Солақайлық мәселесі

Кіріспе
I Теориялық бөлім
1.1 Солақайлықтың психологиялық негізінің теориялық мәселелері
1.2 Солақайлықтың физиологиялық негіздері.
1.3 Солақайлықтың оқу әрекетіндегі қиындықтар
1.4 Оқу іс.әрекеті
1.5. Адам іс.әрекетінің құрылысы
IІ. ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМІ
2.1 Зерттеудің мақсаты, болжамы мен міндеттері
2.2. Әдістемелердің сипаттамасы мен қолдану аясы
2.3. Зерттеу мәліметтерін сандық және сапалық талдау жасау
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Өзектілігі. Адам жан дүниесінің қилы – қилы қыр сыры мен тіршілік әрекеті зерттейтін психология ғылымы – бірден – бір жетекші ғылым психология болғандықтан, оның қарастырар мәселелері қашан да маңызды.
Психология сферасы өте кең және қызықты бүгінгі таңда да көптеген шешілмеген сұрақтар, жасырын феномендер және де түсініксіз құбылыстарға толы.
Солақайлық- баланың оқу мен тәрбие үрдісінде ерекше ескеретін маңызды және бас ерекшелігінің бірі. Ол ауруда, кемістікте емес. Солақайлық мидың жарты шарларының негізгі қызметінің арасындағы бөлісу ерекшелігіне байланысты болып келеді. Солақайлардың ми қызметінің өзіндік ерекшелігі бар.
Солақай – баланың оқу мен тәрбие үрдісінде ерекше ескеретін маңызды жеке бас ерекшелігінің бірі. Ол ауруда, кемістікте емес. Солақайлық мидың жарты шарларының негізгі қызметінің арасындағы бөлісу ерекшелігіне байланысты болып келеді. Солақайлардың ми қызметінің өзіндік ерекшелігі бар.
Солақай бала деп «сол қол» кестесі бойынша қосулары көп баланы айтамыз. Егер мұндай балалар жазуға үйрену кезінде қаламды сол қолына алып ыңғайланса, онда «оң қолмен жаз» деп талап етудің қажеті жоқ. Кейде бала « оң қол» кестесі бойынша қосуларды көп алса да, бірақ суретті оң қолға қарағанда сол қолмен жақсы салса, онда оң қолымен жазуға итермелеу, талап ету керек емес ( егер бала өзі сол қолмен жазуға талпынған жағдайда) .
Баланың бір қолының басымдылықпен анықтау мектептегі оқу жүгбесіне енген кезде қиындықтардың алдын алу мен баланың табиғи мүмкіндіктерін толық пайдалану зор маңызға ие болады.
Зерттеудің ғылыми жаңалықтары:
1) Бала солақайлығының мектеп сатысында кездесетін қиындықтың бірі деп есептеп, зерттеу жұмысын жүргізу.
2) Солақай баланың іс-әрекетті орындау барысында табыстарға жетуі: оң қолды балалармен салыстырғанда жақсы нәтиже көрсететіндігін айқындауөзектілігі:
Қазіргі кезде солақайлық мәселесі және де оның себебі неде деген сұрақтың әлі нақты анықталған жауабы жоқ, әрі солақайлардың оң қолдардан еш айырмашылығының байқалмайтындығы оның негізінің патологияға қатыссыздығы, әрі ақыл – ойы кемістермен қатысының жоқтығы деуанықталады. Соңғы кезде сол қола жетекші «оң жартышарларлы» балаларға көңіл бөлу қолға алынып отыр. Көптеген зерттеушілердің айтуынша, таңда мұғалім баланың іс-әрекеттегі жетекші қолын анықтап оны І-ші оқу күнінен бастап назардан тыс қалдырмағаны абзал. Және осы мәселе туралы тереңірек ойлану керек.
1. Спингер С. Левый мозг, правый мозг. Ассиметрия мозга. М. 1998. 17-31 б.; 75-81 б.
2. Хомская Е.Д. Нейропсихология индивидуальных различий. Российское педагогическое агентство. М. 1997. 23-33 б.
3. Римская Р. Практическая психология в тестах. М., 1999, 14-27 б.
4. Выявление леворукости и психология леворуких детей (методологические рекомендации) М3/1985. 21-27 б.
5. Бланки В.Л. Механизм парного мозга. Л. 1989.
6. Буева Л.П. Человек: деятельность и общение. Минск, 1978.
7. Бодалев А.А. Психология общения//Избранные психологические труды. М. – Воронеж. 1996.
8. Безруких М. Леворукий ребенок в школе и дома. 10-19 б.
9. Бехтерев В.М. Основы учения о функциях мозга. С.П. 1907 – Т. 7.
10. Брагина Н.Н., Доброхотова Т.Н. Функциональная ассиметрия мозга. М. 1981. 62-91 б.
11. Выготский Л.С. Вопросы теории и истории психологии. Собр. соч. М. 1982.
12. Головей А., Рыбалко Е.Ф. Практикум по возрастной психологий. С-П. 2002. 143-148 б., 426-430 б.
13. Давыдов В.В. Теория развивающего обучения. М. 1996. 27-49 б.
14. Давыдов В.В., Ломшер И., Маркова А.К. Формирование учебной деятельности школьника. М. 1982.
15. Давыдов В.В. Теоретико-методологические основы психологического исследования учебной деятельности. М. 1982.
16. Давыдов В.В. и Леоньтьева А.А. Деятельностный подход в психологий проблемы и перспективы.
17. Доброхотова Т.А., Брагина Н.Н., Левин М. 1994.
18. Зинченко В.П. О микроструктурном методе исследования познавательной деятельности. М. 1972.
19. Ильясова И.И. К проблеме анализа учения как деятельности. М. 1982.
20. Карпова А.В. психология труда//Учебник для студентов высшего учебного заведений.
21. Лихачев Б. Педагогика. М. 1996.
22. Морфофункциональные созревание основных физиологических систем организма детей докшольного возраста. Под. ред. М.В.Антроповой, М.М.Кольцовой. М. 1983.
23. Методы нейро-психологической диагностики. Л.И.Вассерман, С.А.Дорофеева, Я.А.Меерсон.
24. Платонов М. Краткий психологический словарь. М. 1989 г.
25. Психология. Адамзат ақыл-ойының қазынасы. 10 томдық ІІ том. Алматы, 2005. 478 б. 414-419.
26. Ребер А. Большой толковый психологический словарь. І, ІІ том.
27. Абульханова – Славская К.А. О субъекте психологической деятельности. Наука, 1973. 114-120 б.
28. Светлов Р.С. Левши и Правши. СПб. 2004.
29. Семенович А.В. Психолого-педагогическое сопровождение детей – левший. М. 1998.
30. Сидоренко Е.В. Методы математической обработки в психологий – СПб. 2004 – 346 б.
31. Основы психологий практикум. Л.Д.Столяренко. Ростов-на-Дону. 2003.
32. Обухова Л.Ф. Детская психология. Учебник. М. Российское педагогическое агентство. 1996.
33. Асылханова М. Танымдық іс-әрекет – мектепке бейімделудің басты факторы. Дисс. канд. пс.г. АТУ. 1999.
34. Эльконин Д.Б. Избранные психологические труды. М. 1989.
35. Эльконин Д.Б. Психология обучения младшего школьника. М. 1974. 119-130 б.
36. Эльконин Д.В., Давыдов В.В. Вопросы психологий учебной деятельности младших школьников. 110-115 б.
37. Школьный психолог. Психологический журнал. М. 1999. 7 февраля.
38. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога в образований. М. Владос. 1996, 265 б.
39. Қ.Б.Жарықбаев, Ә.Табылдиев. Әдеп және жантану. Атамура. Қазақстан, Алматы – 1994.
40. Шадриков В.Д. Психология деятельности и способности человека; готовность детей и обучению. М., 1996.
41. Кулагина И.Ю. Возрастная психология. М. 1997. 395 с.
42. Бурлачук Л.Ф., Морозов С.М. Словарь-справочник по психодиагностике – СПб: Питер 2005. 207 с.
43. Карпова А.В. Психология профессиональной деятельности. М. 2000. 370-60-65 б.
44. Хеклаузен Х. Мотивация и деятельность. М. 1986, 365 б.
45. Чирков В.И. Мотивация учебной деятельности. Ярославь, 1991.
46. Оспанбаева М.П. Мектепке психологиялық даярлық диагностикасының ғылыми негіздері. Дисс. канд. пс.ғ. 2002.
47. Адрианов О.С. Актуальные проблемы учения об организаций. Функций мозга. Методологические аспекты науки о мозге. М. 1983. 81-91 б.
48. Дубровина Н.В. Практическая психология. М., 1977.
        
        Кіріспе
Өзектілігі. Адам жан дүниесінің қилы – қилы қыр сыры мен тіршілік
әрекеті зерттейтін психология ...... – бір ... ... ... оның ... ... қашан да маңызды.
Психология сферасы өте кең және ... ... ... да ... сұрақтар, жасырын феномендер және де ... ... ... оқу мен тәрбие үрдісінде ерекше ескеретін маңызды
және бас ерекшелігінің бірі. Ол ауруда, кемістікте ... ... ... ... ... ... арасындағы бөлісу ерекшелігіне
байланысты болып келеді. Солақайлардың ми ... ... ...... оқу мен ... ... ... ескеретін маңызды
жеке бас ерекшелігінің бірі. Ол ауруда, кемістікте емес. Солақайлық мидың
жарты шарларының ... ... ... ... ерекшелігіне
байланысты болып келеді. Солақайлардың ми қызметінің ... ... бала деп «сол қол» ... ... ... көп ... Егер ... балалар жазуға үйрену кезінде қаламды сол қолына алып
ыңғайланса, онда «оң қолмен жаз» деп талап етудің ... жоқ. ... бала ... қол» ... ... ... көп алса да, бірақ суретті оң қолға
қарағанда сол қолмен жақсы ... онда оң ... ... итермелеу, талап
ету керек емес ( егер бала өзі сол ... ... ... ... ... бір қолының басымдылықпен анықтау мектептегі оқу ... ... ... ... алу мен ... ... мүмкіндіктерін толық
пайдалану зор маңызға ие болады.
Зерттеудің ғылыми жаңалықтары:
1) Бала солақайлығының мектеп сатысында кездесетін ... бірі ... ... ... ... ... ... іс-әрекетті орындау барысында табыстарға жетуі: оң
қолды балалармен салыстырғанда ... ... ... ... ... мәселесі және де оның себебі неде деген сұрақтың
әлі нақты анықталған жауабы жоқ, әрі ... оң ... ... ... оның ... патологияға қатыссыздығы,
әрі ақыл – ойы кемістермен қатысының жоқтығы деуанықталады. Соңғы кезде сол
қола жетекші «оң ... ... ... бөлу ... ... ... ... айтуынша, таңда мұғалім баланың іс-әрекеттегі
жетекші қолын анықтап оны І-ші оқу ... ... ... тыс қалдырмағаны
абзал. Және осы мәселе туралы ... ... ... ... осы ... ... оқу ... қолай
әсер ететінін дігі туралы жан-жақты білім болуы керек. Ол үшін ... ... ... ... оқу, ... ... ... тренинг
жүргізу т.с.с.
Практикалық маңыздылығы:
Қазіргі кезде, уақытта мәселесі негативті құбылыс ретінде емес,
керісінше оны нақты ... ... ... Егер ... ... бастап
осы мәселеге көңіл аударып, ... ... ... ... оқу іс-
әрекетіне ешқандай қиындық туғызбайды.
Біз жұмысымызда солақайлықтық оқу ... ... ... ... ... бар екенін көрсете алдық.
I Теориялық бөлім
1.1 Солақайлықтың психологиялық негізінің теориялық мәселелері
Әлеуметтік – ... ... ... ... оқу ... ... ... білім беру саласының әр сатысында көптеген
мәселелер туыедауда. Атап айтқанда, ол балалардың жеке басын дамыту.,
психакалық дамуын, даралық ерекшеліктерін, ішкі ... ... жан ... ... ... оқу – тәрбие жұмысының балалардың жақын арадағы
даму аймағына бағыттау.
Баланың мектепке даярлыығн анықтауға ... ... ... ... бұл ... бұл ... ... зерттелгені еш дау тудырмайды. Алайда « құптарлық емес»
құбылыстар қатарына ... ... ... де баланың мектепке
даярлығы процесінде өзіндік қиындықтарының бірі болуы мүмкін деген пікірді
енгізуді ұсынамыз.
Баланың ... ... ... ... мен тәрбиелеудің негізгі
міндеттерінің бірі бола отырып, осы міндеттердің дұрыс шешімін таба ... ... ... ... ... – кейін ересек
адамды да өмірдің қарапайым талаптарының өзіне де ... тұра ... ... ... ... дұрыс қалыптастыру үшін оның психологиялық
механизмдері мен дамуының мүмкін бағдарын ... жөн. ... осы ... ... жетістіктерді мидың жарты шарлары
арасындағы ... яғни оның екі ... ... – түрлі
қызметтерінің ашылуымен байланысты.
Физиология мен ... ми ... ... ... ... ашылуы, физикадағы атом ядросының ... ... ... ... ... ... ... шашылуы АҚШ
зерттеушісі, кейін нобель атындағы сыйлықтың иегері Р. ... ... Е.Д. ... сол жақ ... ... ... дамның ауызша,
жазба сөйлеу тілін түсініп, грамматикалық жағынан дұрыс жауап беруіне
жағдай жасайды және де адам ... ... ... меңгерілген ережелер
негізінде сандармен математикалық формулаларды жеңіл пайдалана ... ... сол жақ ... ... ... ... интонациясы мен дауыстың
модуляциясын жапыратуға мүмкіндік бермейді. Сол жақ ... ... ... бір тұтас бейнесі қалыптасатын болса, оң ... ... ... ... жинақтайды. Сонымен бірге мидың оң ... ... тыс ... ... ... ... ... мәселелерінің бірі – көп уақыт бойы оң жақ ... сол жақ ... ... ... ... ... жалпыға
бірдей бір түрге келтіру ... ... ... тиіс деп ... ... әрекеттің еш жақсылыққа әкелмейтіні, керісінше
көпшілік ... ... ... ... болуына жағдай
туғызатынын байқауға болады. Солақайлық ... ... ... ... ... ... дәл осы балалар астеноневротикалық реакцияға
сезімталдыққа бейім келеді. [1 ,23 -33 б]
Тарихқа көз ... ... ... құптарлық емес
құбылыстардың негізінде болғандықтан, солақайларды міндетті ... ... ... ... алына бастады. Осы уақытқа дейін өскелең
ұрпақтың тәрбиесімен, денсаулығымен ... ... ... ... ... болсада оңақайлыққа үйрету қажет деп есептеді.
Баланың сол ... ... ... етуге күш көрсеткен жағдайда сол мезетке
дейінгі баланың бойында, байқалмаған ... ... ... ... атап ... бала тез ... ... жұмыс істеу қабілеті
төмендеп, сол қолының шаршағандығы мен басының ... ... Осы ... ... түнгі, ұйқысы бұзылады, тамаққа тәбеті
шаппай, ... ... ... ... ... ... ... тәрбиешілеріне, педагогтарына қатысты қарсылық реакциясы
жиіленеді. Сирек жағдайда ... ... ... алмау жағдайлары орын
алады.
Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының (КСРО) денсаулық сақтау
министрлігінің солақайлықты анықтау және солақай балалардың ... ... ... ... ... күштеп оңқайлыққа үйрету
невротикалық ауытқулардың дамуына әкелетіндігі сөз ... ... ... ... ... көрінісі күшейе түседі. Сонымен
бірге солақайларды оңқайлық әлемге ешқандай жағымсыз жағдайларсыз да қайта
үйретуге де ... ... ... ... ... ... ... нақты
жағдайға сәйкес, атап айтқанда олардың денсаулық жағдайларын, ... алу ... ішкі ... ... ... ерекшеліктерін ескере отырып жүргізілуі тиіс.
Кейде солоақайлықтың өзі қайта үйрету ... да ... ... әсер етуі ... Бұл ... ... қосарлана жүретін
барлық сыртқы белгілерін тексере отырып, қайта үйреткен жөн. Ал егер де
солақайлық ... ... ... ... ... ... асырмалғаны
дұрыс.
Солақай бала мектеп табалдырығын аттағанда қиыншылыққа тап болады.
Мәселен, мұғалімнің қаламды оң ... ... неге ... тағы ... ұстадың? Деген т.б. ескерулері балаға ыңғайсыздық туғызады. ... ... да, оң ... ... ... ... көнбей, қайта-қайта
басқа жаққа қарай қисайып кете береді. Сондықтан ата-ана, мұғалім тарапынан
баланың шынымен солақай ... ... алуы – ... ... кезеңнің тәлім – тәрбие мәселесінде бұл мәселе тез шешімін
табатын. Егер бала ... ... ... онда ол ... ... оң ... тиіс деген жалпыға бірдей талап қойылатын. Балалардың денсаулығы мен
мүмкіндіктерін және физиологиялық ... ... тыс ... ... солақайлықтың болу – себебі, әлі ашылмаған, ... бір ... ... ... ... ... Ғалымдардың
болжамы бойынша солақайлық жылдан – жылға ... бара ... ... ... ... ... ... адамзаттың көп
бөлігі оң қолды, тек 5 – 12 пайызы ғана солақай екені ... ... ... ... ... деуге болмайды.
жоғары дәрежелі солақайлар және жоғарғы дәрежелі ... ... ... ... ... етуі ... белсенді болып келу ерекшелігң ... оны ... ... деп атайды. Шетел ғалымдарының ... ... ... 1928 ж ... ... ... үлкендер
арасында солақай әйел адамдар 3,3% - ке, ал солақай ер ... 4,7% - ... ал 1973 жылы ... әйел адамдар арасында 8,8% - ке өссе, ал ер
адамдарда да 10,4% - ке ... 1979-88 ... ... әйел ... 12,4% - ке және ... ... 13,9% - ке жеткен, осыдан,
солақайлық мәселесі өмірде сирек те ... ... ... ... ... ... ... А.А.Айропетянцтің зерттеуінде 1987 жылы 7-9
жасар балаларда 13,3% солақай ұл балалар және 10% қыз ... ... Ал ... ұлдарының ішінде солақайлар 4,4% ал қыздар арасында ... ... ... ... шетелдегі зерттеулердің нәтижесіне көз жүгіртсек, солақай
балаларын оң қолға үйретпейді, керісінше оларға ... ... ... ... сонымен қатар мамандық алуына жағдай ... ... ... ... жасау арқылы олардың жан-жақты дамуына
мүмкіндік жасалған. Көптеген шетел қалаларында солақайларға арналған түрлі
тұрмыстық заттар, дене ... ... ... іс ... сол ... ... компьютерлер және де қажетті заттар сатылатын
арнайы дүкендер бар. ... орай ... ... ... ... ... ... ескерілмеген.
Атақты американ оқымыстылары С.Спингер мен Г.Дейч өздерінің «Сол ми,
оң ми» атты ... бір ... «Сол ... ... деп ... біз әлі солақайлар оң қолдарында несімен ерекшеленеді
және солақайлық патологияға жатпайма?» ... ... ... таба ... Енді осы ... ... көзқарастар мен зерттеулерде ... ... ... солақай деген сөз көптеген тілдерден аударғанда «икемсіз,
қолайсыз, қабілетсіз» деген ... ... ... ... ... сөзінің синонимі тек епсіз,
икемсіз ғана емес – тұйық және ... ... ... ... ... ... жақ» ... шыншыл емес деген мағына берген,
немісше “Link” – «сол жақ» «икемсіз» деген мағынаны, нигерияда сол ... ... яғни ... келмейтін» деп атаған.
Американдық психологтар С.Спингер мен Г.Дейчтің ... ... ... аса зер ... ... ... аты әлемге әйегілі көптеген
адамдардың солақай болғаны бізге мәлім. ... ... ... да ... Павлов, қазақтың дарынды ұлы ... ... сол ... солақайлар да өз өмірінде көптеген жетістіктерге
жеткендерін дәлелдеп отыр. [3,17-31б]
Солақай ... ... ... ... ... ... оның еш
кедергісіз әлеуметтік ортаға бейімделуі үшін ата – ана, мұғалім, тәрбиеші
тарапынан баланың шынымен ... ... ... алуы басты мәселе. Осыған
орай бала туғаннан бастап, оның қай қолы жетекші ... ... ... ... ... кезде қай жұдырған тығыз жұмса, бесікте жатып сол ... бұра ... ... сол ... ... ... ... сол қолын
берсе т.б. белгілер бар.
Физиологиялық ерешеліктеріне байланысты солақайлардың сөйлеу орталығы:
сол жақ жарты ... ... оң жақ ... ... немесе екі жақ жарты ... ... ... ... байланысты оң және сол жарты
шарының зақымдануынан пайда болатын ... ауру ... ... ... ... ... ... қиыншылықтар қатары орын алады.
Мұндағы қиыншылық себебі, барлығы оң қолға ... ... ... баланы қайта үйрету мәселесі әрбір нақты жағдайға
ағзаның физиологиялық және психологиялық ерешеліктерін, баланың ... ... ... ... ... ... түрде дербес шешілуі тиіс.
1.2 Солақайлықтың физиологиялық негіздері.
Қай жастан және қай қолмен іс-әрекетті орындай бастау қажеттігі ... ... жоқ. ... орай енді ... ... ... сол мен оң қолдар миының қызметі әр түрлі. Солақайларды оң ... ... біз ... ... ... ... ... Көп
жағдайда адамдардың іс-әрекеттегі жетекші қолын білу арқылы, оның миындағы
басым жарты шарын айтуға болады. Мысалы: оң ... ... ... ... сол жақ ... ... ... сол қолды балады мидың ол оң ... ... ... ... ... ... ол сол және оң ... шарларда
яғни симметриялы болуы мүмкін. Көбінде солақайлар миының 2 жартышары бірдей
қызмет етеді. Баланы теріс үйрету арқылы біз ... ... ... ... ... мектепке дейінгі кезенде ата-аналар мен тәрбиешілер
баланың қай қолы жетекше екеніне көп мән бере бермейді, ... ... ... ... ... ... ... ғана үлкендер оған мән беріп,
қолын ауыстыруын сұрайды. Солақайлық – тұқым ... ... да ... ... пікір кездеседі. Жанұяда солақайлық әке – шеше, әже – атасында
болса, әсіресе осындай жанұялар мектепке дейінгі солақай балаларды оң ... ... ... ... ... ... ... болсақ, көбінде ата-
анасы өздерінің көрген қиыншылықтарын баласы көрмесе деген ... ... ... Осы ... ... мен ... солақай
балалармен жұмыс жүргізуінің құрылымдық үлгісін ұсынып отырамыз. [4,14-27б]
Кесте 1- ... ... жеке ... ... құрлымдық үлгісі
Солақайлықтың пайда болуының негізгі себебі туралы нақты ... ... ... ... яғни ... ... негізделеді деп
тұжырымдаса, кейбір зерттеушілер, солақайлық бала ... ... ... сол жақ ... ... ... ... тұжырым
жасайды.
Өкінішке орай, солақайлар мен ақыл-ойында кемістігі бар адамдардың
ұқсастығы бар ... ... де ... ... арнайы психофизиологиялық
тексерулер мұндай ойды теріске шығарады. Дегенмен де ақыл-ойы кеміс балалар
ігінен солақайлардың саны басымырақ ... ... ... ... ... ... ... мүмкін деген де күмән туындайды.
Сонымен солақайлықтың себебі неде деген сұрақтың әлі нақты анықталған
жауабы жоқ, әрі ... оң ... еш ... оның ... ... ... әрі ақыл-ойы
кемістермен қатысының жоқтығы деуге анықталады. Соңғы жылдары сол қолы
жетекші «оң жартышарлы» ... ... бөлу ... ... ... ... айтуынша, таңда мұғалім баланың іс-әрекеттегі жетекші ... оны І-ші оқу ... ... ... тыс қалдырмағаны абзал.
Альманах алайда солақайлықты анықтау баланың сәби кезінен ... ... ... ... ... ... кетсек, ең кішкентай
кезіңде баланың қай қолының жұдырғы тығыз болса, ... қай ... ... ... ... ... 4 апта ... кейін бала
төсекте жатып басып жиі сол жаққа бұра ... оң аяғы мен оң ... ... ... бала ... ... ... Сонымен қатар 3
айлығынан бастап, қай ... ... ... ... бөлу ... ... ойыншыққа қолын созғанда, сол қолын жиі жүгіртсе, ... ... ... Ал, ... ... ... ... қою арқылы
білуге болады. [5,21-27б]
Өткен ғасырдың ортасында француз хирургы Поль Брока сөйлеудің бұзылуы
мен ... сол жақ ... ... ... бар ... ... Осы
көз қарасқа байланысты барлық оң ... ... ... ... болуы мүмкін. Бұл ереже тек оң ... ... ... ... солақайларда сөйлеу орталығы Броканың айтуынша, оң жартышарда болса,
кейбір солақайларда оң қолдылардағы сияқты сол жартышарда болады.
Одан арғы зерттеулердің көрсетуінше, сол ... ... ... ... қатар басқа да жоғары функцияларды атқарады. ... сол ... ... ... ... айқындаса, оң жақ жартышар сол
жақ жарты шарға бағынышты болып ... ... ... Көп ... ... жақ жартышардың функциясының маңызы жете қарастырылмады. Кейінірек сол
және оң жартышардың ... тән ... бар ... жайлы клиникалық
ақпарат жиналды. Сол жақ жартышары зақымданған адамдардың сөйлеу қызметі
ғана бұзылып қоймай, сонымен ... ... да ... атап ... хат
жазуы, оқуы, т.б. әрекеттерінің бұзылғандығы байқалған. Ал, оң жартышардың
жарақаттануынан іс-әрекеттің бұзылуы және ... ... ... бұзылуы, қарапайым қозғалыстардың қиындауы т.б. байқалған. Мидың
оң жақ жартышарының зақымдануынан музыкалық қабылдауы төмендейді. Адамның
өлең айту ... ... ... ... ... болады. Оң және
сол жартышардың зақымдануынан есте сақтаудың мазмұны бұзылады және ... ... ... ... ... ... ... Осының
қортындылай келе, біз солақай баланы қайта үйретудің нәтижесінде оның
биологиялық табиғатын өзгертетінімізге көз ... ... ... ... қай ... шарда қаншалықты
қарқындылығына қарай ... ... ... 1) ... ... оң ... болуымен, 2) сөйлеу орталығы сол жақ жартышардың қатысуымен, 3)
сөйлеу орталығы екі ... да ... ... ... ... ... туындаған солақайлықтың да түрі болады:
1) генетикалық, 2) ... 3) ... ... солақай түрлері. [8,10-
19]
Зерттеушілер солақайлардың өсу, даму ... ... ... ... ... ... күтім керек дейді. Көбі солақай
балаларды – «тәуекел ... деп ... ... ... оқу материалдарын
игеру І-ші жылдың, І-ші айында, оқушыдан көп ... ... ... ... ... да әкеледі. Жаңа орта, жаңа достары, сыныптастары, жаңа
міндет, талаптар әр ... ... ал ... ... бәрі ... күрделі
болады.
Арнайы зерттеушілердің көрсеткіші бойынша, яғни солақай балалардың
мектеп жағдайына қалыптасуының кейбір ерекшеліктері болатынын, ... ... ... растайды, олар эмоционалды түрде әрнәрсеге таңырқай
қарап, өздеріне деген ... ... ... ... кластастарымен келіспеушілікке ... бәл ... ... ... ... Зерттеушілер де, ата-аналар да,
мұғалімдер де солақайлардың жеке қалуға құмар екендіктерін,қарым-қатынасқа
қиын түсінетіндіктерін – ... ... бала ... деңгейде өссе, дамыса егер оны қайта
үйретпесе, онда оларға оң қолдылар сияқты ... ... оңай ... ... сіздер оның жеке ерекшеліктерін ескерулеріңіз керек және шыдамды,
сыпайы қатына жасау қажет. Солақайлықтың шығу тегі ... ... ... ... ... ... да толы болды. Осы
мәселе төңірегіндегі жұмыс көлемінің ауқымды болуына қарамастан бұл тақырып
әлі күнге дейін жете ... әрі ... бір ... ... ... да ... ... себептер баршылық.
Солақайлықтың шығу тегі жайындағы теориялардың негізін әлеуметтік-
мәдени, ... ... ... ... ... кешенді
үйлесімі де құрайды.
Өткен ғасырдағы болжамдардың көпшілігі солақайлықты жоққа шығарып, оң
қолмен әрекет ету мәселесін ... ... ... Платонға сүйене отырып, әлеуметтік факторларды,
әсіресе ... ... ... ... ... себептерінің бірі
ретінде қарастырады.
Солақайлықты әдет, ортаның әлеуметтік ... ... ... деп ... ... ... С.Джексонның әлеуметтік теориясы,
солақайлықтың пайда болуы ... ... ... бірі ... ... Джексон сол қолмен жұмыс ... ... ... ... ... оң ... адамдар биологиялық себептерден тыс сыртқы жағдайлардың
әсерінен, солақай болып кететін жағдай да кездеседі. Мұндай жағдай кейде
адамның оң қолы ... ... ... ... шығып кеткен де, сіңір
созылғанда, ерексіз сол қолға ауысуға мәжбүр болады. Сіздер оң қолы ... ... ... ... көз алдыңызға елестетіп көріңіздер. Бұл жаста
қолдың ... ... ... икемсіз болады. Сондықтан сол қол ... ... ... ... Егер бұл ... ұзаққа созылмаса
алаңдамауға да болады. Кейде бірнеше жарақат бірден болса, осындай жағдайда
сыртқы ортаның әсері өз дегеніне ... яғни сол қол ... ... ... ... ... оң ... қарағанда сол қолмен жұмыс істеу балаға
ыңғайлы болады да, ... ... ... солақайлық туындайды. Мәжбүр
болған солақайлықтың пайда болуына әлеуметтік ортаның әсері тым ... да, бұл ... ... ... ... ... ... еліктіруі арқылы да қалыптасады. Үнемі оң ... ... ... солақай балада «күштеп талап қоймай-ақ оң
қолымен әрекет жасауға төселуі де мүмкін. ... ... ... байқалатынын естен шығармаған абзал. Мәселен, солақайлардың ортасын да
тіршілік еткен оң ... бала да ... ... өзіндік сипатынан
көрініс беріп қалатын жағдайларды да кездестіруге болады. Қол мен ... ... ... ... ... егер де ... оң
немесе сол қолдың нақты белсенділігін қалыптастырыуға әсері болса, онда екі
қолды да теңбе-тең ... ... ... басты пікірімен санасуға
мүмкіндік бермейді.
Екі қолдың бірдей белсенді әрекет етуге ... ... ... ... арманы. Егер теннисшінің жетекші қолы оң қол
болса, ол тек қолмен ал солақай сол ... ... ... ... оңқолдылар
мен солақайлардың ми функцияларында өзіне тән сипаттамалары болады.
Бірнеше ондаған жылдар бойы дамуында нервтік психикалық ауытқушылығы,
дамуында ... ... ... ... бар солақайлар туралы
көптеген мәліметтер жиналады.
Қазіргі уақытта солақайлық қандайда бір патологияның әсерінен туындауы
мүмкін екендігі сөз ... Мұны ... ... де баршылық. Сонымен
қатар солақайлықтың шығу тегі ми ... ... ... ... деп тұжырымдағандары да бар. Шынымен де, ... ... ... ... ... ... ... көз салсақ, құрсақтағы және нәресте дүниеге келген мезетінде алатын
түрлі жарақаттардың генетикалық, яғни тұқым ... ... ... ұмытпаған жөн. Бұл жағдайда да ... ... ... ... беруі мүмкін.
Американдық ғалымдар Спингер мен Дейчтің айтуынша солақайлықтың пайда
болуына әкелетін тек бір ... ... ... ... ғана көрініс
беретін фактор екендігін анықтаған. Бұл жайт бір жұмыртқалы егіздердің
ширегінде ... бір ... ... айнадағы көшірмесі, сұлбасы атты
феномен дегенге саяды. ... ... ... ... ... өзі ... ... көшірмесіндей болып келеді.
Шындығында да егіздердің бірі солақай, ... ... ... да ... бірі солақай, екіншісі оңқай болуы заңды. ... ... әлі де жете ... ... жынысына байланысты
латерализацияның қалыптасуына тұқым қуалайтын факторлардың әсерін ... ... ... Н.Гешвинд пен А.Талабурд
ұсынады. ... ... ... теориясына сәйкес солақайлар, амбидекстерлер
және ... адам ... ... ... 33; 66% ... пайда болу жайлы көз қарастар мен болжамдарды қарастар
мен топтастыруға тырыстық (кесте 1)
Кесте ... ... ... мен ... ... ... (тұқым қуалаушылық)
2. Патологиялық факторлар
3. Физиологиялық факторлар (мидың жарты шарлары қызметінің бұзылуы)
(Поль Брока)
4. Биологиялық факторлар (мәжбүр ... ... яғни оң ... ... ... буынының шығып кетуі)
5. Әлеуметтік факторлар («Солақайлар әлемінде» ересектер мен құрбы-
құрдастарына еліктеу арқылы «күш ... ... ... Бір жұмыртқалы (монозиготты) егіздерде ғана көрініс беретін
солақайлық (Спингер, ... ... ... байланысты латерализацияның қалыптасуына тұқым
қуалайтын факторлардың әсері (Н.Гешвинд, А.Галабурд)
8. Баланың ана құрсағында және дүниеге келу ... ... ... ... ... ... ... ол әлеуметтік жағдайлардың әсерінен ... ... ... оқу ... ... жеке басын жан-жақты дамыту мен мектепке даярлау ісі-бүгінгі
танда ағарту саласындағы аса маңызды шаралардың бірі ... ... ... ... ... ... ... балалар, мектептік оқу
жүйесінде айтарлықтай қиындықтарға ұшырайды. ... ... ... ... ... яғни ... ... даяр
еместігі. Оқуға берерде баланың тек биологиялық жасына немесе дене дамуына
сүйенбей, мектепке психологиялық ... ... ... ... күн ... ... уақыт өзі көрсетіп отыр.
Баланы мектеп өміріне даярлаудың маңызын бала ... ... ... барлық ғалымдар да қуаттайды. Мәселен, Славина
Л. бала ... ... ... мен ... ... ұйымдастырып, оның жаңа білімдері мен ... ... ... ... үнемі жаңалықтарымен қамтамасыз
етіп отыру керектігін дәлелдейді. Шадриков В.Д. зертеуінде ... ... бір ... ағза мен ... ... ... ... екінші жағынан, баланың жеке ... ... ... ... ... мәселе-биологиялық даму мен психикалық
дамуды қатар қарастыруда емес, оларды салыстыруда да ... бір ... ... М.Н. өзінің «Балаларды мектептегі даярлаудың психологиялық
ерекшеліктері» атты диссертациялық зерттеуінде ... ... ... Бұл еңбектің құлдылығы тұңғыш рет баланың мектепке
психологиялық даярлығын анықтау мақсатында, оқу ... ... ... ... осы ... ... ететін ғылыми-тәжірибелік
шаруалардың жасалуы мен психологиялық даярлықтың ... ... ... ... көрсетуі еді.
Баланың мектепке даярлығын ... ... ... ... ... бұл ... аспектілері жан-жақты
зерттелгені еш дау тудырмайды. И.В. Равиш Шербо Алайда, «құптарлық ... ... ... ... мәселесінің де баланың мектепке
даярлығы процесінде өзіндік ... бірі ... ... ... ... ... ойлау процесінің дамуы оқыту мен тәрбиелеудің негізгі
міндеттерінің бірі бола отырып, осы ... ... ... таба алмауы
көптеген педагогтардың әрекетін құнсыздандырып, баланы – кейін ересек
адамды да ... ... ... өзіне де қарсы тура алмауына
әкеледі. Алайда ойлау әрекетін дұрыс қалыптастыру үшін оның ... мен ... ... ... ... жөн. ... осы ... ауқымды жетістіктері мидың жарты шарлары арасындағы
ассиметрияның, яғни оның екі жарты шараларының түрлі қызметтерін ... не үшін ... ... ... ... білу керек? Біраз уақыт
бойы ми, бүйрек немесе өкпе секілді жұлі ағза ... ... ... жарты шарының қызметі екіншісінің қызметіне толығымен сәйкес келеді деп
есептелінген, шынымен мидың сол жақ ... шары ... оң ... ... мен ... ал оң жақ ... шары ... сол жақ бөлімінің
әрекеті мен сезімталдығына жауапты. Бианки В.Л. тек ... ... ... сол жақ жарты шардың үлесіне тиесілі, өткені мидың тек сол жақ жарты
шары ... ... ... ... бұзылған.
Физиология мен психологияда ми жарты шараларының өзара функционалды
ассиметрияларының ашылуы, физикадағы атом ... ... ... ... ... ... Мұндай жаңалықтың ашулуы ... ... ... ... ... ... ... есімімен
байланыстырылады.
Хомская Е.Д. мидың сол жақ жарты шараның ... ... ... ... тілін түсініп, грамматикалық жағынан ... ... ... ... және де адам формальды логикамен бұрын меңгерңлген ережелер
негізінде сандар мен ... ... ... ... ... ... сол жақ ... шарының белсенділігі дыбыс интонациясы ... ... ... ... ... Сол жақ ... ... әлемнің бүртұтас бейнесі қалыптасатын болса, оң жақ жарты шары
бөлек бөлшектерінен әлемінің үлгісін жинақтайды. [8,147-150б]
Сонымен бірге мидың оң жақ ... ... ... тыс психикалықпен
байланысты.
Солақайлық мәселесі педагогиканың күрделі мәселелерінің бірі – көп
уақыт бойы оң жақ ... ... сол жақ ... ... ... ... ... бірдей бір түрге келтіру мақсатында қайта үйрету
тиіс деп ... ... ... ... ... еш жақсылыққа
әкелмейтіні, керісінше көпшілік балаларда невротикалық реакциялардың пайда
болуына ... ... ... ... ... ... ... ететін балалардың тобы, өйткені дәл
осы балалар астеноневротикалық ... ... ... ... Р.С. ... көз ... солақайлық құптарлық емес
құбылыстардың негізінде болғандықтан, солақайларды ... ... ... ... қолға алына бастады. Осы уақытқа дейін өскелең
ұрпақтың ... ... ... ... солақайларды
міндетті түрде күштеп болса да ... ... ... деп ... сол ... жазуға, әрекет етуге күш көрсеткен жағдайда сол
мезетке дейінгі баланың бойында байқалмаған астеникалық белгілер ... ... атап ... бала тез ... ... ... ... қабілеті
төмендеп, сол қолының шаршағыш болады, жұмыс істеу қабілеті төмендеп, сол
қолының шаршағандығы мен ... ... ... көрінеді. Осы
аралықта баланың түнгі ұйқысы бұзылады, тамаққа тәбеті ... ... ... ... ... ... ... педагогтарына қатысты «қарсылық реакциясы» жиіленеді. Сирек
жағдайда, ... ... ... алмау жағдайлары орын алады.
Кеңестік Социалистік Республикалыр Одағының (КСРО) денсаулық ... ... ... және ... ... ... ... нұсқауларында солақай баланы күштеп оңқайлыққа үйрету
невротикалық ауытқуларды дамуына әкелетіндігі сөз етіледі.
Тіптен ... ... ... ауруларының көрінісі күшеце
түседі.
Сонымен бірге солақайларды ... ... ... жағымсыз
жағдайларсыз да қайта үйретуге де болады. Сондықтан балаларды қайта үйрету
мәселесі әрбір нақты ... ... атап ... ... ... ... ... алу мүмкіншіліктерін, ішкі сенімдерін,
физиологиялық алғышарттарын, психологиялық ерешеліктері ... ... ... ... ... өзі ... үйрету дағдыларда
солақайлықпен қосарлана жүретін барлық ... ... ... ... ... ... ... асырылмағаны дұрыс.
Солақай бала мектеп табалдырығын аттағанда қиыншылыққа тап болады.
Мәселен, мұғалімнің «қаламыңды оң қолыңмен ұста», «неге ... ... ... ... деген т.б. ескертулері балаға ыңғайсыздық туғызады.
Қанша талап қойылса да, оң қолмен жұмысты орындау өз ... ... оң ... жуса да, қаламын оң қолымен ұстап жазса да, ырқына көнбей,
қайта-қайта басқа жаққа қарай ... кете ... ... ... ... ... ... солақай екенін
анықтап алуы-басты мәселе.
Кеңестік кезеңнің ... ... бұл ... тез ... Егер бала ... ... онда ол міндетті түрде оң қолымен жазуы
тиіс деген жалпыға бердей ... ... ... ... мен
мүмкіндіктерін және физиологиялық ерешеліктері назардан тыс қалып отыратын.
Адамдарда болатын солақайлықтың болу ... әлі ... ... бір ... келмеген мәселелердің қатарына жатады. Ғылымдардың
болжамы бойынша солақайлық жылдан жылға ұлғайып бара ... ... ... ... ... ... ... көп бөлігі
оң қолды, тек 5-12 пайызы ғана солақай екені анықталады. Бірақ солақай мен
оңқолдыларды ... ... ... ... ... ... жоғары дәрежелі
солақайлар және жоғары дәрежелі оңқолдылар болады, ... ... ... әрекет етуі бірдей белсейді болып келу ерекшелігі де ... ... ... деп ... Шетел ғалымдарының ойынша солақайлар
пайызы ... 1928ж. ... ... ... ... арасында солақай
әйел адамдар 3,3%-ке, ал солақай ер адамдар 4,7%-ке жеткен№ ал 1973 ... әйел ... ... ... ... ал ер ... да 10,4%-ке
жеткен. 1979-88 жылдары солақайлық әйел адамдардың арасында 12,4%-ке және
ерлер арасында 13,9 І %-ке жеткен. ... ... ... өмірде сирек
те болса, кездесіп тұратын құбылыс екендігін байқап отырамыз.
Ресейлік ... А.А. ... ... 1987 жылы ... ... 3,3% ... ұл балалар және 10% қыз балалар болған. ... ... ... ... ... 4,4% ал ... арасында 4,1%
солақайлар кездескені анықталған. [9,81-91б]
Көптеген шет елдердегі зерттеулердің нәтижесіне көз жүгіртсек, солақай
балаларын оң ... ... ... ... ... арнайы оқулықтар,
құрал-жабдықтар, сонымен қатар мамандық алуына жағдай жасалған, ... ... ... жасау арқылы олардың жан-жақты дамуына
мүмкіндік жасалған. Көптеген шетел қалаларында солақайларға арналған түрлі
тұрмыстық ... дене ... ... ... іс ... сол қолға арналған компьютерлер және де қажетті заттар сатылатын
арнайы дүкендер бар. Өкінішке орай, біздің елімізде ... ... ... ... ... ... ... С.Спингер мен Г.Дейч өздерінің «Сол ми, оң
ми» атты еңбектерінің бір ... «Сол ... ... деп ... біз әлі ... оң қолдылардан несімен ерекшеленеді және
солақайлық патологияға жатпай ма:» деген сұраққа жауап таба алмадық дейді.
Енді осы ... ... ... мен ... қалай талданғанына
назар аударайық. Негізінде солақай деген сөз ... ... ... ... ... деген мағынаны білдіреді.
Ағылшан тіліндегі «Lefthanded» деген сөзінің синонимі тек епсіз,
икемсіз ғана емес – ... және ... ... ... білдірсе, ал
французша «Gauche» - «сол жақ» ... ... емес ... ... ... «Link» - «сол ... ... деген мағынаны, нигерияда сол қолды
«ово оси», яғни «икемге келмейтін» деп атаған.
Американдық психологтар С.Спингер мен ... ... ... бұл
мағыналарға аса зер салмау керек. Тарихта аты ... ... ... ... ... ... мәлім. Мысалы, А.Македонский, Наполеон,
Леонардо да ... ... ... ... ұлы ... ... ... дәлелдеп отыр.
Бірінші тарау бойынша ой қорытындысы.
Бұл тарауда біз жалпы солақайлық мәселесі туралы сөз ... аз ... да ... ... ... Бұл ... шетел, ресей
ғалымдары ғана зерттеп сөз еткен.
Шетелде С.Спингер, Г.Дейч францияда Поль ... ... Ал ... ... ... т.б. зерттеген. Солақайлықтың пайда болуы,
туу себептері ... әр ... ... ... ... жүйелеп,
кестеде көрсетуге тырыстық (2 кесте).
Әр тілден аударғанда «солақайлық» деген сөз әр-түрлі мағына білдірген,
яғни-икемсіз, ... ... т.б. ... орай ... мен Дейч «сол ... ми» атты еңбектерінде, мұндай мағыналарға зер салмау керек деген. ... ... деп ... ... ... бойынша, солақайлық жылдан-жылға ... келе ... ... ... ... ... атты еңбегінде,
солақайлықтың физиологиялық ерекшеліктерімен таныстық. Ми жарты шарының
қызметінде ерекшеліктер болатын ескерген. Сонымен ... ... ... ... да бір ... нышаны болады деген.
Француз хирургы Поль Брока солақайларды зерттей келе, оларды оң қолға
үйретсе, ... ... ауру ... даму ... қандай да бір
кемшілік пайда болатынын, дарындылық қасиеті бар болса, ... ... көз ... ... ... ... ... балаларды
міндетті түрде оң қолға үйреткен. Ал қазіргі ... ... ... ... ... ... ... талап өзгерген. Қазіргі
кезде шетел, ресей елдерінде ... ... ... ... ... болуына байланысты ғалымдар пікірлеріне сүйенсек,
онда патологиялық, тұқым қуалаушылық, мәжбүр болған солақайлық т.б. түрлері
бар екенін анықтаған.
Солақай баланың келешегіне ... ... ... ... үшін ... ... тәрбиеші тарапынан баланың шынымен солақай екенін анықтап
алуы басты мәселе екенін ескердік.
Осыған орай бала ... ... оның қай қолы ... болатынын
білуге болады. Яғни алғаш туған кезде қай ... ... ... ... сол ... ... бұра ... сылдырмақты сол қолымен ұстаса, ұсынған
затқа сол қолын берсе т.б. белгілер ... ... ... ... ... ... жақ жарты шарда, кейде оң жақ жарты шарда немесе екі жақ ... ... ... ... ... байланысты оң және сол жарты
шарының зақымдануынан пайда болатын әр-түрлі ауру түрлері ескерілді.
Мектеп табалдырығына ... ... ... ... қиыншылықтарды да
ескере кеттік. Мұндағы қиыншылық ... ... оң ... ... ... ... ... біз солақай балалармен жеке жұмыс
жүргізудің құрылымдық үлгісін ұсындық ( кесте 1)
болмайды, мотивтендірілмеген іс-әрекет – бұл ... жоқ ... ... және ... ... ... бар ... болып табылады.
Әр түрлі іс-әрекетті өзара салыстыра отырып, «ол ... ... ... бір ... ... ... ерекше іс - әрекетпен»
айналысатынын атап өтеді. Осы іс-әрекетті түрлі белгілері бойынша: формасы
бойынша, жүзеге ... ... ... ... уақыт және
кеңестік сипаты, ... ... т.б. ... ... болады.
Алайда бір іс-әрекетті басқасынан ажыратудығы басшысы-олардың пәнінің
айырмасы ... ... ... іс ... пәні оның ... ... терминология бойынша, іс-әрекет оның ақиқат
мативі болып табылады. Ол заттық немесе идеалды болуы ... Ең ... ... артында әрқашан қажеттілік тұрады және ол қашан да ... да ... ... ... ... адам ... психологиялық
құрамын талдауды жалпылай отырып, мынадай тұжырымдарға келеді: адам ... ... ... ... ... ... критерийі бойынша
ерекше іс-әрекет, ... ... ... бағындырылған әрекет
процесстері ең соңында нақты ... жету ... ... ... Адам ... ... оның микроқұрылымын құрайды.
А.Н.Леонтьевтың іс-әрекет құрамының маңызды сипаты қозғалтқыштығы,
өзгеруі және біртұтас жүйе ретіндегі құрылымының тасымалдануы ... ... рет атап ... Іс-әрекет өзінің мотивін жоғалтып, әрекетке
айналуы, ол әрекет ... ... ... ... және кейбір
әрекеттің мотиві әрекет мақсатына өтуінің нәтижесінде соңғысы ... ... ... ... «Іс-әрекет-әрекет-операция» және «мотив-мақсат-
жағдай» жүйесінің өзара айналыстары үнемі жүріп отырады. А.Н. Леонтьев әс-
әрекет ... ... ... келіп, олардың ішкі ... ... ... ... ... ... осыған ұқсас
сызбасын С.Л. Рубиштейн де ұсынған болатын. [10,445-447б]
1.4 Оқу іс-әрекеті
Оқу іс-әрекеті бүтіндей Элькониннің басшылығымен зерттелді. ... ... ... ... ... ... оқу ... қамтитын ұзақ
уақыт қалыптасқан эксперементі алынды. Зерттеуді жүзеге асыру мақсатында
бастауыш сыныптарға зерттеу жүргізген.
Элькомин алғаш рет оқу ... ... ... алып ... Д.В. ... ... оқу әрекеті мынадай бөлшектерден
құрастырылған:
1. Тапсырмадан, яғни оқу ситуациядан.
2. Тапсырманы орындаудан.
3. ... ... ... ... Баға ... құрылымдық сәттерін бөлшектеу және оның процесін анатомдау,
оларды зерттеуде жүйелік ... ... ... ... іс-әрекеттің
құбылыстардың сапалық бірліктерін моножүйелік талдауды іске асырудың ... ... ... ... ... құрылымының анықтау бірнеше макрожүйе ретінде
алынатын іс-әрекеттің полижүйелік ... ... бірі ... ... Мұнда құрылу тек «алғашқы» іс-әрекеттердің ғана ... ... ... ... ірі ... қалыптасудың
сипаттамасы болып табылады. Әрі қарайғы талдау ... ... ... ... ... ... да тең, ... жүйе бөлшектерінің
мазмұнын ескеруді болжайды.
Біздің қызықтырып отырған іс-әрекетінде қолдануда, оның бірліктерін
құрылымдық талдауынан басқа адамдың ... ... ... ... ... негізгі айырмашылықтарын қарастыру қажет. [11,110-115б]
Оқу іс-әрекеті процесін талдау
Сонымен, оқу іс-әрекеті құрамына екі жүйе ... ... ... ... ... табылады. Біріншісі жүйе ретінде немесе оқудың іс-
әрекеті ретінде қарастырылуы мүмкін оның ... ... ... ... Оқу ... ... функционалдық бөлшектері басқа
жүйеге-оқыту іс-әрікетіне біріктіріледі.
Оқу іс-әрекеті – оқушылар қолма-қол ... ... ... ... танымның «таза» акті. Оқыту іс-әрекеті оқу іс-әрекетінің жақсы
іске асу жағдайларын қамтамасыз ... ... Егер ... ... ... ... қабылданған түсінуді ұстансақ, одан оқуды
барабарлығы (адекватты) сыртқы жағдайларын ... ... ... алып тастау қажет – ол оқытушының емес, адамдардың ерекше тобының
қызметі, соңғысы, ... ... оқу ... ... жүзеге
асырмай тұрып, олардың бар екеніне көз жеткізу тиі.
«Оқу іс-әрекеті» өзінің осындай ... оқу ... шешу ... Оны Д.Б. Эльконин және В.В. Давыдов енгізген. «Психологиялық
сөздіктің» осыған сәйкес ... ... деп ... ... ... шешу ... ... актісін, яғни оның ішінде осы іс-
әрекет түрінің ... ... ... оның ... ... [12,48-73б]
Іс - әрекеттің негізгі құрылымдық компоненттері болып:
1. ... ... ... Болжау
4. Іс-әрекеттің информациалды негізі
5. Шешім қабылдау
6. Жоспарлау
7. Программалау
8. Бақылау
9. Коррекция
Бұл құрылымдық компоненттер бір-бірімен өзара ... ... ... өздігінен саналы іс-әрекетті ... ... ... ... ... ... Іс-әрекеггі психологиялық
түрғыдан талдағанда мотив пен мақсат ұғымдары ... орын ... ... ... болуы мүмкін емес. Мотив пен мақсат іс-
эрекет кезінде субъект ... ... ... мен ... ... ... шамасын қалыптастырады. Адамның қажеттіліктері
олардың мінез-құлқына әмірін ... ... ... ... ... ... кезеңі: мотивациялық түрткі мойындалып,
бағыттаушы қызметін атқара бастайды. Бұл кезеңнің болмауы соқыр
ізденіске, серпілісітік ... ... ... ... мойындалған түрткіні тұлғалық мотивке
түрлендіреді.
Мотивті жүзеге асыру кезеңі: оның ... ... ... жүзеге
аспаса түрткі фрустрацияға ұшырайды.
4. Мотивті бекіту кезеңі: бірнеше рет қайталау мотивтің мінез
ерекшелігіне, бірқалыпты түрткі ... ... ... ... ... ... адамның мінез ерекшеліктеріне
қаланады.
Одан мотивициялық құрылымдарды қалыптастырудың жаңа жиынтығы
басталуы мүмкін.
Алайда, әрекеттің ішкі ... бола ... ... оның ... ... ... пен оның ... арасында
аның қатаң байланыс болмайды. Бір ... ... ... бірнеше
мақсаттарды қалыптастыруға болады. Егер ... ... ... ... мақсат әрекеттің сипаттамасы мен динамикасын ... ... ... Мотив әрекетке түрткі болатын қажеттілікке, ал мақсат - іс-
әрекет бағьпталған және оның орындалуы барысында өнімге түрленетін ... ... - бұл адам ... ... мен ... ... сияқты, іс-әрекеттің болашақ нәтижесін аның елестету. Мақсат жеке ... ... ... ... өзі ... ... жеке ... жүзеге асырылады. ... ... ... ... қаншалықты алыс екеніне, сондай-ақ
адамдағы бар амалдарға байланысты болады. [13, 60-69]
Сонымен, біз ... алыс және ... деп бөле ... Егер ... ... ғана басшылыққа алса, онын әрекетінің болашағы болмайды.
Жақын мақсатты көздейтін адамдар қиыншылыққа төзе ... Алыс ... ... адам ... ... қажетті кезең ретінде ғана, өз іс-
әрекетінің басты мақсатына жету ... ... ... ... ... ... ... бас тартуына қиыншылықтар ... ... ... мәселені шешуге ұмтылысын күшейтеді.
Жоғарыда талқыланған мәселелер іс-әрекеттің ... ... ... аспект — субъектінің шынайы әрекетіндегі сенсомоторлық,
перцептивтік, интеллектуалдық және басқа психикалық үрдістердің динамикасын
зерттеу. Сол ... ... ... жоғары реттеушісі бола
отырып, оған енетін психикалық үрдістерді де ... Дәл осы ... ... ... ... ... ... ақпаратты естен алуды
және т. б. көрсетеді.
Психология іс-әрекетті зерттей отырып, ... ... ... ... мен ... және бүл ... ... механизмін ашып көрсетуі керек. Психикалың үрдістердің
дамуын, адамның ... мен ... ... ... ... іс-әрекеттің ықпал етуін зерттеуде де психологиянық міндеті болып
табылады.
Егер іс-әрекеттің сыртқы көрінісі мен ішкі жобасы арасындағы байланысты
түсіндіруге тырыссақ, онда ... ... ... беру ... психикада әлі
жасалмаған әрекеттер нәтижесі қалай білінеді? Мұндай мүмкіншілікті қоршаған
әлемдегі құбылыстардың заңдылыңтары тудырады. Адам бұл ... өз ... ... ... ... ... ... операциялармен алмастырылады. Шынайы сыртқы әрекеттен ішкі
психикалық әрекетке өту ... ... ... ... ... санауды меңгеру үрдісін келтіруге болады.
Адамның іс-әрекетінін сыртқы (физикалық) және ішкі ... ... ... ... ... жағы - ... сыртқы әлемге ықпал етуін
қамтамасыз ететін қозғалыстар. Оларды ішкі (психикалық) әрекет анықтайды
және ... ... ішкі ... экстериоризациясы ретінде қарастыруға
болады, өйткені адам іс-әрекетте оның аның елестетілмеген жобасын ... ... ... ... ішкі ... ... ... әрекетті бейне және ой турінде алдын-ала жобаланған әрекетпен
салыстырады.
Егер іс-әрекет үрдісін үлгі ... ... онда ішкі ... ... ... ... қажеттілік, мотив, мақсат, міндет, ал
бұл кездегі сыртқы жоба ... ... ... қылық, операция
қозғалыс. Таза ішкі, таза сыртқы ... ... ... ... ... ... мынада: іс-әрекеттің "сыртқы жағын" зерттей
отырып, "ішкі жағын" ашу, ... ... ... ... ... ... Адам ... құрылысы
Іс-әрекеттің құрылысын талдаудың алғашқы ұмтылыстары оның элементтерін
елестетумен байланысты болды. Оларға алу, көтеру, қою ... ... ... ... ... ... әрекетті алгоритмдер
түрінде сипаттау кең таралды. Алгоритмдік сипаттау іс-әрекеттің орындаушы
бөлімін талдауды тиімді болғанымен, оның субъективтік ... ... ... іс - ... ... көп ... және көп
деңгейлі, динамикалық дамушы құбылыс ретінде қарастыруды ұсынды. Әртүрлі
концепциялар ... ... ... ... ... - ... ... аспектісін зерттеуді негіз етті;
үшіншісі - іс-әрекеттің ... ... ... ... бәрі құнды ғылыми нәтиже берді. Алайда, ... ... ... бола алмады.
Іс-әрекет - бұл адамның әлеммен қарым-қатынастарының динамикалық
жүйесі. Осы ... ... ... ... ... пайда болады. Бұл
бейне іс-әрекеттің мойындалған мақсаты түрінде болады. Іс-әрекеттің ... ... ... ... ақпаратты өңдеу, шешім қабылдау -
мойындалуы да мойындалмауы да мүмкін.
Адамның арнайы ... ... ... іс-әрекетінің актісі түрінде
қалыптасады. Белгілі бір қоғамдың ... ... ... ... ... ... бір түрін құрайды. Әрекеттің актілері
жекеленген әрекеттер ... ... деп ... ... ... ... мойындалмайтындықтан, олар жекелеген ... ... ... қозғалыстарға қарағанда, операциялар әрекетті жүзеге
асыратын жәй механизмдер ғана ... ... ... ... болып
табылады. Еңбек іс-әрекеттері - сыртқы әлем ... ... ... ... ... ... ... әрекеттің орындалуын
белгілі бір қозғалыстар жүйесі қамтамасыз етеді. Қандай да бір әрекетті
жүзеге асыратын адам ... жеке ... ... ... ... ... ... Жеке көзқарастардың өзгеруі қозғалыс
саласының өзгеруіне әкеледі. [ 14, 114-120]
Жалпы қозғалыс дегеніміз - адам ағзасының моторлың ... ... яғни ... ... өте ерте ... Жас нәрестенің
психологиясы жөніндегі зерттеулер көрсеткендей, ... ... тиіп ... зат оған ... ... ұстау әрекетін жасатады.
Бүл тітіркендіргішті ... ... ... шартсыз рефлекторлың
байланыс жасалуын көрсетеді. Ұстау рефлексінің сипатында баланың 2,5 айдан
4 айға ... ... ... ... болады. Ол сезім мүшелерінің жетілуі,
сондай-ақ, моторлың ... сезу ... ... түсуіне
байланысты болады. Ұстау ... ... ... ... ... уақыт қолмен ұстау көздің бақылауымен өтеді.
Осыдан соң сипап сезудің нәтижесінде көру-моторлық жүйесі қалыптасады.
Ұстау рефлексі жойылып, оның ... ... ... ... ... ... ... қимылын екі топқа бөлеміз: туа пайда
болатын (шартсыз рефлекторлың) және үйреніп меңгеру (шартты рефлекторлың).
Козғалыстың ... ... ... ... ... сияқты кеңістікте
қозғалып жүрудің өзін адам өмір ... ... яғни ... шартты рефлекторлық болып саналады. Қозғалыстың шағын ғана түрі
(еріксіз шыңғыру, ... ... туа ... болады.
Адам іс-әрекетінің психологиялық сипаттамасы
Іс-әрекет адамның өмір жолын анықтайды. Психика мен іс-әрекет арасында
күрделі ара қатынас бар. Бір жағынан, психика іс-әрекетте ... ... ... екінші жағынан - психика іс-әрекетті реттеп отырады.
Іс-әрекеттің психиканы қалыптастырушылық рөлін әртүрлі салада ... ... ... ... ... ... ... болады.
Психологияның іс-әрекет, ерекшеліктерін (еңбек психологиясы, педагогикалық,
спорттық т. б. психология) зерттейтін салалардың ... ... ... ... түрі адамнын бойында тұрақты бір белгіліерді қалыптастырыды, сол
себепті мінез-құлықтың бір көрінісіне қарап, кейде тіпті сырт пішінінен-ақ,
адамның қай мамандық иесі ... біле ... ... жеке басының
қасиеттерін зерттеу арқылы балаларды оқытып, ... онын ... ... қай ... ... білуге болады. Мүндай деректер
болашақ ұстазды тәрбиелеу мен өзін-өзі ... ... ... ... әрекет пен қозғалысты реттеуші қызметін
атқарады. Бүл реттеу психикалық бейнелеудің әртүрлі ... ... ... және ... ... күштің бұлшық еттік қимылы мен
қозғалыс сипаты көрінеді. Ақыл-ойға ... ісі ... ... сезім
деректері негізінде шешіледі, бірақ оны ақыл-ой ретке келтіріп ... ... ... ... ... асады.
Іс-әрекеттің күрделі үрдісінде ретке келтіру ... ... ... ... ... ... есеп ... кезде аңыл-ой іс-әрекетін ойлау
үрдістерімен бағыттайды, біраң арифметикалық есеп шығарған кезде ... ... ... ... ... ... ... үрдісін
қабылдау дәрежесінде ретке келтіреді.
Қазіргі өндіріс жағдайларына сай адамның тез әрі дәл қимылдауына талап
өсе түсіп ... ... ... үрдістерді басқару пульттерінде
жаңа ... ... табу үшін ... ... ізденулеріне тура келіп отыр. Мұның өзі адам жүйе
тәртібін басқара отырып, бір жағынан, ... ... ... ... алатын болуы үшін, екінші ... ... ... ... объективті талаптарына сай болуын бақылауға және
өздігінен реттеуге қабілетті талдағыштардың әр қилы ... ... ... үшін ... ... ... қарағанда психикалық реттеу
адамға ықпал ететін үрдіс факторларының субъективті бейнеленуімен және ... ... ... ... ... ... Әрбір адам іс-әрекет
кезінде белгілі бір ... ... және ... да бір ... ... ... ... әрекет етеді. Белгілі бір жағдайлар ... ойға алу, ... ... және ... да ... жайлар болуы
мүмкін. Іс-әрекетке кірісу үшін іштей талаптану жеткіліксіз. Бүл үшін ... ... білу ... сондай-ақ талаптануды нақ осы біліммен және
адам іс-әрекет нәтижесінде жеткісі ... ... ... ... ... ... ... ортада іс-әрекеттің әлеуметтік және таптың
себептері ерекше айқын байқалады. Коғамдағы адамды іс-әрекетке не мұқтаждың
(еңбек ... жан ... ... ... табу (қара басының қамын
ойлап, баю ... ... ... соны ... болғандықтан емес, өмірлік
жағдайлардың ықпалымен іс-әрекетке араласады. ... ... ... ... ... ... туғызатын
қажеттіліктер де пайда болады. Қоршаған дүниедегі өзгерістердің ықпалымен
қажеттілік те өзгереді. Кажеттілік өз-өзінен ... ... ... ... ... ... Бір істі ... алу үшін, сол іс осы
қажеттілікті қанағаттандыра ... көз ... ... яғни ... ... ... орайластыру керек. Саналы түрдегі қажеттілік мінез-кұлықты
соған орайлатырып отырады.
Адамның мінез-құлқы динамикалы болады: жағдайдың өзгеруіне байланысты
мінез-құлылық себептері де, сондай-ақ ... жету үшін ... ... ... ... ... ... іс-әрекет сипатына әсер етеді. Коғамдың
мәні бар себеп түптеп келгенде іс-әрекет нәтижесіне шешуші әсер ... ... бірі — ... ... ... ... ... Сыныптан тыс оқу барысында, қоғамдық жұмыстар арқылы
мектеп оқушылары оқуды парыз деп, қоғамдық іс ... ... ... көзі деп ... ... Адамның бойында іс-әрекетке көзқарастың
қалыптасуында, себепмақсат түрлерінің орнығуында іс-әрекеттегі табыс пен
табысқа жете ... ... бір істе ойға ... ниетінің мөлшері мен қол
жеткен нәтиженің мөлшерінің ... ... жету ... ... ... ... бойында қалыптасқан
ерекшеліктер арқылы електен өтіп ... одан арғы ... әсер ... ... да ... ... ... Бір жағдайда табыс
адамның көңілін өсіріп, оның күшқуатын жұмыста жаңа ... ... ... бір ... ... ... ... көретін
ісіндегі сәтсіздік, оның сэтті аяқталатынына сенімнің ақталмауы адамның
көңілін су ... ... ... ... ... қалыптасқан мінезге
қарай мүндай сәтсіздік бүл саладағы жұмысты одан әрі жалғастырудан ... не ... ... ... ... ашуға,
тапсырманы қайткенде орындау үшін жаңадан әрекет жасауға ұмтылдыруы мүмкін.
Талпыныс ... - ... ... ... өз ... ... ... қалыптасқан адамда талпыныс деңгейі істі атқаруға қажетті
нақты мүмкіндіктеріне сай ... ... ... тым ... ... ... болса мұндай адам мен ұжым арасында қақтығыс туады.
Адамның талпынысы мен ... ... сай ... туғызатын
себептер объективті де субъективті де болуы мүмкін. Дұрыс тәрбие берсе
талпыныс ... ... ... мен ... ... сай ... тиіс.
Мұғалім оқушының табыс мүмкідігіне сенімін қолдай отырып, оның қызметінің
нәтижесін де қатал бағалап ... ... ... ... жол ... ... мүратқа қарағанда талпыныс іс-әрекетке анағұрлым жақыныраң.
Талпынысты қиял да, мұрат та, адамның өз мүмкіндігін ... да ... ... ... ... болашақ бағыты белгіленеді.
Талпыныстың нақты іске айналуы алға жаңа мақсат қою - ... ... ... [15, ... ... ... ... жатқан жағдайларға байланысты. Солардың
бірі шығармашылық элементтерінің тапсырманы орындаудың қалыптасқан сарынына
ұштасуы. Шығармашылың адамына тән ерекшелік -еңбекте ... ... ... ... көзін табу. Шығармашылың іс-әрекетті жоғары сатыға
көтереді, өндіріс пен ғылымды ілгері дамытады.
А.Н. Леонтьевтің ... ... ... ... ... ... ... жалпы психологиялық ториясының басты мәселелері - іс-
әрексттің кұрылымы мен ... ... ... ... Құрылым
аясында бүтіннің кұрамы, оның негізгі элементтерінің өзара байланысы
олардың өзара және ... ... ... ... ... іс-әрекеттің психологиялық құрылымын ашу дегеніміз - бүл психология
ұғымдарын пайдалана отырып:
іс-әрекеттің бүтінді сипаттай алатып негізгі бірліктерін ... осы ... ... жэне ... ... ... апгу.
Іс-әрекеттің жалпы құрылымы А.Н. Леонтьевтің бірқатар еңбектерінде
барынша толық ашылған. Оның ... ... ... ... ... ... ... сызбасы ұсынылады.
А.Н. Леонтьевтің теориялық көзқарасы бойынша, кез келген іс-әрекеттің
"денесі" инвариантты бірліктерді: заттық және ... ... ... ... ... субъектілі іс-әрекеттің заттық
мезеттері:
1) мотив - іс-әрекет бағытталған пән ... ... ... ... - іс-әрекет нәтижесі туралы түсінік;
3) ... ... ... ... ... мақсатқа
жету тәсілі;
4) Нақты ... ... ... ... құрайды.
Бөлінген компоненттердің әрқайсысы өзіндік ерекшеліктерімен және өзара
қатынастарымен сипатталады және іс-әрекет құрылымын қалыптастыратын ... ... ... ... байланысты. Іс-әрекеттің құрылымдық
бірліктерін жасайтындар:
1) ... ... ... ол ... критерийі бойынша бөлінуі
мүмкін;
2) әрекет саналы түрде ... ... ... прцестер, олар
салыстармалы түрде дербес және түрлі іс-әрекст құрамына ... ... ... - ... ... жету ... тікелей тәуелді іс-
әрекетті жүзеге асыру тәсілі;
4) міндеттсрді орындау әрекеттер мен ... ... ... ... құрылымы
А.Н. Леонтьев іс-әрекет ұғымының матив ұғымымен байланыстылылығын
көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет - бұл мативі жоқ іс- әрекет емес,
субъективті және объективті жасырын мативі бар іс-әрекет болып табылады.
[15,445-447]
IІ. ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМІ
2.1 Зерттеудің ... ... мен ... мақсаты: Бастауыш сыныптағы оқушылардағы солақайлықтың оқу
іс-әрекетіне ... ... ... оқу ... оң қолды балалармен
салыстырғандағы айырмашылығы, ерекшелігі бар.
Қолданылған әдістемелер:
1) Информацияны қабылдауға арналған ... (НЛП ... ... түрлерін анықтауға арналған
әдістемелер(вербалды логикалық ойлауды және ... ... ... әдістемелер )
3)Оқу мотивациясының бағытталуын анықтауға арналған әдістемлер(білім
алуға және баға алуға ... ... ... ... балалардың оқу іс-әрекетінің ерекшеліктерін анықтауға
бағытталған сұрақтама.
Зерттеу пәні:
Солақайлықтың оқу іс-әрекетіне әсері.
Зерттеу объектісі:
Солақай балаларды оқу іс-әрекеті.
Зерттеушілер ... ... №15 орта ... ... ... ... міндеттері:
1. Әдістемелер арқылы оң қолды және сол ... ... ... ... мәліметтерді өңдеу және топтың көрсеткіштерді
айқындау.
3. Зерттеу мәліметтерін сандық өңдеу, сапалық талдау.
4. Зерттеу болжамын дәлелдеу.
2.2. ... ... мен ... ... ... ... талдамас бұрын олардың
сипаттамасын бере кетейік.
Давыдов көрсеткен оқу іс- әрекетінің құрлымына сүене ... ... іс- ... ... ... ... әдибиеттерге сүйене отырып[15,
233б]бойынша біз келесідей оқу іс- әрекетінің ... ... Осы ... ... ... ... болатын
1. Информацияны қабылдау
2. Информацияны өңдеу
3. Тапсырманы орындау
4. Мотивацияның бағытталуы
5. Бағаны қабылдау
Негізінен әдістемені жүргізген ... біз оқу ... ... ... Бұл ... мынандай компоненттерден тұрады:
1. Оқу ситуациясынан.
2. Тапсырманы орындаудан.
3. Орындалған тапсырманы тексеру кезеңінен.
4. Баға қоюдан.
Бірінші әдістеме.Осы ... ... ... ала ... ... ... ... іс-әрекеттің индивидуалды
құрлым бойынша ең біріншіден оқушылардың информацияны қалай қабылдауы болып
табылады. Ол үшін біз оқушының ... ... ... яғни
қабылдаудың басым модальділігін анықтау үшін НЛП техникасын қолдандық.
Толығырақ айтқанда, НЛП ... ... және ... информацияны
қабылдағандағы типтерге бөліп көрсеттік. Біз білетіндей, ... үш ... ... ... ... ... – бұл ... негізінен көргендері және елетері
арқылы қабылдайды.
2. Аудиал – ... есту ... ... ... ...... ... арқылы қабылдайды.
Бұл техника бойынша анықтауда біз балаларға өздерің ұнататын ертегі
геройлары туралы, ұнататын ертегісі ... ... ... ... Және осы ... ... бойынша баланың информацияны қалай
қабылдайтындығын және қай түрге жататынын анықтадық.
Екінші ... ... ... ... және ... қайсысы басым
және оң қолдылармен салыстырып, айырмашылықтарын анықтау үшін ... ... ... ... ... ... жүргізу үшін артық сөзді сызып бастайтын бланкілер
қажет. Бұл жерде зерттелінушінің жалпылай оқу ... және ... ... көрсету. Методика 15 сериядан тұрады, әр серияда 4 ... ... ... және ... қажет. Зерттелінуші уақытты
және жауаптың дұрыстылығын протоколға ... ... ... балдар
арқылы есептелінеді. Әрбір дұрыс жауап үшін – 2 ... қате ... үшін – ... ... ойлауды» анықтайтын әдістеме.
Зерттеуді жүргізу үшін 4 сурет бейнеленген 5 ... ... ... және ... ... ... ... жүргізу индивидуалды түрде өтеді. Зерттеуді бастамас бұрын
сенімді қарым-қатынас ... ... ... ... көрсетілген
карточкадағы 3 зат жалпы бір қасиетті ... ... бір ... бір
атпен атауға болады, ал қалған біреуі олардан ерекшелінеді және ол ... ... ... ... ... ... ... отырады.
Үшінші әдістеме жоғарыда көрсетілген құрылым бойынша жүзеге асады. Онда
біз баланың оқуға бағытталған ... ... ... ... ... ... алуға бағытталу» әдістемесі.
Бұл методика негізінен тесттік сұрақтамалар жиынтығынан құралады.
Екіншісі «Баға алуғабағытталуы» ... ... ... және ... ... ... ... оған «иә», «жоқ» деген жауап қойылады.
Төртінші әдістеме «Оқу іс-әрекетінің ерекшеліктерін ... ... ... ...... оқу ... әсерін
анықтау.
Негізінен бұл сұрақтама мұғалімге қойылатын арнайы ... ... ... ... солақай оқушының оқу іс-әрекетіндей ерекшеліктерін,
оның оң ... ... ... ... ... ... ... оқу сұрақтамада мұғалімнің солақай балалардың оқу іс-әрекеті кезіндегі
ерекше көріністері, қиыншылықтары туралы пікірін білдіреді.
2.3. Зерттеу мәліметтерін сандық және ... ... ... ... ... ... анықтауға байланысты
жүргізілген әдістеме нәтижелерінің пайыздық қорындысы.
Солақайлар:
1)
2)
3)
Оңақайлар
1)
2)
3) ... 1- ... мен ... ... ... типтерінің
пайыздық көрсеткіштері.
|№ |Солақайлар ... ... |33,3% |26,5% ... |46,6% |40% ... |20% |33,3% ... 1 ... мен оңақайлардың басым модальділігінің
көрсеткіші.
Осы көрсеткіштер бойынша біз солақай балалар мен ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері бар
екеніне көзіміз жетті. Сонымен информацияны қабылдаудағы солақайларда
аудиал модалдылығы ... ... ... ... ... ... ... Ал оңақайларда аудиалдар басым ... ... ... ... ... ... Сондықтан біз оңақайлар
мн солақайлар арасында информацияны қабылдауда үлкен айырмашылық жоқ екенін
көреміз.
Кесте2-«Вербалды-логикалық ... ... ... мен ... ... ... |оң қол |R |cол қол |R |
|1 |А.Х. |13 |17 |М.А. |12 |21 |
|2 |Ә.Э. |7 |30 |Ж.Ж. |18 |3,5 |
|3 |Б.Қ. |14 |13,5 |М.Н. |13 |19 |
|4 |Б.А. |13 |17 |Р.Ж. |10 |25 |
|5 |Б.Қ. |14 |13,5 |С.Ж. |16 |10 |
|6 |Б.С. |12 |21 |С.Ұ. |14 |13,5 |
|7 |Е.Е. |16 |10 |С.И. |9 |28 |
|8 |Ж.Н. |19 |1,5 |С.Б. |10 |25 |
|9 |Ж.С. |12 |21 |С.А. |19 |1,5 ... |Қ.А. |18 |3,5 |Қ.А. |17 |6,5 ... |Қ.Е. |14 |13,5 |Т.А. |17 |6,5 ... |Қ.Б. |17 |6,5 |Ж.А. |12 |21 ... |Қ.Қ. |12 |21 |А.Х. |9 |28 ... |Қ.Р. |16 |10 |Б.А. |10 |25 ... |М.А. |17 |6,5 |Ж.Н. |9 |28 ... ... ... ... ... анықтау үшін Манна-Уитни критериі бойынша есептедік.
а) Ү – эмперикалық мәнін есептейміз.
(1)
ә) Ү – критикалық мәнін анықтаймыз ... Е.В., ... А. ... Но ... Н1 ... ... ... мен оң қолды балаларда информацияны ... ... ... бір ... ... ... ойлау бойынша
статистикалық мәнді айырмашылық бар ... ... ... ... ... ... ... бойынша айырмашылықтарын
анықтаймыз.
Кесте 3-«Бейнелі ойлау» әдістемесі бойынша ... ... ... оңақайлар арасындағы айырмашылықтары.
|№ |оң қол |R |cол қол |R |
|1 |А.Х. |8 |28,5 |М.А. |18 |4 |
|2 |Ә.Э. |10 |20 |Ж.Ж. |21 |1,5 |
|3 |Б.Қ. |13 |13 |М.Н. |9 |24 |
|4 |Б.А. |15 |9,5 |Р.Ж. |11 |17,5 |
|5 |Б.Қ. |8 |28,5 |С.Ж. |17 |7 |
|6 |Б.С. |18 |4 |С.Ұ. |18 |4 |
|7 |Е.Е. |10 |20 |С.И. |10 |20 |
|8 |Ж.Н. |11 |17,5 |С.Б. |15 |9,5 |
|9 |Ж.С. |9 |24 |С.А. |21 |1,5 ... |Қ.А. |12 |15 |Қ.А. |9 |24 ... |Қ.Е. |12 |15 |Т.А. |8 |28,5 ... |Қ.Б. |14 |11,5 |Ж.А. |9 |24 ... |Қ.Қ. |8 |28,5 |А.Х. |14 |11,5 ... |Қ.Р. |17 |7 |Б.А. |17 |7 ... |М.А. |9 |24 |Ж.Н. |12 |15 ... Ү – ... ... есептейміз.(3)
(3)
ә) Ү – критикалық мәнін анықтаймыз (4)
(Гублер Е.В., Генкин А. 1973. n1=15 n2=15).
(4)
Яғни Но шеттелітіп Н1 ... ... ... мен оң ... балаларда информацияны өңдеуді
қамтамасыз ететін ойлаудың бір ... ... ... ... ... айырмашылық бар екені көрінеді.
Сурет 2 Солақайлардағы ойлау түрінің ерекшелігін көрсету.
Сонымен, біз оң және сол қолды ... ... екі түрі ... ... ... бар ... дәләлдедік. Бірақ бізг ойлаудың
оқу іс-әрекетіне әсерін түсіну үшін ... ... ... ... Ол үшін біз
Розенбаум критериін қолданамыз.
Кесте 4 -Солақайларда «Бейнелі ... ... ... ... ... «Образды ойлау» |2 қатар ... ... ... 21 | ... 21 | ... 18 | ... 18 S1 | ... 17 |С.А 18 ... 17 |Б.А. 18 ... 15 |Р.Ж. 17 ... 14 |Б.Г 17 ... 12 |Т.А. 16 ... 11 |С.И. 14 ... 10 |М.А. 13 ... 9 |С.Ұ. 12 ... 9 |Ж.Ж. 12 S2 ... 8 |С.Б. 10 ... 8 |Қ.А. 10 |
| |Ж.Н. 9 |
| |А.Т. 9 |
| |Т.Т.9 |
| | ... Y- ... ... есептейміз
=4+3=7
а) Y- критикалық мәнін анықтаймыз (5)
(5)
Яғни, Алынған ... ... ... солақай балалардың ойлау
ерекшелігінде айырмашлық бар екенін және де ... ... ... ... ... ойлаумен», «Вербалды логикалық ойлаудың»басым
түрі.
|1 қатар «Оразды ойлау» методикасы |2 ... ... ... |
| ... ... 21 | ... 21 | ... 18 | ... 18 S1 | ... 16 |С.А 16 ... 16 |Б.А. 16 ... 15 |Р.Ж. 16 ... 12 |Б.Г 16 ... 12 |Т.А. 16 ... 10 |С.И. 15 ... 10 |М.А. 12 ... 10 |С.Ұ. 12 ... 9 |Ж.Ж. 12 S2 ... 8 |С.Б. 10 ... 7 |Қ.А. 10 |
| |Ж.Н. 9 |
| |А.Т. 9 |
| |Т.Т.9 |
| | ... Y- ... ... ... Y- критикалық мәнін анықтаймыз (5)
(5)
Сонымен, біз оңақай балаларда бейнелі ... ... ... ... ... бойынша біз оқу іс-әрекетінің схемасына сәйкес оқудағы
мотивациясының бағытталуын анықтадық.
Кесте 6-«Білім алуға бағытталу» әдістемесі бойынша ... ... ... |оң қол |R |cол қол |R |
|1 |А.Х. |6 |21 |М.А. |10 |9,5 |
|2 |Ә.Э. |9 |14 |М.Ж. |7 |20 |
|3 |Б.Қ. |7 |20 |М.Н. |8 |18,5 |
|4 |Б.А. |10 |9,5 |Р.Ж. |11 |3 |
|5 |Б.Қ. |7 |20 |С.Ж. |7 |20 |
|6 |Б.С. |8 |18,5 |С.Ұ. |6 |29 |
|7 |Е.Е. |9 |14 |С.И. |11 |3 |
|8 |Ж.Н. |8 |18,5 |С.Б. |11 |3 |
|9 |Ж.С. |10 |9,5 |С.А. |7 |20 ... |Қ.А. |7 |20 |Қ.А. |10 |9,5 ... |Қ.Е. |6 |21 |Т.А. |10 |9,5 ... |Қ.Б. |10 |9,5 |Ж.А. |8 |9,5 ... |Қ.Қ. |11 |3 |А.Х. |7 |20 ... |Қ.Р. |11 |3 |Б.А. |9 |14 ... |М.А. |10 |9,5 |Ж.Н. |10 |9,5 ... Ү – ... ... есептейміз.(6)
(6)
ә) Ү – критикалық мәнін анықтаймыз (7)
n1=15
n2=15
(7)
Яғни Но шеттелітіп Н1 қабылданады.
Сонымен солақай балалар мен оң ... ... ... ... ... ... статистикалық мәнді айырмашылық бар
екені көрінеді.
Кесте 7- «Баға ... ... ... ... ... мен ... ... анықтау.
|№ |оң қол |R |cол қол |R |
|1 |А.Х. |7 |14 |М.А. |5 |18,5 |
|2 |Ә.Э. |5 |18,5 |М.Ж. |5 |18,5 |
|3 |Б.Қ. |9 |3,5 |М.Н. |9 |3,5 |
|4 |Б.А. |3 |20,5 |Р.Ж. |8 |9 |
|5 |Б.Қ. |8 |9 |С.Ж. |7 |14 |
|6 |Б.С. |5 |18,5 |С.Ұ. |3 |20,5 |
|7 |Е.Е. |6 |17,5 |С.И. |3 |20,5 |
|8 |Ж.Н. |5 |18,5 |С.Б. |7 |14 |
|9 |Ж.С. |5 |18,5 |С.А. |7 |14 ... |Қ.А. |8 |9 |Қ.А. |9 |3,5 ... |Қ.Е. |9 |3,5 |Т.А. |5 |18,5 ... |Қ.Б. |9 |3,5 |Ж.А. |6 |17,5 ... |Қ.Қ. |8 |9 |А.Х. |5 |18,5 ... |Қ.Р. |9 |3,5 |Б.А. |7 |14 ... |М.А. |8 |9 |Ж.Н. |3 |20,5 ... Ү – ... ... есептейміз.(8)
(8)
ә) Ү – критикалық мәнін анықтаймыз (9)
n1=15
n2=15
(9)
Яғни Но шеттелітіп Н1 қабылданады.
Яғни, солақай балалар мен оң ... ... ... ... ... баға ... ... бойынша статистикалық мәнді айырмашылық бар
екені көрінеді.
Сурет 4 Солақайлардың білім алу мен баға алуға бағытталған
мотивациясының көрсеткіштері.
Сурет 5 Оңақайлардың білім алу мен баға ... ... ... біз оң және сол ... ... мотивацияның бағытталуының екі
түрі бойынша статистикалық мәнді айырмашылық бар ... ... ... оқу ... ... ... ... түсіну үшін басым
түрін анықтау керек. Ол үшін біз Розенбаум критериін қолданамыз.
Кесте 8- Солақайларда «Білім ... ... және ... ... ... ... қайсысы басым екенін көру.
|1 қатар «Білім алуға ... |2 ... ... ... ... ... 11 | ... 11 | ... 11 | ... 10 S1 | ... | ... | ... | ... |Т.А.9 ... |Ж.Ж.9 ... |Р.Ж.8 ... |М.Н.7 ... |А.Х.7 ... |С.Б.7 ... |Ж.С.7 S2 ... |Ж.Н.6 |
| |Е.Қ.5 |
| |Н.А.5 |
| |Қ.Қ.5 |
| |Б.А.5 |
| |Б.Қ.3 |
| |Ә.Э.3 |
| |М.М.3 |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... Y- ... ... есептейміз
=7+7=14
а) Y- критикалық мәнін анықтаймыз
(10)
Сонымен біз солақайларда баға алуға деген мотивациясының жоғары екенін
көреміз.
Кесте 9- Оңақайларда ... ... ... және ... ... ... бойынша қайсысы басым екенін көру.
|1 қатар «Білім алуға бағытталу» |2 қатар «Баға алуға ... ... 11 | ... 11 | ... | |
| | |
| | |
| | ... 10 ... ... 10 ... ... ... ... |М.Н.9 ... |А.Х.8 ... |С.Б.8 ... |Ж.С.7 S2 ... |Ж.Н.7 ... |Е.Қ.6 ... |Н.А.5 ... |Қ.Қ.5 ... |Б.А.5 ... |Б.Қ.5 |
| |Ә.Э.5 |
| |М.М.5 |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... Y- ... ... есептейміз
=2+1=3
а) Y- критикалық мәнін анықтаймыз
(10)
Сонымен біз оңақай балаларда білім ... ... ... екенін көреміз.
Оқу тапсырмасын орындауға байланысты» ... ... ... ... негізінен мұғалімнің солақай балалардың оқу іс-
әрекеті кезіндегі тапсырманы орындау ерекшеліктері туралы айтылды.
1.Сұрақ бойынша, солақайларға математика, ана тілі, бейнелеу
ұнайтындығын ... ... мен ... аса ... ... ... ... бойынша, солақайларға көбінесе математика пәні жеңіл, ал
қиын болып келетін пәнге қазақ тілі пәні ... ... ... ... ... солақайлық оқу іс-
тәжірибесіне олардың жазу, сызу кезінде үлгермей қалуы ғана әсер етеді
деп айтқан.
4.Сұрақ бойынша, ... ... ... оқушылардан өздерінің арнайы
бір тапсырманы берген кезде ерекше ой ... жазу ... ... ... ... ... ... солақай балалардың оңақай балаларға қарағанда жақсы
жуап беру үшін алдын ала дайындықты қажет екендігін айтты.
6.Сұрақ ... ... ... ... ... қарағанда қосымша
әдебиеттерді кейде көп, кейде ештеңке оқымайтындығын айтты.
7.Сұрақ бойынша, тез ойлануды қажет еткен кезде сұрақ қойылса,
солақай оқушылар ... ... ... ... ... ... ал ... орындау кезінде солақай оқушыларда
уақытты қажет ету, баяу жазу сияқты қиыншылықтар туады.
9.Сұрақ бойынша, тапсырманы орындау кезінді солақай оқушы мен оңақай
оқушылар арасында аса ... жоқ ... ... Бірақ кейбір
жағдайларда солақай оқушының индивидуалды ерекшелігіне байланысты
айырмашылықтар болатынын ... ... ... баға ... кезде солақай оқушы келесі жолы
жақсылап жауап беруге және ондай баға ламауға ... ... ... ... ... мұғалімдердің жауаптарының кездесу
ұқсастығы:
1.сұрақта-10;2.сұрақта-5;3.сұрақта-8;4.сұрақта-3;5.сұрақта-6;6.сұрақта-5;
7.сұрақта-5; 8.сұрақта-6;9.сұрақта-1;10.сұрақта-3
Қорыта айттқанда, солақай оқушылардың оқу іс-әрекетіндегі
ерекшеліктері,тапсырманы орындау ... оған ... ... бар ... көрсетті.
Тұжырым
Эксперименттік бөлімді қорытындылайтын болсақ, мынадай нәтижелер шығара
аламыз.
Жоғарыда айтылып өткендей, оқудың индивидуалды стилінің ... ... оқу ... ... түрде үлкен айырмашылық
бар. Оны біз жүргізілген методикалар арқылы дәлелдедік. ... ... ... ... ... солақайлар мен оңақайлар ... бар және ол ... ... ... ... ... ... модальділігі бойынша мәнді айырмашылық
байқалған жоқ.
3.Солақай балаларда бейнелі ойлау ... ... ... ... ... ... ... басым шықты.
5.Оқу мотивациясы бойынша мәнді айырмашылық бар.
6.Солақай балаларда білім ... ... ... ... ... біз жұмыстың мақсатына жеттік, яғни ... ... оқу ... ... ерекше, өзгеше екенін анықтадық.
Негізгі болжамымыз дәлелденді.
Қорытынды
Әлеуметтік-экономикалық дамудың қазіргі кезеңінде, оқу-тәрбие жұмысының
жаңару заманында ... беру ... әр ... ... күткен келесі
мәселелер тұр. Атап айтқанда, ол ... жеке ... ... ... даралық ерекшеліктерін, ішкі ... ... ... ... оқу-тәрбие жұмысының балалардың жақын арадағы ... ... ... ... оқу ... ... оның мектеп
табалдырығына аттағанынан бастап кездесетін қиыншылықтарын болжап, зерттеу
нысанынан тыс ... ... бір ... ... ұзақ ... бойы ... ... «келеңсіз», «қайта үйретуге
тиіс», «икемсіз», «дарынсыз», «қабілетсіз» деген ... ... ... ... Бұл ... ... ... кездеспесе де, ішінара
жекелеген балада байқалатын өзіндік ерекшелік. Бүкіл оқу іс-әрекетінде
қоятын ... оқу ... ... ... ... тек оң ... баланың жағдайына сәйкестендіріліп құрылғандықтан,
мектептік өмірдің алғашқы кезінде солақай балада қиындық туғызып, бейімделу
үрдісі өте баяу, тіпті ... ... ... ... ... ... Сондықтан баланың мектеп кезінде сирек кездесетін
болса да, солақайлық мәселесі назардан тыс ... ... ... ... ... ... ... ескеріп жұмыс істеу керек.
Біздің ойымызша, осы бастауыш сыныптағы солақай қолды балалардың
ерекшеліктерін ескере ... ... ... ... ... ... ... жұміс жүргізудің маңызы зор.
Біз өз жұмысымызды солақайлықтың оқу ... ... ... өз ... ... методикалар жүргіздік. Сол арқылы
солақайлардың оқу ... ... бар ... ... ... ... мақсаты мен міндетін жүзеге асыру барысында
әдістемелер арқылы жүргізілген зерттеуде болжам толығымен расталып, бітіру
жұмысы өз ... ... деп ... ... ... бастауыш сыныптағы солақай балалармен жеке түрде жұмыс
істесе:
1. Олар жоғарғы сыныпқа барғанда оқу үлгерімі оңақай ... ... ... Оқу ... ... ... ... жұмыс істесе,
нәтижесінде үлкен табыстарға жетеді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Спингер С. Левый ... ... ... ... ... М. 1998. ... 75-81 ... Хомская Е.Д. Нейропсихология индивидуальных различий. Российское
педагогическое агентство. М. 1997. 23-33 ... ... Р. ... ... в ... М., 1999, 14-27 б.
4. Выявление ... и ... ... ... рекомендации) М3/1985. 21-27 б.
5. Бланки В.Л. Механизм парного мозга. Л. 1989.
6. ... Л.П. ... ... и ... ... ... Бодалев А.А. Психология общения//Избранные психологические труды. М.
– Воронеж. 1996.
8. Безруких М. Леворукий ребенок в ... и ... 10-19 ... ... В.М. ... ... о функциях мозга. С.П. 1907 – Т. 7.
10. Брагина Н.Н., Доброхотова Т.Н. Функциональная ассиметрия мозга. М.
1981. 62-91 б.
11. ... Л.С. ... ... и истории психологии. Собр. соч. ... ... А., ... Е.Ф. Практикум по возрастной психологий. С-П.
2002. 143-148 б., 426-430 б.
13. Давыдов В.В. Теория ... ... М. 1996. 27-49 ... ... В.В., ... И., ... А.К. Формирование учебной
деятельности школьника. М. 1982.
15. Давыдов В.В. ... ... ... учебной деятельности. М. 1982.
16. Давыдов В.В. и Леоньтьева А.А. Деятельностный подход в ... и ... ... Т.А., ... Н.Н., ... М. 1994.
18. Зинченко В.П. О микроструктурном методе исследования познавательной
деятельности. М. 1972.
19. ... И.И. К ... ... ... как ... М. 1982.
20. Карпова А.В. психология труда//Учебник для ... ... ... ... Б. ... М. ... Морфофункциональные созревание основных физиологических систем
организма детей докшольного возраста. Под. ред. ... М. ... ... ... диагностики. Л.И.Вассерман,
С.А.Дорофеева, Я.А.Меерсон.
24. Платонов М. Краткий психологический словарь. М. 1989 г.
25. Психология. Адамзат ... ... 10 ... ІІ том. ... 478 б. ... ... А. ... толковый психологический словарь. І, ІІ том.
27. Абульханова – Славская К.А. О субъекте ... ... 1973. 114-120 ... Светлов Р.С. Левши и Правши. СПб. 2004.
29. Семенович А.В. Психолого-педагогическое ... ... ... М. ... ... Е.В. ... ... обработки в психологий – СПб.
2004 – 346 б.
31. Основы психологий ... ... ... ... Обухова Л.Ф. Детская психология. ... М. ... ... ... Асылханова М. Танымдық іс-әрекет – мектепке бейімделудің басты
факторы. Дисс. канд. пс.г. АТУ. 1999.
34. ... Д.Б. ... ... труды. М. 1989.
35. Эльконин Д.Б. Психология обучения младшего школьника. М. 1974. ... ... ... Д.В., ... В.В. ... психологий учебной деятельности
младших школьников. 110-115 б.
37. Школьный психолог. Психологический журнал. М. 1999. 7 февраля.
38. Рогов Е.И. Настольная ... ... ... в образований.
М. Владос. 1996, 265 б.
39. Қ.Б.Жарықбаев, Ә.Табылдиев. Әдеп және жантану. Атамура. Қазақстан,
Алматы – 1994.
40. ... В.Д. ... ... и ... ... детей и обучению. М., 1996.
41. Кулагина И.Ю. Возрастная психология. М. 1997. 395 с.
42. Бурлачук Л.Ф., Морозов С.М. Словарь-справочник по психодиагностике ... ... 2005. 207 ... ... А.В. ... ... деятельности. М. 2000. 370-
60-65 б.
44. Хеклаузен Х. Мотивация и ... М. 1986, 365 ... ... В.И. ... ... деятельности. Ярославь, 1991.
46. Оспанбаева М.П. Мектепке психологиялық ... ... ... ... ... пс.ғ. 2002.
47. Адрианов О.С. Актуальные проблемы учения об организаций. Функций
мозга. Методологические аспекты науки о ... М. 1983. 81-91 ... ... Н.В. Практическая психология. М., 1977.
Қосымша А
Сұрақтама
1. Оңақай оқушыларға қарағанда солақай оқушыларға қай пән ... Қай пән ... және ... қиын ... табылады?
3. Сіз қалай ойлайсыз, солақайлық оқу іс-тәжірибесіне қалай әсер етеді?
4. Солақайлар мен оңақай ... ... ... Солақай балалардың оңақайға қарағанда дайындалуға уақыт көп ... иә, ... ала ... ... ... беру ... жоқ, оқушы бірден, сол жерде жауап бере алады.
6. Солақай оқушы оңақай оқушыға ... ... ... көп
оқиды ма?
а) әрқашан, көп
б) кейде көп, кейде ештеңке оқымайды
в) аз, түкте оқымайды
7. Тез ойлануды қажет еткен кезде ... ... ... ... ол
қалай әсер етеді?
а) оқушы сасқалақтайды, ол ойлануға уақытты қажет етеді
б) оқушыға оңай болғандықтан бірден жауап береді
8. Тапсырманы ... ... ... ... тапсырманы орындауда солақайлар мен оңақай оқушылар арасында ... ... ... баға ... солақай оқушы оны қалай қабылдайды?
а) жақсылап жауап ... ... ... ... ... төмендейді
в) ешқандай әсер болмайды
Қосымша Б
1. Кітап, сөмке, чемодан, ақша ... пеш, ... ... ... ... ... ... термометр
4. қайық, машина, мотоцикл, велосипед
5. шеге, ара, вентилятор
6. бабочка, штангенциркуль, өлшеуіш
7. ағаш, ... ... ... ата, ... әке, ... қырау, шық, жаңбыр, шаң
10. су, жел, көмір, шөп
11. алма, кітап, шуба, роза
12. сүт, кілегей, ірімшік, ... ... ... ... ... ... секінд, сағат, кеш
15. Василий, Федор, Семен, Иванов
Қосымша В
1. Нашар баға алғаннан кейін, сен үйге келіп:
а) бірден ... ... ... айта ... ... ... Теледидар немесе компьютер ойнауға кірісесің, ол сабақтың бір күннен
кейін болатыны жайлы ... ... баға ... кейін сен:
а) Басқа сабаққа да жақсы дайындалуды жалғастырасың.
б) ... ... ... ... Баға ... ... ... бола ма?
а) Иә б) ... Оқу сен ... ... тану б) ... ... Сенің бағаң сабаққа толық дайындалғанға байланысты ма?
а) Иә б) ... ... баға ... ... сен нені ... ... ... ба?
а) Иә б) Жоқ
7. Сенің үй ... ... оған ... баға ... ... Иә б) ... Демалыстардан кейін сен оңай оқуға кірісесің бе?
а) Иә б) ... ... ... ... ... ... қалған сабақтарға
өкінесің бе?
а) Иә б) ... Жаңа ... ... жаңа ... ... олар не туралы жазылғаны
сені қызықтыра ма?
а) Иә б) ... ... ... не ... оқу ма әлде ... ... оқу б) ... Сен үшін не бағалы баға ма әлде білім бе?
а) баға б) ... Г
| ... |Иә |Жоқ ... |Есіңде ме, сенің екіні қашан алғаның? |+иә | ... ... ... ... оқушылардың бағасынан төмен |+иә | |
| ... ... ма? | | ... ... ... ... ... жүрегіңнің қатты | |+жоқ |
| ... ... ма? | | ... |Саған жаман баға айтқан кезде ұяласың ба? |+иә | ... ... сен ... ... нашар баға алсаң, демалыс |+иә | |
| ... ... ... ... ма? | | ... ... көп ... сұрамаса, сені ол мазалай ма? |+иә | ... ... ... ... ... ... ... |+иә | |
| |ма? | | ... ... баға ... ... сен ... дайындаласың ба?|+иә | ... ... ... ... ... ... ... бола ма? |+иә | ... ... қою ... ... ... ... болар ма еді? |+иә | ... ... ... үшін баға ... сен сабақ айтар ма |+иә | |
| ... | | ... ... алып ... да, сен ... ... түрде жұмыс |+иә | |
| ... бе? | | ... ... ... ... білім беру
Солақай баланың жеке тұлғасы
Әдістемелік нұсқаулар
Тренинг жаттығулар
Семинар, конференция ... ... ... ... көмек
Отбасындағы ата- анамен жұмыс
Психологтың кеңесі
Жеке жұмыс
Психолог педагогтың кеңесі
Невропотолог маман дәрігердің кеңесі
Әңгіме

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бизнес-жоспар. “Solar energy” компаниясы11 бет
Түйнекті алқа (Solanum tuberosum, картофель)4 бет
"Lиаспора" сөзінің хатқа түсу тарихы мен "диаспора", "этнос" терминдерін қолдану аясы22 бет
"Атмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез."9 бет
"Генетиканың даму тарихы."29 бет
"Дербес электронды есептеу техникасының архитектурасы."8 бет
"Л.Н.Гумилев- тарихшы ғалым және тарихи еңбектері"6 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
"Мендельдік емес генетика"3 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь