Қазақ әдеби тілінің тарихындағы ат сынының тілдік көріністері


І. Кіріспе бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 1 . 4 б.

1.1. Қазақ тіліндегі жылқы атаулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4 . 24 б.
1.2. Қазақ эпосы мен жыраулар поэзиясындағы ат сынының
көріністері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24 . 41 б.

ІІ. Қазақ ақындарындағы (Абай, Ілияс, Сәкен) ат сынының
тілдік көрінісітері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 41 . 57 б.

Қорытынды бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57 . 59 б.

Пайдаланылған әдебиеттер
Ғылыми еңбек қазақ халқының асыл түлігі - тұлпар бейнесінің әдебиетімізде жеке образ болып қалыптасуы, оның көркемдік тұрғыдан жинақтауға әсері сынды мәселелерді зерттеуге арналған. Дипломдық жұмыста қазақ әдебиетіндегі тұлпарлар бейнесі: дәстүр мен сабақтастық, жылқы малы туралы наным-түсінік, тұлпарлар бейнесінің ауыз әдебиетіндегі орнын сомдауда қолданылған әдіс-тәсілдер, кейінгі әдебиеттегі тұлпарлар бейнесінің өзіндік қырлары, қаламгер ізденісінің арналары, образ сомдаудағы жазушы шеберлігі тереңнен сөз етіліп, кеңінен көрсетіледі.
Қазақ халқын: "ер қанаты - аттан" бөлек қарау мүмкін емес. Арыдағы арналарды еске алсақ, халық әдебиеті үлгілерінде, көне жазба ескерткіштердің тасқа қашалып жазылған мұраларында тілге тиек етіліп, аласапыран замандарда да елге қорған, ерге қанат бола білген тұлпарлар көп жырланады. Мінсе - көлігі, жесе - азығы, ішсе - сусыны болған сенімді серігі - тұлпарларға айрықша мән берген. Қазақ халқының өмір тарихы мен өткен жолы асыл жануар - жылқымен байланысты болғандықтан, оны ән-жырға қосып жырлап, мифтік санада өз жаратушысы деп те сенген [1]. Мұндай дәлелдерді халық тарихы мен өмір-тұрмысынан жиі ұшырастыруға болады.
Қазіргі таңда тілдік, этнографиялық, тарихи тұрғыдан мол мағлұмат беретін ауыз әдебиетінің туындылары - көптеген ғылымның зерттеу объектісіне айналуда. Қазақ тұлпарларының әуел бастан халқымыздың санасына, дүниетанымына етене жақын болғандығын дәлелдейтін рухани мұраларды С. Қондыбай [2], А. Тоқтабай [3], В.Ф. Зайберт [4], т.б. археолог, этнограф, геоморфолог зерттеушілеріміздің еңбектерінен кездестіреміз. Қазақ халық әдебиетіндегі жылқы малының орны жөнінде Ә. Қоңыратбаев [5], Н. Келімбетов [6], А. Қыраубаева [7], Р. Бердібай [8] т.б. еңбектері зерттеушілер үшін кұнды ғылыми - танымдық мәліметтерді алға тартады.
"Мал патшасы - жылқының" әдебиеттегі орнын, оның образын биік түғырға көтерген Ғ. Мүсірепов [9], Т. Әлімқұлов [10], Қ. Жұмаділов [11], С. Бақбергенов [12], т.б. қаламгерлер тұлпар бейнесін көркем де шынайы суреттеген.
Шындығында да, жан - жануарлар қай халықтың болмасын фольклоры мен әдебиетінде елеулі орын алатындығы әдеби шығармалардың тереңіне үңілген адамға мен мұндалап-ақ тұр. Жылқы жайлы Қазақ Совет энциклопедиясындағы тарихи деректерге сүйенсек, біздің заманымыздан 7000 - 6000 жылдар бүрын Азия, Африка, Европада колға үйретілгендігі сөз болып, сондай - ақ, жабайы жылқының сүйегі Францияның солтүстігінен көп табылған, - делінген [13]. Осы ретте, Қазақстан территориясынан табылған Ботай мәдениетін зерттеуге ат салысқан ғалымдар: В.З. Зайберт [14], Л.А. Маркова, М.К. Хабдулина, Г.Б. Зданович [15] т.б. энеолит дәуіріндегі табылған сүйектердің - 99,9 % - і жылқынікі болғандығын тап басып көрсетеді.
1 Тілеужанов М. Халық тағылымы. – Алматы: рауан, 1996. – 230 б.
2 Қондыбай С. Арғықазақ мифологиясы. – Алматы: Дайк – Пресс, 2004. – 496 б.
3 Тоқтабай А. Қазақтардың ХІХ ғасыр мен ХХ ғасыр басындағы жылқы шаруашылығы / тарихи – этнографиялық зерттеу /: Тарих. ғыл. д-ры дис… - Алматы, 1992. - 228 б.
4 Зайберт В. Ф, Зданович С. Я. Бронзовый век Урало-Иртышского междуречья. – Челябинск: Челябинский государстенный университет, 1984. - 160 с.
5 Қоңыратбаев Ә. Қазақ эпосы және тюркология. – Алматы: Ғылым, - 1987. - 364 б.
6 Келімбетов Н. Ежелгі дәуір әдебиеті. – Алматы: Мектеп, 1986. – 264 б.
7 Қыраубаева А. Ежелгі дәуір әдебиеті. – Алматы: Ана тілі, 1991. - 280 б.
8 Бердібай Р. Эпос мұраты. – Алматы: Білім, 1997. – 320 б.
9 Мүсірепов Ғ. Уақыт іздері. – Алматы: Жалын, 1997. – 368 б.
10 Әлімқұлов Т. Тұлпарлар тағдыры. – Алматы: Жазушы, 1975. – 343 б.
11 Жұмаділов Қ. Сәйгүліктер. – Алматы: Жазушы, 1984. – 384 б.
12 Бақбаргенов С. Белгісіз солдат. – Алматы: Жазушы, 1977. – 264 б.
13 Қазақ Совет Энциклопедиясы / Бас. ред. Қаратаев М. – Алматы: Қазақ совет энцик. бас ред. 1974. – Т.4. – 670 б.
14 Зайберт В. Ф. Энеолит Урало-Иртышского междуречья. – Петропавловск: Наука РК, 1993. – 210 с.
15 Зайберт В. Ф, Зданович С. Я. Энеолит и бронзовый век Урало-Иртышского междуречья. – Челябинск: Наука РК, 1985. – 160 с.
16 Қазақсатан-Американ біріккен экпедициясының Қызыл Жар қонысы ескерткіштеріне зерттеу жүргізу есебі // Ақмола облыстық өлкетану мұражай материалдары. – Көкшетау, 2000. – 25 б.
17 Итеғұлова С. Қазақ фольклорындағы қасқыр бейнесі: Филол. ғыл. канд. дис... – Алматы: 2002. – 154 б.
18 Айтматов Ш. Ақ кеме. – Алматы: Жазушы, 1973.
19 Кекілбаев Ә. Бәйгеторы. // Таңдамалы шығармалар. Т.3. – Алматы: Жазушы, 1989.
20 Соқпақбаев Б. Қайдасың Гауһар. – Алматы: Жазушы, 1977.
21 Тоқтаров Р. Тұлпардың сыны. – Алматы: Жазушы, 1988.
22 Тоқтабай А. Культ коня у казахов. – Алматы: КазИздат-КТ, 2004. – 10 б.
23 Культурное наследие Южного Казазстана: Материалы Шымкентского краеведческого музея. – Шымкент, - 2002.
24 Смирин В. М, Смирин Ю. М. Звери в природе. – МГУ, 1991. – 189 с
25 Липец Р. С. Образ батыра и его коня в тюрко-монгольском эпосе. – М; Наука, 1984. – 263 с.
26 Жетпісбаева Б. Символ движения в литературе. – Алматы: Ғылым, 1999. – 289 с.
27 Қиянатұлы Б. Тісіне қарап жасын біл. // Ана тілі. – 1994. – 28 қазан.
28 Төрт батыр. / Ред. О. Асқаров. – Алматы: Жалын, 1990. – 215 б.
29 Қорқыт ата. Аударған Ә. Қоңыратбаев. – Алматы. Жазушы, - 1986. – 127 б.
30 Қаракалпакский эпос; Сорок девушек. – Москва: Гослитиздат, - 1951 – 379 б.
31 Абай. Екі томдық шығармалар жинағы. Т.1. – Алматы: Жазушы, 1968. – 319 б.
32 І. Жансүгіров. Көп томдық шығармалар жинағы. Т.3. – Алматы: Қазығұрт, - 2004. – 408 б.
33 С. Сейфуллин. Көп томдық шығармалар жинағы. Т.3. – Алматы: Қазығұрт, - 2004 б. – 400 б.
34 Дәдебаев Ж. Тұлпардың сыны мен бабы. – Алматы: Бастау, 1994. – 16 б.
35 Дәдебаев Ж. Жазушы еңбегі. – Алматы: Қазақ университеті, 2001. 336 – б.
36 Сарбалаев Б. Қазақ жырының Құлагері (І. Жансүгіров прозасы). – Алматы: Рауан, 1980. – 80 б.
37 Жолдасбеков М. Асыл арналар. – Алматы: Жазушы, 1990.– 352 б.
38 М. Әуезов Әдебиет тарихы. – Алматы: Ана тілі, 1991. – 480 б.
39 Қазақ Совет әдебиеті: Жоғарғы оқу орынларына арналған оқу құралы. / Құраст. М. Қаратаев, Т. Нұртазин, С. Қирабаев. – Алматы: Мектеп, 1968. – 492 б.
40 Кенжебаев Б. Қазақ әдебиеті тарихының мәселері. – Алматы: Ғылым, 1973. – 170 б.
41 Нестеров С. П. Конь в культах тюркоязычных племен Центральной Азий В эпоху средневековья. – Новосибирск: Наука, 1990. – 367 б.
42 Қаба Ә. Жылқыда қандай кие бар? // Жас Алаш. – 2002. – 29 тамыз.
43 Қазақ халық әдебиеті. / Құраст. Садырбаев С. – Алматы: Рауан, 1990. – 238 б.
44 Қазақ халық әдебиеті: Көп томдық. Батырлар жыры. Т.1. – Алматы: Жазушы, 1986. – 264 б.
45 Қиянатұлы Б. Тісіне қарап жасын біл. Ата салтыңды аяла. – Алматы: Жазушы, 1998. – 355 б.
46 Материалы по историй казахских ханств. ХV – XVIII в. в. / Извлечение из персидских и тюркских сочинений / Алма – Ата, 1969. – 648 с.
47 Ер қанаты. / Құраст. – Алматы: Рауан, 1987. - 325 б.
48 Нұрмағамбетов Ә. Сөз сырына саяхат. – Алматы: Жалын, 1990 – 127 б.
49 Малов П. Т. Памятники древней письменности. Тексты и исследования. – Москва – Ленинград: Акад. Наук. СССР, 1951. – 452 б.
50 Малов П. Т. Язык жёлтых уйгуров. Словарь и грамматика. – Алма-Ата: - А.Н. Каз. СССР, 1957. – 197 б.
51 Щербак Г. М. Грамматика староузбекского языка. – Москва – Ленинград: Акад. наук. СССР, 1962. – 274 б.
52 Орузбаева М. Қырғыз тилиндегі сөз жасоочу аффикстері. – Фрунзе: 1958 –...................
53 Гронбеш К. Команишес уортебуш туркишен уортинбекс зу лодекс. – Копегаген: 1992. –
54 Радлов Опыт словаря тюркских наречий. Восточная литература: Т.2. часть ІІ, 1963. – 1052 б.
55 Бес ғасыр жырлайды. – Алматы: Жазушы, Т.1. 1984. – 256 б.
56 Қазақ тілінің қысқаша этимологиялық сөздігі. / Ред. А. Ысқақов, Р. Сыздықова, Ш. Сарыбаев. – Алматы: Ғылым, 1966. – 230 б.
57 Қазақтың түсіндірме сөздігі. / Бас ред. А. Ысқақов. Т.1. – Алматы: Қаз СССР Ғылым, 1974. – 695 б.
58 Қазақ халық әдебиеті: Көп томдық. Батырлар жыры. Т.2. – Алматы. Жазушы, - 1986. – 288 б.
59 Ушаков Толковый русский словарь. – Москва: Т.2. 1935. -
60 Қазақ халық әдебиеті: Көп томдық. Батырлар жыры. Т.3. – Алматы. Жазушы, 1987. – 304 б.
61 Д. Бабатайұлы. Өсиетнама. – Алматы: Ғылым, 2001. – 132 б.
62 Қазақ Совет Энциклопедиясы. / Бас редактор Қаратаев М. – Алматы: Қазақ сов. энциклоп. бас. ред. 1977. – Т.10. – 646 б.
63 Сыздықова Р. Сөздер сөйлейді. – Алматы: Санат, 1994. – 272 б.
64 Б. Қожабергенов керек болып тұр
65 ХІХ ғасыр басындағы қазақ ақындарының шығармалары. – Алматы: Қаз СССР Ғыл. Акад. баспасы. 1963. – 369 б.
66 Қазақ Совет энциклопедиясы. / Бас редактор М. Қаратаев. Т.11. – Алматы. Қаз. сов. энциклоп. бас. ред. 1977. – 631 б.
67 Қазақ Совет энциклопедиясы. / Бас редактор М. Қаратаев. – Алматы. Қаз. сов. энциклоп. бас. ред. – 1972. 647 б.
68 Шынар А. Эпостағы арғымақ аттар. // Жұлдыз. – 1998. - №10 – 174 б
69 Тілепов Ж. Тарих және әдебиет. – Алматы: Ғылым, 2001. – 376 б.
70 Сүйіншәлиев Х. VІІІ – ХVІІ ғасырдағы қазақ әдебиеті. – Алматы: Мектеп, 1989. – 280 б.
71 Казахский фольклор в собраний Г. Н. Потанина. – Алма-Ата. Наука, - 1972. 383 б.
72 Казахский фольклор в собраний Г. Н. Потанина. – Алма-Ата. Наука, - 1972. 383 б.
73 Каррыев Б. А. Эпическое сказание о Кероглы у тюркоязычных народов; Исследование по теорий и историй эпоса. – Москва: 1968. – 805 с.
74 Алтайский эпос Когутэй. // Сказатель А. М. Ютканаков. Под общей редакцией Соколова Ю. М. Коммент. Дмитриева Н. М. – Москва: 1935. – ......................
75 Тувинский народный эпос. Бокту Кириш и Бора Шалэй. // Перевод с тувинского, предисловий и коммент. Гребнева Л. М. – Кызылорда: 1969. – 134 б.
76 Сурразаков Ж. С. Геройческое сказание о богатыре Алтай Бууче. – Горно-Алтайск, 1961. – 230 б.
77 Башкирский геройческий эпос. – Москва: 1963. – б...................
78 Владимирцов Б. Я. Монголо-ойратский геройческий эпос. – Москва: Просвещение, 1923. – 247 б.
79 Кәкішев Т. Қазақ әдебиеті сынының тарихы. – Алматы: Санат, 1994. – Т.1. – 448 б.
80 Тоқтабай А. Казахские тулпары – скакуны. – Алматы: Аруана, 2003. – 10 с
81 Елеукенов Ш. Әдебиет және ұлт тағдыры. – Алматы: Жалын, 1997. – 364 б.
82 Ғ. Мүсірепов. Ұлпан. // Таңдамалы; Т.3. – Алматы. Жазушы, - 1980. – 162 б.
83 Р. Нұрғалиев. Әуезов және Алаш. – Алматы: Санат, - 1997. – 424 б.
84 Р Сыздықова. Б Шалабай. Көркем текті лингвистикалық талдау. – Алматы: Мектеп, - 1989. – 128 б.
85 Қазақ әдебиетінің тарихы. / Құрастырған М. Қаратаев. – Алматы. Ғылым, - 1967. – Т.3, 1 кт. – 289 б.
86 С. Сейфуллин Шығармалар жинағы. – Алматы. Жазушы, - 1986. – 128 б.
87 Кәкішев Т. Қазақ әдебиеті сынының тарихы. – Алматы. Санат, - Т.2. – 205 б.
88 Нұрғали Р. Қазақ революциялық поэзиясы. – Алматы: мектеп, - 1987. - 235 б.
89 Кәрібозұлы Б. Қазақ өлеңінің ұлттық сипаты. Филология ғыл. док. дисс.... – Алматы. 1997. – 144.
90 Бисенғали З. Ғ. ХХ ғасыр басындағы қазақ романы. – Алматы. Өлке, - 1997. - 304 б.
91 Байтұрсынов А. Шығармалары, аудармалар, зерттеулер. – Алматы. Жазушы, - 1889. – 318 б.
92 Тимофеев Л. И. Основы литературы. – Москва. Просвещение, - 1959. - 371 б.
93 Б. В. Томашевский Стилистика. – Москва. МГУ, - 1983 - 288 б.
94 Жұмалиев Қ. Стиль - өнер ерекшелігі. – Алматы. Жазушы, - 1966. – 288 б.
95 Қабдолов З. Сөз Өнері. – Алматы. – 1983. – 231 б.
96 Ахметов З Өлең сөздің теориясы. – Алматы. – 1973. – 212 б.
97 Қоңыров ғ Қазақ тілінің тұрақты теңеулер сөздігі. – Алматы. Санат. – 1990. – 320 б.
98 Қазақ тілінің энциклопедиясы. – Алматы. Жазушы, - 1998. – 509 б.
99 Р. Сыздық Сөз құдіреті. – Алматы. Жалын, - 1993 б. – 224 б.
100 Қайдаров Ә. Ақтанбердиева З. Өмірбеков Б. Түр-түстердің тілдегі көрінісі. – Алматы. Ана тілі, - 1992. – 160 б.
101 Арғынбаев Х. Қазақтың мал шаруашылығы жайындағы очерк. – Алматы. Ғылым, - 1969. – 170 б.
102 Есенберлин І. Қаһар. Тарихи роман. Т.1. – Алматы. Жазушы, - 1969. – 350 б.
103 Қайқауыс Қабуснама. Өзбек тілінен аударған Айнабековы Т. – Алматы. Балауса, - 1992. – 160 б.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге








Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абайдың әдеби ортасы және ақындық мектебі34 бет
Қазақ әдебиетіндегі әдеби портрет: ерекшелігі, маңызы, сипаттамасы4 бет
Калий алмасуының бүзылуы4 бет
Кеңес өкіметінің алғашқы жылдарындағы әдебиет туралы айтыстар8 бет
Көп пропозициялы дискурс401 бет
М.қаратаев - әдебиет сыншысы13 бет
Мұхаметжан Қожаcбайұлы Қаратаев – әдебиет сыншысы15 бет
Натюрморт8 бет
Сын және әдебиет12 бет
Қазіргі қазақ мәдениетіндегі мәселелер5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь