Халықтың көшіп-қонуын мемлекеттік реттеудің экономикалық мәселелері

Кіріспе
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Көші.қон үдерістері дамуының теориялық және әдістемелік аспектілері.
Еңбек ресурстары қозғалысының әлеуметтік.экономикалық бет алыстары.
Қазақстан Республикасындағы көші.қон үдерістерін талдау.
Қазақстан Республикасындағы көші.қон үдерістерін басқаруды жетілдіру.
ҚОРЫТЫНДЫ
Пайдаланылған әдебиеттер
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Бұрынғы Кеңес Одағының аумағында жаңа тәуелсіз мемлекеттер құрылғаннан кейін осы мемлекеттердегі экономикалық және әлеуметтік-демографиялық жағдайдың түбегейлі өзгеруіне байланысты жаңа мәселелер туындады. Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алуының және оны әлемдік қоғамдастықтың мойындауының нәтижесінде пайда болған жаңа экономикалық және саяси жағдаяттар бүкіл елдегі және оның аймақтарындағы көші-қондық үдерістердің түрі мен бағытына едәуір маңызды өзгертулер енгізді. Ұзақ мерзім бойы Қазақстан халықаралық миграциясы эпизодтық сипаттағы туристік және жеке сапарлармен, спорттық және мәдени іс-шараларға қатысумен шектелген жабық ел болды. Ол негізінен, социалистік және дамушы елдердегі өндірістік кәсіпорындар мен басқа да объектілердің құрылысына жоғары білікті жұмысшылардың іссапарлары түрінде жүзеге асты.
Жүргізіліп отырған елдің «ашық болуы» саясаты, эмиграцияға байланысты көзқарастардың либералдануы халықтың Қазақстаннан басқа елдерге қоныс аударуларын күшейтіп жіберді, мұның өзі еңбек әлеуетін азайтты. Қазақстан үшін жоғары білікті кадрлардың ғылым саласынан іс-әрекеттің басқа салаларына ауысып кетуі көкейкесті мәселеге айналып отыр.
Сонымен қатар Қазақстанға шетелдерден халықтың көп көлемде көшіп келуі тән болып отыр. Бұл мемлекеттік шекаралардың ашық болуына, республиканың геосаяси орналасуына, ұлтаралық қатынастардың тұрақтылығына, сондай-ақ көші-қон жөніндегі заңдардың жетіліспегендігіне, әрі көші-қон үдерістерін мемлекеттік реттеу тәжірибесінің жеткіліксіздігіне байланысты туындап отыр. Мемлекеттің саяси тұрақтылығы, оның нарықтық қатынастарға мақсатты түрде бағыт алуы Қазақстанды шетел капиталы мен жұмысшы күші үшін тартымды етіп отыр. Мұның өзі Қазақстандағы халық санының өзгерулеріне әсер етуде. Елге көшіп келушілерге байланысты жаңа мәселелер туындауда.
Экономикалық реформалардың тереңдей түскен кезінде елдің демографиялық жағдайында едәуір өзгерістер болуда, бүкіл елдегі және Қазақстан Республикасының аймақтарындағы көші-қон үдерістерінің сипатына, түрі мен бағытына маңызды түзетулер енгізілуде, республиканың еңбек ресурстарының едәуір бөлігі босап шығуда. Халықтың миграциялық жылжымалылығының қарқындылығы да сөзсіз өсіп келеді.
Жан-жақты әлеуметтік-экономикалық, аймақтық даму, өмір сүрудің, халықты жұмыспен қамтудың, оның табысының және экономикалық дамудың жоғары қарқынына қол жеткізу мәселелері маңызды болып табылады. Дамудың объективті факторларынан туындаған Қазақстанның аймақтарының дамуының әркелкілігі мәселесі жұмыспен қамтудың құрылымын жетілдіруді талап етіп отыр.
1 Нарық экономикасы жағдайындағы халықтың көшіп-қонуы. – Алматы: Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2006. – 203 б.
Оқу-әдістемелік басылымдар:
2 Еңбек нарығы экономикасы. Алматы: КазНАУ, 2004 ж. – 37 б.
3 Менеджмент. Алматы: КазНАУ, 2006г. – 67 б. (Авторлықпен Аманчиева А.Р.).
4 Менеджмент и организация агробизнеса. Типовая учебная программа. Алматы: КазНАУ, 2003 г. (в авторском коллективе).
5 Экономика и менеджмент. Типовая учебная программа, для магистрантов. Алматы: КазНАУ (в соавторстве)
Мақалалар:
а) ҚР БҒМ Білім және ғылым саласындағы бақылау және аттестаттау комитеті басылымға рұхсат етілген
6 Көшіп – келушілердің бейімделу жолдарын жақсарту. – Алматы: Халықаралық Бизнес Университеті, Хабаршы №4 (6), 2007 ж. – 111 б.
7 Сыртқы көшіп – қонуды мемлекеттік реттеу. – Алматы: Халықаралық Бизнес Университеті, Хабаршы №2 (4), 2007 ж. – 16 б.
8 Әлеуметтік салаға көшіп - қонудың әсері. - Алматы: Қазақ Ұлттық Аграрлық Университеті, Ізденістер, нәтижелер №1, 2007 ж. 202 б.
9 Совершенствование менеджмента и его влияние на стабилизацию миграционных процессов в Казахстане.–Алматы: Ізденіс №2(1), 2007 ж.–47 б.
10 Иммиграцияның еңбек нарығына әсері. – Алматы: Аграрлық нарық проблемалары №2, 2006 ж. – 100 б.
11 Развитие рынка труда в сельхозпроизводстве и его значение для стабилизации миграционных процессов Казахстана.- Алматы: Экономика и статистика №1, 2006 ж. – 41 б.
12 Көші-қон үдерісінің отандық экономикаға әсер етуінің кейбір мәселелері. Алматы: Статистика, учет и аудит №2(23), 2006 ж. – 21 б.
13 Сыртқы сауданы либералдандыру – эмиграцияны азайту. – Астана: С. Сейфуллин атындағы Қазақ мемлекеттік агротехникалық университеті №4(43), 2006 ж. – 152 б.
14 Анализ потоков внутренней миграции сельского населения в республике Казахстан за годы суверенного развития. Алмыты: Казахский национальный аграрный университет, Исследования, результаты №4, 2005 г. – 165 с. (Соавтор Э.Х. Синицына).
15 Влияния миграционных процессов на развитие трудового потенциала Республики казхастан и его сельхозпроизводство. – Алматы: Поиск №4, 2005 г. – 90 с.
16 Миграционные процессы и безработица в Казахстане. Алматы: Проблемы агрорынка №4, 2005 г. – 87.
17 Развитие малого предпринимательства в сельскохозяйственном производстве Казахстана – источник стабилизации миграционных процессов в стране. Астана: С. Сейфуллин атындағы Қазақ мемлекеттік агротехникалық университеті №9, 2005 г. – 188 с.
ә) Шет ел басылымдарында:
18 Закономерности формирования человеческого капитала, и их влияние на миграционные процессы. Бишкек: Кыргызский Государственный университет им. И. Арабаева №6, 2006 г. – 223 с.
19 Теоретические основы развития или стабилизации миграционных процессов. Бишкек: Кыргызский Государственный университет им. И. Арабаева №6, 2006 г. – 226 с.
20 О необходимости использования рыночных механизмов в управлении потоками внутренней миграции. Бишкек: Международная научно-практическая конференция, 2007 г. – 185 с.
б) Басқа мерзімдік баспалар мен ғылыми еңбектер жинақтарындағы жарияланғандар:
21 Проблемы улучшения системы управления аграрным производством. Астана: Вестник науки №3, КазАУ им. С.Сейфуллина, 2004 г. – 174 с. (Соавтор Ж. Сулейменов).
22 Некотрые проблемы повышения эффективности зерна. Астана: Вестник науки №4, КазАу им. С.Сейфуллина, 2004 г. – 166 с. (Соавтор Ж. Сулейменов).
23 Ауыл және жас маман. Алматы: Халықаралық конференцияның материалдары, 2004 ж. – 56 б.
24 Социально-экономические проблемы стабилизации миграционных процессов. Алматы: Основы экономики №2, 2007 г. – 11 с. (Соавтор Ш. Альпеисова).
25 Білікті мамандардың тұрақтамауы. Алматы: Жаршы №3(170), 2007 ж. – 13 б.
26 Көшіп – қонудың демографиялық өзгеріске әсері. – Алматы: Қазақ ұлттық аграрлық университеті, 2007 ж. – 117 б.
27 Анализ миграционной ситуации сельского населения в Республике Казахстан. Алматы: Экономика негіздері №4, 2007 ж. -20 б.
28 Проблемы экономического образования. Алматы: Основы экономики № 2, 2006 г. – 23 с. (Соавтор Г. Юльчиева).
29 Әлеуметтік салаға көшіп-қонудың әсері. Алматы: Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары, 2006 ж.
30 Иммиграция және өндіріс. Алматы: Экономика негіздері №6, 2006 ж. – 17 б.
31 Внутренняя миграция сельского населения РК. – Алматы: Основы экономики №3, 2006 г. – 21с.
32 Совершенствование механизма сокращения безработицы – фактор положительного влияния на миграционные процессы в Казахстане. Алматы: Международный научный симпозиум, 414 с.
33 Ауыл жастарының келешегі. Алматы: Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары, 2005 ж. - 23 б.
34 Ауылдағы жұмыссыздық Алматы: Халықаралық конференцияның материалдары, 2004 ж. - 106 б.
35 Еңбек ресурсы - әлеуметтік – экономикалық категория. Алматы: Жаршы №6, 2003 ж. – 9 б. (Б.Қ. Жұмақанов).
36 Ауылдағы әлеуметтік жағдай. Алматы: Халықаралық конференциясының материалдары, 2003 ж. – 164 б. (Э.Ә. Ақтөреева).
37 Теоретические аспекты возникновения миграционных процессов в Казахстане. Алматы: Материалы Международной научно-практической конференции, 2007 г. – 385 с.
        
        ӘӨЖ                             ... ... АБУ ... ... мемлекеттік реттеудің экономикалық мәселелері
08.00.05 – Экономика және халық шаруашылығын ... ... ... ... дәрежесін алу үшін дайындалған
диссертацияның
Авторефераты
Қазақстан Республикасы
Алматы, 2007
Диссертациялық жұмыс Қазақ ұлттық аграрлық университетінде орындалды
Ғылыми кеңесшісі - ҚР ҰҒА ... ... ... ... ... - ҚР ҰҒА ... ғылымдарының докторы, профессор
А.А.
Сатыбалдин;
-
экономика ғылымдарының докторы, профессор
Ж.Х.
Дабылбекова;
-
экономика ғылымдарының докторы
А.Н.
Дәуренбекова
Жетекші ұйым - М. ... ... ... ... 2007 ... 23 ... ... 14.30 - да Халықаралық
бизнес университетіндегі ғылым докторы ... ... ... ... ... ... ... мәжілісінде өтеді, мекен-жайы:
050010, Алматы қаласы, Абай даңғылы 8а, 208 бөлме.
Диссертациямен Халықаралық ... ... ... ... « » ... 2007 ж. ... кеңестің
ғалым хатшысы, э.ғ.д., профессор
М.Х. Тусеева
КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Бұрынғы Кеңес ... ... ... мемлекеттер құрылғаннан кейін осы мемлекеттердегі экономикалық
және әлеуметтік-демографиялық жағдайдың түбегейлі өзгеруіне байланысты жаңа
мәселелер туындады. Қазақстан ... ... ... және ... қоғамдастықтың мойындауының нәтижесінде пайда болған жаңа
экономикалық және ... ... ... ... және оның ... ... түрі мен бағытына ... ... ... Ұзақ ... бойы ... ... миграциясы эпизодтық
сипаттағы туристік және жеке сапарлармен, спорттық және мәдени іс-шараларға
қатысумен шектелген жабық ел ... Ол ... ... және ... өндірістік кәсіпорындар мен басқа да объектілердің құрылысына
жоғары білікті ... ... ... ... ... ... елдің «ашық болуы» саясаты, эмиграцияға байланысты
көзқарастардың ... ... ... ... елдерге қоныс
аударуларын күшейтіп жіберді, мұның өзі еңбек ... ... ... ... ... кадрлардың ғылым саласынан ... ... ... ... ... мәселеге айналып отыр.
Сонымен қатар Қазақстанға шетелдерден халықтың көп ... ... ... ... ... Бұл ... шекаралардың ашық болуына, республиканың
геосаяси орналасуына, ұлтаралық қатынастардың тұрақтылығына, сондай-ақ көші-
қон ... ... ... әрі ... ... реттеу тәжірибесінің жеткіліксіздігіне байланысты туындап отыр.
Мемлекеттің саяси тұрақтылығы, оның нарықтық қатынастарға мақсатты ... алуы ... ... ... мен ... күші үшін ... ... Мұның өзі Қазақстандағы халық санының өзгерулеріне әсер етуде. Елге
көшіп келушілерге ... жаңа ... ... ... ... түскен кезінде елдің демографиялық
жағдайында едәуір өзгерістер болуда, ... ... және ... ... ... ... ... түрі мен
бағытына маңызды түзетулер енгізілуде, республиканың еңбек ресурстарының
едәуір бөлігі босап ... ... ... жылжымалылығының
қарқындылығы да сөзсіз өсіп келеді.
Жан-жақты әлеуметтік-экономикалық, аймақтық даму, өмір ... ... ... оның ... және ... ... жоғары
қарқынына қол жеткізу мәселелері маңызды болып табылады. Дамудың объективті
факторларынан туындаған Қазақстанның ... ... ... ... қамтудың құрылымын жетілдіруді талап етіп отыр.
Жаңа жұмыс орындарының экстенсивті жолмен пайда болуы және қол ... ... ... үлес ... ... ... емес ... ресурстарының жаңа ағынын үнемі әкеліп отыруды қажет
етуде. Сонымен бір мезетте ... ... ... ... ... білікті кадрлардың тұрақтамауының жоғары деңгейіне әкеліп
соғуда және негізінен беделі төмен жұмыс орындары ғана толығып ... ... ... ... жағдайында көші-қонның
экономикаға функционалдық әсері мақсаттық емес сипатта болады, ол ... ... ... кірігеді.
Бұл зерттеу жұмысында көші-қон үдерістерінің себептік-салдарлық
кешеніне, сондай-ақ Қазақстан Республикасының осы ... ... ... ... ... ... күресу мүмкіндіктеріне барынша назар
аударуға күш салынды.
Зерттеу жұмысы тақырыбының ... ... ... отыр, олардың қатарына қазіргі заманғы экономиканың теориялық
негіздерін дамыту ... ... ... қажеттіліктер
жатады.
«Көші-қон үдерісі» түсінігі адам ресурстары өндірісі, үлестірілуі,
алмасулары және ... ... ... қоғамдық қатынас
салаларының негізгі белгілерінің кең ауқымын қамтиды.
Халықтың көші-қонының жаңа сипаттағы экономикаға өту үдерісіне ықпалы
ұлғая ... ... осы ... ... біртұтас жүйесін жасауға қажетті
оның табиғаты мен мәнін, әрқилы түрлерін және деңгейлерін, әдістемелік
ұстанымдарын зерттеудің көкейкестілігі арта ... ... үшін ... дамудың қазіргі жағдайларында
болашақ дамудың: көші-қонның теріс ықпалы үнемі өсіп отырған дамушы елдің
шаруашылық жүйесінен ... ... ... ... ... ... ... алмайтын қуатты жаңа мемлекетке айналуға дейінгі кең спектрі
бар. Оның үстіне мұндай таңдау — ... ... саны ... қауіпсіздікке қауіп төндіретін шекке дейін азаятындай дәрежеге
дейін төмендеуі мүмкін.
Халықтың қандайда бір бағыттағы механикалық қозғалысын қолдау ... ... ... ... ... ... болады, соның ішінде
өзгерулердің қандайда бір стратегиясына байланысты болған нарықтық орта ... ... ... үшін таңдап алынған механизмдер едәуір рөл
ойнайды.
Сонымен қатар, қазіргі заманғы ... ... ... ... болып жатқан оқиғаларда бірқатар елдердің түпкілікті
емес халықтың саны ... ... ... ... ... ... ... жатқанын байқауға болады. Соған орай көші-қон үдерістеріне байланысты
мәселелерді жүйелі тұғырнамалық талдап-зерделеудің ... ... ... орай, қазіргі таңда көші-қон ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдама
қалыптасқан жоқ, ал оны реттеу ... ... ... тек ... ғана ... болып отыр, ол тұтастай сипатқа ие емес.
Әрине, көші-қон үдерістерін зерттеулер ... ... ... ... және ... ... Олар негізінен көші-
қонның ең кең тараған ... ... ... ... ... бірі ... миграциясы болып табылады, оның ... ... ... ... ... ... индустриялық дәуірден
соңғы елдер үшін дұрыс болып табылатын тұжырымдамаларды қайталайды. ... ... осы ... себептері жөнінде болып отыр — басты себеп
ретінде жалақының төмен болуы көрсетілуде. Мұндай ... ... ... ... ... бұл ... өндірістің типтері мен
қозғаушы күштерінің модельдерінен бастап экономикалық дамудың мақсаты ... ... ... ... ... ... іс жүзіндегі
өзгерулеріне байланысты туындайтын өтпелі экономиканың заңдылықтары есепке
алынбайды. Бұл жағдайларда ... ... ... ... көші-қонның
көлеміне әсері аз болады.
Сонымен қатар, мұндай зерттеулердің эвристикалық мүмкіндіктерін атап
өте отырып, қалай дегенмен де, көші-қонның экономикаға ...... даму ... ... және өз ... ... ... моделін (түсініктік аппаратын, факторларын, функциясын,
формалары мен түрлерін), оның жағдайын және даму ... ... ... ... күші ... ... ... зерттейтін, оны
реттеудің негізгі ... ... ... тұтастай ғылыми
тұжырымдамасы қажет ... айта кету ... ... ... ... ... өсуі мен кеңеюі
жағдайында, оның ... ... ... талдап-зерделеудің
көкейкестілігі қазақ қоғамының, сондай-ақ ... ... ... практикалық қажеттіліктерімен байланысты ... ... ... ... ... ... сай ... ұлғайып
кетуі осы мемлекеттердің тұрақтылығына және демографиялық, экономикалық
өмірінің беріктігіне әсер етуі мүмкін.
Мәселенің ... ... ... ... үдерістерінің
экономикаға ықпалына байланысты мәселелерді теориялық талдап-зерттеулер
шетелдік және ... ... ... әрқилы салаларында алған
нәтижелерін пайдалануды көздейді. Соған орай, белгілі бір салдарлары бар,
негізінен қоғамның ... және ... ... ... теріс ықпалын тигізетін көші-қонның өсуіне және ... ... ... ... ... қауымның осы мәселеге
көзқарасын анықтап отыр. Көші-қон үдерістерінің табыстарды қайта бөлістіру
жүйесіне, мемлекеттік бюджеттің жағдайына, ... ... әсер ... ... мемлекеттерде бизнестің әрқилы түрлерімен шұғылданатын
кәсіпкерлердің санының өсуі және т.б. көші-қонның ... ... ... ... жан-жақты терең теориялық ой елегінен өткізудің
қоғамдық қажеттілігін туындатып отыр. Соған байланысты осы проблематиканың
әрқилы ... ... ... оның ... ... ... үйлестірілді.
Бұлардың бәрі төмендегі батыс ғалымдарының ... ... ... Дж. ... ... Х. ... А.Смит, Т.Мальтус, Т.Жанн,
Ж. Кольбер, С.Фортрей, ... ... ... ... және ... ... ғалымдарды атауға болады.
Батыс зерттеушілерінің көп санды еңбектері көші-қон үдерістерінің
еңбектік миграцияның ... ... ... тәрізді салмақты мәселесін
зерттеуге арналған. Көші-қонның және оның ... ... ... ... саны өсуде, оларда әлеуметтік даму
үдерісінің көпмәнділігі және ... ... ... ... ... ... деңгейі, еңбек нарығының жағдайы,
жұмыссыздықтың деңгейі тәрізді жәйттердің ықпалы ... тек қана ... ... ... ... тарихи, саясаттану пәндерінің тұрғысынан да қарастырылған
еңбектерде көші-қон үдерістерінің мәні мен табиғатын түсінуге қажетті ... ... ... және ... ... ... үдерістеріне байланысты мәселелерді жалпы теориялық және
әдістемелік талдап-зерттеуге, социалистік кезеңнен кейінгі ... ... ... ... ... іздестіруге қажетті аса
маңызды көзқарастар Ресейдің ... аты ... ... ... ... қайраткерлерінің еңбектерінде кездеседі: В.Зеленский, С.Панарин,
Е.Красинец, Е.Тюрюканова, В.Ионцев, Г.Кумсков, Л.Рыбаковский, ... ... және тағы ... ... отырған тақырып үшін Қазақстанда жүргізіліп ... ... ... ... ... ... ... зерттеу еңбектері аса ... ... ... ... ... ... Н.Мамыров, Ю.Шокаманов, М.Тәтімов,
Л.Тимошенко, Т.Рогачева, Е.Арын, М.Мелдаханова, ... ... ... және ... ... атап ... ... қатар, көші-қонның экономикаға әсерін тек генезисі мен
құрылымын ғана ... ... ... ... ... ... де ... ала отырып, барынша толық және күрделі қалпында
тұжырымдамалық ... ... ... саны аз. ... ... ... өтпелі экономиканың заңдылықтарына
байланысты мәселелер нашар зерттелген. ... ... ... ... ... ... тақырыптарды
зерттеуге деген үлкен қызығушылықтың болуына қарамастан, осы ... ... ... ... жеткіліксіз зерттелген күйде қалып отыр.
Осы мәселені зерттеу кезінде туындайтын ...... ... ... ... ... және олардың миграциялық
үдерістердің дамуымен және ұлғаюымен ... ... ... ... ... көзқарастардың жеткіліксіз талданып-
зерттелуіне байланысты туындап отыр. Өтпелі кезеңнің ерекшеліктерін есепке
алғанда, халықтың, соның ішінде ... ... ... ... ... арналған ғылыми дайындамалар жеткіліксіз. Осы
айтылғандардың бәрі көші-қон ... ... және ... ... ... бара жатқан әсерін ... ... ... ... ... ... таңдауға негіз болды.
Зерттеу жұмысының объектісі Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... дамуы болып отыр.
Зерттеу жұмысының тақырыбы — Қазақстандағы ... ... ... ... ... жұмысының негізгі мақсаты — ... ... ... және ... ... оның ... мен ... жағдайдағы қоғамның дамуына келтіретін салдарларын,
оны реттеу мақсатында жүргізілетін экономикалық саясаттың ең дұрыс ... ... ... ... ... болып табылады.
Осы мақсатты жүзеге асыру үшін төмендегі өзара байланысты міндеттерді алға
қою және шешу қажет деп есептейміз:
- ... ... ... ... көші-қон проблематикасына қатысты
негізгі көзқарастарын қорытындылау арқылы көші-қон үдерістерінің мәні мен
ерекшеліктерін және нарықтық жағдайдағы ... ... ... ... ... ... халықаралық үрдістерін, негізгі
түсініктері мен категорияларын талдап-зерделеу;
- көші-қондық көңіл-күйдің пайда ... ... ... себептердің
кешенін, көші-қонның мемлекеттің экономикалық саясатымен және ... бар ... ... ... ... жәйттерімен өзара
байланысын тұғырнамалық талдау;
- еңбектік көші-қонның даму үрдістері тән болған өтпелі экономикадағы
заңдылықтардың қатынастарын ... ... ... ... қатысты әрқилы көзқарастарды пайдалана отырып, көші-қон
үдерістерін реттеу механизмінің мазмұндық тараптарын ашу;
- көші-қонды мемлекеттік ... ... ... ... ... ... әдістемелік негіздері. Әлемдік
экономика ғылымының дайындап ... ... ... сондай-ақ ТМД
елдері мен алыс шетелдің ... ... осы ... ... негіз болды.
Бұрын социалистік блокқа енген Қазақстан Республикасының экономикасы
нарықтық экономикаға ... ... ... осы ... жұмысының бастау көзі
болды. Диссертациялық зерттеу жұмысының алға қойған мақсаттарына жету ... ... шешу үшін ... — кешенді талдап-зерделеуді қажет
ететін күрделі әлеуметтік-экономикалық құбылыс деген ереже ... ... ... зерттеу кезінде әрқилы ғылыми көзқарастардың, ... ... және ... ... ... ... ... пайдаланған талдаулардың үйлесімі қажет екендігі
даусыз. Сонымен қоса ... ... ... ... ... құралдарының арасында мәселені біртұтастық пен ......... ... ... ... ... және
өзара әрекеттесуі арқылы талдап-зерделеуге мүмкіндік беретін ... ... ... маңызды рөл атқарады. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... әдістері ғана кеңінен пайдаланылып қойылған жоқ, сонымен қатар,
мәселені оның ... ... ... беретін құрылымдық-
әрекеттік әдіс те ... ... ... ... ... зерттеу жұмысының нәтижелерінің шынайылығын ... ... ... ... мүмкіндік берді.
Диссертациялық зерттеудің ғылыми сонылығы. Негізінен, көші-қонның
нақты құрамдарын ... ... ... көші-қоны мәселесіне
байланысты бұрын жүргізілген зерттеулерден ерекшелігі — бұл жұмыста ... ... ... ... ... мәні мен ... және ... жағдайындағы ерекшеліктері анықталған. Көші-қондық ... ... ... ... ... түсіндірулерді, өтпелі экономикада
болып жатқан үдерістерді ... ала ... ... ... ... және әлеуметтік саладағы дағдарыс көші-қондық
үдерістердің ... де, ... күші де ... ... ... ... бұл
тәуелділіктің кері жағдайда да дұрыс болатындығы көрсетілген. Шындығында
да, халықтың ... ... ... ... оның ... ... ... жұмсартушы ретінде қызмет атқарады. Көші-қон
үдерістерінің қазіргі заманғы нарықтық экономиканың заңдылықтарымен, микро-
және ... ... ... ... бар ... сыни тұрғыдан салыстырудың негізінде сыртқы,
сондай-ақ ішкі көші-қонды мемлекеттік ... ... мен ... бұл ... ... ... өте күрделі және көптарапты
мәселе болған — көші-қондық үдерістердің ... ... ... ... ғылыми зерттеулердің үдерісіне белгілі бір үлес қосады.
Ізденушінің алған ғылыми нәтижелері. Ізденуші ... ... ... алды ... ... негізгі ережелер).
1. Миграциялық үдерістердің ұлғаюы мен ... ... оның ... құрылымы мен елдің ... ... ... адам ... оның тиісті
жағдайлардағы саналы таңдауымен өзара байланысы және өзара тәуелділігінің
механизмі көрсетілді.
2. Көші-қонның көп аспектілі және өте ... ... ... негізінде халық көші-қонының табиғаты мен мәні анықталды,
өзгерулер үдерісін ... ... ... ... үшін көші-қонның ұлғаюының
әлеуметтік-экономикалық салдарлары көрсетілді.
3. Кеңес дәуірінен ... ... ... ... адамның көші-
қон үдерісіне тартылуына демократиялық және ... ... ... ... ... мен күрделілігінің
деңгейі, ... ... ... ... ... ... сапасының нашар болуы ықпал ететіндігі көрсетілді.
4. Әлемдік экономиканың заңдылықтары және онымен ілесіп ... ... ... ... ... ... ... отырған елдерде жоғары білікті кадрлардың шетелге кетуінің
ұлғаюының қуатты қозғаушы күші болып табылатындығы дәлелденді.
5. Көші-қондық ... ... ... және ... ... мен ... ... қараудың қажеттігі негізделді.
Білікті еңбектің отандық нарығын ... ... ... ... ... ... айналуы тиіс.
Зерттеу жұмысының нәтижелерінің практикалық маңызы. Диссертациялық
жұмыстың барысында алынған ... ... ... ... ... және ... стратегиясының орта мерзімдік,сондай-ақ ұзақ
мерзімдік сипаттағы тұжырымдамасын одан әрі қарай ... ... ... мүмкін. Толыққанды нарықтық экономиканың қалыптасуының білікті
еңбек нарығының дамуына ... ... ... ... ... ... экономикалық теорияның бұдан әрі
қарай ғылыми және практикалық жасалымдарын дайындау кезінде ... ... Ең ақыр ... ... ... барысында алынған нәтижелер ең
алдымен толыққанды нарықтық ... өту ... ... ... ... рөлі және ... ... түсінуге мүмкіндік
беретін аса маңызды теориялық ережелермен байланысты.
Экономикалық дамыған елдердегі, ... ... ... ... ... сәйкес құбылыстардан ерекшеленетін көші-
қондық үдерістердің себептік кешендері жөніндегі түсініктер де практикалық
тұрғыдан ... ... ... шынайы шаруашылық практикаға тікелей қатысатын тұсы
көші-қон ... ... ... заңдылықтарын негіздеу болып
табылады. Осылардың бәрі жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... ... ... жұмысының нарықтық экономикаға өтудің мәселелері мен
болашағын зерттеудің ... ... және ... оның ... ережелері мен ... ... ... саясатының Салалық Бағдарламасында өз көрінісін
тапты, директивтік органдарға жіберілген ғылыми есеп берулер мен ұсыныстары
бар ... ... Бұл ... ... ... ... ... Ұлттық Аграрлық Университетінде лекциялар оқуы кезінде пайдаланды.
Зерттеу нәтижелерінің ... ... ... бойынша 1
жеке монография, 2 оқу құралы, 35 ғылыми ... ... оның ... - 33 ... ... ... ... және көлемі. Диссертациялық жұмыс кіріспеден,
5 тараудан, қорытындыдан, ... ... ... ... тұрады.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Көші-қон үдерістері дамуының теориялық және әдістемелік аспектілері.
Халық миграциясы қоғамдық ... ... ... ... ... бір тарапы болып табылады. Өндірістік
күштердің дамуы халықтың миграциялық қозғалысының ең басты, ең ... ... ... өндірістік күштердің дамуы деңгейі неғұрлым жоғары болған
сайын, әлеуметтік өзара байланыстары мен өз ара ... ... ... Оның ... ... өндірістік күштер жөнінде болғанда, бұл
өз ара қатынастар еңбек бөлінісі ... ... ... ... ... ... дамуымен халықтың кәсіби және аумақтық
жылжымалылығының өсуіне негізделіп ... ... ... ... және көліктің, коммуникациялар мен ақпараттық технологиялардың
құралдары жасалады. Адамдардың мұндай күрделеніп, ... бара ... ... қол ... еңбек бөлінісі деңгейінен келіп
шығады.
Біз халықтың миграциясын еңбек бөлінісінің ең ... ... ... меншікке алу салаларына қатысты екенін басшылыққа ала
отырып, ... ... ... ... Адамдардың
өндірістік өзара әрекеттесуімен байланысты болған миграциялық ... ... ... ... ...... ... шартталған іс-әрекетінің нәтижесінде жасалатын ... ... ... Әрине, адамдардың мұндай қозғалыстарында әрдайым
экономикалық және әлеуметтік мүдделердің қатысы ... ... өзі ... ... негізгі өзегі болып табылады. Егер, тіпті ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін жүзеге
асырудың үлкен мүмкіндіктері, я болмаса қолайлырақ ... әлде ... ... ... күннің өзінде миграциялық
үдерістердің қалыптасуының ... ... ... оның ... ең алдымен әлеуметтік-экономикалық мүдделер жатқанын
көрер едік.
Әрқилы аумақтар бойынша адамдардың қозғалу ... ... ... ... ... орын ... теориясымен тығыз байланысты
болады, сол себепті де, уақыт бойынша ресурстардың өзгеруі шеңберінде адам
капиталының қозғалыстарының ... ... ... ... ... ... ... категория ретінде көші-қон сандық
мәліметтерді бақылап отыру және ... ... пен ... ... ... дегенді ғана білдіреді. Экономикалық құбылыс ретінде
адамдардың орын ауыстыруын талдау осындай қозғалыстардың ... ... ... ие болады. Бұндай салдарлар кейде аса ... ... ... ... ... геоэкономикалық кеңістікте еңбек ресурстарының орын
ауыстыруларына көп санды шектеулер ...... ... дерлік
иммиграцияға шектеулер қояды, олар миграцияны капиталдың ауысуы түріндегі
экономикалық процесс ретінде қарастырады, өздерінің қарамағындағы ең ... ... ... себебі, экономист-ғалымдар басқа кез ... тек ... ... пайдаланылуы мүмкін екенін әлдеқашан
дәлелдеп шыққан. Адамдарсыз, олардың өндірістік процестерге ... ... да, ... капитал да (негізгі қорлар) және көптеген
технологиялық процестер де іске аспай ... яғни ... ... ... ... адам ... ... санына және
тиімділігіне тәуелді болады, дегенмен, егер адам ... ... ... ... ... жоғары деңгейде тиімді пайдалану мүмкін
болмай қалады. Бұл ереже геоэкономикалық кеңістіктегі ... ... ... қоса ... адам ресурстарының саны мен сапасының
өзгеруін бағалаудың және оның әрбір мемлекеттің болашағына ... ... ... ... ... ... ... қажеттігін туғызады. Бұл жағдайда экономика ... ... ... Жер (Т) мен еңбек (L) шектеулі мөлшердегі
бірден-бір ресурстардың түрлері болып табылады. Сонымен қандайда бір ... ... бәрі тең ... ... бір ... түрін өзінде
жоғарыда аталып өтілген ресурстар жеткілікті болған жағдайда ғана өндіре
алады деп болжамдалады. Бір жағынан осы ... бар ... және ... ... өндірудің ара қатынасы елдің өндірістік функциясы [Q
(T, L)] деп аталады, оның ... 1 ... ... түрде ғана
өзгереді.
Q өнімі ... ... ... ... ... L б) ... ... — автор теориялық көздер бойынша жүйелеп шыққан
1 ...... ... ... ... ретіндегі адам
ресурстары
1 суреттен көріп отырғанымыздай, еңбек ұсынысы көп болған сайын
соғұрлым өнім ... көп ... (1. а), ... бір ... еңбектің
шекті өнімі жұмысшылардың саны көбейген сайын азая береді (1. б), мұның өзі
графикте бейнеленген, шекті өнім қисығының ... алаң ... ... тең
болады.
Енді жұмысшы күші кез келген капиталдың ауысуы принципіне сәйкес елдер
арасында қозғала алады деп ... ... ... бір ... күші ... ... ... орай ондағы шынайы еңбекақының көлемін
көбейтеді, жұмыссыздықты азайтады, яғни еңбек ... ... ... ... бір ... ұлттық экономиканың ... оның ... және ... ... күрт ... жібереді.
Сонымен бір мезгілде басқа ... ... яғни ... ... ... ... ... шынайы еңбекақы, халықтың табысы
азаяды, бірақ ... саны ... ... салдарынан нарық экономикасы
жағдайындағы ... ... ... оң ... ... ... өнімнің сапасы жоғарылайды, жаңа тауарлар қызу іздестіріле
бастайды және т.б.).
Қазіргі заманғы ... ... ... ... үш ... бөліп
көрсетеді:
- табиғи қозғалысы (туылу мен қайтыс болу динамикасы);
- кеңістіктегі қозғалысы (көші-қондық);
- әлеуметтік қозғалысы (адамдардың қоғамының әлеуметтік - ... ... ... ... түрі ... ... яғни
әлеуметтік мәртебесінің өзгеруімен теңдестіріледі. Туылу мен қайтыс болу
үдерістері негізінде адам ... ... ... ... ... ... ретінде қаралады. Табиғи және әлеуметтік қозғалыстардан
көші-қондық қозғалыстың ерекшелігі, ол ... ... ... ... азырақ не көбірек уақытқа өзгертуіне байланысты кеңістіктік ... ... ... ... ... осы әрқилы түрлері өзара
байланысты және өзара тәуелді ... ... сол ... де ... бірегей тұтас қозғалыс ретінде қаралады.
Халықтың көші-қоны түсінігін кең және тар ... ... ... ... ... ... ... оны
жіктемелеуге және анықтауға әрқилы тұрғыдан келуге әкеліп соқты. халықтың
көші-қонының барлық ... ... ... төрт ... топтастыруға болады:
- халықтың аумақтық орын ауыстыруларының формасы;
- халықтың аумақтық қайта бөлістірілуінің формасы;
- халықтың жылжымалылығының формасы;
- халықтың әлеуметтік сипаттамасын қоса ... оның ... ... ... ... ... аумақтық орын ауыстыруларының
формасы ретінде анықтау зерттеу еңбектері үшін ең ... ... ... ... ... ... ... уақытқа орын ауыстырғандары және
осы кездердегі олардың көздеген мақсаттары жөнінде едәуір алшақтықтар ... ... де ... ... тар және кең ... ... ... жағдайда халықтың көші-қоны тұрақты өмір сүру
орынын ауыстырумен аяқталатын халықтың аумақтық орын ... ... ... ... ал кең ... — маусымдық, маятниктік және
эпизодтық сипаттағы түрлері де ... ... орын ... ... ... ... және ... теориясын жасау, қандайда
бір көзқарастардың көбірек немесе азырақ дәрежедегі негізділігін ... ... ... ... мақсаты қазіргі заманғы ... ... ... ... ... дайындау болып табылады.
ТМД елдерінің аумағында жүріп жатқан көші-қон үдерістері талданған кездері,
әдетте, олардың бұрын-соңды болмаған бірегей ... емес ... ... ... ... ... ... қайта қараудың қажеті
жоқтығы назарға алынады.
1. кесте - Ғалымдардың көші-қонға қазіргі ... ... ... ... ... ... ... әсерлері |
|Көшіріп-қоныстандырудан ... мен ... ... ... ... ... |азаматтардың кетуінен келетін шығындар ... ... | ... ... ... ... ... факторларын қайта |
|іздестіру ... ... ... ... ... ... жағдайдың тұрақсыздануы |
|Тілге байланысты кедергілер ... ... мен ... |
| ... ... ... |
| ... тұрақсыздық ... ... ... ... ... эмиграцияның ұлғаюы, |
|мүмкіндігінің болмауы |қоғамдық құрылымдар үшін ... ... ... ... ... ... — автордың өзі дайындаған ... ... тобы ... ... ... ... болып
табылады:
1) өндірістің дамуының экономикалық заңдылықтары (объективтік
факторлар);
2) қоныс аударушы ... ... ... ... және ... қажеттіліктер (субъективтік
факторлар).
Көші-қонға қатысты ... ... ... ... ... ... әсерінің арқасында халықтың әрқилы аумақтық орын ауыстыруларына
әкеліп соғатын ... мен ... ... да бір ... ... Факторлардың, халықтың өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... есепке алатын әр түрлі жіктемелері бар (2 ... ... ... ... оның ... ... топтастыру да әмбебеап сипатқа ие емес екендігін атап өту керек.
Кейбір зерттеушілер факторлардың екі: экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... моралдық-психологиялық факторларды қоса отырып,
бес тобын көрсетеді.
Көші-қон факторларының бір-бірінен ... ... ... ... да қатысты, соның салдарынан көші-қон үдерістерін тиімділеу үшін
қандайда бір ... ... ... әр ... қарама-
қайшылықты болып келеді. Айталық, табиғи-климаттық факторлар көші-қонды
реттеу тұрғысынан алғанда іс-жүзінде ... ... ... ... ... тек ... түрде ғана
басқаруға болады. Нарықтық қатынастар жағдайында көші-қонның этникалық,
әлеуметтік, әкімшілік ... ... ... ... ... мүмкін.
2 сурет - Халық көші-қонының жалпы факторлары
Сонымен бір мезетте, ... ... ... ... өседі
деп болжамдауға толық негіз бар, ... ... ... мөлшерінің
біршама дәл шамасын болжамдау қиын және осы ... ... ... көші-қонының белгілі бір моделдерін құру да қиын. Бұл
білікті кадрлардың халықаралық ... ... ... ... (ТҰК) және ... ... күші ... ғаламдасуына
ықпал ететін, өз ішкі еңбек нарығындағы корпоративтік ... ... ... Жаңа ... ... ... ... толықтай шетелге көшірудің шынайы ... ... ... ... және басқа да қабілеттерін, еңбек
дағдыларын оларды физикалық орын ауыстырмай-ақ ... ... ... өзі ... ... ... біршама азайтады.
Сонымен қатар, ТҰК индустриалды дамыған әлемнің ... ... ... ... ... ... сондай-ақ шет аймақтарда нашар дамыған елдерде
де осындай еңбекті қажет етеді. ... ... ... ... жасауға болады:
1. Иммиграциялық үдерістер үстеме табыс алуға мүмкіндік ... ... ... ... Шетелдерде көптеген еңбек проблемасын ... шешу ... ... ... қалыптастырылады;
3. Еңбек ресурстарының иммиграциясы ... ... ... мына ... ... бұл ... ... экономикасы
дамыған елдерге байланысты және елдің бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ... туғызуы
мұмкін, мысалы болашақта әлеуметтік және экономикалық ... ... осы ... ... ... ... ... қолдануы керек.
Сондықтан көшіп-қону үдерісін реттегенде осы елдер алдын-ала экономикалық
қауіпсіздікті ... ... ... ... ... барлық
тетіктерін пайдаланып, тиімді жақтарын қолдануы қажет.
Осылайша, еңбек ... ... ... ... ... және өзара
шартталған факторлар әсер етеді. Осы факторлардың ... ... және ... ... ... ... ... алғанда
экономикаға әсерін білу көші-қон саясатының стратегиясын жасап шығуда ... ... ... ресурстары қозғалысының әлеуметтік-экономикалық бет алыстары.
Ғаламдық БЕН-ның қалыптасуында төмендегідей қатысушылар белсенді ... ... осы ... ... бастамашысы болған трансұлттық
корпорациялар (ТҰК); біліктілігі жоғары ... ... ... ... ... білім беру және біліктілік стандарттарын
бірыңғайлауды жүргізіп отырған мемлекеттердің аймақтық ... ... мен ... ... ... ... белсенділігі
күшейіп бара жатқан БСҰ. БҰҰ, ХҚҚҰ, ХЕҰ ... ... ХВҚ, ХБ ... және ... ... ... ... теріс салдарларын
жоюға және оның ... ... ... ... ... ... жасалуда. Соңғы кездері осы нарыққа шығу және ... даму ... үшін ең ... артықшылықтарды алу стратегиясын жасап
жатқан білікті жұмыс күшін экспорттаушы елдер белсенді рөл атқара бастады.
3 – суреттен көріп тұрғанымыздай, ... ... ... ... ... ... ... үстіне, қуатты адам ағындары жолындағы ұлттық құқықтық тәртіптің
және халықаралық ... ... мен ... ... ... мүмкіндік беретін, шығу және келу ... ... ... тораптары қалыптасты.
БЕН қалыптастырудағы БСҰ-ның рөлі оның білікті ... ... ... келешекте ең тиімді болуы мүмкін әдістерді
көрсетуінде болып ... ... ... раундында қызмет көрсетудің
төртінші әдісі деп аталатынды қарауы ғаламдық ... ... ... ... ... бағытындағы аса сенімді, бірақ шектелген
қадам болып отыр. Қызмет көрсетудің бұл түрін БСҰ ... ... ... да бір елдің қызмет ұсынушысының сол елдің жеке тұлғаларының
келісімнің қатысушысы болған басқа бір ... ... ... қатысуы
арқылы қызмет көрсетуі ретінде ... ... ... ... ... көрсететін кез келген тұлға «қызмет ... ... ... жеке ... ... ... дербес
кәсіпкерлерді де, қызмет ұсынушы компаниялардың қызметкерлерін де жатқызуға
болады. БСҰ «жеке ... ... жеке ... ... ... үшін ... жағдайларды жасауды жоспарлап отыр. Басқа үш
әдісіне енетіндер: І ...... ... (қызмет импорты); ІІ
режим – «шетелдегі тұтыну» ... және ... оқу); ІІІ ... ... қатысу» (шетелдік бөлімшелер арқылы қызмет көрсету). ... ... 25 % ... ... жеткізулерге»; 20 % -
«шетелдегі тұтынуға»; 50 % - ... ... ... ... ... жеке ... уақытша орын ауыстыруларына» (ІV режим)
қызмет көрсету саудасының 1 %-дан сәл артығырағы тиесілі болады. ... бір ... ... ... жеткізудің әрқилы әдістерімен ізбе-із
жүзеге асырылуы мүмкін. Айталық, тіпті бір контрактінің ... ... ... ... трансшекаралық түрде, кейін –
консультанттың тапсырыс берушіге баруы, ең соңында – тапсырыс ... ... ... ... асуы ... – іздену материалдары нәтижесінде автор дайындаған.
3 сурет – Көшіп-қону нәтижесінде БЕН жағдайына ... ... ... тағы бір ... ... ... ... үшін өзара бәсекеге түсуі. Дамыған елдер, әдетте, ақпараттық
технологияларға ... ... ... ... ... ... Канада, Австралия, АҚШ, Дания) және денсаулық сақтау
саласында (АҚШ, Ұлыбритания, Норвегия, Дания, ... ... ... ... ... үшін өзара жиі бәсекелестікке түсе бастады
Тұтастай алғанда, шетелдік білікті ... ... ... үшін ... мына ... ... ... болады:
1. жоғары білікті мигрантарды тарту үшін пайдаланылатын Германиядағы
«жасыл карталар» және АҚШ-тағы Н-1В, Н-1С ... ... ... Канада мен Австралияның жоғары білікті жұмысшылардың уақытша
және тұрақты ... ... ... ... ... ... ... шетел жұмысшыларының еңбек нарығына тез енуін ... ... ... ... алу процедурасын қарапайымдау немесе одан
толық азат ету.
3. Табысы жоғары шетел ... ... ... ... үшін жасалған салықтық ынталандырулар (мысалы, Скандинавия
елдерінде). Жоғары білікті жұмысшыларды және шетелдік қаржы салымдарын
тарту үшін ... ... ... ... ... ... ... бері бар (Дания, Голландия).
4. Бұрын елде жұмыс істеп кеткен жоғары білікті эмигранттардың ... ... ... ... 2 – Шет ... көшіп-қонуды реттеудің тәсілдері.
|Елдер |Реттеудің тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... келуін |
| | ... ... |Н – 1В, Н-1С ... ... ... ... ... және тұрақты |Таңдау жоғары кәсіпті ... ... ... ... ... ... ... немесе |Тек қана жоғары кәсіпті |
| ... ... ... үшін |
| ... ... ... | ... ... ... |Салық мөлшерлерінің азаюы |
|елдер | | ... ... ... ... |Бірнеше мамандықтарды |
|Голландия ... ... ... ... марапаттау |Табыстың экономикалық өсуі |
|Қытай ... ... ... |Шетелге оқуға қызықтырулар |
|Жапония ... ... ... ... ... ... |Оралмандарды тарту ... ... елге |
| | ... және ... |
| | ... ... |
|Ескерту – ... ... ... ... ... ... көші-қонды реттеудің көптеген функцияларын мемлекеттен жоғары
тұрған органдарға бере отырып, әлеуметтік маңызды салалардың үздіксіз жұмыс
істеп тұруын және ел ... ... ... ... ... ... жоғары білікті мигрантарды тартуды шешу мәселесін өзіне
қалдырады. Мұндай ... ... шешу ... ... ... ... паш етіп, жалпы иммиграциялық ағыннан ең қажетті
кадрларды таңдап алу арқылы барынша көп пайда табуға ұмтылуын көрсетеді.
Ұлттық саясат пен ... ... ... ... ... ... ... етуді тек қана «жеңілдетуші» екенін ерекше
атап өту керек. ... ... ... ... ... ... компаниялар басқарып отырады себебі, оларға деген қажеттілікті
нарықтық мұқтаждықтар талап етеді.
БЕН қалыптасуында ... ... ... ... ... белсенді рөл атқара бастады. Бұл елдер осы ... ... ... даму ... онда ең ... ... алудың стратегиясын
жасап шығуда. Айталық, мысалы Қытай 2000 жылдың көктемінде «сыртқа бару»
ұранын алға ... жаңа ... ... ... ... бұл стратегия елдің халықаралық ... ... ... ... ... етуі тиіс ... ҚХР өз елінің үлесіне жер
шарындағы жұмыс ... ... ... бірі келетінін, әйтсе де әлемдік
еңбек нарығының 2-3 % ғана оған ... ... ... алып отыр. Соған
сәйкес Пекинде әлемдік еңбек нарығының шамамен 10 % жаулап алу міндеті алға
жиі қойылып отыр]. ҚХР-дағы ... ... (ҒТК) саны ... ЕО, ... ... ... қоса алғандағыдай болады. Бірақ бұл
кадрлардың сапасы біршама төмен деңгейде. ... ... ... ... ... ... қабілеттілік жөніндегі
баяндамасына (2000) сәйкес ҚХР «білікті ... ... ... ең ... ал ... ақпаратық технологтардың
жарамдылығы» көрсеткіші бойынша соңғының алдындағы орынды ... ... ... ... ... ... ... жойып отыр, ал бірыңғайландырылған дипломдардың иелері осы
нарықтың, өз ... мен ... ең ... ... ... ... бар, белсенді қатысушыларына айналды.
Ғаламдық еңбек нарығының қалыптасуы шетелдік жұмыс күшін төмендегідей
түрде ... ... ... және ... ... көрініс тапты:
- білікті жұмысшы мигранттардың орын ... ... ... ... және ... ... оқыған елдерінде немесе
басқа елдерде жұмысқа орналастыру;
- білікті ... ... ... орын ... ... ... ... — жұмыс күшінің елден
шығуын; шетелде болуын; отанына қайтуын — ... ... ... үш
фазасын реттеу болып табылады. Іс жүзінде бұндай ... ... ... ... ... ... еркіндігі мен жұмысқа орналасу құқығын
қамтамасыз ету;
- миграттандың ... ... ... беру;
- еңбекші мигранттардың валюталық ақша аударымдарының елге келуін және
тиімді пайдаланылуын қамтамасыз ... ... ... жоқ ... ... ... арқылы
жұмыссыздықты азайтуды қолдау;
- экономиканың жұмыс күшіне деген сұранысы қанағаттандырылмаған
секторларында жұмыс істейтіндердің елден ... ... ... ... ... ... ... шетелде игерген
репатрианттарды қабылдау арқылы ішкі еңбек нарығын жетілдіру;
- ... ... ... ... ... ... тұрғындардың халықаралық көші-қоны аса ауқымды болып
кетті, бұның өзі, ең алдымен, ... ... ... ... ... ... ... қойды. Көші-қонды реттеуші биліктің елге
қажет емес иммигранттардың алдына өте ... ... ... және ірі ... ... ... ... тиімді кірігуін қамтамасыз етуге
қабілетсіз болуы, көші-қон ... жаңа ... мен ... іздеудің қажеттігін көрсетіп отыр.
Дамудың қозғаушы күші ретіндегі диаспоралардың белсенділігі тұтастай
алғанда — ... ... ... ... ... ... және ... көмек көрсетуге ұмтылу, макроэкономикалық жағдайлар,
мигранттардың отанында қаржы салушылық және ... да ... ... ... ... ... ... байланысты болады. Оның
үстіне, нарықтық инфрақұрылымның институтционалдық дамуының белгілі бір
деңгейде ... ... ... оған әлі ... елдер жеткен жоқ.
Инвестициялық климаты нашар, фискалдық тәртібі әлсіз және ... ... ... ... ... ... ... шектелуіне ұшырайды.
Әдетте, диаспора мен мигранттардың отанындағы экономиканың дамуы
арасындағы ... ... ... ... асады:
- мигранттардың ақшалай аударымдары;
- отанда қалған қауымдарды дамыту үшін ұжымдық ақша аударымдары;
- диаспораның ... ... ... ... ... ... арналған қаржы салу құралдарын жасау;
- ілім-білімді ... ... ... ... «ми ... деп
аталатынға қатысу.
Өздері шыққан елдің дамуына мигранттардың қатысуының алғашқы екі ... түрі — ... ... ... ақша ... ... салынуы және жанама түрі — ... ... ... ... ... мен ... ... қажеттіліктерін
өтеуге жұмсаған кездегі болатын мультипликациялық әсер арқылы жүзеге ... бәрі ... ... ... үш түрі тек ... және әсіресе жоғары
білікті мигранттардың үлесіне тиеді.
Мигранттардың санының көбеюі оларға жаңа сапалық сипат береді, өздері
шыққан ... ... ... шеңберіне енуіне көмектесуші
байланыстырушы буынға айналдырады. Соның ішінде ... ... ... ... ... ... сәйкес, мысалы, АҚШ-тағы
иммигранттардың санының 10%-ға өсуі ... ... ... – 8,3%-ке
ұлғайтады.
Этникалық кәсіпкер-мигранттар, әдетте, нарықта төрт қуыстықты табады.
Біз осы жіктемелеумен көп ... ... ... оның ... ... этникалық кәсіпкердің миграцияның түріне қарым-қатынасын
пайдалануды мүмкін деп ... Осы ... ... алу ... ... мамандануын ғана қарастырып қоймай, сондай-ақ
этникалық мигранттардың іскерлік әлеуеттерінің жүзеге асу ... ... ... тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.
Бірінші қуыстық — ретті емес, көп ... ... ... ... ... ... ... қауымының ішкі
қажеттіліктері үшін ... ... ... ... өндіру және сату.
Екінші қуыстық – этникалық тауарларды тұрғылықты халыққа жеткізіп
берумен байланысты болады, ол қоржын ... ... ... ... ... ... ... тауарларды ұсыну болып табылады.
Көп жағдайда бұл айқын ... ... ... ие ... нарықтар болып табылады.
Үшінші қуыстық – тұрғылықты мекенжайға көшіп-қону кезінде тұтынушыға
қажетті әрқилы түрдегі қызметтерді қанағаттандыру.
Төртінші қуыстық – ... ... және ... ... ... ... абыройлы емес, байырғы тұрғындардың көп жағдайда
тастап кететін ... ... ... Бұл жағдайда мигрант
кәсіпкерлердің арасында маусымдық және мәжбүри мигранттар ... ... ... ... ... ... ... дамуының
өзіндік жағдаяттарын есепке ала отырып, біздің ... ... ... ... болады. Оны көптеген аймақтардағы этникалық
азшылықтардың заңсыз мигранттары толықтырады, олар ... ... ... ... бір ... тар ... мүдделерін
қанағаттандыру мақсатында криминалдық экономика саласында әрекет етеді.
Жоғарыда баяндалғандардан төмендегідей қорытындылар жасауға болады:
Біріншіден, этникалық еңбектік көші-қон ... ... ... ол ... қаржылық, моральдық қолдау түрінде көрініс
табады. Мигранттардың жаңа өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... емес, туған-
туыстары мен достары береді.
Екіншіден, этникалық кәсіпкерлік ... ... ... табысты жолы болып қана қоймай, кең ... ен ... ... кәсіпкерліктің қарқынды дамуы ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ұлтаралық талас-
тартыстардың негізінде экономикалық себептер жатады – ... ... ... кейбір этникалық топтардың өмір сүру деңгейінің
жоғары болуы себеп болады.
Сонымен, этникалық көші-қон және кәсіпкерлік ... ... ... ... этникалық көші-қонсыз да дами беруі мүмкін, алайда
мигранттар кәсіпкерлікке белгілі бір әлеуметтік-мәдени түр-түс ... ... ... көп ... оның дамуының қозғаушы күші ... ... ... ... ... ... экономикалық себептері – өз
бизнесін ашуға ... және өмір сүру ... ... ... ... ... ... күш болып қала береді. Этникалық бизнес – кейбір
этникалық ... ... ... ... ... ... және
мигранттардың басқа бір ... ... өмір ... ... ... нәтижесі болып табылады.
Қазақстан республикасындағы көші-қон үдерістерін талдау.
Қазақстан Республикасының ... алуы және оны ... ... ... ... жаңа ... және ... тұтастай алғанда елдегі және оның аймақтарындағы көші-қон
үдерістерінің сипатына, түрлеріне және ... ... ... ... ұзақ ... бойы жабық жүйе ретінде өмір сүрді, ондағы
халықаралық миграция туристік немесе жеке сапарлармен, ... және ... ... шектеліп, эпизодтық сипатқа ие болды. Ол, сондай-
ақ, негізінен жоғары білікті жұмысшылардың ... және ... ... ... және ... ... құрылысына
іссапарларға барып қайтуы түрінде де жүзеге асырылды.
Елдің «ашық болуы» ... ... ... ... ... халықтың Қазақстаннан басқа елдерге қоныс
ауыстыруын жандандырды, бұның өзі еңбек әлеуетінің едәуір ... ... ... ... тарихи отанына оралуына мүмкіндіктің ... ... емес ... көшіп кетуі ұлғайды. Негізгі көші-қон
ағыны ... ... ... Украина, Беларусь сияқты елдеріне, Германия,
Израиль сияқты алыс шетелдерге бағытталды. ... ... ... ... ... ... 788,2 мың адам ... келді,
2757,8 мың адам республикадан көшіп кетті. Көші-қонның ... ... мың ... құрады. Көші-қонның теріс сальдосының ең көп болған
«шыңы» 1994 жылмен тұспа-тұс келді, бұл ... ... ... ... ... ... 70 мыңнан сәл астам адам көшіп келді.
3- кесте - ... ... ... ... үдерісінің
динамикасы.
|Жылдар |Барлық ... ... мың. адам |
| ... ... |
| | | ... ... |309,6 |71,1 |- 238,5 ... |229,4 |53,9 |- 175,5 ... |299,5 |38,1 |- 261,4 ... |243,6 |40,6 |- 203,0 ... |164,9 |41,3 |- 123,6 ... ... |1247,0 |245,0 |- 1002,0 ... | | | ... жылдық |249,4 |49,0 |- 200,4 ... |155,8 |47,5 |- 108,3 ... |141,7 |53,5 |- 88,2 ... |120,2 |58,2 |- 62,0 ... |73,9 |65,6 |- 8,3 ... |65,5 |68,3 |2,8 ... ... |557,1 |293,1 |- 264,0 ... | | | ... ... |111,4 |58,6 |- 52,8 ... |74,8 |52,1 |22,7 ... |68,3 |65,5 |2,8 ... ҚР ... ... мәліметтеріне сүйеніп жүйеленген |
3 кестеге қарап, Қазақстанда 2004 жылдан ... ... ... саны азайды, (бірінші рет соңғы 40- жылдың ... ... ... ... ... ... баға ... мың орыс, 531,2 мың неміс, 177,5 мың украйндар кеткен, сонымен қатар
осы аралық ішінде 171,8 мың қазақ көшіп ... ... ... ... экономикалық
факторлардың ішіндегі ең маңыздысы жылына бір адамға шаққандағы ақшалай
табыстың ... ... ... ... қала ... ... ауыл
тұрғындарыныкінен 2 есе көп екендігін көрсетіп отыр. Сонымен ... ... ... ... да ... отыр және ол ... ... қалада асыраудағы адамдардың аздау болады және жалданып істелінетін
жұмыс үшін алынатын табыс деңгейі жоғары болады (қалада —70-79 %; ал ... 57-60 ... ... ... аз ... ... ... төлемақы және
басқа да әлеуметтік төлемдер ауылдық жерлердегі табыстың ... ... Ол ... отбасының жалпы жиынтық табыстарының
23%-ын құрайды (ал қалада — ... - ... - ... ... орташа айлық еңбек ақысы 2001-2005
жылдар
| Экономика |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... | | | | | ... |23,76 |26,23 |30,3 |36,2 |40,9 ... | | | | | ... |17,3 |20,3 |23,13 |28,33 |34,1 ... |15,4 |18,9 |22,8 |27,6 |33,6 ... және | | | | | ... |24,4 |29,0 |34,1 |41,6 |49,0 ... | | | | | ... |15,0 |16,9 |18,0 |26,0 |31,1 ... ҚР-ның статистика агенттігінің мәліметі |
4 – ... ... ... ... ... ... бастап, ауыл шаруашылығындағы орташа айлық еңбек ақысы өндіріспен
салыстырғанда 15-17 % кем болды, ал ел ... ... 16,3% - ға ... Осы ... ... да байланысты және күн көру қажеттілігіне ... ... ... кестеде.
5 - кесте – Табыс, Қазақстандағы күн көруге байланысты ... жан ... ... ... |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... | | | | | ... ... |7799 |8999 |98/60 |11504 ... жер| | | | | |
| |4477 |4989 |5828 |6560 |7599 ... ... статистика агенттігінің мәліметі |
5 - ... ... ... ... ... табыс деңгейі,
қаламен салыстырғанда 66,1 %-ы ... ... ... ... ... ... көбірек
байқалады, сол себепті этникалық құрамы әрқилы, кәсібилігі және мамандығы
жетілген, саяси бағыт-бағдары мен мәдениетінің ... кең ... ... Қалалық ортада білім алудың, жұмыс орнын ... ... бар, ... ол ... ... ... ... мәдениетті
жұмысты қажет етеді. Осылайша, ақшалай ... ... ... ... ... ... түрде қалыптасады.
Алматыдан, Астанаға астананың 1997 жылғы көшуі, ішкі ... ... ... алып ... мұндағы еңбек ресурстарының жаңа қалаға ағылуы.
Астана қаласына 1999-2001 жылдар ... 192976 мың адам ... 1997 ... 2005 жылдар аралығында барлығы 264,2 мың адам келді.
Астана қаласын еңбекке ... ... ... ету ... ... ... еңбек нарқында біршама өзгерістер болып,
еңбек әлеуеттерін бірқалыпты болу ... ... ... ... ... 120 ... ... өткізгенде,
төмендегідей негізгі себептердікөрсетті:
- болашақтағы карьералық өсу үшін (40,7%);
- ... ... ... ... көп ақы алу ... – (17,3%);
- өмір сүру деңгейі жоғары – (14,7%);
- отбасы жағдайына ...... ... ... алу ... – (9,3%).
Себептерді талдағанда байқағанымыз, алдымен экономикалық факторлардың
тұратындығы, содан соң әлеуметтік фактор. Бірақ осы екі ... ... ... ... ... ... еңбекке қабілетті халықты
құрайтындығы немесе еліміздің кадр әлеуметін жасақтайды.
Сондай-ақ Қазақстанның аумағындағы халықтың ... да ... ... ... ... аз да ... төмендеді (1989 жылғы 1 км2
5,95 адамнан 1999 жылғы – 5,49 ... ... ... ең ... ... Оңтүстік Қазақстан (16,9), ал халқы ең аз облысы
Маңғыстау (1,9) ... ... ... ... аймағында да, сондай-ақ Орталық
және Шығыс Қазақстанда да ... ... ... ... ... ... (41,8% немесе 6250 мыңнан астам адам) Оңтүстік табиғи-
экономикалық аймақта өмір ... ... ... ... ... ... көп ... болып табылады, санақ жүргізілген кезде бұл жерде 3,7 ... ... ... ... төрттен бірі өмір ... ... ... ... ... 13,7%-ы ... Республиканың әрбір бесінші
тұрғыны Шығыс (10,3%) және Орталық (9,4%) Қазақстанда өмір ... емес ... ... етушілердің үлес салмағының көбеюі ауыл
халқының қалаға қоныс ... ... ... әсерін тигізеді.
Қазақстандағы ... ... жеке ... ... ... ... ... қанағаттандыруға қатысушы жұмысшы күшінің жаңа топтарының
пайда болу ... ... ... ... қарамастан бұл үрдісті бір жақты
бағалауға болмайды, себебі, позитивтік көзқарас тұрғысынан ол ... ... ... ... ... ... қатар ол
жұмысшы күшінің материалдық өндіріс саласынан (әсіресе ауылшаруашылық)
ауысуына өте ... әсер ... бұл ... ... саласына берілетін
өндірістің күрт қысқаруымен қатар жүреді.
Республикадағы төзімділік көңіл күйге, этникалық және аймақтық талас-
тартыстардың болмауына қарамастан, тек қана ... ... ... ... адам ... 343 мың адам ... ... кетудің ең көп болған кезі
1994 жылы ... 811,3 мың адам ... 400,9 мың адам ... ... сальдосы 410,4 мың адам болды. Елден кеткендердің ішінде елді мәжбүри
тастап кеткен репатрианттар ... олар ... ... ... орындарына қайтуда, бірте-бірте көші-қон ... азая ... ... 1997 жылы ... саланы
оңтайландырудың барысында көптеген ... ауыл ... ... және басқа әлеуметтік мекемелер жабылған кездері
адамдардың елден кетуі күшейді, ... саны 504 мың ... ... ... ... таратылған, өмірлік маңызы бар ... ... ... адамдардың өз тұрғылықты орындарын ауыстыруға
деген ынтасын едәуір төмендетті. 2001 жылы ... ... ... ... адамды, ал 2002 жылы – 62 мың адамды құрады. Белгілі бір ... ... ... ... ... бір ... айырылып қалды. 1989
жылы жүргізілген ... ... ... ... ... ... мың адам болса, ал 1999 жылғы санақ бойынша – 14953,1 мың адам
болды, яғни осы ... ... ... 1246,1 мың ... ... азаматтарының 7,7 %-нан айырылды. 2006 жылдың басына қарай ... 15219,3 мың адам ... яғни 5,6 ... бір км2 ... мұның өзі,
әрине, елдің аумағына сәйкес емес.
6-кестеден көріп тұрғанымыздай ... ... – қону ... ... ... ... ... тұрғылықты орнын ... ... ... мен ... ... бірқатар елдерімен
адам алмасу арқылы жүреді. 2000 жылы жақын шетелдерден Қазақстанға 31,6 мың
адам келді, 117,4 мың адам ... ал 2005 жылы ... 74,8 мың ... 52,14 мың адам ... (6 ... ... - 1993 ж. және 2005 ж. ... Республикасындағы сыртқы
миграция
| |1993 жыл |2005 жыл |
| ... ... ... ... халықтың отандарына қайтуына
байланысты сақталып отыр: украиндар – 6 мың адам; белорустар – 1,3 ... ... – 46 мың адам ... ... екі негізгі бағыт көзге түседі: ... ... ... кету, ол жерлерде өмір сүру деңгейі ... ... ... және сол ... ... туыстармен байланыс орнату
оңайырақ. Екінші бағыт ... ... ... ... Белоруссияға көшу, бұл жұмыссыз қалған жұмысшы кадрлардың
кетуімен және ол ... ... бар ... ... ... ... үшін де осы ... басым мәнге ие болуда.
Соңғы 15 жылдың ... ... ... және ... арасындағы
халықтың көші-қонында үлкен өзгерістер болды (7 кесте). Айталық, облыс
ішіндегі көші-қон 1991 жылғы 275,5 мың ... 1999 ... 94,8 мың ... ... 2,9 ... ... ... көші-қон тиісінше 155,8 мың
адамнан 78,6 мың адамға (2 есеге) азайды.
7 ... - 1991 - 2005 ... ... ... ... ... адам
|Жылдар |Республикалық | ... ... ... | |
| | ... аралық|облыстар |
| | | ... ... |431262 |155766 |275496 ... |361356 |136094 |225262 ... |347652 |134445 |213207 ... |327323 |131002 |196231 ... |304959 |123383 |181576 ... |236957 |97524 |139433 ... |204569 |81060 |123509 ... |228610 |96973 |131637 ... |173416 |78584 |94832 |
7 - ... ... |184409 |79104 |105305 ... |268922 |103881 |165041 ... |317928 |127474 |190454 |
| ... – ҚР ... ... ... ... ... жүйелеген |
Соңғы жылдардың ... ... ... ... Астана мен
Алматы қалалары, Ақмола және ... ... ... ... ... ... оң ... ие болып отыр. Астана қаласы негізінен
төмендегідей аймақтардың есебінен – Ақмола облысы, Алматы ... ... ... ... жүрген көші-қонның оң сальдосына ие болып отыр.
Ал, Алматы қаласы ...... ... ... ... Жамбыл және
Шығыс Қазақстан облыстарының ... ие ... ... ауысулар
негізінен аймақтың шеңберінде жүруде.
Біз жасалып шығарылған болжамдау әдістемесін пайдалана отырып, ... ... ... және ... ... бойынша, сондай-ақ тұтастай
алғанда, Қазақстан Республикасы көлемінде халықтың көші-қонының 2010 жылға
дейінгі болжамын жасадық (жұмыста ... ... ... ... ... динамикасы мен
болжамын әрқилы болжамдық әдістерді қолданып, іздестіріп-зерттеудің
нәтижелері ... ... ... Сәйкестікке (сапаға) және
дәлдікке қойылатын жоғарыда көрсетілген талаптарды есепке ала отырып, 8, 9
кестелерде ... ... 3 ... ... ҚР ... ... деңгейінің 2011 жылға дейінгі көрсеткіштерін болжамдаудың математикалық
үлгілері таңдалып алынды.
8 кесте - ҚР ... ... ... ... полиномиальды үлгісі
бойынша
а = 0,0005, адам деп алғандағы болжамдаудың нәтижелері
| Жылдар| t ... ... ... ... |
| | |іс ... ... ... |
| | ... адам|есептік | |
| | | ... | |
| | | ... | ... |1 |431262 |442391 | | ... |2 |361356 |386658 | | ... |3 |347652 |338531 | | ... |4 |327323 |298009 | | ... |5 |304959 |265094 | | ... |6 |236957 |239783 | | ... |7 |204569 |222079 | | ... |8 |228610 |211980 | | ... |9 |173416 |209487 | | ... |10 |184409 |214600 | | ... |11 |226666 |227319 | | ... |12 |268922 |247643 | | ... |13 |293425 |275572 | | ... |14 |317928 |311108 | | |
8 ... жалғасы
| Алдын алу уақыты | Болжамдық У (t) | | |
| | | | ... |15 | |372731 |370795 |374667 ... |16 | |315089 |313153 |317025 ... |17 | |261249 |259313 |263185 ... |18 | |211213 |209277 |213149 ... |19 | |164979 |163043 |166915 ... |20 | |122548 |120612 |124484 ... |21 | |83920 |81984 |85856 |
9 ... - ҚР ... ... ... деңгейін Браунның
полиномиальды үлгісі бойынша а = 0,0001 деп ... ... |1 ... ... ... |
|Жылдар | |ң іс ... |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... |адам | ... |1 |155766 |162817 | | ... |2 |136094 |145124 | | ... |3 |134445 |129850 | | ... |4 |131002 |116997 | | ... |5 |123383 |106564 | | ... |6 |97524 |98552 | | ... |7 |81060 |92960 | | ... |8 |96973 |89788 | | ... |9 |78584 |89037 | | ... |10 |79104 |90707 | | ... |11 |91493 |96007 | | ... |12 |103881 |101306 | | ... |13 |115678 |111447 | | ... |14 |127474 |121587 | | |
| ... алу ... | ... У |Сенімді болжамдау |
| |(t) ... ... |15 | |111567 |111212 |111922 ... |16 | |93271 |92916 |93627 ... |17 | |76186 |75831 |76542 ... |18 | |60312 |59957 |60667 ... |19 | |45647 |45292 |46002 ... |20 | |32193 |31838 |32548 ... |21 | |19948 |19593 |20304 ... ... ... және ... (тегістелген және болжамдық)
3 сурет - ҚР ... ... ... ... ... үлгісі бойынша болжамдау
Қазақстан Республикасы халқының көші-қон деңгейінің бейімдеуші
полиномиальды үлгісі Д = 505729 – 67141• t + 3803 • ... Д — ... ... мың ...... индексі (реттік нөмірі).
Қазақстан республикасындағы көші-қон үдерістерінің болашағы.
Біздің ... ... ... ... ... түгесілді.
Сол себепті де келешекте бірте-бірте сыртқы ... оң ... ... ... ол ... ... байланысты болады:
- республиканың оралмандарды елге қайтару бойынша мемлекеттік
саясатының жалғасуы;
- ... ... ... ... бір ... кері ... басталуымен (ҚР Статистика агенттігінің мәліметтері бойынша 1990-
2003 жылдар аралағындағы ... ... ... ... ... 3 ... асып кеткен);
- табиғи ресурстарға бай жер аумағында халықтың тым сирек қоныстануы
кезіндегі ... ... және ... ... ... жақсаруымен, мұның өзі көрші елдердің халқының елімізге еңбек
миграциясы бойынша, ал соңынан тұрақты өмір сүруге рұқсат алу ... ... жылы ... ... оң сальдосы 1 ... (15,1 ... кем ... деп болжамдаймыз. Біз алдағы кезеңде осы сальдо әр
жыл сайын 0,05-0,1 промильдік пунктке ұлғайып отарады деп ... ... 2050 жылы оның 3,25-5,5 ... ... ... ... ... (халықтың
саны 25 млн. адам болған жағдайда бұл сыртқы көші-қонның 81,3-137,5 ... ... ... ... ... ... ... республика халқының саны әрбір
бес жыл сайын 1 миллионнан астам адамға көбеюі мүмкін екендігін көрсетеді,
соның нәтижесінде ол 2030 ... ... ... ал 2050 жылы 23,5-26,8
миллион адамды ... ... (10 ... ... ... жедел
азаюының арқасында 2030 жылы 1000 әйелге 949-951, ал 2050 жылы ... ... ... ... ... ... бұл көрсеткіш 929 адам
деңгейінде болып тұр).
10 кесте - 2005-2050 жылдардағы халық санының ... ... ... және ... туылуының жалпы көрсеткіштері
| |2005 |2010 |2015 |2020 |2025 |2030 |2040 |2050 |
| | | ... | | |3 |4 |4 |9 |7 |6 |
| | | | | | | | | |
| | | | | | | | | |
| ... | | | | | ... ... |8 |3 | | | | | | ... ... | | | | | | | | ... адам | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |7 |2 ... ... | | | | | |5 |0 |4 |
| 1000 ... |928 |928 |932 |937 |943 |949 |964 |979 ... | | | | | | | | ... саны | | | | | | | | ... |15,1 |19,9 |25,6 |31,7 |38,0 |44,6 |59,9 |76.5 ... мың адам| | | | | | | | ... ... | | | | | | | | ... |7,3 |9,6 |12,3 |15,3 |18,4 |21,7 |29,4 |37,8 ... |7,8 |10,3 |13,2 |16,3 |19,5 |22,9 |30,5 |38.6 ... |284,9 |349,9 |353,0 |316,5 |291,7 |306,0 |344,2 |311,1 ... мың адам | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | ... |147,3 |180,9 |182,5 |163,6 |150,8 |158,2 |178,0 |160,9 ... |137,6 |169,0 |170,5 |152,9 |140,9 |147,8 |166,3 |150,3 ... |154,6 |160,4 |159,2 |157,6 |162,6 |172,5 |205,0 |245,8 ... | | | | | | | | ... мың адам | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | ... |86,3 |86,8 |84,2 |81,7 |82,6 |86,3 |100,1 |121,0 ... |68,3 |73,6 |75,0 |75,9 |80,0 |86,2 |104,9 |124,8 ... ... ... |189,5 |193,9 |158,8 |129,0 |133,5 |139,2 |65,3 ... | | | | | | | | ... ... | | | | | | | | |
10 ... ... |61,0 |94,1 |98,3 |81,9 |68,2 |71,9 |77,9 |39,9 ... |69,3 |95,4 |95,6 |76,9 |60,9 |61,6 |61,3 |25,5 ... орташа жылдық санының 1000 адамға шаққандағы коэффициенті ... |1,0 |1,2 |1,5 |1,7 |2,0 |2,2 |2,7 |3,2 ... |18,8 |21,8 |20,6 |17,4 |15,3 |15,4 |15,7 |13,2 ... болу |10,2 |10,0 |9,3 |8,7 |8,5 |8,7 |9,4 |10,4 ... |8,6 |11,8 |11,3 |8,7 |6,8 |6,7 |6,4 |2,8 ... | | | | | | | | ... өсім |9,6 |13,0 |12,8 |10,5 |8,8 |8,9 |9,1 |6,0 |
| ... – ҚР статистикалық агентінің мәліметтірі бойынша автор |
|жүйелеген ... ... ... туылғандардың саны 300 мың адамнан асып кетеді және
іс ... ... ... ... ... осы ... артық болып
тұрады. Оның үстіне, бұл көрсеткіш бір минимумға (2025 жылы — ... ... және екі ... (2015 жылы — ... мың ... жылы — ... мың жаңадан туылғандар) ие болады. Соған сәйкес,
туылудың жалпы коэффициенті де 2025 жылы ең аз ... ... және ... мәнге (2010 жылы — 21,8-23,1 және 2035 жылы — 16,0-17,0
промилле) мәнге ие ... ... саны 2030 ... ... мың ... 2050 ... мың ... дейін бірте-бірте көбейетін болады. Қайтыс болудың
жалпы коэффициенті бұл кезеңде 2025 жылғы 7,6-8,5 промиллеге ... ... ... ... ал одан әрі қарай 2050 жылы 8,9-10,4 шамаға ... ... ... ... азайып отырады деген болжамға қарамастан,
осындай толқулардың себебі — ... ... ... ... ... болып отыр.
Осындай болжамдардың нәтижесінде анықталған халықтың жас құрылымын
талдау 2005 жылы 65 жастағы және одан ... ... ... ... ... кейінірек 2010-2015 жылдары бұл шама 7,2%-ға
дейін азаяды. Одан арғы ... ... ... ... барынша айқын
байқалатын болады, соның салдарынан 20-30 жылы жасы ұлғайған адамдардың
үлесі 11,1-11,3%, ал 2050 жылы — ... ... ... ... ... көші-қон үдерістерін басқаруды
жетілдіру.
Көші-қонға мемлекеттің ықпал ету әдістері тікелей де, жанама да ... ... ... ... ... ... ... отыр, керісінше, жанама, үкімет тарапынан түзетуші ықпал жасаудың
артықшылығы көп. Әлемдік қауымдастық, ең ... ... ... бекітілген белгілі бір құқықтық нормалар мен ... ... ... және ... сай деп ... отыр. Айталық,
еңбектік көші-қон үдерісін реттеуші халықаралық конвенцияны бекіту кезінде
елдер халықаралық құқық ... ... ... ... Бұл елдер үшін де, сондай-ақ шетелде құқықтары едәуір көбеятін
мигранттар үшін де едәуір маңызға ие. Егер ... ... ... ... ... елге келуі мен оларды пайдалану үшін
жауапкершілікті ... ал ... ... ... ... ... шетке кетуді
реттеу және өздерінің азаматтары болған шетелге ... ... ... ... ... ... ыдырағаннан соң Қазақстанға ... ... ... ағылып келуі және «мөлдір шекаралардың» пайда ... ... ... ... мигранттардың санын көбейтіп жібергенін
атап өту керек.
Заңсыз миграция мәселесі елдегі қылмыстық ... ... ... есірткі саудасы).
Соған байланысты 2000 жылдың ақпанында Үкіметтің Қаулысы ... ... ... ... ... және ... ... аумағы
арқылы транзиттік өтуі тек виза бойынша жүзеге асырылатын болды. ... ... ... ... ... ... ықпалын тигізеді.
ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев осыған байланысты Қазақстандағы мигранттардың
заңсыз болуының алдын алу және ... мен ... ... ... ... кесу ... ... біз өзіміздің көршілеріміздің
тұрақтылығын сақтауға көмектесеміз, деп атап ... ... ... ... ... ... және ... тиімді ықпал ету шараларының болмауы, ... ... ... ... ... ... ... мәселесін шиеленістіріп жібереді.
Біздің пікірімізше, заңсыз ... ... ... ... ... төмендегідей:
- осы саладағы Қазақстанның саясатын, сондай-ақ халықаралық іс-
тәжірибені есепке ... ... ... болмауы;
- техникалық, сондай-ақ қаржылық жағдайларын қоса алғандағы ... ... ... ... ... ... ... туралы 1951
жылғы конвенцияны және соған байланысты 1967 ... ... ... ... ... осы ... қосылған 137-ші мемлекет болды, бұл
конвенцияға сәйкес Республика босқындарды қорғау ... ... мен ... ... өзіне міндеттеме алды, ... ең ... ... ... ... жіберуге немесе
мәжбүрлеп еліне қайтаруға тыйым салу, босқындардың өздеріне ... ... ... ... ... ... белгілі бір елде босқын деп
танылған адамға негізгі адамдық құқықтарды беру болып ... ... ... ... жүзеге асыру үшін тек заңдық
актілер ғана емес, ... ... ... ... сәйкес
тұғырнамалық ұстанымдар қажет.
Демографиялық көші-қон саясатын реттеп отыру үшін ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік демографиялық саясатының
тұғырнамасы (2000 жылдың 17-тамызындағы, № 1272);
2. Қазақстан ... ... ... ... ... ...... саясатының тұғырнамасында өтпелі кезеңдегі көші-қон саясатын
жүзеге асырудың төменде көрсетілгендей негізгі бағыттары мен ... ... ... көшіп келген жерлерінде бейімделуіне және
жергілікті ... ... ... ... ... қолдау
көрсету, қарулы қақтығыстарды бастан өткерген адамдарға ... ... ... ... ағындарының алдын алу және одан туындайтын теріс
салдарларды болдырмау;
- мәжбүри иммигранттар мен босқындарды ... ... ... ... ... ... өзі ... саясатының негізгі
бағыттарының бірі болып табылады:
- көші-қондық бақылауды қалыптастыру және дамыту;
- еңбек көші-қонын реттеп отыру.
Осыларға қарамастан, ... ... ... ... ... ... осы ... бағыттарын экономикалық, әлеуметтік және
стратегиялық мақсаттарды ... ала ... ... ... ... төмендегілер жатады:
- жұмыссыздық деңгейінің азаюы;
- сырттын келетін валюталық түсімдердің көбеюі;
- ... ... ... ... ... ... ... қаржы салуға әлеуметтік төлемдердің өсуі;
- көшіп келушілердің және олардың ... ... ... бойынша кешенді шараларды қолдану;
- заңсыз миграцияны болдырмау және көші-қон ... ... ... ... ... еңбекші мигранттардың кәсіби біліктілік құрамына ықпал ету;
- көші-қонды ілім-білім мен ноу-хау алудың әдісі ретінде ... ... ... ... ... кетуін барынша азайту;
- еңбек нарығының кеңеюіне байланысты жалақы көлеміндегі ... ... ... ... үшін бағдарламалық-мақсаттық әдісті
пайдалану қажет болды, сол себепті де ... ... 2001 ... (№ 1371) ... Қазақстан Республикасының 2001-2010
жылдардағы ... ... ... ... ... және
бекітілді.
Қазақстан Республикасының Көші-қон саясатының салалық бағдарламасында
«Ішкі миграцияны реттеу қозғалыстың еркіндігі және өмір сүру орнын ... ... ... ... ... Сонымен бір мезетте ол елдің
экономикалық өркендеуін қамтамасыз етуге бағытталады» деп атап ... ... ішкі ... ... ... негізгі
әдістемелік базасы этномәдени, экологиялық және басқа да факторлармен бірге
Қазақстан ... 2015 ... ... ... ... ... болып табылады. Ол төмендегідей міндеттерді шешуге
мүмкіндік береді:
- ... ... ... ... ... және ... ... бітірушілердің арасындағы жұмыссыздықты азайту бойынша
шараларды қабылдауға;
- артта қалған құлдыраған аймақтардан инфрақұрылымы ... ... ... ... ала ... ... ... тиімді
сұлбасын анықтауға;
- жағдайы төмен аймақтарды аймақтарды, шағын қалаларды, ауылдық елді
мекендерді дағдарыстан ... ... ... ... ... ... (2001-2005 жж.) ішкі көші-қонды реттеудің
негізгі бағыттары төмендегідей ... ... ... ... ... ... қалыптасып келе жатқан нарықтық жағдайда елді ... ... ... ... ... ... ... халықтың жұмыспен қамтылуын қолдау бойынша арнайы
шараларды дайындау және жүзеге асыру, еңбекақы төлеудегі ... және ... ... ... ... жолымен республика
ішіндегі ауылдан қалаға қоныс аударуларды азайту;
- елдегі және оның жеке аймақтарындағы экологиялық ... ... ... ... ... ... бойынша кешенді
шараларды жүзеге асыру және осы аймақтардағы халықтың әлеуметтік
қорғалуын қамтамасыз ... ... ... ... ... тиімділеу мақсатымен
еңбекақының салалық жіктелуінің тиімді жүйесін жетілдіру;
- әрқилы ... ... ... ... кету және кету
орындары және т.б.) ... ... және ... ... және ... ... мәліметтер базасын жасау;
- «ішкі (облысаралық) эмигранттың және иммигранттың бейнесін» әр жыл
сайын әзірлеп жасау.
2006-2010 жылдардағы ұзақмерзімдік ... ішкі ... ... ... ... ... ... шығуды қажет
етеді:
- өндірістік күштердің орналасу сұлбасын негізге ала отырып, ел
халқының және ... ... ... және қайтадан ... ... ... ... ... ішіндегі тиімді орналасуына қол ... ... ... ... үшін ... ... және олардағы халықтың өмір сүруіне тиімді жағдайлар жасау;
- көші-қон ағындарын экономикалық өркендеу нүктелеріне ... ... және ... ... ... ... жасап шығу;
- аймақтардағы демогрфиялық жағдайды есепке ала ... ... өмір сүру ... ... экономикалық өркендеу нүктелеріне,
шағын қалаларға және ауылдық елді мекендерге халықтың ... ... ... ... ... қиын ... бар ... мен қалаларға жоғары білікті кадрларды,
жоғары оқу орындарының, училищелердің және т.б. бітірушілерін тарту үшін
жағдайлар жасау.
Біздің пікірімізше, республика ... ... ... басқаруды
әрқилы бағыттар бойынша жеке-жеке жүзеге асыру қажет, себебі, ... өз ... бар. Өз ... ... ... орын ауыстыруларын реттеу өзінше жеке бір іс те, ал облысаралық
қоныс аударуларды реттеу, сондай-ақ ауылдан қалаға кетуді ... ... іс ... ... әрқилы бағыттағы ағындардың арасында жалпы ұқсас
сипаттары көп, бірақ ... ... ... мен ... едәуір
әсерін тигізетін ерекшеліктері де бар. Айталық, ауылдан ... ... ... бөлігі ауыл жастарының білім алуын жалғастыруға, мамандық
алуға ұмтылуына байланысты ... ... осы ... ... ... ... 147698 этникалық
қазақтардың отбасы (оралмандар) жалпы саны 600550 адам келді (11 кесте).
Олар ... ... (61,5 %), ... (15,4 %) ... (9%) ... Келген оралмандардың жалпы санының ішінен
еңбекке қабілетті жастағылар — 52,1 %, еңбекке қабілетті ... ... 42,7 %, ... ... — 5,2 %-ды ... ... ... 32 %-ға жуығы арнаулы орта және жоғары кәсіби білім алғандар.
Еңбекке қабілетті жастағы оралмандардың 60 %-ы ... ... ... ал ... ... 16 %-ының қосалқы шаруашылықтары бар.
11 кесте - Оралмандардың елге келу динамикасы
|№ ... ... ... ... артық |
| | ... ... ... |
| | ... (отбасы)| | |
| | | ... ... ... |
|1 |2000 |500 |5490 |12686 |4990 |
|2 |2001 |600 |9105 |28726 |8505 |
|3 |2002 |2655 |10337 |34625 |7682 |
|4 |2003 |5000 |16026 |42327 |11026 |
|5 |2004 |10000 |18955 |67587 |8955 |
|6 |2005 |15000 |23174 |99907 |8174 ... – ҚР ... агентінің мәліметтірі бойынша |
|автор жүйелеген ... ... ... ... ... мен ... дайындығының
деңгейін талдап-зерделеулер олардың арасында 45 ғылым докторы, 245 ... бар ... ... 26107 ... жоғары білімі, 3157 — толық
емес жоғары білімі, 49921 — арнаулы орта білімі, 155370 — жалпы орта ... ... ... ... ... 1563 ... ... 12379 — білім беру қызметкерлері, 6768 —
медицина қызметкерлері, 827 ... ... 50842 — ... жұмысшылары, 9074 — кәсіпкерлер, ал 140383 адамның басқа
мамандығы бар.
Білікті мамандарды ... ... ... салымдары дамыған елдерде
едәуір көбірек болады — шамамен он еседей көп. ... ... ... ... ... — бұл, ... ... ел, қабылдаушы ел және жеке
тұлға арасында бәріне тиімді формулаға ... ... ... ... елдердің денсаулық сақтау, әлеуметтік қамтамасыз ету, ... ... беру ... ... ... ... ... адам капиталына салынған
қаржы салымдарының көші-қонның нәтижесінде басқа елге ауысуының орнын
толтырудың ең тиімді ... ... ... ... ... шетелде өмір сүріп жатқан қауымдастықтары,
олардың ... және ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін күшейтуге және жеке секторын
дамытуға, кедейшілікпен күресуге қомақты үлес қоса ... ... ... ... ... ... ... дамыту үшін ұжымдық ақша аударымдарын қоса ... ... ... ақша ... ... ... жүзеге асырылады.
Диаспораның көмегімен іскерлік байланыстарды ... қою ... ... ... ... ... ілім-білімді беру, «ақыл-ойдың айналымы»,
мигранттардың әлемдік ми ...... мен ... ең ... ... ... тартылған бүкіл әлемдегі
кәсіби мамандардың жинақталушы орталықтарына қатысуы арқылы да ... ... ... байланыс жасай алады. Бұндай әрекеттердің
табысты жүргізілуі көп жағдайда мигранттарды ... ... ... ... Бұл ... шешу ... ... жөнелтуші елдер үшін
де, сондай-ақ оларды қабылдаушы елдер үшін де ... ... ... Мүдделердің теңдігіне қол жеткізу мақсатындағы жемісті ынтымақтастық
дәл осы салаларда болуы мүмкін.
Сонымен, Қазақстан ... ... үшін ... ... ... ... ... еңбек нарығын қалыптастыруында жақсы
үлгі бола алады. ... ... ... ... ... қызметкерлерінің
қоғамдастығын қалыптастыруға және дамытуға ... ... ... шығу ... ... және ... ... Республикасы
экономикасының қазіргі кезеңдегі ... ... ... біз ... теориялық тұжырымдар мен практикалық ұсыныстар
жасадық:
1. Ұлттық шекаралар арқылы ... мен ... ... ... ... елдерге «ақылды адамдарының кетуі» ХХІ ғасырдың
«бетбейнесін» қалыптастыратын негізгі күштердің бірі ... ... ... үш ... бар. ... ... (мигранттарды қабылдайтын)
өндірісі дамыған елдердің де, ... ... ... ... ... де демографиялық сипаттарын күрт өзгертетін болады.
Екіншіден, ... ... ... ... ... ... ... табысы
төмен елдерге де, сондай-ақ қабылдаушы елдерге де өз ... ... ... ... ... ... зор, әрі ықпалды іскерлік
әлеуетке ие.
2. Ғалым экономистердің көзқарастарының эволюциясы халықтың көші-
қонының ... ... ... ... ... ... жолымен
дамыды. Бұлардың бәрі көші-қон үдерістерінің негізінде ең ... ... ... ... ... ... ... берді. Адамдардың өз өмір сүру жағдаяттарын жақсартуға
тырысуы халықтың көші-қонының заңдылықтарының бірі болып отыр, сондай-ақ ... ... ... ... стандарттарға қол жеткізуінің көрінісі
болып табылады. Халықтың қозғалысына, едәуір дәрежеде экономиканың дамуымен
байланысты болған, мемлекеттік-саяси ... ... де ... ... бір ... ... бұл ... дербес функциональдық
мәнге ие болады.
3. ... ... ... ... ... тұрғысынан
қарастырылған кезде заңды байланыстарды және ... ... ... ... ... ... ... Ол өмірлік іс-әрекеттің көптеген жәйттерімен тәуелділенген қоғамдық
дамудың бір мезетте әрі құралы, әрі ... ... ... ... ... ... ... мигранттарды еңбектік және
физиологиялық бейімдеудің ... ... ... ... ... ... оның жаңа әлеуметтік-мәдени және этникалық
ортаға енуінің ... ... ... ... ... ... жүйесін талдап-зерттеулер оны басқарудың
механизмдерін ... шығу ... осы ... ерекшеліктерді
анықтауға, сыртқы хаостың астарынан оған тән болған заңды үрдістерін ... ... ... мигранттарының санының өсуіне көптеген әрқилы, сонымен
қатар өзара ... ... әсер ... Осы факторлардың өзара
әрекеттесуінің механизмдерін, сондай-ақ оның еңбек нарығына және ... ... ... ... білу көші-қон стратегиясын жасап шығу үшін
өте маңызды.
5. ... ... ... ... ... ... және көп жағдайларда қабылдаушы және жөнелтуші ... ... ... жауап бере алмайды. Бұл нарықты өркениетті ... ... ... ... және ... ... өзара
пайдалылығы және халықаралық серіктестігі ұстанымдарына негізделген ... ... ... ... ... болып отыр. Сонымен
қатар, келісімделген іс-әрекеттің шеңберінде ... және ... ... ... ... жүзеге асыруы тиіс осы нарықты
реттеуші ойластырылған әрекеттер де қажет.
6. Көші-қон үдерістерін ... ... ... бағалай
отырып, одан жақын арада аса зор нәтижелер күтудің ... де жоқ ... ... сыртқы шараларға бір жағынан — ауыл тұрғындарының қалаға қоныс
аударуы және ... ... ... ... ... ал ... — шетелге қоныс аударуға және дамыған елдермен байланысты кеңейтуге
қажетті шығындардың өсуі тәрізді үдерістер қоса қабаттасып ... ... күші ... тыс көп ... дамуын ынталандыру, тіпті, оның
шеңберінде жүргізілген шаралар әлеуметтік әділеттілік, қоршаған ... адам ... ... және т.б. ... ... ... қарамастан, қысқа мерзімдік кезеңде халықтың көші-қондық
жылжымалылығының өсуіне алып ... Сол ... де ... онжылдықтар
ішінде батыс елдеріне — сыртқы шаралардың қаржылық ауыртпалығы және ... ... ... ... сияқты екі жүктеме түсетін тәрізді. Дегенмен,
мигранттарды жөнелтуші және ... ... ... ... ... ... ... алынған жағдайда, олар бірлесіп жұмыс
атқарған жағдайда көші-қон үдерістерін ... орта ... және ... келешекте біршама тиімді нәтижелер беруі мүмкін.
7. Этникалық көші-қон және кәсіпкерлік ... ... ... Кәсіпкерлік этникалық көші-қонсыз да өркендеуі мүмкін, алайда
мигранттар кәсіпкерлікке белгілі бір ... реңк ... ... көп ... оның ... ... күшіне айналуы да мүмкін.
Сонымен бір мезетте көші-қонның өз ... ашу, ... ... ... ... ... бұрын да, алдағы кезеңде де негізгі қозғаушы
күш бола ... ... ... — жеке ... азшылықтардың қандайда
бір іс-әрекет түріне бейімділігінің және мигранттардың ... ... ... өмір ... ... ... үйлесімінің нәтижесі.
8. Біздің Қазақстан Республикасы халқының көші-қонының себептерін
факторлық талдап-зерделеуіміз сыртқы көші-қонның дамуына ... ал ішкі ... ... ... басты себеп болып отырғандығы жөнінде тұжырым жасауға
мүмкіндік береді.
9. Сыртқы көші-қон ... ... ... ... өзгерткен негізгі фактор болып табылады. Егемендік алғаннан
кейінгі кезеңдегі көші-қон үдерістерін талдап-зерттеулер 1990 жылдардың бас
кезінде барынша ... ... ... ... қарқыны бірте-бірте
азайғандығын, көші-қон үдерістерінің тұрақтанып келе жатқанын көрсетті.
Алдағы кезеңде көші-қондық ... ... ... ... ... және қоғамдық-саяси өмірдің тұрақтылығына байланысты
болмақ.
10. Қазақстанның дамушы аудандарындағы ... ... ... ... оның ... ішкі ... халықтың өмір сүруге біршама қолайлы аумақтар мен жерлерге тиімді
қайта қоныстануын қамтамасыз етеді.
11. ... ... ... ... ... талдап-зерттеулер соңғы жылдарда ауыл тұрғындарының қалаларға
қоныс аудару үрдістерінің сақталып отырғандығын көрсетуде. Тұтастай алғанда
Қазақстан ... ауыл ... ... ... ... ... сипатталып отыр, бұл өз кезегінде еңбек нарығының
дамуына, сондай-ақ елдің демографиялық параметрлеріне әсерін тигізеді.
12. Біздің белгілі бір индикаторлар ... ... ... елдің
халқының тұтастай алғанда бірте-бірте өсетінін, 2030 ... бас ... ... ... ... ал 2050 жылы ... миллион адамға дейін
көбеятінін көрсетіп отыр. Бұл ... ... ... ... ... ... ... емес. Ол бойынша белсенді демографиялық
және көші-қондық саясатты ... шығу және ... ... ... ... ... ... тиіс. Тек сол жағдайда ғана біз ... ... қол ... ал ... ... БҰҰ-ның мамандары алдын
ала болжамдап отырған халық санының азаюы қаупінен ... ... ... ... ... Тұтас, барлық бағыттарда кеңейтілген ауыл халқына білім ... ... шығу ... ... тірек базаға айналуы мүмкін, елдегі
халықтың көші-қонының белгілі бір ... ... ... ... ... қалуына көмектесуі мүмкін, ол жерде жастар аға ұрпақтың
басшылығымен, уақыт өте келе Қазақстанның ұлттық ауылшаруашылық ... ... ... ... ... ресурстарына айналуы және оның
тәуелсіз мемлекет ретіндегі ұлттық-экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз
етуі ... ... ... ... ... ... ... дамуына жақсы да, жаман да әсерін тигізуі мүмкін. Дегенмен,
жаман әсерлері басымырақ болады. Айталық, ... ... ... келген жалпы шығын ондаған миллиард АҚШ долларын құрап отыр.
Көші-қонның ... ... ... ... білікті жұмысшы күшінің
азаюы және соның салдарынан ... ... ... төмендеуі,
зияткерлік әлеуеттің шетелге кетуі, жаңа мамандарды дайындауға ... ... ... ... ... қауіпсіздігіне шынайы қатер
төндіріп тұр.
Дегенмен, экономиканың өркендеуі және ... ... ... ... ... ... көші-қон үдерістерінің теріс салдарларын
едәуір азайтады.
15. Қазақстан Республикасында ... ... ... ... бір мемлекеттік саясат қалыптасты, бұл саясатты жүзеге асыру көші-
қон саясатын құқықтық қамтамасыз ету — ... ... ... елдің
және оның азаматтарының қауіпсіздігі, сондай-ақ салық төлеушілердің
жағдайының ... ... ... маңызды факторларының
бірі; екіншіден, сапалы иммиграцияның қолайлы шарттарын жасау ... ... ... ... ... ... ... көші-қонды
реттеу саласындағы теріс тұстардың бірі жеке ... ... ... ... ... заңсыз иммигранттардың құқықтарын сақтау
мәселелерінің жеткіліксіз дайындалып шығуы болып отыр. Осы мәселенің ... ... ... ... жан-жақты дамуына ықпалын
тигізері сөзсіз.
16. Қазіргі кездері әлсін-әлсін дайындалып-жасалып ... ... және ... ... жұмыспен қамту бағдарламалары еңбек
нарығындағы жағдайды реттеудің және халықтың республика ішіндегі қозғалысын
тұрақтандырудың ... ... ... ... ... бар ... екендігін көрсетіп отыр. Еңбек ресурстарын
қайта қалпына келтірумен және еңбекке қабілетті халықтың ... ... ... ... ... ... ... міндеттері,
сондай-ақ оларды жүзеге ... ... ... ресурстардың
қалыптастырылуы осы негізде шешілуі тиіс.
17. Қазақстан Республикасының Үкіметі үшін ... ... ... мамандарының еңбек нарығын қалыптастыруында жақсы үлгі бола
алады. Бүкіл әлемдегі жоғары білікті қазақ қызметкерлерінің ... және ... ... ... ... ... қажет.
Ғылыми кадрларды және жоғары білікті мамандардың шетелге кетуіне ... тек ... ... ... және ... ... ... инновациялық іс-әрекетке қаржы салуға арналған ... ... шеше ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
Монография:
1 Нарық экономикасы жағдайындағы халықтың көшіп-қонуы. – Алматы: Қазақ
ұлттық аграрлық университеті, 2006. – 203 ... ... ... ... ... ... КазНАУ, 2004 ж. – 37 б.
3 Менеджмент. Алматы: КазНАУ, 2006г. – 67 б. (Авторлықпен Аманчиева
А.Р.).
4 Менеджмент и организация ... ... ... ... КазНАУ, 2003 г. (в авторском коллективе).
5 Экономика и менеджмент. Типовая учебная программа, для магистрантов.
Алматы: КазНАУ (в ... ҚР БҒМ ... және ... ... бақылау және аттестаттау
комитеті басылымға рұхсат етілген
6 ...... ... ... ...... ... Университеті, Хабаршы №4 (6), 2007 ж. – 111 б.
7 Сыртқы көшіп – ... ... ... – Алматы: Халықаралық
Бизнес Университеті, Хабаршы №2 (4), 2007 ж. – 16 б.
8 Әлеуметтік ... ... - ... ... - ... ... Ұлттық
Аграрлық Университеті, Ізденістер, нәтижелер №1, 2007 ж. 202 б.
9 ... ... и его ... на ... ... в ... ... №2(1), 2007 ж.–47 б.
10 Иммиграцияның еңбек ... ...... ... нарық
проблемалары №2, 2006 ж. – 100 б.
11 ... ... ... в ... и его ... ... миграционных процессов Казахстана.- Алматы: ... ... №1, 2006 ж. – 41 ... ... ... отандық экономикаға әсер етуінің кейбір
мәселелері. Алматы: Статистика, учет и аудит №2(23), 2006 ж. – 21 ... ... ... либералдандыру – эмиграцияны азайту. – Астана: С.
Сейфуллин атындағы Қазақ мемлекеттік ... ... ... ж. – 152 ... ... ... внутренней миграции сельского населения в республике
Казахстан за годы суверенного развития. ... ... ... ... Исследования, результаты №4, 2005 г. – 165 с.
(Соавтор Э.Х. ... ... ... ... на ... трудового потенциала
Республики казхастан и его сельхозпроизводство. – Алматы: Поиск №4, 2005 г.
– 90 ... ... ... и ... в ... ... ... №4, 2005 г. – 87.
17 Развитие малого предпринимательства в сельскохозяйственном
производстве ...... ... ... ... ... ... С. Сейфуллин атындағы Қазақ мемлекеттік ... №9, 2005 г. – 188 ... Шет ел ... ... формирования человеческого капитала, и их влияние на
миграционные процессы. Бишкек: Кыргызский Государственный университет ... ... №6, 2006 г. – 223 ... ... ... ... или ... миграционных
процессов. Бишкек: Кыргызский Государственный университет им. И. Арабаева
№6, 2006 г. – 226 ... О ... ... рыночных механизмов в управлении
потоками внутренней ... ... ... научно-практическая
конференция, 2007 г. – 185 с.
б) Басқа ... ... мен ... еңбектер жинақтарындағы
жарияланғандар:
21 Проблемы улучшения системы управления аграрным производством.
Астана: Вестник науки №3, КазАУ им. ... 2004 г. – 174 с. ... ... ... проблемы повышения эффективности зерна. Астана: ... №4, ... им. ... 2004 г. – 166 с. (Соавтор Ж. Сулейменов).
23 Ауыл және жас ... ... ... конференцияның
материалдары, 2004 ж. – 56 б.
24 ... ... ... ... ... ... ... №2, 2007 г. – 11 с. (Соавтор Ш.
Альпеисова).
25 Білікті мамандардың тұрақтамауы. ... ... ... 2007 ж. ... ... ...... демографиялық өзгеріске әсері. – Алматы: Қазақ
ұлттық аграрлық университеті, 2007 ж. – 117 б.
27 Анализ ... ... ... населения в Республике
Казахстан. Алматы: Экономика негіздері №4, 2007 ж. -20 б.
28 Проблемы экономического образования. ... ... ...... г. – 23 с. ... Г. Юльчиева).
29 Әлеуметтік салаға көшіп-қонудың әсері. Алматы: Халықаралық ғылыми-
практикалық конференция ... 2006 ... ... және ... ... ... негіздері №6, 2006 ж. –
17 б.
31 Внутренняя миграция сельского населения РК. – ... ... №3, 2006 г. – ... Совершенствование механизма сокращения безработицы – фактор
положительного влияния на миграционные ... в ... ... ... ... 414 ... Ауыл ... келешегі. Алматы: Республикалық ғылыми-
тәжірибелік конференциясының материалдары, 2005 ж. - 23 б.
34 ... ... ... ... ... 2004 ж. - 106 ... Еңбек ресурсы - әлеуметтік – экономикалық категория. ... №6, 2003 ж. – 9 б. (Б.Қ. ... ... ... ... Алматы: Халықаралық конференциясының
материалдары, 2003 ж. – 164 б. (Э.Ә. Ақтөреева).
37 Теоретические аспекты возникновения ... ... ... Алматы: Материалы Международной научно-практической
конференции, 2007 г. – 385 ... Абу ... ... ... регулирования миграции населения
Диссертация представлена на ... ... ... доктора
экономических наук по специальности: 08.00.05 – Экономика и управление
народным ... ... ... является социально-
экономическое развитие Республики Казахстан в ... ... ... ... ... ... процессы, развивающиеся
в современном Казахстане.
Основной целью ... ... ... ... ... ... и ... проблем влияния миграции на
экономику, ее сущности, причин и ... для ... ... ... условиях, исследование теоретико-методологических подходов выбора
предпочтительного ... ... ... в ... ее регулирования.
Методологическая основа исследования. В ... ... ... ... ... ... мировой экономической
наукой, а также труды ученых-экономистов стран СНГ и дальнего зарубежья.
Отправной точкой данного ... ... ... о том, что
экономика Республики Казахстан, ранее входившей в социалистический блок
превратился в рыночную. При этом для ... ... цели и ... ... ... ... в ... основополагающего
было принято положение, что миграция – ... ... ... ... ... ... При его исследовании
очеувидна необходимость сочетания разных научных подходов, в том ... ... ... и динамических методов системного,
сравнительного и ... ... ... ... в ... ... ... миграционных процессов на экономику
значительная роль ... ... ... ... ... через взаимосвязь и взаимодействие
целого и элементов системы – ...... - ... Широко
использовались не только общеизвестные приемы экономических исследований и
общенаучные методы познания, но и ... ... ... ... в динамике. Все это, на наш ... ... ... ... ... ... выводов.
Научные результаты, полученные соискателем в ходе ... ... ... на защиту).
1. Представлен механизм взаимосвязи и взаимообусловленности ... ... ... ... с состоянием экономики, ее
институциональной структурой, социально-экономическим ... ... ... с ... ... его рационального выбора в соотвествующих
условиях.
2. На основе исследования многоаспектного и крайне ... ... ... ... и ... ... населения, показаны
социально-экономические последствия ее развития для ... ... ... ... ... что в постсоветской рыночной экономике на ... ... ... в ... ... влияют
неразвитость демократических и рыночных институтов, степень прозрачности и
сложности миграционного ... ... ... оплаты труда,
низкое качество оказываемых государством услуг.
4. Доказанно, что закономерности мировой экономики и ... ... ... ... ... ... роста эмиграции
высококвалифицированных кадров в таких осуществляющих реформы странах, как
Республика Казахстан.
5. Аргументирована необходимость пересмотра ... и ... и ... политики по регулированию миграционных
процессов. Частью экономической политики должны стать меры по ... ... ... ... ... ... исследования.
Полученные в работе результаты диссертационного исследования могут
быть использованы в дальнейшей ... ... ... ... на ... и ... ... стратегий, как
среднесрочного, так и долгосрочного характера. ... ... и ... ... ... рыночной экономики,
связанных с развитием рынка ... ... ... помочь в
дальнейших научных и практических разработках экономической ... ... ... в ходе ... ... прежде всего, связаны с
вахными теоритическими положениями которые вносят новизну в ... роли и ... ... ... в ... перехода к
полноценным рыночным отношениям.
SUMMARY
Mukhamedov Abu Orynbasaruly
“The Economic Issues of the State Regulation of ... 08.00.05 - ... and national economy ... object of the research work is the current ... of the Republic of ... after the ... ... topic of the research is the modern development of migration
tendencies in Kazakhstan.
The methodological bases of the ... The ... ... the World ... Science and the works of CIS, near and far ... ... have been the basis for the given ... source of the work has been the prognosis that the economy of ... country - ... ... into ... economy.
It is based on the assumption that the complex social - economic ... needs the ... analysis of ... is the very way ... the aims and ... of the paper.
While researching migration, the harmony of various ... ... ... and dynamic methods, ... and factor
analyses should be taken into consideration. Besides, the ... ... ... of ... ... on the economy requires much ... the ... analysis of the interaction of economy-society-
man. Along with well-known economic research methods, the structural-action
method has been also widely applied, which enables to consider the ... their ... In our ... all these facts give the full basis ... the research results and ... ... original and well-
based.
The scientific results taken by the researcher.
While investigating the topic, the following results have been received ... ... The increase and ... of ... processes is completely
interconnected with the ... ... ... ... ... and its human ... As a result the mechanism
of interdependency and interconnectedness of all these factors has
been revealed.
2. The nature and the essence of the ... ... have ... as a result of the research of the complex and ... of ... Besides, the ... consequences of
migration increase, particularly, for the ... ... were ... It was illustrated, that the insufficient development of ... market ... the level of the ... of migration laws
and ill quality of public service are the main factors ... ... ... into ... in terms of ... ... It was proved that, the increase of the competent ... ... abroad in such ... as Kazakhstan with many reforms taking
place, is mainly caused by the world economic laws and ... The ... of revising the ... and criteria of economic
regulations of migration ... was ... Measures should ... to create the national market of ... ... ... significance of the research results.
The research results can be applied in addressing the issues of ... of ... ... on economy and in planning an ... ... strategies of migration. In-deep research of ... and problems in the ... of a market – oriented ... make an ... ... to the ... of economic theory,
particularly, in working out the scientific-practical issues of economic
theory. Finally, research results are ... ... ... give an ... to understand the character, specific features,
role and consequences of population’s migration during the ... market ... in a new ... ... ... климаттық
Этникалық
Демографикалық
Моралды психологиялық
Халықаралық білім беру бағдарламалары
Бір қатар елдердің жан басына шаққандағы табысы, экономикалық жағдайы,
әлеуметтік өмір сұру ... және оның ... ... қозғалуы
Шет елде білім алу
Жаһанданудағы еңбек нарқының мамандануы
ТҰК және оның сұранымы: ... ... ... ... ... ... ұйымдар (ХҰҚҚ, ХҰЕ, БҰҰ)
Елдер арасындағы бәсекелестік және мамандар ұшін күрес
Мемлекеттердің аймақтық бірігуі, заңдар, мөлшерлер (нормативы), талаптар
Ғылыми-техникалыќ прогресс, мамандарға қажеттілік
Көші-қонның ... мың ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әлеуметтік басқарудың қағидалары мен мәні8 бет
1723 ж. Қазақ даласындағы тойтарыс10 бет
1930 жылдардағы Қазақстанда күштеп ұжымдастырудың зардаптары47 бет
1931-1933жж. ашаршылық8 бет
XVII-ші ғасырдың соңы – XVIII ғасырдың ортасына дейінгі қазақ-қалмақ қатынастары79 бет
XVIII ғ Қазақ-орыс қатынасы9 бет
«Айқап» журналы8 бет
«Қазақстан мен ресейдегі көші қон мәселесінің бақ тағы көрінісі»69 бет
«Қазақстан Республикасында көші-қон қатынастарын реттеудің мемлекеттік-құқықтық негізі» тақырыбына69 бет
«Қазақстандағы ұжымдастыру: тәсілі мен зардаптары»4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь