 жылы -7, 1941 жылы -28,5, 1943 жылы - 34,5 сағаттан асып
түсті. Іс жүзінде әр бағдарлама ... ... ... ... ... басталып отырды. "Би-Би-Си“ хабарларындағы жаңалықтар
ең бастысы ғана болып қойған жоқ, сондай-ақ ... ... ... дені ... ... ... деп атап ... кейін Би-Би-Си-дің жылнамашысы
болып саналатын А.Бригс /13/. Шындығында да, ... ... ... ... ... тез берілетін ақпараттардың сарқылмас көзі ретінде
қызықтырды. Дегенмен, әрбір хабар, әсіресе ... ... ... ... бір ... ... аулақ кете алмайтын, ал империалистік
хабар тарату практикасында бұған ... әрі ... ... ... хабар
тарату дағдысы да ілесе жүретін. " Насихат, бір қарағанда, жаңалықтармен
берілетін секілді болып көрінеді, яғни ол адамдардың нақты ... ... ... ... іс ... фактілерді немесе
жалған фактілерді (“ұйымдастырылған оқиғаларды“ ) іріктеп алу, сондай-ақ
оларды ақпарат арналары арқылы тықпалап тарату адамдарды ойға ... ... ... бір сәт ... да ... ... ... үшін
реттеліп отырады /14/. Осылайша, радио соғысына бел шеше ... ... ... ... да, ...... ... арқылы да
шетелдік аудиторияға ықпал етудің небір қитұрқы әдістерін кең көлемде
қолданып бақты. Соғыс жылдарында Би-Би-Си Канада мен Австралияның, Жаңа
Зеландияның, Қытайдың, ... ... ... ... ... ... бірнеше станциялары мен АҚШ-тың 72
радиостанциясын өзінің ақпараттарымен қамтамасыз етіп отырды. Және де ол
осының өзін ... ... ... Ал ... дүние жүзілік соғыстың
аяқталуымен бірге радио соғысы да аяқталды.
Екінші дүие жүзілік соғыс Анлия үшін радио насихатының стратегиялық
және тактикалық ... мен ... ... әрі жетілдіре түсудің жақсы бір мектебі болды, мұның өзі сайып
келгенде, империалистік идеологияның өзіндік мән-мазмұнынан туындап
насихаттық ықпал етудің нысандары мен әдіс-тәсілдерін ... ... ... ... ... ... тұрғыдан жаңа кезеңге аяқ басты.
Соғыс жылдарында Англия мен басқа да бірқатар елдердің ішкі радио
насихатын саяси ... ... көп ... ... ... ... ... Ол империалистік мемлекеттердің сыртқы саясатының
негізгі бөлігіне айналды, саяси директивалар сипатына ие болып, үкімет
деңгейінде жүргізіліп отырды.
Англияның барлық деңгейлердегі радио хабарларын жоспарлауда ... және ... да ... ... ... ... ... негізгі орын алды. Сол кездегі Батыс радио орталықтарының
арасында Кеңес Одағына арнап бірінші болып тұрақты радио хабарларын ашқан
да осы Би-Би-Си еді. Оның орыс ... ... ... ... ресми түрде
1946 жылдың 24 наурызында ашылды. Алайда осы орайда орыс тіліндегі алғашқы
хабарлар 1942 жылы ... ... атап ... жөн. Бұл ... ... дұшпандық сипатта болғандықтан, көп кешікпей оларды тоқтатып
тастауға тура келді. Тек 1946 жылы ғана бұл қызмет қайтадан жұмыс істей
бастады. Оның ашылуы ... ... ... сөзінен кейін бір айға
жетпейтін уақыт өткенде болған еді. Нақ сол кезде Англияның парламентінде
“Хабар тарату ... ... ... деген атқа ие болған үкімет
ұсынысы талқылана бастап, 1947 жылы күшіне енген арнаулы ереже
қабылданды. Осы ережеге сәйкес Би-Би-Си-ге ... ... ... мен ... қабылдауға арналған хабарлар таратуды қатамасыз ету“
міндеті заң жүзінде жүктелді /15/. КСРО-ға “қырғи қабақ соғыс “ ... ... ... Би-Би-Си оның бірінші нөмерлі айғайшысына айналды.
Лондон радиосы ... ... ... ұрып ... цифрлармен бастады.
Мысалы, алғашқы үш жылда оның орыс ... ... ... аптасына
тоғыз сағаттан асқан жоқ. Көп кешікпей Лондон радиосы өз хабарларын
жүргізетін шет тілдерінің ішінде орыс тілі бастыларының біріне айналды.
1947 жылы шет ... ... ... ... : ... ... беріп тұру, Англияның өмір – тіршілігін, оның
мәдениетін, ғылым мен өнеркәсіп саласындағы жетістіктерін көрсету
жөніндегі мақсаттары мен міндеттері ресми түрде ... ... ... ... ... оқиғалар турасындағы жедел де дәл ақпараттарды
қамтуға, сондай-ақ осы оқиғаларды терең де объективті түрде талдауға тиіс
болды.
Алайда ... шын ... ... ... ... ... сыртқы саясаттың бағытымен біте қайнасып жатты. Би-Би-Си-дің шет
елдерге хабар тарату қызметі мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландырылатын
еді, сондықтан да Корольдік хартияның ... ... үшін ... ... ... ... радио хабарларын тарату корпорациясының осы
бір қызмет буыны сырт қарағанда тәуелсіз болатын. Бірақ тек сырт қарағанда
ғана, ... ол ... ... еді және де ... ... таратылатынын, қай елдерге таратылатынын және қандай көлемде
таратылатынын ағылшын үкіметі айқындап отырды. Бір бұл ғана ... ... ... бір ... ... ... ... қай тұрғыдан
көрсетілуі керектігін де үкімет айтып отырады, яғни ... ... да ... сөз - ... ... дүние жүзілік соғыстан кейін ағылшын үкіметі мемлекет аралық
ауқымда антикеңестік және антисоциалистік ... ... ... отыру
бағытын ұстанды, сондықтан да социалистік мемлекеттердің тұрғындары шетке
таратылатын ағылшын ... үшін ... ... ... ... ... орыс ... хабарлары ұзақ жылдар бойына ағылшын - кеңес
қатынастарының жақсаруына едәуір ... ... ... келген факторға
айналды. Осы станцияның рухына тән дейтін “ объективизм“ стилінде
әзірленген халықаралық ... ... ... ақпараттардың айтарлықтай
ауқымы Кеңес Одағының ішкі және сыртқы саясатының өңін айналдырып ... ... ... әрекеттерін жасыра алмайтын еді. Британ радио
хабарын тарату корпорацияның күн ... ... ... ... өсек-аяң
мен ойдан шығарылған жаланы тарту, қоғамдық пікірді біржақты қайрай түсу
мысалдары толып жатты. ... ... ... ... ... ... сөздерді қақпақылдай қағып алып, таратты. Би-Би-Си
барып тұрған анти кеңесшілерге, КСРО-дан кетіп қалған Отан опасыздарына өз
микрофондарын ... ... ... 60-жылдары КСРО халықтарының
тілдерінде хабар таратып тұратын капиталистік елдердегі басқа да
радиостанциялар секілді, Би-Би-Си бағдарламаларында да халықаралық
тақырыптағы жаңалықтар, ақпараттық хабарлар негізгі орындарының ... ... ... ... ... ... ... бірнеше мақсатты
көздеді, тактикалық тұрғыдан алғанда олардың ішіндегі ең бастылары:
тыңдаушылардың назарын қайткен күнде де өзіне аударып, оны ұстап тұру,
фактілер мен ... ... өз ... ... ... ... өз елдеріндегі ақпарат көздеріне деген сеніміне жарықшақ
түсіру ... ... ... ... ... ... ... жетілдіруде Би-Би-Си ерекше табыстарға жетті. 60- жылдардың
аяғында және 70-жылдардың ... ... орыс ... ... ... ... әрқайсысы әдеттегі жаңалықтармен басталып, былайша
алғанда, оқиғаның тек өзін ғана ... ... ... ... ... әлдебіреудің (газеттің немесе радионың меншік тілшісінің) осы
оқиғаға баға берген пікірі қосақталған /16/. Пікірлердің ұқыпты іріктеліп
алатыны соншалық, материал сырт қарағанда ... ... ... ... ... көрінгенімен, түптеп келгенде ол радиостанцияның насихаттық
мақсаттарына сай өңін айналдырып шығатын. ... ... ... ... келеңсіз фактілер, мысалы, ағылшынның алтын қоры
азайып кеткендігі жайлы ақпарат енгізіліп отырды. Бұл да ... ... бір ... ... ... бергенде ешкімге іш
тартпайтындай әсер қалдыру қажет болды. Баспасөзге шолу жасалғанда
радиостанцияның белгілі бір мәселеге өз көзқарастарын ... , ол ... ... ... ... жайға тыңдаушылардың назарын - ықыласын
байлайтын кіріспелер жасалып отырды. Одан әрмен қарай газеттің материалдары
объективті түрде баяндалған секілді ... да, шын ... ... ол ... ... насихаттық мақсатқа ойыса беретін. “Психологиялық
соғыстың“ өріс ала түсуі КСРО-ға таратылатын Би-Би-Си радио хабарларының
көлемі күрт өсуіне әкеп ... ... ... ... жылында осы
редакцияға арналып бөлінген қаржы сомасы 1,8 фунттан 5,1 миллион фунтқа
дейін өсті /17/.
Кеңес ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
Чехословакия, Польша, Румыния, Болгария, Югославия және Венгрия секілді
басқа да социалистік ... өз ... ... ... отырды. Бұл
елдерге арналған империалистік радио насихаты да осы ... ... Оның ... да ел ... өмір ... ... құрылыстың
беделін түсіруге тиісті дейтін ішкі оппозиция ұйымдастыру болды. Бір
ерекшелігі, Ұлыбританияның Еуропадағы социалистік елдерге арналған
империалистік ... ... ... антиполяктық немесе античехтық яки
антивенгерлік сипатын емес, қайта ең алдымен антикоммунистік ... ... ... ... Радиостанция таратқан антикоммунистік ұрандар
социалистік елдер халықтарының ұлттық мүдделеріне қарсы ... ... ... ... ... жұмсақтығы мен салыстырмалы түрдегі
байыпты мақамының өзіндік себептері бар-ды. “Социалистік елдердің жастар
қауымын капитализмге ... ... бір ... тікелей тартпақ болсақ, біз
сөз жоқ ұтылысқа ұшыраған ... ... деп ... еді ... ... ... ... М.Лейти. Насихаттың бетін бүркемелеп, жат
идеологияны аударма айналма жолдармен жеткізуге деген ұмтылыс осыдан
туындап жататын ... ... мен ... ... ... ... корпорацияның шығысеуропалық және кіндікеуропалық
қызметтері әзірлеп отырды. 1977 жылы шығысеуропалық қызмет Кеңес Одағына
аптасына 32 сағат, Югославияға – серб-хорват-словен тілдерінде ... ... - 14 және ... - 12,5 ... ... ... ... қызмет чех және словак тілдерінде аптасына 21,5 сағат,
поляк тілінде -21,5 ... және ... ... - 18 ... ... беріп
отырды. Салыстыру үшін Би-Би-Си-дің айтарлықтай ықшамдалған
бағдарламаларын: фин ... ... - 8 ... грек ... және ... ... -7 ... бағдарламаларын мысалға
келтіруге болады. Сөйтіп, шет елдерге таратылған хабарлардың жалпы ұзақтығы
704,5 сағатқа жетті / 19/. Бұл деректерді салыстыру арқылы басқа
капиталистік ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай артық екенін байқауға болады.
Осылайша, Англия мен басқа да империалистік мемлекеттер үшін социалистік
елдердің қаншалықты маңызды роль атқарғанын ... ... ... ... да ... ... капиталистік елдер секілді, Англия да өзінің
ықтимал тыңдаушылардың ақыл-ойында сол ... өңі ... ... ... үрей мен сенімсіздік көңіл күйін туғызуды ... ... да осы ... ... ... ... бір ... – ондағы орнап тұрған құрылысты құлату мақсатына бағындырылды.
Түптеп келгенде, мұндай көз-қарасты дұшпандық ниеттен өзгеше айқындауға
болмайтын еді.
Би-Би-Си өз кезегінде ... ... ... " шет ... ... да ең ... ... болды. Би-Би-Си-дің шет елдерге хабар таратуға
арналған бюджеті 1980 жылы 43 ... фунт ... ... ал 1982 жылы
ол, Британияның " Экономист" апталығының деректері бойынша, 62 ... ... ... Сол ... бері де ол тағы да ... түсті /20/.
Би-Би-Си-дің тарихы мен насихаты жайындағы осы ... ... ... атап ... болар еді: Лондон радиосының осы жұмыста
сипатталып отырған қалыптасуы мен дамуының бүкіл кезеңінде ол шет елдерге
хабар мол тәжірибеге ие ... ... ... ... ... шет ... хабар тарату қызметі өз дамуында ... ... ... ... 1932 ... басталып, 1938 жылға дейін
созылды. Капиталистік елдер арасында тауарларды өткізу рыногы мен ... ... ... ... ... ... Би-Би-Си Англияның
сыртқы саяси бағытын негіздеуге және оны қолдауға ... ... ... ... ... жылдан 1945 жылға дейін, екінші
дүниежүзілік соғыс жылдарында антигитлерлік коалицияға қосылған ... ... ... ... ... бағдары да өзгерді: шетке хабар
тарату қызметі антифашистік күрес міндеттерімен тізе ... ... ... ... ... өзгеше сипат алды. Үшінші кезең
соғыстан кейін басталып, Кеңес Одағы ыдыраған кезге дейін созылды. Осы
уақыт аралығындағы Англияның шетке хабар тарату ... ... ең ... ... антикеңестік, антисоциалистік сыртқы саясатымен тығыз
байланысты. Сондай-ақ сексенінші жылдар Ұлыбритания үшін ... ... ... қарсы кең құлаш жайған қозғалыс кезеңі
болды. Қалың бұқараның қолдауына ие ... бұл ... ... ... басты нысанаға айналды. Радио
капиталистік құрылыстың насихатшы жаршысы болды.
Демек, Би-Би-Си-дің осындай ... ... өте ... ... ... қомақты тәжірибе жинақтады және де бүгінгі таңда да Лондон
радиосы, егер саяси ... ... ете ... ... өз насихатының
ауқымын ондаған әрі тіпті жүздеген сағатқа ұлғайта алатындай жеткілікті
дәрежедегі қуаттты техникалық база мен байыпты тәжірибеге ие ... ... ... ... ... ... ... халықаралық ақпарат алмасудың ауқымы мен жеделдігі
айтарлықтай арта түсті. Бұл жайды бірқатар объективті факторлар арқылы,
соның ішінде дүние жүзілік даму процесінің тереңдеуі, ... ... және ... өмір-тірлігінің жандана түсуі арқылы
түсіндіруге болады. Саяси бейбіт қатар өмір сүру және халықаралық
шиеленісті бәсеңдету осы ... одан әрі өріс ... ... ықпал жасап,
халықтардың ынтымағы мен өзара түсіністігінің, соның мәдени және
ақпараттық байланыстардың өсе ... ... ... туғызып отыр. Бұл
істе шет елдерге хабар таратудың атқаратын ролі үлкен. Ал ... ... ... ... ... қатарына біз жеделдігі жоғары әрі ақиқат
ақпарат көзі ретінде биік беделге ие болып ... ... ... ... ... ... қызметін жатқыза аламыз. Шет елдерге хабар тарататын Британия
корпорациясының ... ... ... бұрын аталған қызметтің
бірқатар ортақ сипаттамаларын келтіріп көрелік.
Қазіргі уақытта шет елдерге ... ... ... үлкен де күрделі
механизм болып табылады, оның жүйесінде үш ... ... ... ... ... істейді. Би-Би-Си корпорациясы үкіметтен тыс әрі коммерциямен
айналыспайтын ұйым болып табылады, оған хабарларды әзірлеп, тарату
жөніндегі жауапкершілік жүктелген. Корпорацияның ... ... ... ... ... ... ... реттеліп отырады.
1996 жылдың аяғында үкімет Бүкіл ... ... ... ... істеуіне
арналған қаражатты 1997 жылы 5 миллион фунт ... ... ... фунт стерлингтің орнына 171 миллион фунт стерлинг) ұлғайту туралы
шешім қабылдады /21 /. Егерде Британия ... ... ... ... ... ... ... жыл сайын жиырма миллионнан астам фунт
стерлинг көлемінде қаражат бөліп отырған болса, онда ... ... ... ... ... қызметке жұмсалған шығындардың
қаншалықты өскенін, демек, оның қызмет ауқымы да қаншалықты кеңейгенін
байқау қиынға түспейді. Мұндағы елу екі студияда дайындалған ... ... ... ... аптасына 800 сағат және басқа тілдерде 36
сағат құрайды. Бағдарламалар шет елдерге 44 ... ... ... орта және ұзын толқындарда жұмыс істейтін жетпіс алты ... ... ... ... ... әр ... әрдайым
саңқылдап естіліп тұруын қамтамасыз етеді. Бұл хабар таратқыштар әлемнің
әр түрлі ... ең ... ... ... да ... ... ... Бүгінгі таңда Буш - Хаустың (Лондондағы Би-Би-Си-дің шет
елдерге ... ... бас ... ... ... ... ... радио толқындары Еуропа, Африка мен Азия секілді ұлан-байтақ
құрлықтарды өз хабарларымен қамтып тұр. Әр түрлі аймақтарға хабар тарату
уақыты мен ... ... ... ( ... ... ... шет ... хабар тарату құрылымын хабар тарату
қызметінің бір үлен тобы, орталықтандырылған екінші бір топ және қосалқы
әрі ... ... топ ... ... ... тарату қызметінің арасында
"ағылшын желісі" деп аталатын Буш- Хаустың бөлімшелер тобы едәуір роль
атқарады. Оның барлық дерлік ... ... тек бір ғана ... ... ... ... ... қызметі "ағылшын желісі" бөлімдерінің
арасында ең бастысы болып табылады. ... бойы ... оның ... қай ... ... де ағылшын тілін еркін білетін тыңдаушылардың
баршасына есептелген. Бұл қызмет күн сайын негізінен халықаралық
тақырыпқа арналған ... ... ... экономикалық,
спорт ақпараттарын таратып тұрады. Осындай хабарлармен қатар ... ... ... ғылым мен техника жөніндегі бағдарламалар
беріледі. Бүкіл дүние жүзілік қызметтің хабарларын әлемнің көптеген елдері
таратып жатады / 22/.
Би-Би-Си-де Бүкіл дүние ... ... және ... ... ... көп ... ... отырғанына қарамастан, Буш-Хаус
бағдарламаларында он аймақтық хабар тарату қызметінің ... одан ... орын ... ... бес ... ... кіндікеуропалық,
оңтүстікеуропалық, неміс және француз) және мұхиттың арғы жағына ... бес ... ... арабтық, шығыс, қиыршығыстық және
латынамерикандық). Бұл қызметтер өз кезегінде әрқайсысының өз тілі ... ... ... бар ... бөлінген. Мысалы, шығысеуропалық
қызмет өз хабарларын орыс, болғар, румын, словен, серб-хорват тілдерінде
дайындайды. Тиісінше орыс, ... ... және ... ... да бар.
Осылардың ішінде ең көп көңіл бөлінетіні - орыс секциясы. ... ... ... ... шет ... ішінде араб, француз, испан
және неміс тілдерімен қатар орыс тілі алғашқы орындардың бірін иеленеді.
Поляк, чехослав және ... ... чех және ... ... хабар
таратып, фин секциясымен бірге кіндікеуропалық қызмет буынын құрайды.
Оңтүстікеуропалық қызмет итальян, испан, португал, грек және түрік
тілдерінде хабарлар беріп тұрады. ... ... ... мен ... ... ... осы ... бір мезгілде таратылған жалпы
хабарлармен бірге арнайы халыққа ... ... да ... Француз қызметі ең алдымен Франция мен Бельгияға, сондай-ақ
Африканың француз ... ... ... ... ... ... өз ... осы құрлықтың үш бірдей тілінде:
суахим, хаусу және ... ... ... Бұған қоса француз
(француз қызметімен бірге) және ағылшын тілдерінде хабар таратылады. Еуропа
тілдерінде хабарлар өзінің көлемі ... ... ... ... ... қызметі - Лондон радиосының шет тілде хабар бере бастаған
алғашқы бөлімі. Бұрынғы кездердегі секілді, Би-Би-Си араб ... ... ... мән ... ... - ... қызметі Оңтүстік Азия субқұрлығының елдеріне,
соның ішінде Иран, Үндістан, Бангладеш, Бирма секілді елдерге арнап
хабарлар әзірлейді. ... шет ... ... ... бұл ... хабарларын парсы, урду, бенгал, хинди, бирма, тамиль, сингалез, және
непал тілдерінде ... ... ... тағы бір ... - Қиыр Шығыс қызметі. Оның хабарлары
Қытайға, Жапонияға және Оңтүстік-Шығыс Азия ... ... ... ... ... ... аудандары мен Гонконг үшін-
кантон диалектінде ), сондай-ақ жапон, вьетнам,малай, индонезия және ... ... ... қызметі испан және португал тілдеріндегі өз
бағдарламаларын Латын Америкасының он сегіз еліне таратады. ... ... ... ... орнатқан Би-Би-Си әлемнің осы ауданына
берілетін ... ... ... кеңейте түсті.
Аталған қызметтермен қатар Би-Би-Си- дің Бүкіл дүние жүзілік ... 1995 жылы ... ... ... мен ... ... өзбек
және әзірбайжан тілдерінде радио хабарларын тарата бастады. Жетпіс
миллионнан астам адам ... ... бұл ... тұрғындары апта бойы
соңғы жаңалықтар мен әлемде болып жатқан оқиғалардың талдамасын , Орта
Азиядан, Қазақстан мен Кавказдан ... ... ... ... ие болды. Қазақстандағы тыңдаушыларға қоғам, мәдениет,
саясат, өнер және дін туралы бағдарламалар ұсынылып отырады (эфирдегі
уақыты - әр кеш ... ... ... дейін және 24.00-ден 00.30-ға
дейін, қысқа толқындағы диапазоны:49, 22, 30, 77, 25, 16 метр / 23/. Бұдан
сәл кейінірек ... ... ... ... ... ... әр таңертеңгілік сайын 8.00-ден 8.30-ға дейін хабар
тарата бастады.
1998 жылдың басында Қазақстанға хабар тарату тоқтап қалды. Дегенмен
қызмет сол ... өз ... ... ... енді ... тілінде бере
бастады. Лондонның хабарлары әр кеш сайын 21.00-ден 21.15-ке дейін ... 1998 ... ... ... ... радиосының Бүкіл дүние жүзілік
қызметінің қазақ бөлімі техникалық себептерге ... ... ... ... тағы да тоқтатты.
Таяу уақыттарда Би-Би-Си өзінің халықаралық аудиториясын
жаңалықтармен және Орталық Азия мен ... ... ... ... ... – сөйтіп Жер үстіндегі миллиондаған адамдар ұзақ
уақыт бойы өздері үшін жабық күйінде қалып келген жарық дүниенің бір ... ... ... отыратын болады.
Аймақтарға хабар тарататын қызметің жұмысы көп жағдайда Буш-Хаустың
басқа бөлімдерінің : жаңалықтар бөлімінің, сұқбат пен айдарлы бағдарламалар
бөлімінің, ... ... ... ... ... және ағылшын тілі
сабақтары бөлімінің қызметіне байланысты. Өйткені әрбір хабар тарату
қызметі толып ... ... нақ осы ... алып ... Бір ... ... әртүрлі елдердегі тыңдаушылардың ерекшеліктері
ескеріле отырып түзетулер енгізіледі және олар ... ... ... шет елдерге хабар тарату тарихы дүркірей дамыды ... 67 ... ... ... ... Би-Би-Си бүгінгі таңда көп
нәрсеге қол жеткізіп, дүние жүзілік аренада өзінің лайықты орнына ие болып
отыр. Еске түсіріп ... егер ... ... ... шет ... хабарларының көлімі аптасына 20-30 сағатпен шектеліп келген
болса, қазір Бүкіл дүние жүзілік хабар тарату қызметі өзі қамтып ... ... ... 24 ... бойы ... ... тыңдаушыларына
алуан түрлі тақырыптарға бағдарламаларды ұсынады.
Би-Би-Си-дің Бүкіл дүние жүзілік қызметі бүгінгі таңда толыққанды
радио қызметі ретінде ... ... ... ... ... Олардың ең
бастылары, біздің ойымызша, мыналар болып табылады: ақпараттық,
идеологиялық, ұйымдастырушылық, ағартушылық, эстетикалық және ойын-
сауықтық. Енді осы міндеттердің ... ... ... ... ... ... орны мен ... ролін айқындап көрелік.
Ақпарат тарату міндеті кез-келген дерлік радио бағдарламаның
негізгі міндетінің бірі болып табылады, өйткені қазіргі кезде жеке ... адам үшін және ... ... ... ... үшін ... алу
дегеніңіз өмірлік қажеттілікке айналып отыр. Батыстағы көптеген мамандардың
пікірі бойынша, "ақпарат арқылы насихат жүргізу" ... ... іс ... ... ... - насихатшының неғұрлым маңызды қаруы", -
деп атап көрсетеді мәселен Л.Мартин /24/. Буш - Хаус ... ... ... ... ... ... басып озуда.
Сөйтіп, бұдан бұрын атап өткеніміздей, Би-Би-Си-дің Бүкіл дүние
жүзілік радио қызметі (БРҚ) Еуропа, Америка, Орта Шығыс аймақтарына ... ... мен ... күн ... ... уақыты бойынша хабар
таратып тұрады. Бағдарламалар бір мезгілде, бірақ әртүрлі жиіліктерде
беріледі / 25/. Би-Би-Си БРҚ-ның жаңалықтар ... әр ... ... шығады.
Би-Би-Си –дің жаңалық хабарларын ақпараттың әртүрлі тармақтарына -
әлеуметтік, ғылыми, мәдени, ... ... ... және ... да ... бөлуге болады. Хабарларға, әдетте, ақпараттық хабарлар,
репортаждар, ел ішіндегі және шет елдердегі меншікті ... ... ... ... түсіндірмелері, қарсы пікірлер және тағы
басқалар енгізіледі.
Бүгінгі таңда дүние жүзіндегі оқиғалар тура "ғарыштық жылдамдықпен"
жүріп жатқаны ... ... да ... ... саясатына қатысы
бар дейтін маңызды ресми құжаттттар ақпараттық хабарлар арқылы сол ... ... ... ... ... ... 5 минуттан бір
сағатқа дейін болып келеді. "Әлем жаңалықтары" эфирге күн сайын ... ... ... рет және 15 ... төрт рет шығып тұрады. Тәуліктік хабар
тарату көлемі - 1 сағат 40 ... ... ... оқиғалар мен орын алған
фактілер жайында ақпараттық хабарлар беріледі, оларға ... - ... ... ... ... күні деп ... ... 15 минуттық жаңалық
хабарлары күніне үш рет таратылады. Бұл жаңалықтар тек қана Британия
жерінде орын алған оқиғаларды қамтиды. Ақпараттар барынша қысқа әрі ... ... ... және ... ... ... болып келетін ең бір кең
көлемді аудиторияларға арналған.
Келесі бір ақпараттық хабар "Хабарландыру тақтасы" деп аталады. 30
минутқа дейін созылатын бұл хабарлар ... ... ... Корльдікте
болып жатқан оқиғаларды, сондай-ақ қаржы және спорт жаңалықтарын қамтиды.
Жаңалықтар топтамасы кәдімгі ақпараттық заметка түрінде де , сондай-ақ
түсіндірмелі жаңалықтар ... де ... ... ... - ... және ел іші ... ... сағат. Ұзынырғысы бір сағатқа созылатын бұл хабар барлық
аймақтарға ... ... ... ... дейін таратылады. Мұнда
ақпараттық жанрлардың баршасы дерлік пайдаланылады.
Бүкіл дүние жүзілік қызмет әр күні ертеңгілікке "Бүгінгі әлем" деген
тақырыппен ... ... ... ... ... мен Азия
құрлықтарын қамтитын тілшілер тобы толып жатқан аса маңызды халықаралық
жаңалықтарды тыңдаушыларды жедел жеткізуге асығады. Бағдарламалардың
жауапты ...... ... (Еуропаға таратылатын
хабарлар) және Мэри Хокидей (Азияға таратылатын хабарлар /26/. Хабарлар әр
күні 00.00-ден ... ... ... ... ... ... аталған жаңалық хабарлардың барлығын да таза ақпараттық ... ... ... ... ... бағдарламалардың идеологиялық міндет-жүгі радио хабарлардың
негізгі мазмұнын айқындайды әрі бағдарламаға еншіленген құндылық
жүктемесінің ... ... ... ... да бұл ... үшін ... орын таба білу айрықша маңызды. Бұл міндет ғылыми дүниетанымның ... ... ... ... жасап, осы арқылы қоғамдық
пікірді қалыптастырады. Міне, ... да ... ... ... ... түзетуде Англия үшін идеологиялық міндет өте-мөте
маңызды. Мысалы, әр жексенбі сайын ұзақтығы 30 ... ... ... ... "Күн ... атты ... ... идеялар мен үрдістерді
қарастырады. Хабарды жүргізуші Крис Ганесс оқиғаларды түсіндіріп, оларға
баға беріп отырады. Ал "Интуиция" деп ... ... ... ... ... ... ... өмірдің
белгілі бір проблемасына өзінің көзқарасын білдіріп, әлемде болып жатқан
алуан түрлі оқиғаларға талдау жасайды. Хабардың барысында түсіндірме,
материалды монолог ... ... ... ... ... ... минут. Редакторы-Майкл Дункан.
"Адам және саясат" атты 30 минуттық хабарлар тыңдаушыларға
Британияның өз ... ... ... және ... ... басының өмірі туралы әңгімелейді. Хабарға, әдетте, белгілі бір саяси
қайраткерлер ... ол ... ... ... ... бір
тақырыпқа пікір сайысы туындайды. Хабар әр сенбі сайын эфирге шығады және
аймақтарға таратылады.
Жалпы жұртқа бағытталған талдамалы - түсіндірмелі ... ... ... ... бірақ жекелеген аймаққа арналған,
мамандандырылған хабарлар да әзірленеді. Мысалы, Еуропаға, Америка мен Орта
Шығысқа арналып ... ... ... ... "Демалыс" және басқа да
осындай хабарлар беріліп тұрады. Ай сайын таратылатын "Жаңа Еуропа"
хабарында да болып өткен оқиғалар мен ... ... ... ... Хабардың продюсері Джанатен Стоунмен. Ұзақтығы – 15 минут.
Дүйсенбіден бастап жұмаға дейін таратылып тұратын жарты сағаттық
"Еуропаның бүгіні" атты хабарлар да ... ... ... тұрады. Ал Африкаға арналып таратылатын "Африка келбеті" деп
аталатын хабарларда тыңдаушыларға әртүрлі ... ... ... ... ... репортаждар, экономикалық және спорт жаңалықтары
ұсынылады. Африка құрылығына ... тағы бір ... ... ... деп ... Бұл ... күн ... 03.33, 04.33, 05.33, 06.33
толқындарда таратылады және Африка туралы, әлемнің тұрмыс - тірлігі туралы
қысқа жаңалықтардан, спорттық мәліметтер мен ... ... ... ... ... продюсері Робин Уайт. "Африка туралы әңгімелер" деп аталатын
хабар апта ішінде ... және ... ... ... өткен неғұрлым маңызды
дейтін саяси оқиғаларға терең талдау жасайды. ... ... ... ... ... 30 минуттан эфирге шығып тұрады. Продюсері Хэсэн ... ... күні ... ... ... ... апта және ... деп аталатын
хабары елдің ішкі даму үрдісі, апта ішінде ... ... ... - ... ... ... ... жаңалықтар мәліметін береді.
"Шығыс Азияның бүгіні" атты хабар Азия аймағына таратылады. Бұл
хабарда ... ... ... ... ... ... және қаржы
жаңалықтарына талдау жасайды. Редакторлары – Лэрри Джэган және Тим Лорд.
Ұзақтығы - 25 минут ... ... ... ... ... барлығы да талдамалы
-түсіндірмелі радио бағдарламаларына жатады. Олардың әрқайсысы өз кезегінде
белгілі бір идеологиялық міндет атқарады, ол ... ... ... де олқы ... ... ... мен ... бір оқиғаға берген иланымды, дәлелді қысқа да дәл бағалары арқылы,
сондай-ақ хабардың тартымды өрілуі арқылы бағдарламаның идеологиялық ... жүгі ... ... Бұл ... ... міндеттері
түсіндірмелі жаңалық, түсіндірмелі сұқбат секілді әртүрлі жанрлар арқылы
айшықталып отырады. Радио бағдарламалар диалог, ... ... ... ... ... ... ... хабарларындағы ұйымдастырушылық
міндеті көбіне - көп қоғамдық сана - сезім саласында көрініс табады, бұл
кезде, мысалы, заманымыздың жалпылама немесе ... бір ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру мақсат етіп
қойылады. Би-Би-Си-де сонымен бірге ядролық қару - жарақты жою, ... ... ... ... ... етуі ... өзек еткен
хабарлардың қатарына, мысалы, "Ғылым - жер үстіндегі ғұмыр", "Ғылым
денсаулық туралы –бейнет және ... ... " және ... да хабарларды
жатқызуға болады. "Ғылым – жер үстіндегі ғұмыр" деген айдармен беріліп
жүрген хабарлар ... ... ... ... ... ... ... қойнауларының байлығы туралы әңгімелейді. Хабардағы " Жер үстіндегі
ғұмыр" тақырыбы өсімдіктер мен хайуанаттардың жұмбақ әлемін жан-жақты ашып
көрсетеді. "Ғаламдағы адамдар" тақырыбы ... ... ... олардың қазба байлықтар мен табиғи қорларды қалай
пайдаланғанын бейнелейді. Өткен уақыт пен бүгінгі күн ... ... ... ... " ... ортаның өзекті мәселелерін, күн өткен сайын
жер бетінен жойылып бара ... ... ... ... ... ... ... Болашақта қандай шаралар қолдану арқылы ғаламдағы
ғұмыр біткенді сақтап қалуға болады деген сауалға жауап іздейді. Бұл орайда
да материалды ұсынудың ... ... ... ... ... ... ... Мэрилин Харис. Әр дүйсенбі сайын беріліп тұрады /28/.
"Ғылым денсаулық туралы – бейнет және өзара түсіністік" деп
аталатын келесі радио хабары ... ... ... жағдаяттар, атап
айтқанда табиғат апаты немесе соғыс қимылдары жайындағы ... ... ... ... ... ... ... бұрын-соңды
осындай бейнетке тап болған адамдармен сұқбат жүргізіледі, сондай-ақ осы
салада тыңдаушыларға ақыл-кеңес беріп, табиғат апаттарын ғылыми тұрғыдан
бағалай ... ... ... ... әр жұма күні 15 ... эфирге
шығып тұрады. Продюсері – Кармелла Де Клемента. Демек, аталған және соларға
ұқсас проблемалар бойынша шетел тұрғындарының тиісті қоғамдық ... ... ... ... ... ... хабарларын тарату қызметінің
ұйымдастырушылық міндетіндегі негізгі бағыттардың бірі болып табылады.
Ендігі ... ... ... ... Би-Би-Си радиосы атқарып
келе жатқан келесі бір аса ... ... ... ... Бұл ... міндеті. Би-Би-Си-дің шет елдерге тарататын ағартушылық
хабарлары Ұлыбританияның және ... да ... ... ... ... ауыл шаруашылығы, білім беру, халықтың орналасуы, саяси және
мемлекеттік құрылыс және ... ... ... кең ... ... ... да ... таратудың қуатты құралы болып келді. Би-
Би-Си-дің Бүкіл дүние ... ... ... де ... ... ... ... білім деңгейі де әртүрлі радио тыңдаушылардың
ынтасын оятатындай әр ... ... ... аянбай таратып келеді. Сайып
келгенде әрбір радио тыңдаушы Би-Би-Си-дің шет елдерге ... ... өзі үшін ... да ... нәрсені таба алары анық.
Ағарту бағытындағы хабарлар "Оқу аймағы" деген айдармен дайындалып,
эфирге шығып тұрады. Бұл айдармен берілетін хабарлар өз ... ... ... ... ... ағылшын тілінде бірегей түрде
біріктірілген ақпараттық бағдарламалар болып келеді. Олар негізінен алғанда
Африка және Азия құрылықтарында тұратын тыңдаушыларға арналған, хабарлардың
тек аз ғана ... ... ... таратылады. Хабарлар сенбі мен
жексенбіден басқа күндері күн сайын беріліп тұрады / 29/.
Бұдан ... ... ... ... ... ... ... сипатты болып келеді. Мысалы, әр сейсенбі сайын "Әдебиет -
әдебиетке көзқарас" деген хабарлар эфирге беріледі. Бұл ... ... ... мен ... ... ... ... дайындалып жүрген студенттер үшін де, сондай-ақ әдебиетпен
әуестенетін тыңдаушылар үшін де жап-жақсы көмек. Хабардың барысында оны
жүргізуші тыңдаушыларды әр алуан жанрдағы әдебиеттермен ... ... ... ... әрі шығарманың маңыздылығына баға беріп отырады.
"Оқу аймағының" келесі бір хабары денсаулық мәселесіне арналады. Ол
"Денсаулық – немесе ... ... дені сау ... деп ... ... ... ... өзекті проблемалар көтеріліп, қыз -
келіншектердің денсаулығы, болашақ аналардың денсаулығын сақтау туралы
әңгіме оздырылады. ... күту ... ... кеңестер беріледі.
Хабардың ұзақтығы – 15 минут. Продюсері – Джулия ... - ... деп ... ... агроөнеркәсіптің жай-күйіне
әсер ететін негізгі қағидаларды қарастырады. Бұл бағдарлама негізінен ауыл
шаруашылығымен шұғылданатындарға, ... осы ... ден ... ... Әр ... ... беріліп тұрады.
"Оқу аймағы" айдарымен таратылатын тағы бір хабар "Британияның
бүгіні" деп аталады. Ұзақтығы 15 минуттық бұл хабар тыңаушыларды
Британияның өмір-тірлігімен және оның ... ... ... ... ... ... мен Африканың кең көлемді аудиториясына арналған.
Дәл осындай танымдық - ақпараттық сипаттағы бағдарламалар Би-Би-Си-де ... Бұл ... ... ... тілін оқып-үйрену жөніндегі
мамандандырылған хабарлар да беріліп тұрады. Мысалы, "Ағылшын тілі -
грамматика" хабарын ... ... Бұл ... ... ... грамматика жағын
оқып-үйренуде қиындықтарға тап болып жүргендерге арналған. Ұстаздар арнаулы
оқу табақшаларының көмегімен тыңдаушылардың грамматиканы оқып - ... ... ... ... ... ... ... бағытқа барар жол" деп аталатын апталық бағдарлама да ағылшын
тілін оқып - үйренуге жағдай жасайды, Би-Би-Си-дің Бүкіл дүние жүзілік
радио қызметі ... ... ... ... тіліндегі драмалық сериалдарды
тыңдаушылардың ұғынып - түсінуіне көмектеседі. Осы бір 15 минуттық шолу
бағдарламаларында жаңалық хабарлардан ... ... Би – Би - ... ... пайдаланылып, ағымдағы аптаның үлкенді - кішілі
оқиғалары талқыланады.
"Оқу аймағы" айдарымен берілетін хабарларға шолуды аяқтай келіп,
мынаны атап ... ... ... бағытындағы бағдарламаларда уақыттың
дені Африкаға арналады, осы аймаққа таратылатын хабарлардың ... ... ... 15 ... ... "Оқу ... ... Оңтүстік және Шығыс
Азияға таратылатын үлесі әр аймақта 2 сағат 45 ... ... ... ... көп ... ... таратылатын
апталық хабарлар 1 сағат 30 минуттан аспайды.
Жалпы алғанда корпорацияның ағарту қызметін және оның ... ... ... кейін, оның келесі қызметіне ,
яғни эстетикалық міндетті қалай атқарып келе жатқанына ауысуға ... ... шет ... тарататын хабарларындағы эстетикалық міндет
адамдардың аса бір күрделі рухани қажеттерін ... ... өнер ... болмыстың эстетикалық бейнеленуі болып табылады
дейтін болсақ, олар турасында ... ... ... саз туындыларын радио
арқылы тарату адамдардың эстетикалық қажеттерін қанағаттандыру болып
шығады. ... ... ... ... қажеттерін неғұрлым
толық қанағаттандыруға жәрдемдесетін факторлар бірсыпыра кең тұрғыда
пайымдалуы мүмкін. Мәселен, Би-Би-Си "Өнер" деген айдармен "Қызғылықты
кітаптар", "Меридиан" атты ... ... ... Бұл ... ... шыққан кітаптар, әлемдегі қызғылықты да танымдық әдебиеттер
турасында терең шолу жасалады. "Меридиан" бағдарламасында кітап әлемінен
алынған жаңалықтармен қатар, кітап авторлары студияға ... ... ... Ал ... аймақтарға арналып сейсенбі және сәрсенбі күндері
эфирге шығып тұратын "Экран" бағдарламасында киноматография әлемінен
алынған ... кино ... ... ... ... ... ... сахнагерлер, жазушылар, сыншылар, жалпы
шығармашылық қызметпен айналысатын адамдар өздерінің жұмысы жайлы
әңгімелейді. "Ақшам" бағдарламасында да ... өнер ... ... олар ... ... және өмірдің қызғылықты сәттері жайында
тыңдаушылармен ой бөліседі. ... ... ... ... ... ... ... тұрады.
Бұл тұрпаттас бағдарламалар Би-Би-Си-де көптеп саналады және бұл өз
кезегінде ... үшін ... ... ... ... ... ... Осының барлығынан мынадай қорытынды жасауға
болады: радио арқылы орындалған өнер, әдебиет немесе драмалық шығармалардан
ғана емес, керек ... өнер ... ... ... ... да тапқыр
әңгімеден, сұқбаттан, тіпті ақылға қона бермейтін тұжырымдардан да
эстетикалық ләззат ... ...... барлығы эстетикалық құндылықтар
болып табылады және сондықтан да Би-Би-Си радиосы оларды шетелдік
аудиторияға ... ... ... ... ... ... ... іске асыра отырып, Бүкіл дүние жүзілік радио
редакцияларының қызметкерлері шетелдік радио тыңдаушыларға арналған
бағдарламаларға сазды шығармаларды, сондай-ақ дәстүрлі музыканың бірегей
туындыларын енгізіп тұрады. ... осы ... ... ... ... ... ... үздік сазгері", "Халықаралық концерт"
және басқалары секілді хабарлар беріледі. Сол секілді хабарлардың
бағдарламасына әдеби - сазды, әдеби - драмалық қойылымдар, әдеби ... ... мен ... ... ... ... "Драма" айдарымен әр апта сайын радиоқойылымдар мен
радиопьесалар беріледі. Осының ... ... ... ... ... ... хабарларында шығармашылық бағдарламалар үлкен орын
алады.
Би-Би-Си радио хабарының шетелдік тыңдаушылар үшін атқарып келе
жатқан аса маңызды міндеттерінің бірі - ... ... ... Қауырт еңбекке толы болған күн аяқталған соң көңіл көтеріп, демалу
мүмкіндігі шетелдік радио тыңдаушылардың арасында жоғары бағаланатын
болғандықтан бұл ... ... ... ... бір сипаты ретінде
қарастыруға болады. Радиода көңіл көтеретін бағдарламалардың қажет болатын
тағы бір ... ... ... ... қауырт қарқыны салдарынан
адамдарға түсетін шектен тыс ауыртпалықтардан, күн сайын өсе түсіп отырған
ақпарат ағынынан, ... іс ... үшін ... ... ілім - білімнің
көлемі көбейе түскендіктен, айналадағы абыр - ... ... - ... ... сәт азат ... Би – Би - Си радиосындағы көңіл көтеруге арналған
хабарлар қатарына ... ең ... ... ... ... ... "Саз
әлемі", джаз саздарын тарататын "Джаз" хабарларын жатқызуға болады. Ал
"Жинақ" деп аталатын бағдарламада тыңдаушыларға өткен жылдардың хиттары
ұсынылып отырады. Аталған ... ... да ... ... ... ... болғандықтан олар көңіл
көтеретін сипатта болып келеді. Көңіл көтеретін хабарлардың қатарына сондай-
ақ эстетикалық ... ... ... да ... – опералардан,
оперетталардан ариялар, романстар, дәстүрлі музыкадан үзінділер қосылады.
Бұл жағдайда эстетикалық және көңіл көтеру міндеттерінің астаса ... ... /3 ... ... ... хабарларын бүгінгі таңда шетелдік
аудиторияны өзіне тартып отырған ... ... деп ... жүр. ... шет елдерге тарататын хабарларында олардың алатын орны үлкен. Сонымен,
Би-Би-Си-дің шет елдерге тарататын хабарларында олардың алатын орны ... ... ... ... ... радио бағдарламалары
бүгінгі күні барынша әртүрлі сипат алып, олардың әрқайсысы белгілі бір
міндетті: ақпараттық, идеологиялық, ұйымдастырушылық, ағартушылық,
эстетикалық және көңіл көтеру міндеттерін ... ... ... ... бір жай, бұл ... ... ... бір-бірінен алшақ
тұрған әрі қатып-семген бөліктері ретінде қабылдау қателік болар еді.
Айталық, аталған міндеттер Би-Би-Си-дің әр сағат сайын беріліп тұратын
жаңалық хабарларында да, ... ... ... ... ... ... ... да бұл тараудың мақсаты Би-Би-Си радио
бағдарламаларының негізгі бағыттарын ашып көрсету, сондай-ақ жекелеген
хабарлардың ... ... ... отырғанын айқындау, сонымен бірге шет
елдерге хабар тарататын Британия корпорациясының қазіргі кездегі ... ... беру ... ... ... ОРЫС ... ... Би-Би-Си-дің қазіргі жағдайы
“Би-Би-Си “ құрылған күннен ... ... ... Ұлыбританиядағы
радио хабарларын тарату жағынан бірден-бір алдыңғы қатарлы радиостанция
болып ... ... ... ... ... ... өкілі Эдвард Хиттің ұсынысы бойынша, бұл елде жергілікті
коммерциялық ... ... ... ісі ... ... Ұлыбританияда 50-
жылдары коммерциялық телевидение дүниеге келгенімен, коммерциялық радио
әлі жұмыс істей қоймаған еді. Үкіметтің 1971 жылы шыққан ... ... ... ... ... өмір ... әрі жергілікті радиодағы жарнама тұтынушыларға пайдалы
болады деп көрсеткен еді. Бұл ... ... ... елге ... төрт радиостанциясы болған, сондай-ақ аймақтық және
жергілікті ... ... ... ... ... Алғашында
жергілікті коммерциялық радионың дүниеге келуі Би-Би-Си монополиясына
онша кері ... ... ... ( ... 80 жылдардың басында 19
коммерциялық радиостанция ғана пайда болған).
90-жылдары ғана Би-Би-Си монополиясына өзге коммерциялық бағыттағы
радиостанциялардың жұмысы бақталастық жағынан ... ... ... ... ... 1990 ... ... актісінің негізінде
британ телевидениесі мен радиосының жаппай коммерциялизациялану процесі
басталған еді. Радиохабарлар басқармасының лицензиясымен жылына оншақты
коммерциялық ... іске ... ... ... 200 коммерциялық радиостанция хабар таратса, оның 3-еуі
жалпыұлттық ауқымды қамтыды. Кейіннен коммерциялық радиолардың хабары ... 60 ... ... Бұл ... ... ... жойылуына әкелді.
Бұған дейін 5 жалпыұлттық, 44 аймақтық және ... бар ... бұл ... ең ірі ... тарататын
компания болып қала берген еді. Хабарларының ... ... ... ... ... ... ... алған Би-Би-Си-дің
бес жалпыұлттық радиостанциясының ішіндегі ең көнесі - “Рейдио - 4“
болып табылады. Бұл ... ... ... хабар тарататын
жалғыз радиостанция болған. Тек 1940 жылы ғана “жеңіл бағдалама“ деген
атпен екінші ... ... еді. Бұл ... ... Франциядағы британ экспедициялық корпусына арналады. Бұнда жеңіл
музыка мен көңіл-көтеретін хабарлар беріледі. Ал 1946 жылы ... ... ... ... -3“ ... атаумен дүниеге
келді. Мұнда бүгінгі күнге лайықталған класссикалық музыкалар ... ... ... жалпыұлттық радиостанция-ларының
жұмысы бір жүйеге түсірілді.“Рейдио-1“ –тинэйджерлерге (13 пен 19 жас
аралығындағы жасөспірімдерге) арнап поп және рок-музыка берсе, ... ... ... ... көңіл көтеретін хабарлар таратты. Ал
“Рейдио-3“ бұрынғыдай классикалық музыка беріп тұрса, “Рейдио-4“-тен жаңа
өзгеріс (ежелден келе жатқан радиостанция) сөйлесу, пікірлесу
бағдарламалары ( радиосериал, ... ... ... ... ... ... ... тұлғалармен сұхбат) беріле бастады.
Мәселен, 1951 жылдан бастап алғаш рет “Рейдио-4“ радиостанциясында
“Арчерлар“ деген атаумен радиосериал беріле бастаған. Жарты сағатқа
созылатын ... ... ... ... ... ... , “Арчерлар“ радио сериалы осы уақытқа ... ... ... Бұл сериалда жарты ғасыр бойына бір отбасының
өмірі бастан-аяқ суреттелуде. “Рейдио-4“ ... ... ... мәдени
мұрасының алтын қорын толықтырған көптеген радиоспектакльдер берді. Бұл
радиостанцияның бір ерекшелігі, британ әдеби ... ... ... ... ... ... қойылымдарынан және тағы да
басқа ағылшын классиктерінің шығармаларынан үзінділерді үзбей беріп
тұрды. Сондай-ақ бұл радиостанциядағы “Әйелдер сағаты“, “Апта ... ... ... атты бағдарламалар көпшілік тыңдармандардың сүйікті
хабарларына айналды. “Рейдио-4“ радиостанциясының жұмысы мұнымен
аяқталмайды, ғылыми-танымдық бағдарламалар, өнер, дін, медицина
тақырыптары оның ... ... ... ... түсті, қарапайым шаруаның
өміріне күнделікті қажетті бау-бақша шаруашылығын да сөз етуді ұмытпайды.
Бұл радиостанция қаржы мәселесіне де айрықша көңіл бөледі.“Рейдио-4“
парламент мәжілістерінен хабар ... ... ... трансляция
жасайды. Енді оның түнгі уақыттағы жұмысына келер болсақ, ол Би-Би-Си-дің
бүкіләлемдік қызметінің радио хабарларын тартумен айналысады.
1990 жылдары Би-Би-Си-дің ... ... ... ... ... ... ... бастады. Бұл радиостанцияның негізгі қызметі
аралас хабар таратумен айналысады. Мәселен, таңертең ... ... одан ... ... , яғни оқу-ағарту мәселесін сөз
етеді, содан кейін барып спорттық хабарлар таратумен шұғылданады. Ал
кешке қарай жастар бағдарламалары ... ... ... ... ... ... -қоғамдық
бағдарламалар бөлімінің директоры Тони Холл тәулік бойы ақпарат
тарататын ... ... ... . Би- ... Бүкіләлемдік
қызметі 1932 жылы ашылып, олар тек шет елдерге тәулік бойы хабар
тарататын ... Бұл ... ... тәулік бойы үзбей жаңалықтар
беру ісі әлі жолға қойылмаған еді. ... ... бір ... ғана ... ... бұл ... ... Маргарэт
Тэтчер үкіметі тұсында жүзеге асыра алмайтынын түсінді (себебі бұл үкімет
телевидение мен радионы коммерцияландыруды қолға алған болатын).
Сонымен корпорация ... ... ... жаңа ... ... ... ... Ол үшін бірінші таңдау “Рейдио-4“ станциясына
түсті. Себебі, бұл станция: орташа (АМ) және алыс-орташа (ҒМ) ... ... ... ... еді. Соның негізінде кейіннен
“Рейдио-4“ радиостанциясына орташа толқынды (АМ) қалдырып, ал алыс
–орташа (ҒМ) толқынды жаңа радиостанцияға беру дұрыс деп шешті.
Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... ,
орта толқында хабар өте нашар естілетін, тіпті кейбір өңірлерге жетпей де
қалатын. Бұл қарсылықты 1992 жылы қыркүйекте Винчестер қаласының тұрғыны
Ник Маккинтон ... еді. Ол ... ... ... ... ... ... қатыса отырып, Би-Би-Си-дің тыңдармандарын
Ұлыбританияның ұлттық мақтанышына айналған сүйікті радиостанцияларын
сақтап қалуға шақыру арқылы жүзеге асырды. Мектеп мұғалімі Ник
Маккинтонға Ұлыбританияның мыңдаған ... ... ... ... білдіретін хаттарын жаудыра бастады. Телефон арқылы
да қарсылық білдірушілердің санында шек болмады. Себебі сол кезде
“Рейдио-4“ тыңдармандарының жалпы саны - 8 млн ... еді, ... ... ... –орташа толқынның тыңдармандары. Ұлыбританияның өзін
қоспағанда, қарсылық шерулері Франция, Бельгия, Голландия сияқты көрші
елдерде де ... еді. ... бұл ... ... ... да ... ... толқындағы хабарлары дұрыс
тарамайтын еді. Міне, осындай қарсылық акцияларының негізінде Би-Би –Си
компаниясының жетекшілері өз жоспарларынан бас тартуларына тура келді.
Корпорация басшыларының ... ... ... ... ... ... олар ... ашылған “Рейдио-5“ радиостанциясын жаңалықтар
станциясына айналдырған дұрыс болар деп ойлады. ... ... ... тұрақты аудиториясы жоқ деген себептер табылды. Осы кезде
корпорация тағы да қарсылыққа ұшырады. “ Рейдио-5“ радиостанциясының аз
ғана ... ... 4 ... ... енді оның да ... ... болды. Ол наразылықтар баспасөз беттерінде де көрініс
тапты, Ұлыбританияға белгілі ... ... ... жиі жарияланды. Біреулер аталмыш радиостанцияның балалар
бағдарламасын мақтаса, енді біреулерге спорттық хабарлары ұнаған
көрінеді. Ал бір ... ... ... ұнағанын айтты. Ал
тыңдармандардың кейбіреулерінің айтуы бойынша, бұл радиостанцияның
тұрақты жүргізушісі Дени Бейкер ұнаған. “Рейдио-5-тің “ жаңашылдығын,
тапқырлығын Би-Би-Си-дің бас директоры Джон ... ... ... ...... тік ... мол ... ие болуына
талантты басшысы Кэролайн Рефейелдің үлесінің мол болғанын ... бір ... ... ... ... ... ... болып тағайындалған Кэролайн Рефейел сапалы бағдарламаның
тууына мұрындық болды. Сонымен “Рейдио-5“ жағдайы парламенттегілердің де
құлағына жетіп, Нейл ... ... Хоу, ... ... ... ... депутат ресми қарсылық білдірді.
Соған қарамастан корпорация басшысы әлемдегі әлеуметтік, саяси, әскери
оқиғалар ... ... ... ... ал ... ... кешкісін хабарлар тарататын болды. Сондықтан бұл
радиостанцияны ақпараттық - спорттық жағынан бағыттауға болады деп шешті.
Тыңдармандардың көпшілігі ... ... ... бола ... ... ... “Рейдио - 5“ жастар бағдарламасын музыкалық “Рейдио
-1“-ге қосты, ал мектептегі білім ... ... ... ... ... тарату керек деген шешім қабылданды. Ал балалар
бағдарламасы қысқарып кетті, соның нәтижесінде балалар аудиториясы
аптасына 20 мыңға дейін қысқарды.
Сонымен, корпорация басшылары ... бойы ... ... ашу ... ... іске асырды. Жаңа радиостанция “Радио-5
лайв“ деп аталды. ... – тірі ... ... береді, яғни тірі
репортаждар беріледі деп түсіндірілді/. Бұл радиостанция ... ... ... ... ... Онда таңертеңнен бастап күні бойы
жаңалықтар беріліп тұрды. Жарты сағат ... 5 ... 1 ... ... минуттан ақпарат берілді.
Кешкілік және түнгі уақыттарда спорт жарыстарынан ... ... ... ... ... ... таңғы ас
мезгілінде, түс уақытында және кешқұрым беріліп, сондай-ақ аудиторияны
қызықтыра түсу үшін көңіл көтеру бағытындағы бағдарламалары да ... ... ... ... келе ... “Бүгінгі қаржылық
әлем“, “Апталық қаржы“, “Арнайы тапсырма“ атты үш бағдарламасы жаңа
радиостанция қоржынын толықтырып, актуальді тақырыпты арқау еткен
сатиралық шоулар да беріле бастады. ... - 5“ ... ... бұрынғы қызметкерлері емес еді, оған сырттан арнайы мамандар шақырды,
корпорацияның бас жүргізушісі – Би-Би-Си-дің жұмысына ... ... яғни жаңа ... ... ... ... ойда ... Би-Би-
Си басшыларының осындай ұмтылысына қарамастан, “Рейдио - 5“ бірден үлкен
аудитория жинай алмады. Жалпыұлттық радиоаудиторияның 5 пайызы ғана ... ... ... ... шет ... ... ... Би-Би-
Си-дің Бүкіләлемдік қызметі атқаратынын бастапқы ... 1932 жылы ... ... бұл ... ... ... ... Ұлыбритания колонияларына берілді, бұндағы мақсат –
Ұлыбританияның ұлылығын дәріптеу, саяси, әлеуметтік жағынан түсіндіру,
мәдениетімен таныстыру еді. Бұл қызметті қаржыландырумен алғашында сыртқы
істер ... ... ... ... ... ... шарының 150 млн. тұрғыны пайдаланды. Сол уақыт аралығында Би-Би-Си
объективті ақпарат таратушы ретінде өзі де ... ... ... ... жаңалықтар болумен қатар, сараптамалық шолулар, сұхбаттар,
ғылыми-танымдық, хроникалық, документальді бағдарламаларды, ағылшын
классикалық шығармаларының радио қойылымдарын беріп отыруды көздеді. Осы
уақытта Би-Би-Си бағдарламалық ... ... ... ... ... ... өзі ... сына айта отыра, Би-Би-
Си-дің ішкі хабар таратудың үлгісі екенін бірауыздан мойындаған. Қазір ... ... ... да ... таратады, Интернетке қосылған. Би-Би- Си
бағдарламаларын ұлттық және жергілікті радиостанциялар немесе радио
желілермен ... ... ... ... ... ... бар.
Сонымен бірге, Би-Би-Си-дің "Би-Би-Си мониторинг "атты арнаулы бөлімі
әлемнің 150 елінің радио және телебағдарламаларын жазып алуға қол
жеткізіп отыр. Бұл жазбаларды ... ғана ... ... ... мекемелер, бұқаралық ақпарат құралдары, коммерциялық секторлар
пайдаланады. 1996 жылы бас редакторының жоспарынша Би-Би-Си-дің ... жою ... ... ... жасалынды. Ол тілшілердің жұмысын
жаңалықтар және актуальді бағдарламалар бөлімі атқарады деп ойлады. Би-
Би-Си басшылары осылай қысқарту арқылы ақша үнемдеуді көздеді. ... ... ... ... ... ... шетелде де қарсылыққа шығушылар бұл жағдайдың Би-Би-Си-
дің хабар тарату сипатына нұқсан келетінін дәлелдеді. Әртүрлі аймақтың
ерекшелігін есепке алу ... ... еске ... ... ... ... дайындаған бағдарламаның 25 пайызға арзан
болатынын дәлелдеді. Осы тұста Би-Би-Си-ді қорғау атты қоғамдық компания
пайда болды. ... ... ... ... ... ... ... Роберт Хоук, либерал демократтардың лидері Тедди Эшдаун,Ұлттар
бірлестігінің бас ... ... ... ... экс-президенті Михаил
Горбачев та осы топты қолдады. Би-Би-Си-дің Бүкіл әлемдік қызметін
қорғауға жоғары мәртебелі шіркеу өкілдері, көрнекті әскери қайраткерлер,
белгілі ... ... ... , ... қатысты. Мұндай
кең ауқымды қарсылықтан кейін Би-Би-Си басшылары өз жоспарларын қайта
қарауға мәжбүр болды. Радионың Бүкіл әлемдік ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаларына
редакциялық бақылау жасау жаңалықтар және актуальді бағдарламалар
бөліміне тапсырылды.
Тілшілерді қысқарту идеясы үкіметтің тарапынан бөлінетін
қаржының аздығынан болып ... 1994 жылы ... ... өз ... ... ... ұсыныс жасады. Бірақ корпорация қаржылық жағынан
қиыншылықта болғандықтан, бұл ұсынысты жүзеге асыра алмады. 1998 жылы ... ... , егер ... ... бөлінетін қаржының көлемін 161
миллион фунт стерлингтен 170 миллионға дейін көтермесе, олар бірнеше
тілдегі хабарларын қысқартуы мүмкін екенін жариялады. Сондай-ақ Би-Би-Си
басшылары ... ... ... ... ... ... хабарларын
сақтап қалуға тырысқандарын мәлімдеді. Бұл талаптан кейін үкімет Би-Би-Си-
ға үш жылға 44,2 млн.фунт ст. қаржы бөлінетін мәлімдеді. Бұл ... ... ... 176 млн. ф.ст. ... деп есептелінуде.
Би-Би-Си-ге осылай жан-жақты қолдау көрсетілгенімен, 1998 жылы ... ... ... ... ... ... Би-Би-Си-дің
жүргізген зерттеуінен байқалған жағдай , шет елдіктердің көпшілігі Би-Би-
Си-ді консервативті, бір сарынды, тыңдарманды жалықтыратын хабарлар
береді деп мәлімдеген. Бұл ... ... ... ... ... ... ... толықтыру керек деген шешімге келді.
Би-Би-Си басшылары Ұлыбританияны қарқынды қауырт дамушы ел ретінде
сипаттап, ашықтығын, толеранттығын түсіндіру керек деп ... ... ... радиопьесаларын қысқартып, оның орнына қазіргі
заман поэзиясы мен қазіргі пьесаларды беру керек деп ... ... ... рок –музыкаларды көбейту керек деген
ұсыныс айтылды.
1990 жылдары Би-Би-Си-дің “Рейдио-4“,“Рейдио-5“
радиостанцияларын, Бүкіләлемдік қызметін қолдаған қоғамдық компаниялардың
іс-әрекетінен тыңдармандардың белсенділігін байқауға ... және ... ... салиқалылығын дәлелдеді. Бұдан Ұлыбританияда азаматтық
қоғамның дамығанын көруге болады және олардың билік шешімдеріне ықпал
ете ... ... жылы ... бас директоры болып тағайындалған Джон Берттің
әкімшілігі Маргарет Тэтчер үкіметінің саясатына бейімделуден басқа жол
таппай, қаржы үнемдеудің ең қатал шараларын ... ... және оны ... ... ... ... өз ... бейімдей алмаған соң, олар Би-Би-Си оңшыл
уклонды қолдайды, ... ... жан ... деп ... Тэтчер үкіметі бұл пікірлерін 1991 жылы ресми жариялады. Би-Би-
Си-ді иліктіру үшін Маргарэт ... ... ... ... ... ... кесіп тастады. Ал осыған ... ... ... ... өсті, кинофильмді көрсетуге кететін
эксклюзивтік құқықтың құны өсті, "жұлдыздарды" шақырудың да құны эфирге
шарықтап кетті.
Осы жағдайға ... ... бас ... ... экономдаудың
ең қатал шараларын қолдана ... Ол ... ... бір ... ... (30 ... 22 ... түсті).
Корпорация басқару әкімшілігінің тең жартысын қысқартып, бірнеше
радиостанциялар мен телестанцияларды ... ... ... ... ... мен телевидениенің қауырт дамуына байланысты Джон Берт
қоғамдық хабар таратудың мақсатын айқындап отырып, ең ... ... ... ... ... беру керек деп шешті. Бұл
бағдарламаларды коммерциялық радиостанциялар жасай алмайды деген байламға
келді Джон ... ... - ... қоғамдық бағдарламалар,
сапалы, бірақ құны жоғары сериалдар, көркем фильмдер, пьесалар . Бұл
өнімдерді дайындауға шығын көп кеткенімен, түсетін пайда шамалы. Би-Би-Си
басшылары бұл ... 1992 жылы ... ... ... ... толық көрсетті. Бұл құжатқа сәйкес, қоғамдық радио мен
телевидение ұлттық радио, телевидение жүйесіндегі жоқ бағдарламаның
орнын толтыруы керек. ... ... ... мен ... ... ... ... алды.
Осы саясатты бетке ала отырып, Берт Би-Би-Си радиостанцияларындағы
жаңалықтардың легін көбейтті, 1994 жылы тәулік бойы ақпараттық –спорттық
хабар тарататын ... -5 ... ... ... әкелді. Би-Би-Си-
дің Лондондық “Грейтер Лондон рейдио“ радиостанциясын және провинциялдық
радиостанцияның музыкалық ... ... ... ... ... ... бұл талабынан кейін, Би-Би-Си жергілікті және аймақтық
радио станциялары ... ... ... және ... бет ... ... ... мақсатындағы
бағдарламаларын азайтты.
Би-Би-Си басшылары ғана емес, үкіметте 1992 жылы ... ... ... Коммерциялық радио станциялар бір-біріне көшіп
жүрген музыка мен көңіл-көтеру мақсатындағы қойыртпақтарды Би-Би-Си –дің
қайталамауын үкімет талап етті.
Би-Би-Си ... ... ... ... ... ... ... бейімделе түсті. Кадрлық құрамында да
өзгерістер болып, жастарды көп тарта бастады. Би-Би-Си-дің жастарға
арналған "Рейдио-1" радио станциясына 1993 жылы ... ... ... ... ... ... Поп ... беретін бұл радиостанция
16-19 миллион адамды қамтиды.“Гардиан“газетінің жазуына қарағанда ... 27 ... ... ... ... ... ... “Рейдио-2“
радиостанцияларының тақырыптарын қайталағысы келетін қызметкерлерді
бірден қысқартқан. Бірақ келесі жылы ... ... ... қалды. Тыңдармандарының көпшілігінің жаңа презентатор Саймон
Майоға көңілі толмады. Тыңдарманның көңілінен шығу үшін Би-Би-Си радиосы
жаңа жүргізуші іздеді.“Рейдио-1“ ... ... ... ... ... оған адам сенгісіз жоғары айлық төледі. Крис Эванс
төртінші арнадағы “Үлкен таңғы ас“ бағдарламасымен көрерменнің ... ... еді. ... 1997 жылы Крис ... ... ... ауысып кетті. Оның орнына “Үлкен таңғы ас“
бағдарламасының екінші жүргізушісі Зоу Болл шақырылғанына қарамастан,
радиостанция бұрынғы тыңдармандарын қайта жинақтай алмады. ... ... ... аудиторияның 8 пайызын ғана қамтып отыр.
Баспасөздің ... ... Джон Берт ...... ... ... екен. Дереу радиостанция қызметкерлері бағдарламаның
мазмұнын өзгертіп, қазіргі заманға лайықтаған. 50 жылдардың музыкасын
беруін тоқтатып, ескі ... ... ... ... ... ... бұрыннан бері үзбей беріліп келе жатқан
комедиялық бағдарламаларды, викториналарды шығартпай тастап, ақпарат пен
әлеуметтік жағдайды баяндайтын хабарларды ... ... ... алды. Бұл
радиостанцияның бақылаушысы Фрэнсис Лейн жас тыңдармандарды тартуға
талпынды. Себебі, бұл “Рейдио – 4“ ... ... ... ... ... Бұл ... аудиториясы 1980 жылдары 11
млн. болса, 90жылдары 7 млн-ға төмендеген. Қалған 7 млн. ... ... ... ... ... ескі ... сақтап
қалуын талап еткен. Би-Би-Си-дің бұл радиостанциясы аудиториясы ауқымды
радиостанцияның бірі (жалпыұлттық аудиторияның 15 ... ... ... ... “ Рейдио-3 “ радиостанциясы да біраз
қиыншылықтарды бастан кешірді. 1992 жылы бұған бәсекелес ретінде “ ... – ар ... ... ... ... ... жалпыұлттық
радиостанция “ Классик ФМ“ дүниеге келді. Бұл радиостанцияның алғашында
4 млн. ... ... жылы теле ... мен ... ... ... ... батыс бөлігінде орналасқан жаңа орталыққа
көшірді. Ал Лондонның орталығында орналасқан “ ... Хаус “ ... ... ... бағдарламасы: “ Радио-4 “, “ Бүгін “, “ ... ... әлем “ ... ... бұл ... ... саяси
қайраткерлер шақырылатындықтан, оларға қаланың шетіне жету қиынға
соғатындықтан. Бұл қоныс аударуға “Би-Би-Си “ радиохабарының
қызметкерлері қарсы болды, себебі олар ... ... мысы ... ... ... Мекеме жетекшілері де бұл ойын жасырмады. 1996
жылғы 7 -маусымнан бастап кең көлемді өзгертулер басталды. ... ... ... ... Шығарманың көп бөлігі осыған арналды,
радионың рөлі түсе бастады. Би-Би-Си желісіндегі тілшілерге де осындай
көзқарас байқалды, олар ... ... риза ... ... ... ... төмендеуі радиоаудиторияның қысқартылуына да
байланысты болды. 1999 жылы жүргізілген әлеуметтік сауалнамалар бойынша
“Би- Би – Си “ ... ... ... 70 ... ... ... екен сыншылар Би-Би –Си -ді сынап шыға келді,
жаңалықтар бағарламасында ... мен ... ... ... деп ... “ белгілі журналисі Карлс Эвансқа 1985-1997 жылдары
таңертеңгілік жеңіл - ... шоу ... үшін ... қаржы төлеген деп
шуылдады.
1999 жылы Би-Би-Си бас директоры Джон Берт үшін соңғы жыл болды.
Дегенмен, оның корпорацияны қаржылық қиындықтан алып ... 1996 ... ... ... ... 2006 ... ... ұзартқанын,
корпорация қаржыландырудың негізгі көзі абоненттік төлемақының сақталып
қалуына мұрындық болғанын ешкім жоққа шығармайды. ... ... оны ... тоталитарлық режим орнатты, жергілікті радиостанцияларды уысынан
шығармады, технократизмге беріліп кетті / Қаржының көп бөлігі тәулік
бойы жұмыс істейтін “Радио-5 лайв“ ... ... ... ... ... ... ... ісіне бөлінді/ деп кінәлаушылар да
табылды.
2000 жылы Джон Берттің орнын коммерциялық телеарнадан келген Грег ... 1999 жылы ... ... бола ... ол аймақтық
радиостанциялардың жетекшілерінің сеніміне ие болған ол осы тұста олардан
қолдау тапты. Сондай-ақ бас директорлыққа ... ... ... ... де ... Ол ... ... мен телевидение қызметтерін
қосуға ашық қарсы шыққандардың бірі.
Ал жаңалықтар бөлімі мен актуальды бағдарламалар директоры Тони Холл
басшы Грег Дайкпен тіл табыса ... 2001 жыл ... ... ... ... ... ... жаңа дәуір басталды десе
де болады. Коммерциялық телевидениеден келген жаңа басшы “Би- Би- Си “
жаңа жол іздегеннің орнына коммерциялық телевидение мен ... ... ... ... 1997 жылдың өзінде коммерциялық
радиостанциялар Ассоциациасының басшысы Пол Браун былай ... еді: ... ... ... 50 ... ... радиожиілік 60 пайыз
күйінде қалып отыр. Абоненттік төлемақыдан түсетін тұрақты қаржы қолдауды
қажет ететін радиостанцияларға бөлініп отырады. Браунның айтуы бойынша,
бұл жағдай коммерциялық ... ... ... яғни ... ... ұстануына мүмкіншілік беріп отыр /14/ .Би-Би-Си-ге
айтылған бұндай сыни пікірлер Грег Дайк ... ... ... ... ді
кінәлаушылар, оның абоненттік төлемақыдан жинақталған 75 миллион бюджеті
барын еске алып, соған қарамастан корпорация ... ... ... коммерциялық радиоларын аудиторияның рейтингі үшін
бәсекелестері беттеріне басқан.
Сондықтан болар Грег Дайктың тұсында Би-Би-Си коммерциялық хабар
тарату ісі ... ... ... ... алдыңғы орынға шықты. 2002
жылғы көктемдегі мәліметтер бойынша, Би-Би –Си радиосының 53 пайызы
радиоаудиторияны ... бұл ... 260 ... ... ... еді. ... радиостанцияларының саны 90 жылдардан әлі өзгере
қойған жоқ. Англияда, Ла-Манш аралында 39 ... ... ... аймақтық радиостанция Шотландияға, Уэльске, Солтүстік
Ирландияға хабар таратты, ал екі ... ... ... ... ... асырады /вали және гэльс тілдері/. ХХІ ғасыр басында
жүргізілген сауалнама қорытындыларына жүгінсек, Ұлыбритания тұрғындары 91
пайызы аптасына бір рет ... ... ... оның тең ... ... /15/.
Сондай-ақ Би-Би- Си құны қымбат тұратын сандық цифрлық таратуды
алғашқылардың бірі болып қолға алғанын, оған қомақты қаржы ... ... ... ... ... кейбір
радиостанциялары сандық хабар таратуды тәжірибеге 1997 жылы енгізе
бастаған. Осы жылдың жазында сандық хабар ... ... ... зерттеу жүргізген. Лондон мен Бирмингем тұрғындарының
экспериментальді тобына сандық радиоқабылдағыштарға тапсырыс ... ... топ ... 65 ... дыбыстық сапасының
жақсарғанын мәлімдеген. Бұлар /экспериментальді топ/ өздерін оқиғаның
ортасында жүргендей сезінгенін мәлімдеген.
1998 жылдан бастап Би-Би-Си ... ... ... ... ... бұл ... 60 ... қамтыды /30 млн. тұрғындар/
/1/. 2002 жылғы сандық ... ... 100 ф.ст. ... бірі қол жеткізуге мүмкіншілік алды. Бұл уақытта Би-Би-Си –дің
жеті ... ... ... ... сандық радиостанциясынң көпшілігі бұрынғы
радиостанциялардың негізінде дүниеге келді. Мәселен, “5 лайв ... ... ... ... беретін, “Рейдио-5 лайвты “
толықтырса, “6 мьюзик“ поп және ... ... ... ... ал ... ... ... қосымшасы“ . Әрине,
бұлармен қатар Би-Би-Си жаңа радиостанциялары да ашылды. Мысалы: “Эйшн
НЭТ-уорк“ және “1 экстра“ аз ... ... ... ... ... ... ... /. Бұл радиостанциялар мазмұны
жағынан аз ұлттарға арналған Лондондық ... ... және 4 ... ... /аз ұлттарға арналған/. 2002 жылы
Би-Би-Си-дің мәдениетке арналған ... іске ... Бұл ... ... ... ... ... істеді. Бұл
арнада классикалық музыка, кинофильмдер, сериалдар, белгілі ... ... ... ... ... сандық радиохабарын таратудың және сандық телевидениенің
өзгешелігі – жарнама беруге мүмкіншілік берілді. 1996 жылы берілген
рецензия бойынша Би-Би-Си сандық хабар ... ... ... ... ... 2002 жылы ... ... радиохабарларын тарату ел
аудиториясының 65 пайызын қамтыса, 2004 жыл басында ұлттық
радиоаудиторияның 85 пайызын қамтыған. Мойындау ... ... ... мұндай қамту ауқымына 2002 жылы жеткен. “Би-Би-Си “ сандық
радио қызметімен “Би-Би-Си ... ... ... ... ... ... ... анықтығы, барлық
сандық радиостанцияларға қосыла алуы.
Би-Би-Си басшысы Грег Дайк коммерциялық хабар таратумен қатар,
жаңалықтар бағдарламасын да ... ... 2002 жылы ... ... Хаус“ ескі мекеменің жанынан қазіргі үлгідегі
жаңалықтар орталғын салуды ... ... Бұл жаңа ... – 8 ... ... ... ... архитектурадағы бұл мекемеде 140 студия, футбол
алаңы көлемді “ньюсрум“, “жаңалықтар залы“ болатын көрінеді. Бұл ... теле және ... ... ... ... ... ... ең үлкен жаңалықтар орталығы болмақшы. Бұл құрылыс 2008 жылы
аяқталады деп жоспарлануда. Оған дейін Лондонның батысында орналасқан, Би-
Би-Си-дің қазіргі ... 30 млн. ф. ... ... 1997 ... ... ... ... /1/.
2002-2003 жылы Би-Би-Си мен үкіметтің ара қатынасы шиеленісіп кетті.
Билік басына лейбористік өкіметтің өкілі Тони Блэр ... ... ... корпорациясы “Би-Би-Си“-ді “Блэрдің хабар тарату
корпорациясы“ деп те атаған. Би-Би-Си Блэр үкіметін кейде қолдап, кейде
сынап отырғанымен саяси мәселеге келгенде ... мен ... ... ... ...... ... Энрю Джилличеннің “Радио-4“, “Бүгін“
бағдарламасында үкімет Қорғаныс министрінің орынбасары Дэвид Келлидің
мәліметтерін бұрмалады деген хабары болды. Би-Би-Си тілшісі Дэвид Келли
сөзіне ... ... Ирак 45 мин. ... ... даяр бола ... ... деп хабар таратты жән ақпарат көзі ретінде Дэвид Келли
көрсеті. Бұл хабарда кейін Дэвид Келли өзіне-өзі қол ... ... ... ... мен үкімет арасында сөз соғысы басталды.
Корпорацияны өтірік, өсек-аяң таратады, ... ... ... Келли
өліміне себепкер болды деп кінәлады. Үкімет осы жағдайды пайдаланып,
мемлекет бақылауына алынуы керек деген мәселені көтерді. Би-Би-Си де
қарап жатпады. ... ... ... ... ... ... өз
тәуелсіздіктерін сақтауды үкіметтен талап етті, 2004 жылдың қаңтарында
Лорд Хаттонның басқаруындағы комиссияның шешімі ... ... деп ... ... Грег Дайк пен корпорация төрағасы Гэвин
Дэвис отставкаға кеткен. Дайктың орнын оның ... Марк ... ... ... ... консервативтік партияның өкілі – Лорд Райдер иеленді.
Ұлыбритания тұрғындарына жүргізілген сауалнамада байқалған жағдай,
халықтың көпшілігі Хаттон баяндамасының шынайылығына сенбеген, ... ... ... үшін ... шешім деп есептеген.
Әрине, Келли ісі, биылғы жылы қаралатын Би-Би-Си Хартиясында маңызды роль
атқарады.
Корпорация мен үкімет арасындағы қарама-қайшылықтарға ... ... ... ... ... ... Би-Би-
Си радио және теле қызметі “британ хабар таратуының үшкір жүзді тасы“
болып қала берді. Бұл ... 2003 ... ... қазіргі
мәдениет,бұқаралық ақпарат құралдары және спорт министрі Тесс Джоуэл ... ... ... ... ... ... ... әуенді "Клэссик" радиосында презинтациялау кең
таралған әуенді презинтациялау ... ... ("Бұл ... ... ... және т.б.) . Алайда бәсекелесі Би-Би-Си радиосы "Рейдио-3"-ке
тура сол болмаса да, сәл де болса өз ... ... ... ... ... ... ... " Рейдио-3"-тен шығып кеткен Тони
Скотленд "Спектейтор" (1993 жыл, 21 ... ... ... ... Онда ... рейтингін көтеру үшін классикалық
әуеннің арзан даңқ шығаруына шығаруына қарсы болады. " Рейдио-з"-тің жаңа
жүргізушісі Эндрю Макгрегор Тони ... ... ... даңқ үшін ... ... қол ... үшін жүргізетінін айтты. Ол Тони
Скотлендті "narrowcasting" ( тар хабар тарату) жақтаушысы,
"broadcasting" (кең ... ... ... деп ... 1993 ... Эндрю Макгрегор "Рейдио-3"-тің радио "Эфирде" атты таңғы
бағдарламасын "Клэссиктің" атақты жүргізушісі Ник Бейли бәсекелесе
жүргізді. Елу жасқа толған ... үш ... ... ... 1993 жылы ... ... кадрлық
құрамында және таныстыру стилінде ... ... ... ... барлық радиоаудиториясының 1,3-тен 1,4 %-ке дейін
). Крикет бойынша матчтің трансляциясы да ... рөл ... ... оның ... ... 1%-ке азайды. "Рейдио-3" аптасына
156 сағат классикалық және джаз әуенін және де ... және ... ... ... бағдарламаларының көбісін ескі және нафталин
иісті деуіне байланысты, "Рейдио-4"-ке де өз ... ... ... ... ... Осы ... сонымен қатар
коммерциализациялау қажеттілігін есте сақтай отырып, 1993 жылы ... ... ... істеу үндеуін шығарды, "Гардиан" газетінің
хабарлауы бойынша олардың "ұсыныстарына батты".
Би-Би-Си жаңа стратегияны информациялық бағдарламалар аясында да
белгілеп қойды. Ол ең ... ... ... ... ... бірыңғай репортерлер мен редакторлар штатының бір информациялық
қызметке радио және теледидардың қосылуы. Бұл реконструкцияның ... 1988 жылы ... Бұл ... ... және ... бір ... ... бірікті. Шетелдік бюролар
кеңейтілді. Жаңалықтар бағдарламасы кең форматы газетке ұқсап, радио және
тележурналдар актульді оқиғаларға тереңдетілген ... бере ... ... ... ... және консерваторлық партиядағы кризис
күндерінде және Маргарет Тэтчердің орнынан кетуін Би-Би-Си радиосы
жаңалықтарды тәулік бойы хабарлап жатты.
Содан ... ... ... фазасы: радио және теледидарды
бір корреспонденттер штатынын олар радиода да ... да ... ... ... ... ... ... толық қосылу.
Басшылықтың ойынша, бұл радио мен теледидардың арасындағы керексіз
бәсекелестіктен шығу. Олардың адамдық ... мен ... ... жолы болды. Бірақ бұл журналисттің бір радиоға да,
теледидарға да жазу керектігін білдірмейді, олар бір-бірін алмастыруға
дайын ... ... еді. Бұл ... ... радио және
тележаңалықтардың гомогенизациясын ,өз спецификасын жоғалту, төл
бағдарламалардың ... ... ... ... ... ... ... басшылығы төл бағдарламалар сақталады деп сөз берген.
2.2 Би-Би-Си-дің Орыс ... ... ... ... ... дүние жүзілік радио қызметі 44
тілде хабар таратып, өзінің ... 140 ... ... отыр /32/. ... ... ең бір күшті де
мазмұнды бөлшегі жаңалық хабарлар болып табылады. ... ... да ... ... ... ... және ... де солай. Адамдар көбіне-
көп өздерінің радио қабылдағыштарын сазды әуен тыңдап, көңіл көтеретін
бағдарламаны қызықтау үшін емес, қайта он минуттық жаңалық мәліметтерін
тыңдау үшін ... Осы ... ... де шет ... ... ... ... жаңалық бюллетеньдерінің мазмұны мен
жеделдігіне көтеріңкі талап қояды. Бүгінгі күндері де Би-Би-Си-дің Орыс
қызметі тарататын күн сайынғы он бағдарламаның әрқайсысы ... ... ... ... ... басқа елдерге
таратып жүрген хабарларында да осындай дерлік көріністі байқауға болады. Би-
Би-Си БРҚ-ның ақпараттық хабарларының жалпы бейнесін ... ... ... ... мен ... Орыс ... жаңалықтар
бюллетеньдерінің мазмұндық ерекшеліктерін қарастыруға тырыстым.
Талдауға кіріспес бұрын, Би-Би-Си-дің Бүкіл дүние ... ... ... ... ... дайындау қағидасына тоқталып өткен
жөн. Лондон радиосының арналары арқылы берілетін ақпараттық хабарларды
дайындаумен орталық жаңалықтар бөлімі айналысады. ... ...... шет ... ... ... қызметтерінің ішіндегі ең үлкендерінің
бірі. Ол Бүкіл дүние жүзілік ... және ... ... ... соңғы жаңалықтар әзірлейді. Бөлім тәулік бойы жұмыс істейді. Оның
қызметкерлері күн сайын 250-ден астам жаңалықтар ... ... ... бағдарламалар Би-Би-Си хабар тарататын елдердің
ерекшеліктерін ескере отырып әзірленеді де сол бойда тиісті тілдерге
аударылады. Жаңалықтар мәләметі ірі-ірі ... ... ... ... ... ... ... шет елдердегі және
Англиядағы тілшілерінің, радио хабарларын қағып алу ... ... ... ... Жаңалықтар бөлімінің түрлі тілдерде
хабар дайындайтын редакторлары өз кезегінде барлық жаңалықтар қоржынының
ішінен өз ойынша тыңдаушылардың ынта-ықыласын тудырады-ау деген неғұрлым
маңыздыларын таңдап ... ... ... ... екі ... немесе ықшамдау үшін) оларды редакциялайды.
Орыс қызметінің әдеттегі жаңалықтар бюллетені 8-10 ... ... ... ... ... ... алу үшін ... радиостанцияның қоңырауы пайдаланылады, содан соң диктор эфирге
шығып, "Би-Би-СИ радиосы", "Лондоннан сөйлеп тұрмыз" деп кіріспе сөзбен
құрмет рәсімін жасайды. Жаңалықтар ... ... ... ... ... дейтін жаңалықтардың тақырыптары беріледі, мұның өзі хабарда
әңгіме болғалы отырған жаңалықтар қақында радио тыңдаушылардың алдын ... ... ... ... Радиожурналистиканың практикасында
жаңалықтарды өрудің сызбасы: кім? не? қайда? қашан? не ... ... ... ... сауалдарға жауап беретін болуы тиіс екені белгілі. Енді Би-Би-
Си радиосының жаңалықхабарлары осы ... ... ... ... ... сонны қарастырып көрелік. Бұл үшін Орыс қызметінің ақпараттық хабарыан
мысал ... ... ... ... ... астам уақыттан бері
алғаш реет еріктң де жаппай сайлауға қатысты. Джакартада дауыс беру
тыныш жағдайда өтіп ... ... ... ... ... ... жоғары болады деп күтілуде. Асех бос тұр, өйткені сепаратистік
"Азат Асех" қозғалысы дауыс беруге баратындардың ... ... Орыс ... жылғы 7 маусым. 12.00.
"Солтүстік Корея бес күннен бері өзінің күзет катерлерін Оңтүстік Корея бес
күннен бері өзінің күзет ... ... ... ... ниет ... ... теңіз ауданына жіберуде. Егер Оңтүстік Корея өзінің әскери
кемелерін даулы аумақтан алып кетпейтін болса, Пхеньян өзін-өзі қорғау
мақсатында ұрыс қимылдарына ... әзір ... ... ... ескерткен
болатын".
Би-Би-Си-дің Орыс қызметі.
1999 жылғы 12 маусым.14.00.
Аталған мәтіннен көрініп отырғандай, радио ... ... не? ... ... деген төрт сауалға ерекше екпін жасаған. Соның
өзінде олардың жауабы алғашқы сөздермен-ақ берілген. Бұл жерде сөйлемнің
өзі ең маңызды дейтін хабар алғашқы ... ... оған ... ... ... ... ... беруіне қарай қарай қосалқы
немесе қосымша хабарды білдіретіндей етіп ... ... ... ... оған ... ... ... ол
мүмкіндігінше қысқа, жіті де дәл әрі әр жастағы барынша кең аудиторияға
ұғынықты болуы тиіс /34/. Бұл ... ... ... ықшам,
мүмкіндігінше түсінікті және естуге жеңіл болуы тиіс екенін көрсетеді.
Батыстағы көптеген теориктер сонымен ... ... ... ... ... ... жаңалықтар бөлімінің қызметкерлеріне жаңалық хабар мен
түсіндірмені араластыра бермеуді ұсынады. Ал ағылшын ... ... ... ... ету деп, ... ақпараттан немесе жаңалықтарға
берілген түсіндірмеден өзгеше, жаңа ғана болып өткен анық-айқын оқиғаны
сипаттайтын барлық хабарларды түсінеді /35/. ... ... ... радио қызметі де осы қағиданы ұстанады.
Әрбір хабарды талдай отырып, сондай-ақ тұтас алғанда жаңалықтар
бюллетеньдерін қарап шығып, мен радиостанция нақты ... ... ... ... ... ... немесе белгілі бір елдің ішкі
өміріндегі жағдаяттарға арналған белгілі бір көзқарасты ұстанып, соны
қорғап отыра ма, жоқ па – осыны ... ... ... анық ... ... жағдайлардың денінде оның хабарлары турашыл әрі
теңдестіріліп беріледі. Сондай-ақ олардың ақпаратты ұсынуында, жаңалықтарды
жеткізу ... ... да ... бұра ... ... ... маңызды
оқиғалар жайында үндемей қалу, белгілі бір фактілердің мән-маңызын орынсыз
бадырайта көрсету немесе оны бұқтырып тастау жағдайлары байқалған жоқ.
Талдау сондай-ақ жаңалықтар бөлімінің ... ... ... басшылыққа алып отыратынын көрсетеді, мұның өзі оларға көңіл
ауанына беріліп, пікірді кесіп айтуды, көпе-көрінеу байлам жасауды немесе
кешіре қарау мақамына ... ... ... жасайды. Жаңалық
хабарларда стилистикалық тұрғыдан бояуы қалың сөздер қолданылмайды десе де
болғандай. Мысалы, 15 ақпараттық хабардың ішінде бояуы қалың қызыл сөздерді
бірлі-жарым ақпараттан ғана ... ... ... да ... ... ... ... өркөкіректік сарын бар деп айта
алмайсың. Олар кездессе де атыс жүріп жатқан жерден берілген хабарларда
ғана кездеседі. Стилистік ... ... ... ... мен: ... ... ... деген сөздерді жатқызар едім.
Жаңалықтарды тауып, дайындау көп жағдайда ақпарат көздерінің
қаншалықты бай да алуан түрлі екеніне, әртүрлі ақпараттарды толассыз
жинастырып, оларды ... ... ... ... ... шет ... тарататын редакцияларға жіберіп отыратын ұйымдар мен арналардың
желісі қаншалықты ауқымды да көп ... ... ... ... ... ... сенімділігі мен турашылдығы жайында пікір орнықтыру үшін
тыңдаушылар ол жаңалықтардың қай жақтан ... ... кім ... ... ... ... ... ақпарат құралдары хабардың көзі емес, оны
тарату құралы болғандықтан радио станциялар көп жағдайда хабардың қайдан
алынғанын дәл көрсетіп отырады. Егер ... жай ... ... кетсе
немесе сенімді хабар көзі пайдаланылған болса, ондай жағдайда хабардың
қайдан алынғанына сілтеме жасау қажетсіз болып қалады. ... ... ... ең ... деп есептеледі. Егер хабар Рейтердікі немесе
Ассошейтед Пресс агенттігінікі болса, онда оған көбіне ... ... ... ... он ... ... 3-4 ... хабардың
сілтемесі болмайды.
Шетелдік ақпараттық агенттіктермен қатар, Орыс қызметі ИТАР-ТАСС және
Интерфакс секілді Ресей ақпарат агенттіктерінің хабар көздерін де
пайдаланып отырады. ... ... ... ... ... ... Би-Би-Си-дің Орыс қызметінің жаңалықтарында сонымен бірге
ресми адамдардан алынған хабарлар, теледидар мен баспа ... ... Дей ... ... ... бір ресми
адамдарға сілтеме жасау жиі кездесіп жатады. Екінші сөзбен айтқанда, әңгіме
ақпараттың субъектісі оның шыққан көзі болып ... ... ... ... Мәселен, "Косовоны Азат ету армиясының өкілі Шинази
Рама былай деп ... КАА ... ... үшін ... ... ... ... талаптарын сақтап отыратын болады" (1999
жылғы 6 маусым). Аталған хабар тыңдаушының көңілінде: Шиназа Рама бұл
хабарды қашан, кімге және не ... ... ... ... ол ... Орыс ... ... белгілі болды екен дегендей бірқыдыру
сауалдар туындатуы мүмкін. Жаңалықтардың қайдан алынғаны көрсетілмеген
жағдайда жағынан – хабар таратушының өзінің шындық айтып ... ... ... ... бұл ... көзі көрсетілген болса, жаңалық
әлдеқайда ұтымды болған болар еді. Хабарлардың көпшілігі радио станцияның
тілшілерінен келіп жатады, әсіресе бұл Москва бюросының хабарларына ... Бұл ... ... ... болып келеді: "Би-Би-Си-дің тілшісі
хабарлағандай", "Біздің тілшіміздің атап көрсеткеніндей", "Біздің
Мәскеудегі тілшіміз Х-ға ... ... ... ақпарат
көзі ретінде пайдаланылмайды.
Сонымен бірге тыңдаушыға әңгіме болып отырған оқиғаның қашан болғаны
жайында хабарлау аса маңызды. ... орай ... ... ... ... ... ... жүргенін қарастырып көрелік. Би-Би-Си
радиосының көпшілік хабарлары ағымдағы күннің жаңалықтары жайында
хабарлайды, мұның өзі жаңалықтар ... ... ... ... ... ... ... Би-Би-Си радиосының Орыс қызметінде
шыққан жері көрсетілген жаңалық хабарлардың тең жартысынан астамы сол
күннің жаңалықтары болып келеді. Бұл ... ... ... өзектілігі жоғары екенін көрсетеді.
Оқиғаның өткен уақыты бойынша салғастыруға болады дейтіндей өзге
хабарлардың ішінде ... ... ... ... түсіп жатады. Өткен
күннің неғұрлым маңызды оқиғаларының қайталануын ... ... ... ... ... ... хабарлардың төрттен біріне
жуығы "кешегі күннің" жаңалықтары басым ... ... ... күннің
неғұрлым маңызды оқиғаларының қайталануын әсіресе ертеңгілік хабарларда
көбірек байқауға болады. Әдетте, хабарлардың төрттен ... ... ... ... болып жатады. Дегенмен күндізгі хабарлардың мазмұны ең
соңғы жаңалықтармен айтарлықтай жаңғыра түседі.
Ақпарат көзі немесе оқиғаның болып өткен уақыты көрсетілмейтін
заметкалардың саны ... ... ... ... ... ... ... ғана оқиғаның болған уақыты мен ақпарат көзі көрсетілмеуі
мүмкін. Мұндай жағдаят көбіне-көп табиғат апаттары немесе ұрыс ... ... ... ... ... оңтүстігіндегі Миссисипи
және Теннеси штаттарына шүйліккен торнадоның салдарынан кем дегенде он адам
қаза болды".(1998 жылғы 23 қараша. 18.00). Алынған ақпаратқа қарағанда,
оқиғаның ... ... және ол ... ... мәлім болғаны белгісіз.
Алайда тыңдаушылардың ынта-ықыласы әдетте табиғат апатының қай жерде
болғанына емес, қайта ұрыс қимылдары жүріп ... ... ... ... олар ... жайдың ақиқат екеніне, ақпараттың біржақты емес
екеніне көз жеткізгісі келеді. Дей тұрғанмен ақпарат көзі жасырын күйінде
қалып ... ... оның ... ... әбден күмәндануы мүмкін.
Би-Би-Си радиосының орыс қызметінің материалдарына көз ... ... ... ... көзден таса етпейтінін байқадық.Тіпті осы
оқиғалардың жай-жапсарын бірнеше жыл қатарынан хабарлай отыра, соңғы
нәтижелеріне ... ... ... ... ... ... оқиғаның
соңына түсіп зерттеу бар. Мәселен, Солтүстік Осетияда болған Беслан
оқиғасына байланысты “Би-Би-Си“ радиосының орыс қызметі ... ... 425 рет ... ... ... ... Солтүстік Осетияның Беслан қаласында 2004 жылдың
1 қыркүйек күні шешен қарсыласу қозғалысы ... ... аса ... ... ... ... ... қарсы жасалған орыс әскерлерінің
шабуылының нәтижесінде 355 адам қайтыс болып, 200-ден астамы із-түзсіз
жоғалып кетті деп есептелінген болатын. Енді бұл оқиғаға ... ... ... ... ... ... көз ... көрейік:
“Кулаев қалған өмірін түрмеде өткізеді“
Беслан мектебін басып алғандардың ішінен қолға түскен ... ... ... - ... ... ісі ... Сот Нурпаши
Кулаевты терроризмге қатысы бар деп таныды.
Би-БИ-Си-дің Орыс қызметі.
27 май, 2006 жыл
“Дзасохов Беслан сотына жауап ... ... ... ... ... басып алушылар жайындағы
мәліметтерді алдын-ала естімегендерін растайды деп мәлімдеді республиканың
экс басшысы.
Би-Би-Си-дің Орыс қызметі.
21 қыркүйек, 2006 жыл
“Мектепті басып алу: бір жыл ... ... №1 ... ... ... ... алған
мезгілде қайтыс болғандарды еске түсіру мақсатында қаралы жиын
өтіп жатыр.
Би-Би-Си-дің Орыс ... ... 2005 ... ... ... ... №1 ... былтыр 1 қыркүйекте қанды оқиға болды.Кепілдікке
алынғандарды босату ... 330 адам ... ... ... ... Орыс ... ... 2005 жыл
“Беслан: музыка қайғымен арпалыста қуат береді“.
Би-Би-Си тілшісі Д. Чарльз Бесланнан оралды. Өз материалдарында ол
жергілікті тұрғындардың трагедиясын жеткізуде ... ... ... ... Орыс ... қараша, 2004 жыл
“Беслан: мектепті басып алу кезінде ... ... ... ... қанды драманың құрбандарын жерлеу жалғасуда. Қалаға жаңа
зиратқа жер ... оған 100 ... ... Орыс қызметі.
6 қыркүйек, 2004 жыл
“Ресей Парламенті Беслан ісін қарайды“.
Федерация кеңесі Бесландағы трагедияны қарау үшін комиссия құрады. Бұны
Ресей президенті қолдады.
Би-Би-Си-дің Орыс ... ... 2004 ... құрбандарының саны 200-ден асып кетті. Соңғы мәліметтер
бойынша, мектеп ғимаратында, 200-ден көп адам қайтыс болды.
Би-Би-Си-дің Орыс қызметі.
4 қыркүйек, 2004 ... Сот: ... ме , әлде көп ... ... ... соты 2004 жылы Беслан мектебін басып алу тобының
қолға түскен ... ... ісін ... оның ... ... ... шешім шығарды.
Би-Би-Си-дің орыс қызметі.
26 май, 2006
“Ресей құқық қорғау органдарынан жауап алынуда“
Ресей ішкі істер министрлігінің басшысы Рашид Нұрғалиевтан, ФСБ
директоры Николай Патрушевтан және тағы ... ... ... мәртебелі
басшыларынан Ресей Бас прокуратурасы Беслан трагедиясына байланысты ... Орыс ... ... 2005 ... биліктегілер барлық мәліметтерді ашық жариялайтынын
мәлімдеді “.
Беслан оқиғасын зерттеуші парламент комиссиясы парламент
зерттеулері тұтас күйінде ешқандай құпиясыз жарияланады деп мәлімдеді.
Би-Би-Си-дің Орыс ... ... 2005 ... ... ... бұл ... болды?“
Шешен қарулы тобы 2004 жылдың бірінші қыркүйегінде Беслан ... ... үш күн бойы ... ... ұстап отыр. Бұл күтпеген
оқиғадан жол тауып шығу қиын болды, құтқару кезінде жүздеген адамның
өмірі қиылды.
Би-Би-Си-дің Орыс қызметі.
1 ... 2005 ... ... ... ... жұмысы “қанағаттанғысыз“ деп
бағаланды“.
Солтүстік Осетияның парламент комиссиясы құқық қорғау ... ... деп ... ... олар ... ... огнемет
қолданған.
Би-Би-Си-дің Орыс қызметі.
29 қыркүйек, 2005 жыл
“Беслан аналары Путинге сенеді“
Беслан аналарының сөздеріне қарағанда, Ресей президенті Путин
кепілдікке ... саны ... оған ... ... ... ... ол ... кінәлі адамдарды табатынын айтып аналарды
сендірген.
Би-Би-Си-дің Орыс қызметі.
2 ... , 2005 ... ... ... ... ... мекен іздеуде“.
Беслан оқиғасы кезінде жақындарын жоғалтқан отбасылар Ресейден
түпкілікті қоныс аударуды жөн көріп ... Орыс ... ... , 2005 ... ... алу : 1 жыл ... ... қарулы жасақтардың мектепті басып алуынан қайтыс
болғандарды еске түсіру мақсатында қаралы жиын өтіп ... Орыс ... ... 2005 ... ... ... ісі басқа күнге ауыстырылды“
Беслан мектебін басып алушы ... ... ... ... ... ... Орыс ... май, 2005 жыл
Міне, Беслан оқиғасына қатысты материалдардан оқиғаның қалай
болғанын, оған қандай шара ... ... ... қаза ... ... із-түзсіз жоғалып кеткенін көреміз. Тіпті қолға түскен қарулы
жасақ өкілінің қалай жазалағанынан тыңдарман ... ... ... ... ... ... органдарының тарапынан кеткен қателіктер де баса
көрсетілген. Яғни, Би-би-Си тілшілері Беслан оқиғасының шынайы көрінісін
тыңдарманына ашып беруге ... ... ... ... ... аралығында
Қазақстанға қатысты мыңнан аса ... ... ... ... бұл
хабарларында Қазақстанның басқа елдермен қарым-қатынасына, ішкі жағдайына
айрықша мән берген. Біздің елде өтіп жатқан сайлаулар , ... ... тақ ... , ел ішіндегі мамыражай тыныштық - “Би-Би-Си“
тілшілерінің басты тақырыбы болған екен. Біз өзіміз мән бермей отырған,
бірақ ... ... ... мығым болуына қажетті мәселедерді де
айналып өтпепті. Мәселен, Қазақстан территориясына қаптап келіп ... ... ... “Би-Би-Си“ 2005 жылдың 8 наурызында былай деп ақпарат
беріпті:
“Қазақстан Қытайға экспортқа мұнай шығаруда“
“Қытай инвесторлары жергілікті экономиканың жандануына көп үлес қосып
отыр. Бірақ ... ... ... келіп жатқан мигранттарға байланысты қауіп
те жоқ емес“ -деп Би-Би -Си тілшілері ... жер ... ... ... бірде “Би-Би-Си“ “Қазақстан Назарбаевтарға таңдау жасауда“ деп
тыңдармандарын селк еткізген екен. Мұндағы емеурін тақ ... ... ... “Қазақстанда парламент сайлауы болмақшы. Парламенттің
төменгі палатасы - ... 80 ... ... деп ... ... ... –Си-дің орыс бөлімінің қызметі (19 қыркүйек, 2004 ... ... де Би - ... орыс ... ... бірі. 2003 жылдың 18 желтоқсанындағы хабарында “
Қазақстан сейсенбі күні тәуелсіздігінің 12 жылдығын ... 90 ... ... ... алғашында адам сенбесе, бүгінгі күні бұл
саяси шындыққа айналып отыр. Ал Қазақстаннның бүгінгі ... ... ... ... ой ... ... тілшілері.
Ал Би-Би-Си-дің 2005 жылдың 1 желтоқсанында “ Қазақстанда “сарғыш
киіз үйлер“ ірге ... ме?“ ... ... ... ... кез-келген
тыңдарманды бей-жай қалдырмайтыны сөзсіз. “ Қазақстанда 4 желтоқсанда
сайлау ... ... ... әлі де жеті жыл бойы ... ... жоқ ... ме ... сауал әрбір сайлаушыны толғандырады. Алматы мен
Астанада “сарғыш киіз ... “ ірге ... ме, жоқ па? “- деп ... ... тілшісі. Мұндағы “сарғыш“ түске жабысып отырған тілшінің
емеуріні көзіқарақты тыңдарманға түсінікті. Посткеңестік елдерде оған
дейін болып өткен ... ... ... ... мүмкін
деген дақпыртты алға тартып отырғаны рас .
Сондай-ақ, Би-Би-Си-дің орыс қызметі Қазақстанның шет елдермен
байланысына, қарым-қатынасына айрықша мән ... ... ... ... 15 ... берілген мына хабар сөзімізге дәлел бола алады. “
Қазақстан ... ... ... ашты“ деген тақырыппен берілген ақпаратта
бейсенбі күні ... мен ... ... ... ... ... Бұл ... территориясын басып өтпейтін алғашқы магистраль
екендігіне баса назар аударылған.
Сонымен бірге, Қазақстанда 2005 жылы өткен президент сайлауы
Би-Би-Си-дің басты тақырыптарының бірі ... ... ... ... ... ... ... үміткер болғанын, олардың іс-
әрекеттерінен тыңдарман толық хабардар болған. Мәселен, “Қазақстан
өз ... ... ... ба?“ деген заметкада Қазақстанда
президенттіктен үміткер бес адамның сайлау алды үгіт жұмыстары басталғанын
мәлімдеген (26 қазан, 2005 ... ... ... да ... ... көзінен таса
қалмаған. “Қазақстандық журналист Сергей Дувановтың үстінен бейсенбі күні
іс қозғалды. Журналист Сергей Дувановты Президент-Назарбаевтың бет-
бейнесіне нұқсан ... деп ... “ - деп ... ақпаратын 2002
жылдың 17 қазанында Би-Би-Си тілшісі.
“Қазақстанға жаңа идеялар ... ... ... ... тұр. ... күні бұл елдің премьер
- министрі Қ.Тоқаев отставкіге кетті, оның ... ... ... ... орындарын суытты.
Би-Би-Си-дің орыс қызметі.
28 қаңтар, 2002 жыл
Сондай-ақ “Би-Би -Си -дің “ ... ... ... , олардың жергілікті ұлтпен жарасымды өмір сүріп отырғанына да
мән ... ... ... ... атты хабардың берілу мақсаты да
осындай ойдан туған сияқты. “ Осыдан 60 жыл бұрын Қазақстанға 500 ... ... ... ... ... әлі де ... ... салт-дәстүрін сақтауда, өз тілдерінде сөйлеуде “ деп береді өз
ойларын Би-Би-Си тілшілері ( 20 ақпан, 2004). Яғни , ... ... ... үлгі ете ... 2002 ... 21 қарашасындағы хабарында “ Қазақстандағы
ядролық қоқыстарды “ тілге тиек етеді. “Көп жылдар бойы ядролық
жарылыстардан ... ... ... ... қалдықтарды жоюда Ресеймен
бірлесіп жұмыс істемекші“ – деп хабарлайды радио тілшісі.
Сондай-ақ , ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, “Газ тасымалдаудағы делдалдар ісі“ деген тақырыппен
берілген ...... ... ... рыногындағы газдың бағасының
өсуіне ортадағы делдалдар бизнесі әсер етіп отыр деп жазуда“-деп
мәлімдейді ( 25 көкек, 2006).
“Еуропаның газға тәуелдігі және Москва стратегиясы“.
Британ ... ... мен ... ... газ дауы ... қауіп төндіруі мүмкін деп есептейді
Би-Би-Си-дің орыс қызметі
30 желтоқсан, 2005жыл.
“Газа - ... ... ... ... Газаның жағдайына алаңдаулы. Қытай мен Ресейдің
мақсаттарына анализ жасай отырып, банкирлердің мазасыздануын жазуда.
Би-Би-Си-дің орыс қызметі.
19 тамыз, 2005 жыл.
Сондай-ақ, Би-Би-Си радиосы жаңалықтар ғана ... ... ... да ... отыратынан жоғарыда баяндағанбыз.Мысалы, 2005 жылдың
27 желтоқсанында Сергей ... ... ... ... ... ... сөз ... “ Газ, скинхедтар және демократия “
деген тақырыппен берілген шолуда ... ... ... ... болу үшін мына ... назар аударайық:
“Өлтіру басталды“
“Таймс“,“Индепендент“ газеттері сенбі күні Петербургтегі Камерун
студенті Канкем Леоның скинхедтар қолынан өлуіне ... мән ... ... жазды“ деп бастайды өз шолуын Сергей Зайкин.“Шетелдік студенттер
скинкедтердің жасаған қанды оқиғасынан кейін үрейленіп қалды“ деп жазады
“Таймс“ газеті. Газет ... ... ... ... басшылары
скинхедтардың қаскүнем әрекеттерін әдейі көрмеуге тырысуда деп жазғырады
. Скинхедтар қаланы қарумен күзетеді, славян еместерге ашық шабуыл жасайды
.
Кеңестік кезеңде ... ... ... ... 100 мың ... расистік пиғылда шабуыл жасау болмаған еді деп жазады “Таймс“
газеті ... шолу ... ... ... Одағы ыдырағаннан кейін басталған
жұмыссыздық, көрші республикалардан келген иммигранттардың нөпірі
ненацистік және оңшыл экстремистік топтардың күшейуіне алып ... ... ... ... ... “Қазір Ресейде 60
мың скинхед бар. Дүниенің басқа бөлігінде 70 мың. Соңғы ... олар ... ... ... ... ... , кісі ... шейін барған.
Ал “Индепендент“ газеті Петербург милициясының “сенбі ... ... ... ... іске ... мән ... ... айрысу“,“экстремизм“ деп сипақтатқанын жазады.
Сондай-ақ газет өлген студенттің досының пікірін береді: “Бұл жер ... ... ... ... тек ... ұрып ... енді өлтіріп жатыр“.
Газ мәселесіндегі держава
“Гардианның“ тақырыбында “Ресей мен Украинадағы газ бағасының
көтерілуіне байланысты саяси тоқырау ушығып тұр“ деп мәлімдеді. ... ... - ... мен Киев ... ... ... тарифтеріне
қатысты әлі күнге жалғасып келе жатқан дауға арналады.
Ресей мемлекетік газ монополиясын бақылаушы “Газпром“ егер Киев
бағасын 4 есеге ... ... ... газ ... ... ... - деп хабарлайды “Гардианның“ мәскеулік тілшісі бұл
оқиғаны. Қазіргі уақытта Украина мың куб метр газға 50 ... ... ... бұл ... әлем нарығының бағасына сәйкестендіріп, 230 долларға
жеткізуді көздейді.
“Гардианның “ескеруі бойынша: “ Көптеген сарапшылар Украина
еуропалық нарықты бәсекеде тұрақты болу үшін советтік үлгіден бас ... ... ... ... ... - ... бұл ... басты өзгерісін басқа жағынан қарастырып
отыр: “Ресей президенті В.Путин күштілігінің арқасында жеңіп ... ... ішкі ... ... көздерінің бақылауына негізделген табиғи
ресурстардың жоғарғы державасына айналып отыр“.
Бақылаудағы демократия
Бұл тақырыпты да ... ... ... ... 2006 ... басында Ресей бірінші рет Үлкен сегіздікте төрағалық
ететініне негізделген. “Гардианның“ пікірі бойынша , Ресейдің бұл ... ие ... ол ... ... ... ... ... айтады. Бұдан ары комментарий авторының Ресейдің төрағалық ісінің
бастамасы Думаның кез-келген толыққанды демократияда азаматық қоғамның
ажыратқысыз бөлігі болатын мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... білдіреді.“Ресейді қалыпты
функцияланған ел ретінде көргісі келгендер мұнай магнаты Михайл
Ходарковскийдің пікіріндей елемей қоя алмайды“ - деп жалғастырады.
“Гардиан“. ... ... ойы - ... азаматтық қоғамы бар ,
еркін баспасөзі және тәуелсіз сот жүйесі бар ... ... ... ... ... ... Ресей әріптестеріне
келесі жылы Президент Путинге осыны ескеру керек “ деген пікірге
негізделген.“Гардиан“ Кремль саясатының Грузия, Қырғызстан және
Украинадағы “түрлі-түсті ... ... ... ... ... Дәл осы ойды ... ... Украинадан кейін
империя жауапты соққысын беруде “деген тақырыптағы редакциялық
комментарийінде дамыта түседі.
“Виктор Ющенконың триумфымен басталған жыл Қазақстанның авторитарлық
басқарушысы Нұрсұлтан Назарбевтың ... ... ... ... ... - деп жазады “Файненшл таймс“ газеті.
Егер мысалға Өзбекстандағы антидемократиялық реакция “Әндіжандағы
қанды қозғалыс демонстрациясына әкелсе“, “ресейлік билік сәл ...... деп ... - ... авторы.“Кремль өз
азаматтарының өлімі құлдыраудың белгісі екенін түсінеді. Бірақ жаңа
көзқарастағы авторитарлы басшы ... ... ... ... ... ... көрсету керек. Осылай ете отыра
азаматтардың көңілінен шығу үшін ... жаңа ... ... және
әлеуметтік қолдау көрсету керек“.
“Файненшл таймстың“ пікірі бойынша, дәл осы модель Қазақстанда және
Әзербайжанда және сәл жұмсартылған формасы Ресейде жүзеге асып ... ... ... ... ... бірі - ... ... - деп жазады газет.“Биліктегілер бірінші кезекте БАҚ-
ты манипулияциялау арқылы өз кандидаттарының еш ... ... ... жол ... ... 2008 ... сайлауға дайындық стратегиясы
осыған негізделген.
Бірақ газет “демократиялық күштерді “қамықпауға шақырады: ... ... ... ... да, посткеңестік кеңстіктегі саяси
еркіндікке жеткен жоқ. Дегенмен жеңісті ұзақ тосуға тура ... мына бір ... , ... ... қарсы пікірі берілген:
“Ирактықтар не дейді?“ деген тақырыппен берілген шолуда Ирактағы әр
түрлі ... ... ... ... ... ... олардың тұрмыстары , үрейлері және үміттері жайлы пікірлескен.
Алғашқы сұхбат берушілердің бірі - Майсин Шукридің ұлты түркмен.
Ирактың солтүстігіндегі Киркук ... ... ... болып қызмет
істеген.1988 жылы әкесі өлгеннен кейін, Ирактан кеткен. Майсин Шукридің
пікірінше, армия генералы болып қызмет істеген оның ... Ирак ... ... ... аударған Майсиннің жеке шаштаразы бар көрінді.
Әрі қарай кейіпкер Ирак соғысын тоқтатуды қолдайтынын ... ... беру ... деп ... ... ... ... келуі үшін қомақты қаржы
бөлінгендігін , түркмендерді елдің оңтүстігіне қуып жібергенін мәлімдейді
автор. Жалпы тілші ... ... ... ... жанын беруге
дайын деген пікірді көлденең тартады. Әрбір туысқанын жоғалтқан отбасы бұл
ойды қолдайтынын мәлімдейді.
Ол өзінің туысқандары Иракта қалғанымен телефонмен ... ... ... ... ... топтар:
арабтар- 72
курдтар- 18
түркмендер, ассирийлер- 5
Туған жеріне қайтқысы келгенмен, онда бостандықтың жоқтығын тілге өмек
етеді. Анг өз тілімді сөйлей аламын, екі бала туса атын ... ... ... пікірін болатын.
Ходорковский байлығы азая бастады.
Шығыс және Орталық Еуропадағы 50 байдың тең жартысы Ресейліктер. Бірақ
бұл тізіинің басында бұрынғыдай ... ... ... ... іскерлерге арналған "Бизнес уик " журналымен бірігіп шығарған
"Впрост" апталығында .
Михаил Ходорковский өткен жылы бұл ... ... ... Қазір
түрмеде сот шешімін күтіп отырған ол, бір жыл ішінде 5,2 ... 8 ... ... . және ... ... Банкроттыққа ЮКОС акциясы
құнының бірден құлдырағанына қарамастан , поляктардың есептеуіне
бойынша Ходорковскийдің әлі 3,1 млрд. ... күні ең бай ... ... ... ... ... бай адам
Роман Абрамович ."Русала" мен "Сибнинефть"-тің иегенрінің байлығы -11,5
млрд. ... ... ... шыққан миллиардерлердің байлығы бір жыл ішінде
13,4 млрд -н 86,5 ... ... ... ... ... ресейліктер. Барлығы 29 адам 2 орында
Украина мен Румыния. Бұл елдерде бес-бестен
Украина ішіндегі ең ... ... және ... ... ... ... Оның 3,5 ... ... ... ... ... Украина
президентінің күйеу баласы Виктор Пинчукның байлығы 2,5 млрд . Бұл екеуі
болат өндіретін "Криворожстальді" сатып алған.
Пляк апталығының жазуына ... ... ... ... Кчманың
кетіп қалса, жағдай қиын болады деп қауіптеніп, Польша арқылы өз
капиталдарын Еуро ... ... ... ... ... С. ... Бұл ... 15 орында
поляктардың тағы бір болат құюшы "ЧутуЧенстохову" заводын сатып алмақшы.
Ал 12 орында тұрған "Приват" холдингінің иесі ... ... ... ... өз ... ... елдеріне аударғанын мәлімдеді.
Москва-Тбилиси: "Қалапсыз қатынастар".
Ресей президенті Владимир Путин Грузиямен саяси ортадағы қатынастар
"қалыпсыз жүріп жатқанын" мәлімдеп, оларды қалыпқа ... ... ниет ... ... ... ... ... Грузия басшысы
Михаил Саакашвили де осы ойға ортақтасады.
"Түсініспеушілік пен ... ... ... көп ... ... осы
күйден шығуға ниет бар"-деді Путин Грузин лидерімен Санкт-Петербургтегі
келіссөзден кейін болған пресс- конференцияда.
Сондай-ақ, Ресей мен Грузия қатынастарында соңғы кезде ... ... ... ... Саакашвили де өзінің қатты жеп
жүргенін мәлімдеді.
Абхазия мен Оңтүтік Осетия төңірегіндегі мәселеге байланысты ол оны
"агрессиялы аспаратизммен, ... ... ... деп ... келсек, біздің елдің аумағын аннексиялау болып жатыр"-деген
Саакашвилидің сөзін ИТАР-ТАСС келтіреді. ... ... ... " ... баса айтып, Грузия президенті осетиялық және
абхазиялық жердің метрін де ешкім алмайды" деп мәлімдеді.
Өз кезегінде Путин дауларда ретеуді пышақ пен ... ... ... шыдамдылық пен келісім іздеуге ниет керек.Ресей лидері бұл
сұрақта "халықаралық құқық пен халық сұранысына сүйену керектігін баса
айтқандығын ИНТЕРФАКС хабарлайды. Бұл ... ... ... ... "біз ... ойн ... керек" деді Путин
Ресейге Грузия шараптарын әкелуге байланысты даулы мәселе Ресей
президентінің айтуы ... ... ... ... Соған
қарамасиан, ол грузин әріптесіне "бұл сферадағы жігерлі қадамы" үшін рахмет
айтады.
Радио станция қызметінің өзіндік ерекшелігі ең алдымен хабар
тарату объектісі болып отырған ел ... ... беру ... ... ... Орыс ... осы ... жаңалықтарын
алып қаралық. Жүргізілген талдау мұндағы ақпараттық хабарлардың 40
проценттейі Ресей мен ТМД елдерінен ... ... ... ... ... тең жартысынан астамы Ресейдегі оқиғалармен тікелей байланысып
жатады. Ал халықаралық жаңалықтарға ... ... бұл ... ... ... ... сәл де болса басым. Ішкі және халықаралық
хабарлардың ара ... 2:3 ... ... болады. ТМД жайындағы
ақпараттардың құрылымында жаңалықтардың 80 пайыздан астамын саяси
жаңалықтар, 10 пайыздайын – экономикалық жаңалықтар, қалғандарын -
әлеуметтік сала ... ... өзі ... ... ... ... проблемаларына онша көңіл
бөле бермейді. Халықаралық ақпараттардың да басым бөлігі – 70 ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік
ақпараттардың үлес салмағы сәл-пәл жоғары. Атап өтетін бір жай, Ресейден
және Еуропа елдерінен алынған жаңалықтарда ... ... ... ... ... Достастық елдерінен келіп түскен жаңалықтарға қарағанда
біршама кең. Десе де Ресей ... ... ... тең ... ... ... ... қызметі жайлы. ТМД жаңалықтарында -
аз-мұз үкіметтің қызметі жайлы және көбіне-көп ішкі жағдаят мәселелері.
Еуропадан, әсіресе ... ... ... ... әлеуметтік
қақтығыстар, халықаралықэкономикалық ынтымақтастық және сыртқы саяси
акциялар мәселелері ... ... ... негізінде былай деп болжам жасауға болады: Би-Би-Си ... ... ... хабарлары әлемде болып жатқан оқиғалардың
барлығын дерлік қамтып отыр. Олар ақпараттық материалдарды ұсынудың белгілі
бір ерекше әдісімен жұмыс істеуде. Байқағанымыздай, жаңалықтар
бюллетеньдерінде ... ... да ... ... ... ақпараттар
құрап отыр. Маңызды дейтіндей мәдени шаралар жайындағы хабарлар жоқтың
қасы.
Бір сөзбен айтқанда, радио тыңдаушылар Би-Би-Си радиосының жаңалықтарын
ғана тыңдау арқылы ... ... ... ... ... ... ... де радио станция өзінің радиотолқындарында
алуан түрлі тақырыптарды қамтитын көптеген бағдарламаларды тыңдаушыларына
ұсынып келеді. Осылайша, Би-Би-Си радиосының Орыс қызметінің ақпараттық
хабарлары жеделдігімен, өзектілігімен, ... ... ... ... ... Олар ... дүние жүзінде аудиторияның
сеніміне ие болуға ұмтылып жүрген ... ... үшін ... ... бола алады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Британия радио хабарын тарату корпорациясының шет елдерге хабар
тарату қызметінің даму ... ... және оның ... ... ... ос жұмысымджа баян етілген жайларды қорытындылай келіпәлемнің әр
елдерінде халықаралық радио ... ... ... ... ... ең ... ... саяси және идеологиялық экспансиясына
байланысты болғаын таға да атап көрсеткім келеді. Сол ... ең ... ... ... Ұлыбритания Би-Би-Си радиолсы өмірге келген сәттен
бастап оны отарлау саясатының ... ... ... ... етудің
жаңа бір мүмкіндігі ретінде, Англияның бидеуші топтарының әлмдік саясат
пен экономикаға ... ... ... отыруының әдіс-тәсілі ретінде
пайдалануға ұмтылды. Бұл мақсат кезең-кезеңімен жүзеге асырылды: ... ... әсер ... ... ... ... сайын
жетіліп, дами түсті. 30-жылдары әлемдік эфирде тауар өткізу ... ... ... ... бой ... ... екінші дүние жүзілік
соғыс жылдарында неміс халқына және Гитлер басып алған елдерге бағытталған
насихат, соғыстан кейінгі кезеңде ... ... ... ... сыртқы саяси радио насихаты- осының барлығы Би-Би-Си радиосы
үшін одан әрі ... ... ... ... шет ... ... ... қызметі өмір сүрген кезеңнің барлығында
көптеген теоритиктер Би-Би-Си-ді ақиқат айтпайды, ақпараттарды сенімді
емес деп ... ... даму ... ... радио станциясы сияқты, мұның да
кемшіліктері мен олқылықтары болмай қойған жоқ. Ал енді оның ... ... де ... ... ... болса (бұл журналистиканың
қағидаларына қайшы келеді), мүның өзі ең алдымен әр кезеңде Англия
жүргізген саяси бағытқа байланысты болғанымен атап айту ... ... ... ... жүзінде тәуелсіз бола тұра) жоғары
жақтың нұсқауларын орындап отыруға тиіс ... Шет ... ... тарататын
кез-келген радио сыртқы насихат қажеттігінен құрылады. Бас айырмасы, кейбір
мемлекеттерде хабар таратудың саяси астары ... ... ... ... ... ... елдердің шетке хабар таратуы
сыртқы саясат органдарымен байланысып ... ... ... ... ... және экономикалық жағдайы
тұрақтанды, сондықтан да шетке таратылатын хабарларда айқын ... ... ... ... ... дүние жүзілік радио қызметінің ақпараттық
хабарлары бүгінгі таңда жеделдігімен, өзектілігімен, сенімділігімен және
объективтілігімен ерекшеленуде. Оның хабарларын дүние жүзінде 140
миллиондай Адам ... ... ... 44 ... ... ... ... хабар тарату қызметінен шетелдік тыңдаушылар әлемде болып
жатқан оқиғалар жайында қарапайым ... мен ... ... ойда ... ... ... не болып жатқанын , әртүрлі
елдерде саяси реформалар қалай жүзеге ... ... ... жеткенін
немесе қандай қиындықтарға тап болып отырғанын есітіп біледі. Хабарларда
экология, жастар мәселесі, ... ... ... адал да ашық ... ... ... жұмыстың әдіс-тәсілдерін жетілдіру үстінде, ол
радио хабарларының мазмұны ғана емес, олардың таратылу әдістеріне де көңіл
аударып отырады. ... ... ... бағытталған шаралар да
баршылық. Техниканы жаңғыртып, білікті журналист кадрларын ... ... ... ... ... дүние жүзілік Интернет желісінде өз
бұрышын ашты, мұны да радионың қызметін жақсартудың бір қадамы ретінде
бағалаған жөн. Ендігі жерде әр ... ... осы желі ... ... орыс ... ... ... беріліп тұратын болды, енді олар
жаңалықтарлы тыңдап қана қоймай, оларды оқи да алатын болды.
Бұл алға ... шегі емес ... біз де ... ... бүгінгі даму деңгейі Би-Би-Си Бүкіл дүние жүзілік радио
қызметін болашақта халықаралық радио хабарын таратуда бұрынғыдан да ... ... ... ... ... ұялатады.
СІЛТЕМЕЛЕР КӨРСЕТКІШІ:
1. Head Sterling Broadcasting in America. Boston. 1990. P 36.
2. Barrie Macdonald. Broadcasting in the United Kingdom. ... ... ... В., ... Би-Би-Си. История, аппарат и методы
радиопропаганды. Москва: Искусство. 1978. с.11.
4. Колосов Ю. ... ... и ... право. Человек и закон.
1978. №8 с.31.
5. Артемов В., Семенов В., Би-Би-Си. История, аппарат и методы
радиопропаганды. ... ... 1978. ... ... А.Ф. ... история и современность. Москва: Искусство.
1984. с.33.
7. Barrie Macdonald. ... in the United Kingdom. ... ... ... Ю. Массовая информация и международное отношение. Москва 1981.
с.61.
9. Артемов В., Семенов В., ... ... ... и ... ... ... 1987. С 19.
10. Кашлев Ю. Информационный взрыв: международный ... ... МО. ... 12.
11. Финкельштейн Э. Русские голоса в зарубежном эфире. Знамя. 1996, №7. С
182.
12. Панфилов А.Ф. Радиовойна: история и современность. М. 1984г. ... ... В., ... В., ... ... ... и методы
радиопропаганды. Москва: Искусство. 1978. С 21.
14. Беглов С.И. Внешнеполитическая пропаганда. Очерк теории и ... ... С ... ... А.Ф. ... ... и современность. М., Искусство.
1984г. С 123
16. Осипов В. Ключи Би-Би-Си. Журналист. 1968 г. №5 с. 57.
17. ... Г., ... Ю. ... ... ... ... 1980.
С 114.
18. Власов Ю.М. СМИ и современное буржуазное государство. М. МГУ. 1985. ... ... Г., ... Ю. ... ... ... Тбилиси. 1980.
С 113.
20. Кашлев Ю. Идеологическая борьба или психологическая война. Москва,
1986. С 81.
21. Times. 1996. 27 ... ... Michael Trasey. The desline and Fall of Public Service ... Oxford ... press. 1998. P. ... ... М. Би-Би-Си приходит в Казахстан. Казахстанская правда. 1994. 8
декабря.
24. Артемов В., Семенов В., Би-Би-Си: история, аппарат и ... ... ... 1978. С ... BBC on Air. 1999. # 34. ... BBC on Air, February 1999, № 33, p ... BBC on Air. 1999. №35 p. 14
28. BBC on Air. 1996. №31 P 20-22
29. BBC on Air. 1998. №22 P ... BBC on Air. 1999. №34 p ... BBC music ... 1997 june, p.46
32. Focus on Britain, 1998 January, ... ... 1997. Vol. 4 N07. P ... ... А.А. ... ... в системе информационно-
пропагандистской работы. Москва, 1990б с. 66
35. Barrie Macdonald. Broadcasting in the United Kingdom. ... ... ... ... история, аппарат и методы радиопропаганды.
М:Искусство, 1978г.,с.11-21
2. Беглов С.И.: ... ... ... теории и практики.
М.1980 г., с. 80
3. Власов Ю.М.: СМИ и ... ... ... ... ... ... Ю.М.: Пропаганда за фасадос новостей: информационые материалы
прессы на ... ... ... Вачнадзе Г., Кашлев Ю.: Международный обмен информацией. Тбилиси.1986
г., с.113
6. В диапазоне современности. Радиовещание 80-х годов внашей стране и
зарубежом.М:Искусство.1985 г., ... ... Л.: ... и радиовещание зарубежом. М.1973г.
8. ДугинЕ.: Телекоммуникации в стране и мире. М. ВИПК. 1991 г.
9. Карелина В.М.:Организация работы информационной службы ... ... с. ... ... ... ... и ... право.Человек и закон.
1978 г. №8 с.31
11. Кашлев Ю.: Массовая информация и международные отношения.М.1981 г. ,с.
61
12. Кашлев Ю.:Информационный взрыв:международный ... 1988 ... ... Ю.: ... борьба или психологическая война.М. 1986 г.,
с. 81
14. Панфилов А.Ф.: Радиовойна история и современность. М:Исксство. 1984 ... ... Э. ... ... в ... эфире. Знание. 1996 г. №7,
с. 182
16. Фирсов Б.: О некоторых направлениях ... ... ... 1968 ... ... ... изечения телевидения и радиовещания.М:МГУ.1981
г. с.131
18. Строкач А.А.: Международная радиопропаганда в ... ... ... 1990 г. с. ... В ... ... тенденции развития радио в современном
мире. М. 1984г.
20. Осипов В. Ключи Би-Би-Си. Журналист. 1968 г. №5с. ... ... М. ... ... в ... ... правда. 1994 г.
8 декабря
22. Англия. Лондон. 1987 г. №1-5
23. Любимов Б. Средства массовой информации Великобритании в 1995 ... ... 10.1996 г.№ ... ... Б. ... и радиовещание Великобритании в 1996 году.
Вестник МГУ. Серия № 10.1997 г. №6 с.42-68
25. Любимов Б. ... и ... ... в 1997 ... МГУ. 1998 г. ... Панкин А. Королевство своих зеркал: вся история мировых СМИ.Итоги. 1998
г. №6
27. ... ... ... ... г. ... Head Sterling ... in America.USA.Boston.1990.P.36
29. Barrie Macdonald. Broadcasting in the United Kingdom. Great
Britain.London.1994.P.84
30. Times.1996.27 November.P.9
31. BBC on Air. ... ... ... ақпараттары.
33. Michael Tracey. The decline and Fall jf Public Service Broadcasting.
Oxford university press.N.Y. 1998
34. BBC music ... 1997. ... Focus on ... Transitions.1997. Voll.4.№7. Р.78
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Журналистика факультеті
Халықаралық журналистика кафедрасы
Әлімжанова Әсел
БИ-БИ-СИ-ДІҢ ... ӘУЕ ... ... жылдардағы ағылшын және орыс тілдеріндегі хабарлар негізінде)
Магистратураны бітіру үшін қорғалатын
МАГИСТРЛІК ДИССЕРТАЦИЯ
Шифр-
Ғылыми жетекші-ф.ғ.к., доцент С.Медеубек
Ресми сарапшысы-
Халықаралық журналистика кафедрасының
2006 жылғы № ... ... ... ... ... ... ... комиссиясының сараптауына қабылданды
Диплом қорғау күні: 2006 жылғы 19 ... ... аға ... ... ... БӨЛІМ
І ТАРАУ Би-Би-Си-дің әлемдік ақпарат айдынындағы орны ………….
1.1 Тарих және насихат ……………………………………………………7
1.2. ... ... ... ... ………………………………..20
ІІ ТАРАУ Би-Би-Си-дің Орыс қызметінің хабарларының ерекшеліктері
2.1 Би-Би-Си-дің қазіргі жағдайы…………………………………………32
2.2 Би-Би-Си-дің Орыс қызметінің хабарлары……………………………46
ҚОРЫТЫНДЫ……………………………………………………………...64
СІЛТЕМЕЛЕР КӨРСЕТКІШІ……………………………………………..66
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ...

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тарих толқынындағы және жаңа дәуірдегі Қазақстан56 бет
Тарих толқынындағы көне қалалар66 бет
Аймақтық және әлемдік діни экстремизммен күрес45 бет
Платонның жан мен таным туралы ілімі6 бет
Қазақстандағы баптизм дінінің таралуы21 бет
Өнімнің бәсекеге қабілеттілігін бағалаудың әдістемелік негіздері6 бет
Cана3 бет
«Аққу» концептінің лингвомәдени ерекшелігі59 бет
Абай мұрасындағы әйел бейнесі25 бет
Ақын және домбыра. Поэзиядағы домбыра бейнесі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь