Қазақстан Республикасының жастар саясаты

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 ЖАСТАР САЯСАТЫН ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ
МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 10
1.1. Мемлекеттік жастар саясатының рөлі мен маңызы 10
1.2. Қазақстанның егемендігі . жаңа жастар саясатын қалыптастырудың алгы
шарты 12

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖАСТАР САЯСАТЫН
ҚАЛЫПТАСТЫРУ ҮРДІСІНІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ 18

2.1. Мәдениет пен білім саласындағы жастар саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.2. Жастарды әлеуметтік саладағы қорғау саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
3 МЕМЛЕКЕТТІК ЖАСТАР САЯСАТЫН ЖҮЗЕГЕ АСЫРУДЫҢ
БАСЫМДЫҚТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49

3.1. «Қазақстан . 2030» Стратегиясына орай Мемлекеттік жастар саясаты
дамуының перспективалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .49
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..56
СІЛТЕМЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...65
Тақырыптың өзектілігі. Тәуелсіз Қазақстанның қалыптасуындағы алғашқы атқарылуы тиіс мәселе жастар саясатының қалыптасуы, жүзеге асырылуы болып табылады. Бұл салаға басымдық берілуінің басты себебі Республиканың демократиясы мен экономикасы дамыған елге айналуға көмек болар тіректерді түзуінде жатыр.
Бүгінгі таңның ең ұлы мұраты - тәуелсіздік идеясын қалыптастыру болып отырғаны анық. Жас ұрпақтың санасын қалыптастыру мақсатында Республикамызда жастардың жаңа саясаты жасалуда, әлеуметтік белсенділік мәселесіне, республиканың мемлекеттік тәуелсіздігінің нығаюы барысындағы жастардың орны мен рөліне баса назар аудурылуда.
Біріншіден, қазіргі кезеңдегі ел дамуындағы ең өзекті мәселе мемлекеттің жастарға деген жаңаша қарым-қатынасын қалыптастыру болып табылады. Бұл жөнінде Елбасымыз Н. Ә. Назарбаев былай деген болатын: «Біз бұл ретте жаңа құндылықтар жүйесіне тезірек бейімделіп кеткен, болашаққа жаңаша көзқарасы бар жас ұрпаққа сүйене отырып, бұқаралық сананы төзімділікпен жаңғыртуға тиіспіз» [1]. Осы теориялық-әдістемелік тұжырымға еліміздің жүзеге асырып жатқан жастар саясатының маңызы мен рөлі жинақталған.
Екіншіден, Қазақстан қоғамының дамудың жаңа сатысына көтерілген кезеңінде жастар әртүрлі әлеуметтік топтардың конгломератынан тұратын (топтарды) ерекше демографиялық топты құрап отыр. Ол топ саяси көзқарастарымен, ұлттық құндылықтарға деген ұмтылыстарымен ерекшеленеді.
Үшіншіден, қазақ ұлты жастарының ұлттық идеясы өз дәрежесінде емес. Оны тіл, діл, дін, салт – дәстүр салаларындағы келеңсіздіктерден байқауға болады. Олардың санасы жеке меншіктік, бай және кедей психологиясы дәрежесінен аса алмайтын жағдайда.
Төртіншіден, кейбір саяси партиялардың атынан шығып жүрген жастар ұйымдары акциялары арзан ырду - дырдулардан әрі бара алмауда. Оларды Отан сүйгіштік рухта, әртүрлі саяси күштердің жетегінде кетпейтіндей етіп тәрбиелеу қажет. Мақсат - Қазақстандағы мемлекеттік жастар саясатын корпоративтік мүдделер шегінен шығарып, оны жалпыұлттық дәрежеге көтеруде болмақ.
Бесіншіден, жастар арасындағы девиантты мінез - құлық көбеймесе азаяр емес. Есірткі мәселесі жастар үшін үлкен күрделі проблема. Оған қарсы күресті бүкіл қоғам болып жүргізіп,бұл мәселе қоғамдық ұйымдардың да алдындағы міндеттердің бірі екенін ескеру керек.
Мемлекеттік саясаттың басты мақсаты - жастардың шығармашылық, жаңашылдық қуатын қоғамды алға бастар күшке айналдыру. «Бақытты бала, бесікте еркін өседі» [2] - деп белгілі саясаткер Әлихан Бөкейханов айтқандай, алтыншыдан, бұл мәселе жастар арасында орын алып жатқан негізгі заңдылықтарды жинақтап және сараптап, ғылыми тұжырым мен ұсыныстарды қарастырып, мемлекеттІк жастар саясатын тұтастай ойластырғанда ғана шешімін таппақ. Осы айтылғанның барлығы егеменді Қазақстанның
1. Абсаттаров Р.Б., Садыков Т.С. Воспитание культуры межнационального общения студентов: теория и практика. Алматы, 1999. - 211
с.; Садыков Т.С. Теоретико-методологические основы модернизации системы
образования в Республике Казахстан. Алматы, 1997. - 360 с.; Садыков Т.С.
Интеллектуальный облик будущего. Алматы, 2005. - 157 с.;
2. Аллещенок С. В., Луков В. А., Поллыева Д. Р., Пучинский С. Б.
Некоторые подходы к формированию государственной молодежной политики РСФСР //Молодежь и общество: проблемы разработки и реализации региональной политики, Москва, 1991. - С. 5 - 6,
3. Алияров Е. Наша цель - объединение молодёжи// Новое поколение
2001.- 19октября.
4. Бөкейханов Ә. Шығармалар, Алматы, 1994. - 190 б.
5. Буренко В. И. Молодежная политика как управление социальными
проблемами молодежи// Молодежная политика КПСС: история и
современность, Москва, 1990. - 24 с.
6. Білім Министрлігінің ағымдагы архиві, 1994 жылғы Есебі, Қ. 1, Тізбе
1,Іс. 147, Парақ. 34-35.
7. Время по Гринвичу, Алматы, 1999. - 30 ноября
8. Государственный доклад 2000, Астана, 2000. - 37 с.
9. Государственный доклад 2000, Астана, 2000. - 39 с.
10. Государственный доклад 2000, Астана, 2000. - С. 72-73.
11. Государственный доклад 2000, Астана, 2000. -С. 72-73.
12. Деловая неделя, 1995. -№ 27.
13. Елшібай Ғ. Бес мың бала қайда кетті?. // Жас Алаш, 2005. - 2 маусым
Сонда.
14. Есимов А. С. Приватизация - основа реформы сельского хозяйства
//Саясат,1996.-№І.-С.4-6.
15. Ертысбаев Е. К. Казахстан и Назарбаев: логика перемен. Алматы, 2001.
- 573с.,
16. Ертысбаев Е. К. Демократизация в Казахстане: 1990 - 2000 годы. Выступления, статьи и исследования. Алматы, Атамура, 2001. - 352с.;
17. Жұмабаев М. Мен жастарға сенемін. // Жас азамат, 1918, №1, 18-
тамыз.
18. Жастар ісі жөніндегі Министрліктің Есебі... С. 2.
19. Ильинский И. М. Молодежь СССР: новые явления и тенденции. //
Молодежь-88. Москва, 1999. - 3 с.
20.Индикативный план социально-экономического развития
Республики Казахстан на 1999-2005 годы, Алматы. -1998. Глава 23, п. 3.
21. Казахстанский патриотизм как ведущий фактор консолидации
общества на этапе становления и развития республики Казахстан как суверенного государства, Алматы, 1996. - С. 18-31.
2 2. Калашникова Н. П. Государственная политика в области защиты прав детей в Казахстане. Автореферат диссертации кандидата политических наук, Астана, 2002. -27с.; КалетаевД.А Взаимодействие государства с молодёжными объединениями в контексте реализации государственной молодёжной политики Республики Казахстан, Автореферат диссертации кандидата политических наук, Алматы, 2003. - 34 с.;
23. Курамысов О. А. Молодежная политика Казахстана: история, опыт,
современность. Автореферат диссертации кандидата исторических наук.Алматы, 1994. - 31 с.;
24. Мухитов А. А. Развитие молодежной политики в Казахстане, Алматы,
1999.-121с.
25. Макаревич Э. Германия: программирование человека. // Диалог, 1994.
№5.-С. 58-75.
26. Молодежь Республики Казахстан, Алматы: Казинформцентр, 1994. -
39с.
27. Мыңжылдық табалдырығындағы Қазақстандағы даму саласындағы
Б¥¥ мақсаттары, Алматы, 1989. -176.
28. Малинецкий Г. Г. Нелинейная динамика - ключ к теоретической
истории? // Общественные науки и современность, 1996. -№ 4. - С. 98-112.
29. Зарбаев Н. А. Стратегию-2030 претворять молодым (выступление
в КазГНУ им. Аль-Фараби) // Казахстанская правда, 1998. - 6 января.
30. Назарбаев Н. Ә. Барлық Казақстандықтардың өсіп-өркендеуі,
қауіпсіздігі жэне ел - ауқатының артуы. Қазақстан - 2030. Алматы, 1997. - 60 31. Назарбаев Н. Ә. Ел Президентінің Халқына Жолдауы «Барлық Казақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және ел - ауқатының артуы.Қазақстан - 2030». Алматы, 1997. - 42 б.
32. Назарбаев Н. Ә. Барлық Казақстандықтардың өсіп-өркендеуі,
қауіпсіздігі және ел - ауқатының артуы. Қазақстан - 2030. Алматы, 1997.-36.
33. Назарбаев Н. А. Выступление на сессии АН РК, посвящённой 50-
летию ее образования // Учитель Казахстана, Алматы, 1996.
34. Назарбаев Н. Ә. 2030 Стратегиясын жүзеге асыру - жастардың
еншісінде. // Егемен Қазақстан, 1998. - 12 қазан.
35. Назарбаев Н. Ә. Тәуелсіздігімізге бес жыл, Алматы, 1996. - 3 б.
36. Назарбаев Н. Ә. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік жэне саяси
жедел жаңару жолында» ел Президентінің халыққа Жолдауы, 2005. -176. 37.Назарбаев Н.Ә. Барлық Казақстандықтардың өсіп-өркендеуі,
қауіпсіздігі және ел - ауқатының артуы. Қазақстан – 2030.Алматы, 1997-21 б
38. Программа действий Правительства Республики Казахстан на 1998-
2000 годы // Вечерний Алматы, 1998. - 15 апреля.
39. Программа поддержки и развития малого предпринимательства на
1997-98 годы по городу Алматы, // Вечерний Алматы, 1997. - 31 октября.
40. Панорама, 1996. - № 41. - октябрь.
41. Панорама, 1996, № 46, ноябрь.
42. Сократ, Сочинения. Москва, 1956. - 197с
43. Стенограмма встречи Президента РК Н. А. Назарбаева с лидерами
молодёжных движений Казахстана, Астана, 2000. - 4 октября. - 15с.
44. Тасмагамбетов И. Н. и др. Казахстан: эволюция государства и общества,Алматы, 1996. - 390с.; Касымбеков М. Б. Становление института президентства в Республике Казахстан. Астана, Елорда, 2000. - 56с.;
        
        Қазақстан республикасының
Жастар саясаты.
Қазақстан Республикасы Алматы, 2007
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.........................................................3
1 ЖАСТАР САЯСАТЫН ЗЕРТТЕУДІҢ ... ... ... ... Мемлекеттік жастар саясатының рөлі мен маңызы 10
1.2. Қазақстанның егемендігі - жаңа жастар саясатын қалыптастырудың алгы
шарты 12
2 ... ... ... САЯСАТЫН
ҚАЛЫПТАСТЫРУ ҮРДІСІНІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ 18
2.1. Мәдениет пен ... ... ... ... ... ... қорғау
саясаты.........................................33
3 МЕМЛЕКЕТТІК ЖАСТАР САЯСАТЫН ЖҮЗЕГЕ АСЫРУДЫҢ
БАСЫМДЫҚТАРЫ................................................................
...............................49
3.1. «Қазақстан - 2030» ... орай ... ... ... ... ... ... Қазақстанның қалыптасуындағы алғашқы
атқарылуы тиіс мәселе жастар саясатының қалыптасуы, ... ... ... Бұл ... ... берілуінің басты себебі Республиканың
демократиясы мен экономикасы дамыған елге айналуға ... ... ... ... таңның ең ұлы мұраты - тәуелсіздік идеясын қалыптастыру болып
отырғаны анық. Жас ұрпақтың санасын қалыптастыру мақсатында Республикамызда
жастардың жаңа ... ... ... ... мәселесіне,
республиканың мемлекеттік тәуелсіздігінің нығаюы барысындағы жастардың орны
мен рөліне баса назар аудурылуда.
Біріншіден, қазіргі кезеңдегі ел ... ең ... ... жастарға деген жаңаша ... ... ... Бұл ... ... Н. Ә. Назарбаев былай деген болатын: «Біз
бұл ретте жаңа ... ... ... ... ... ... ... бар жас ұрпаққа сүйене отырып, ... ... ... ... [1]. Осы теориялық-әдістемелік тұжырымға
еліміздің жүзеге асырып жатқан жастар саясатының маңызы мен ... ... ... ... жаңа ... көтерілген
кезеңінде жастар әртүрлі әлеуметтік топтардың конгломератынан тұратын
(топтарды) ... ... ... ... ... Ол топ ... ... құндылықтарға деген ұмтылыстарымен ерекшеленеді.
Үшіншіден, қазақ ұлты жастарының ұлттық идеясы өз дәрежесінде емес.
Оны тіл, діл, дін, салт – ... ... ... ... Олардың санасы жеке меншіктік, бай және ... ... аса ... ... ... саяси партиялардың атынан шығып жүрген жастар
ұйымдары акциялары арзан ырду - дырдулардан әрі бара алмауда. ... ... ... ... ... ... жетегінде кетпейтіндей етіп
тәрбиелеу қажет. Мақсат - Қазақстандағы мемлекеттік жастар ... ... ... ... оны ... дәрежеге көтеруде
болмақ.
Бесіншіден, жастар арасындағы девиантты мінез - құлық көбеймесе ... ... ... ... үшін үлкен күрделі проблема. Оған қарсы
күресті бүкіл қоғам болып жүргізіп,бұл ... ... ... ... міндеттердің бірі екенін ескеру керек.
Мемлекеттік саясаттың басты мақсаты - ... ... ... ... алға бастар күшке айналдыру. «Бақытты ... ... ... [2] - деп ... саясаткер Әлихан Бөкейханов
айтқандай, алтыншыдан, бұл мәселе жастар арасында орын алып жатқан негізгі
заңдылықтарды жинақтап және ... ... ... мен ... ... ... саясатын тұтастай ойластырғанда ғана шешімін
таппақ. Осы айтылғанның барлығы егеменді Қазақстанның
стратегиялық бағыттарының ... ... ... дипломдық жұмыс
тақырыбының өзектілігін айқындайды.
Мәселенің ғылыми зерттелу ... ... ... ... ... ... бірі болып табылады. Өткен он төрт жылдың ішінде
әлеуметтік және ... ... ... ... көрген ғылыми және
публицистикалық еңбектер жастар қызығушылығының қалыптасуы саясат тақырыбын
баян еткендігі байқалады. Кеңес ... ... ... ... ... мен диссертациялар негізінен идеологиялық бағыт
шырмауынан шыға алмады.
Қазақстан тәуелісіздігін алысымен ... ... ... ... жаңа ... ... ... кең өріс алды. Бірінші кезекте
Елбасымыз Н. Ә. Назарбаев рөлінің ел дамуындағы маңыздылығын көрсететін ... ... И. Н. ... М. Б. ... ... ... жөн [3]. Мемлекеттік дамудың жаңа сатысы бұрындары ... ... ... ... ... мен ... ... мүмкіндік береді. 1990-жылдардан бастап, жастар саясаты тақырыбы
ғылымының түрлі ... ... ... ... ... ... ... саясатының тұжырымын жасаудың заңды актілері
бола тұра, мемлекеттік органдар бұл мәселеде немқұрайлылық танытып ... ... ... ... өте үлкен екенін осы ... ... ... күн санап өсіп келе жатқандығынан байқауға
болады.
Бұл жас ұрпақтың күш-қуатын әлеуметтік, психология, ... ... ... ... ... ... құқық
және тағы басқа тәріздІ ғылым түрлерімен бірге зерттеуге ... Р. Б. ... Т. С. ... Е. 3. ... К. ... Л. А. ... С. Я. Дьяченконың, Ш. Е.
Джаманбалаевтың, Ж. Жоробековтың, Г. Ж. ... А. С. ... ... ... А. Т. Шайкеновтың, Е. А. Кузнецовтың, Ш.А. Құрманбаеваның,
С. 3. Нарматовтың, А. А. ... Т. С. ... ... А. Ш. Ишмұхамедовтың [4] және тағы басқа ғалымдар
ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру, елімізде орын алып ... ... ... ... және ... ... ... мәселелерді қарастырды. Республикамыздағы демократиялық
реформаларды жүзеге асырудағы жастар рөлін тарих ... ... ... О. А. ... Н. 3. Нығматуллин, А. К. Самаевтар
[5]. Жастар ортасында саяси-мәдениеттің қалыптасуы, ... ... ... ... Н. П. ... Д. А. ... В. ... диссертациялық жұмысына арқау болды [6].
Бұл зерттеулердің барлығы жастар ... ... ... ... - ақ, еліміздегі жастар саясатының қалыптасуы мен
жүзеге асу мәселесі әлі де ... дау ... ... жаңа ... сұранып тұр. Ғылыми жұмысты жазу барысында мерзімді баспасөз
материалдары пайланылды. Әсіресе, Т. ... Г. ... ... В. ... Ж. ... Т. Устинованың, А. Тесленконың, Д.
Қазымбетовтың және т. б. еңбектері көп көмектесті.
Қоғамның күн санап дамып бара ... және ... ... ала ... ескере келе жастар мәселесіне арналған
зерттеулер әлі де жетіліксіз, шикі екендігін атап өткім келеді. Жастар тобы
ортасындағы жаңа ... ... ... саяси мәдениеттіліктің
дамуы, ұлтаралық қарым-қатынас пен ғылыми, кәсіби белсенділіктің артып келе
жатқандығы назардан тыс қалып отыр.
Елміздің дербес, өз алдына жеке ел ... ... келе ... ... ... - жаңа жастар саясатын қалыптастырудың алғы
шарты» деген мәселеге ерекше тоқталуды жөн деп ... ... ... соң, ұлттық сана қалыптасып Қазақстан демократиялық дамудың сара
жолына түсті. Осы ... ... ... ... ... жаңа ... ... жастардың әлеуметтік белсенділігіне
әсер етпей қоймасы анық.
Жастар мәселесі мен ... ... ... ... ... ... жаңа тарихын ескеру өзіндік ... ... 1991 жылы ... ... кезде жаңа нарықтық катынастарға
көшкен кезде, мемлекеттік құрылымның жаңадан инстиуттарға ... ... ... ұғынықтылық және әдістемелік аппаратар ғылым саласында
қайта қарастыруда қажет етеді. «Жастар - Қазақстан ... он ... ... ... ... ... ... Ғалымдар бірінші кезекте
«жастар саясаты» дегенге анықтама беруі керек, себебі біз «жастар ... ... ... саясатын» сөз етеміз. Бірнеше ғылыми еңбектер «жастар
саясаты» дегенге өздерінше ... ... ... ... ғалым-
зерттеушілер бүл ұғымға жастардың жеке түлғасына әсер етпей олардың өмір
сүруіне жағдай ... ... ... өзіндік әрекеті деп
санайды [8].
Келесі бір зерттеушілер тобы бұл ұғым ... ... ... жүзеге асыруды және сақтаудағы теоретикалық-практикалық
негізділік деп ... ... ... ... ... жастардың қоғамдық-саяси
потенциалын және олардың ... ... ... ... ... ... ... Республикасындағы
мемлекеттік жастар саясаты туралы ... ... ... ... жүзеге асыратын және жастарды қолдауға бағытталған әлеуметтік-
экономикалық, саяси, ұйымдастырушылық және кұқықтық шаралар ... бұл ... ... ғалымдар: И. М. Ильинскийдің, Н.
Сердюкованың, В. Цыпленконың, И. ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейге көтерілуіне
көмектеседі»[10].
Ғылыми әдебиеттерде жастардың қоғамдағы орны ... ... ... Зерттеуші-ғалымдардың бірі жастарды әлеуметтік әрекеттің
субъектісі деп таниды. Біз бұл тәрбиелік процеске кері әсер ... ... деп ... ... қоғамның жаңа келбеті әлеуметтік топтағы
индивидтардың қызметіне өзіндік жаңалықтар қосуда. Жастар ... ... ... деп танығанда ғана оған белсене ... ... осы ... ... Мәселеге осы тұрғыдан қарау бірінші
кезекте мемлекеттің өзіне тиімді болмақ.
Жастар дамуын танып-білу деңгейіне баға ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік тұрғыдан қарау
жетіспейді. Жастар ортасында жаңа ... ... ... ... жаңа ... ұлтаралық мәдениет, жастардың ғылыми, кәсіби
белсенділіктері назардан тыс ... ... ... ойымызша, жастардың
шығармашылығы, саясатта жаңа бағыттардың пайда болуы, ... ... ... ... жолдарды табу, нарықтық қатынасқа өту кезінде
жастардың белсенділігін арттыру, жекеменшіктің жаңа түрлерін ... жаңа ... ... ... ... ... ... инфроқұрылымдарды дамыту, мемлекеттік қүрылымды басқару бағыты өзекті
болмақ. «Сөздерінде жалын бар, ... ... ... ар, Мен жастарға
сенемін!»[11] - деп Мағжан Жұмабаев ... ... ... ... мен ... ісінде плюрализм негіздерінің
қалыптасуы, халықтың тарихы, ұлттық мұрасы, адамзат құндылықтары мен ... және ... ... даму ... ... көкейкестілігі арта
түспек.
Соңғы кездегі саяси оқиағаларга қатысты жаңа ... ... ... зерттелінген мәселелерді қайта қарап шығу қажет. Бұл
үрдістер біріншіден, әлеуеметтік және жеке бас ... ... ... ... ... ... мен ... жаңа
құрылымның пайда болуына әсер етеді және саяси ... ... ... өзара айырбасына түрткі болады; үшіншіден, орын алып жатқан
өзгерістер мен жаңалықтардың эволюциялық ... ... ... ... ... ... етеді; төртіншіден, саяси арена
және саяси қайраткерлер мен фукнционерлердің жаңа типін ... ... ... ... ... ... зерттелуі
бірнеше себептерге байланысты. Біріншіден, Қазақстанның егеменді ел ретінде
танылғанына он төрт жылдан енді ғана ... Бұл ... ... жаңа ... ... ... толық танып болмады және қалыптасу процесі де әлі
аяқталған жоқ. Өткен уақыт ... ... ... ашық ... қоғам құрудағы тоталитарлық режимнен
өтпелі ... ... ... ... ... Біз жаңа
мемлекеттіліктің пайда болуының басында және оның саяси, ... даму ... ... Екіншіден, орын алып жатқан
оқиғалар мен процестерді зерттеудің ... ... ... енді ... Қазіргі кезеңде зерттеушілер, ғалымдар өзіндік
ерекшеліктерді, тенденцияларды, басымдықтарын, ... ... ... ... сараптап көрсетуге ұмтылуда.
Дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты Қазақстан Республикасының ... ... ... қалыптасуы мен жүзеге асуындағы ерекшеліктерін
сараптау болып табылады. Бұл мақсаттарға жету үшін төмендегідей міндеттер
белгіленді;- жас ... ... ... ... ... және жаңа әлеуеметтік-саяси жағдайдағы ... ... ... ... әдістемелік және теориялық ... ... ... ... қажеттілігін негіздеу;
- жаңа ... ... ... негізгі шарттардың бірі
ретінде
өтпелі кезеңдегі тәуелсіз ... ... ... ... ... ... әлеуеметтік
қорғау
мемлекеттік саясатын зерттеу, ұйымдастыру құрылымын сараптау;
- бұрынғы КСРО ... ... ... ... мен жаңа жастар
саясатын жүзеге асыру механизмдерімен салыстыра отырып ... ... ... ортасындағы ... ... ... ... ... ... ... мен қоғамдық ... ... ... ... ... қамту, жастардың бос уақытын ... ... ... ... жақсартуға арналган заңдар мен мемлекеттік құжаттар
негізінде теориялық-практикалық ұсыныстар әзірлеу.
Қорғауға ұсынылатын диссертациялық ... ... ... демократиялық, құқықтық және әлеуметтік бағыты
айқындалған мемлекет екенін ескере отырып, біздер үшін жастар саясатын
қалыптастыру және ... ... оңды ... ... ... ... саяси мемлекеттік құрылым, өндіріс тәсілі, нарықтық қатынастарға
өтудегі жаңа ... ... ... ... ... ... ... мен күрделіліктерге тап болғандығын
ескеру керек.
Қазақстанның тәуелсіздігін ... және ... ... демократиялануы және ... ... ... ... ... әлеуметтік-саяси белсенділігіне
әсер
еткенін ойдан шығармау қажет.
Мемлекеттік жастар саясаты күн ... ... ... ... жаңалықтар мен қоғамның жаңа ... да) сай ... ... ... ... ... реформаланушы
және шынайы идентификациялық ... - ... ... ... табылады. Жас ұрпақтың ұлттық санасы өзгеріп
жатқанын ескере отырып, жаңа мемлекетгік құндылықтардың қалыптасуы
жолында саясатты жүргізген жөн. Жастардың ... ... ... ... алуандығы, сөз бостандығы және адам құқы
тәрізді демократиялық құндылықтарды орнықтыру және жүзеге асыру ісі тіпті
өз дәрежесінде емес.
Егемендік алғаннан кейінгі жаңа ... ... ... ... ең ... ... тобы ... әлеуметтік
жағынан қамқорлыққа алу қажет. Бұл орайда жастар ... ... ... жүйелі түрде шешу қажет. Бұл өз
кезегінде
девианттық мінез-құлықты жастарды жөнге ... ... ... өршіп
кетпеуіне жәрдемдеседі. Жас ұрпақты әлеуметгік қорғау саясаты мемлекеттің
дамуында үлкен маңызға ие.
5. ... жаңа ... ... жүзеге асыру үшін,
мемлекеттік,
аудандық және жергілікті ... ... ... ... баса назар аударған жөн. Биліктің білім, денсаулық сақтау,
білім,
әлеуметтік қамсыздандыру, мәдени іс-шараларды ұйымдастыру және әрбір жеке
тұлғаның рухани ... өтей ... ... сауатты үйлестіре
білген жағдайында ғана «Қазақстан - 2030» Стратегиялық Бағдарламасының он
жылдықтарға жоспарланған бір тармағы ретінде ... ... ... ... ... ... ... рөлі мен маңызын және оның қалыптасуы
Қазақстанның ... ел ... ... ... ... бірі
болып табылады. Біздің еліміздің әлемдік демокартиялық қауымдастыққа
интеграциялануы ... ... ... таным, дәстүр, ... ... ... т.б ... ... қоя отырып,
әлемдегі өзге мемлекеттерден тәжірибе алмасуға да көңіл бөлу керек.
7.Саясаттанушы, заңгерлер және ... ... оқу ... ... ... ... курстар болмай отыр. Сондықтан соны жоспарға енгізіп, талапты
жастардың назарын қордаланып жиналған проблемаларды шешуге ... біз көп ... ... ... ... ... әр бағыттағы жастар ... ... ... ... құндылықтар мен қатар рухани
құндылықтарды да естен шығармайтын бірыңғай ұлттық мүддеге бағытталған
Республикалық ... ... ... ... ... жетілді.
Демографиялық жағынан алғанда
жастар Республикада көпшілікті құрайтынын ескеріп, Қазақстан Республикасы
Парламентінде жастардың әл-ауқаты мен жастар проблемаларын көтеру үшін
Жастар ұйымының атынан бір ғана емес кем ... он ... ... ... болуы керек.
Зерттеудің теориялық-әдістемелік негізі. Зерттеудің ... ... ... біз ... ... ... жастар
саясатына, экономканың элеуметтік бағытына, нарықтық қатынастарға, еңбек
мэселесі қарастырылған, білі, элеуметтік қамсыздандыу жэне т. б. ... ... ... ... - 2030», ... ... ... кіндігі», «Тарих толқынында», «Сындарлы он ... ... ... еңбектеріне, жолдауларына сүйенеміз.
Зерттеуде негізгі дереккөздер болып табылатын Президенттің республиканың
әлеуметтік-экономикалық дамуын ... ... ... мен ... ... ... ... дамыту мэселесіне жаңаша қарап, талдау
аңғарылады.
Зерттеудің ... ... ... ... Республикасының
Конституциясы, заңдар мен өзге де заң ... Н. Ә. ... ... ... ... ... сөздері, ағымдағы
мұрағат құжаттары, ... және ... да ... ... ... Мәдениет министрінің мемлекеттік жастар саясатына,
саяси ... мен ... ... ... ... ... ғылыми жарияланымдары құрайды.
Демократиялық, экономикалық жағдайдың жаңа ... ... ... ... беру мен ... ... ... жастары - 2000» жобасының ... ... ... ... республикалық әлеуметтік зерттеулерінің, 1999 жылғы
халық санағының қорытындылары ... ... ... ... ... тапсырысы бойынша 1999-жылы Қазақстанда басылған «Азаматтық
даму туралы ... 2004 ... ... ... ... ... шешу жолдары», 2003-2004 жылдары жарық көрген ... ... ... ... ... сараладық.
Зерттеудің хронологиялық шегі. Қазақстаннық 1991 жылы Егемендік алған
тұсынан бастап, бүгінгі күнге дейін. Мемлекеттік жастар ... ... ... ... ... соңғы онжылдықтар қарастырылды.
1 ЖАСТАР САЯСАТЫН ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Мемлекеттік жастар саясатының рөлі мен маңызы
Бұл ... ... ... ... ... және ... ... Жастардың әлеуметке бейімделу мәселесі
Қазақстанның тәуелсіз ел ... ... және ... ... жүргізіліп отырған жастар саясатының қалыптасу процесіне ... ... ... ... ... ... ... прогрессивті даму процесіндегі жастар рөлі,
халықтың әлеуметтік-демократиялық тобы ретінде саналатын жастар ... жэне әлем ... ... ... ... ... ... мен
жалпы бағыттар қарастырылады.
Жастардың әлеуметтенуі қазіргі қоғамда болып жатқан процестерден ... ... Бүл ... ... ... ... үшін жаңа мемлекеттік жастар
саясатын тереңірек жетілдіру қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... ерте ... әсер етеді. «Қазақстанның
Жастары» мемлекеттік бағдарламасын қабылдайтын уақыт жетті.
Қазіргі қоғамда жастар саясатын ... ... ... біріншіден, мемлекеттің ұзақ мерзімді стратегиясына негізделген жас
ұрпақтың қоғамдық-саяси қуатын реттейтін жүйе құру ... ... ... ... XX ... ... технологияның жарысқа түсер кезеңі
болса, XXI ғасыр идеялар мен ұйымдық құрылымдардың бәсекеге түсер тұсы.
Егер қоғамда білімді азаматтар көп болса, ноу-хау ... ... Жаңа ... жүзеге асуы жаңа әлемдік құрылым жағдайындағы
мемлекеттің орнын анықтайтын болады. Осы ... ... ... ... ... - ... ... кілті» - деп жиі
қайталайтыны сондықтан;
- үшіншіден, әлемдік тәжірибе көрсеткендей, нарықтық экономикаға
қадам басқан ... ... бір ... ... ... ... әлеуметтік
қамқорлықты қажет етеді. Жастарды елдің болашағы деп танитындықтан,
оларға қатысты әлеуметтік қорғау саясатын жастар саясаты аясында жүргізу
керек. Жастар ... ... ... бір ... ... дербестігі өз
соңынан төмендегідей ұсыныстардың болуын талап етеді.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... негізінде жас
ұрпақты қалыптастыру тұрғысынан болмауы керек.
Мемлекеттік жастар ... ... ... ... ... - ... құрлысындағы жастар ісі органдары. Бұл дегеніміз
республикалық
деңгейде жастар ... ... ... бір ... ... заңды
тұрғыда бекітілуі тиіс, жалпы ... ... ... қаржылық, материалдық және кадрлық ресурстар
шоғырлануы қажет.
Алайда, алғашқы кезекте мемлекеттік жастар саясатын ... ... ... ... ... мехнизмдерін ойластырып алған жөн.
Мұндай бағдарлама тұжырымды ұсыныстарға негізделуі керек. Оны зерттеушілер,
тәжірибешілер, мамандармен, ... ... ... ... ... әзірлеген жөн.
Басым бағыттар ретінде төмендегілерді алуға болады: мемлекет жастар
саясатын ақпараттық-сараптамалық жағынан қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ... ... құқығының
қорғалауын бақылау; жастар мен жасөспірімдер қылмысының алды-алу; жастардың
салауатты өмір ... ... ... ... құндылықтарды тануы;
дарынды жастарды қолдау; жас отбасыларды ... ... ... тәрбиелеу [12];
Бағдарлама тек қана жастарды әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... қолын созуға жарайтын
жастардың өсуіне де қолдау ... ... ... ... елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының
негізі болып табылады. Жастар саясаты өз кезегінде кез-келген елдің - алтын
қазығы. Сол ... де, ... ... ... ... ... жастардың белсенділіктерін көтермелеуіне; жастар
саясаты аясында өтілетін түрлі басқосуларды марапаттауына бағытталуы шарт.
Жастар саясатын ойластырып, жүзеге ... ... ... үшін ... ... ... Еліміздің әлеуметтік-экономикалық, саяси
басымдықтарының дамуы қоғам мен жастардың өзара түсіністікпен қарым-қатынас
жасауында жатыр.
Жастар саясатының маңыздылығы сондай-ақ ... ... ... ... ... өз ... танысып, қоғам алдындағы
міндетін сезінуімен түсіндіріледі.
Жастар саясатын ... ... ... ... ... бір ... екендігін мойындайды. Мойындай отыра, мемлекеттік
құрылымдағы жастардың рөлі мен орнын бағамдайды [13].
Осылайша, ... ... ... ... ... ... ... бағдаралама жасау идеясы пісіп жетілді.
2004 жылы мемлекеттік деңгейде қабылданған Қазақстан Республикасындағы
жастар саясаты ... ... осы ... ... ... ... деуге
болады.
Осы орайда, Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар саясаты
жастардың рухани, мәдени, ... ... ... ... мен дене ... үшін әлеуметтік - экономикалық, құқықтық, ... мен ... ... ... ... мүддесі үшін олардың
шығармашылық әулетін ашу мақсатында жүзеге асырылатындығын баса айтқан жөн
Елдегі қалыптасқан әлеуметтік-экономикалық, ... ... және ... ... туралы Заңды талқылап, кейбір мәселелерде
түзетулер енгізіп, бүгінгі күн ... ... ... әрі ... қызмет
ете алатын беделді құжатқа айналдыру қажет.
1. 2 Қазақстанның егемендігі - жаңа ... ... ... XX ... ... басында басталған
Республиканың тәуелсіздігі үшін күрес елді тарихи ақиқаттың алдына алып
келді. ... ... ... өз тұғырын тапқан елдің егемендігін
алып берді. ... ... ... ... ... ... тұрмыс-тіршілігін арттыратын саясат жүргізуге мүмкіндік алдық.
«Саяси және экономикалық реформалардың қазақстандық моделін ... ... ... ... жаңа қоғамдық құрылымды түзеу
экономикалық және саяси ... ... ... ... әлеуметтік құрылымның алмастырылуымен, ... ... ... еңбек қатынасының өзгеруімен байланысты. Осы және
басқа да үрдістер үлкен қиындықтармен және текетірестермен қатар өрілген
және ... ... ... ... ... халықтардың
арасындағы әлеуметтік қатынастардың бұзылғандығынан өте баяу дамиды.
Бүгінгі таңда кесел болып ... ескі ... ... ... ... адамдардың демократиялық және еркіндік құндылықтарын
бойына сіңіру жүріп жатыр. Өтпелі ... ... ... ... бірнеше әлеуметтік-экономикалық міндеттерді шешуді қажет
етеді.
Жастарды осы міндеттерді шешуге жұмылдыру, олардың әлеуметтік-саяси
белсенділігін ... ... ... жаңа ... ... бойына қазақтандық отаншылдық пен азаматтылық қасиетін дарыту
негізгі мақсат болып табылады. Бұл жағдайда, ... ... және ... ... өзіндік моделін табу өте маңызды. Жаңа модель ... ... ... ... ... ... ... қатынастарға сүйенетін дамыған елдердің сан ғасырлық тәжіриебесін
таңдауы қажет. Бұл тұжырымдаманың ең ... ... ... саясаты
құрайтыны сөзсіз.
Республиканың экономикалық-саяси, рухани-мәдени жағынан дамуы,
алдыңғы қатарлы ... ... және ... құндылықтарын
ескеріп, нарықтық қатынастарға өтудің сатысын қалыптастыра отырып
демократиялық мемлекет құру - ... үшін даму ... ... ... ... ... қазіргі кезде
қалыптасқан ішкі экономикалық-саяси жағдайларды және ... ... ... жэне ... ... этникалық ерекшеліктерін, қоғамның
тұрақтылығы мен ұлттық келісімін ескере отырып жасалады.
Мемлекеттік егемендік ұғымы өткен он жылдың нәтижесі көрсеткендей ... ... ... ... ... ... бұл экономикалық тәуелсізділікке қол жеткізу; Қазақстанның
әлемдік экономикалық қауымдастыққа мүшелікке өтуі; өтпелі кезеңде бұл
міндеттерді ... ... елді ... ... алып шығу үлкен
қажыр-қайратты талап етеді.
Екіншіден, мемлекеттік егемендік - ... ... ... ... ... саяси құрылымның қалыптасуы, қоғамдағы әрбір адамды қорғауды ... ... ... қарастыру, әлеуметтік таптардың бәріне тең
жағдай жасау.
Үшіншіден, ... ... - ... ... дәстүр
негізінде көркеюі, қоғамның тұрақтылығы ретінде ұлттық бірлік ... ... ... - ... және ... негізінде жаңа тұлғаны қалыптастыруды көздейді.
Жоғарыдағы мақсаттарға жету үшін қоғамның барлық прогрессивті күштерін
пайдалану қажет. Оның бірі - ... Бір ... ... өзі -әлеуметтік
қорғауды қажет етеді, екінші жағынан - олардың үлкен ... ... да, ... ... ... ісіне жастарды белсенді
араластыру керек.
ЕгемендІ Қазақстанның мемлекеттік құрылысына қосқан жастардың үлесі ... жаңа ... ... ... ... болды. 1991 жылдың 16
желтоқсанында «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы»
Заңы қабылданысымен тарихта ... рет ... өз ... әлемдік
қауымдастыққа өтуі басталды [14].
Қазақстан Республикасы мемлекетін құрудың алғашқы ... ... ... рөл ... Бұл 1986 жылдың желтоқсанындағы жастар өздерінің
демократиялық көзқарастарын танытқанынан ... 1991 жылы ... ... ... ... ... жеке ... бостандығы
мен адам құқықтарын қорғауға негізделген демократиялық қоғам құруды
сезінуінен ... ... Бұл ... ... ... ... деп атауға
болады.
Кез келген елде, саяси жүйеде жастардың қолдауына ие бола ... де аса ... ... ... Бұл заңдылық әрбір елдің
идеологиясына, оның ішінде жаңадан құрылып жатқан ... де ... ... ... ... ... өткен ғасырдың 30-жылдарында АҚШ-
та жүргізілген Франклин Рузвельттің жастар бағдарламасын алсақ болады. Жас
американдықтардың ... ... ту етіп ... ... ... жұмыстар жүйесімен елді қысылтаяң шақтан алып шықты.
Жапон билеушілері де осы ... ... ... ... Дәстүрлі жапон
құндылықтары мен жапон ұлтының өзіндік ... ... ... ... ... қалыптастыруға жұмылдырылды [17]. ... кері ... ... ... да ... Мысал ретінде,
«Юнгфольд» тәрізді неміс ... ... ... ... ... ... ... болады [18]. Германияның ұлтшыл партиясы
жастарды тәрбиелеудің социалистік жүйесін өте ... ... ... уағыздардың өңін айналдырып, жалпы адамзаттық құндылықтарды
жоққа шығарды. Бұл жастардың ... ... ... сенуге, ал
немістердің екінші ... ... ... ... ... саясатының қалыптасу мәселесіне қайта оралатын
болсақ, 1991 жылы жастар қоғамның барлық бөлігіне әсер ете ... бір ... ... ... ... айналды.
Мемлекет пен жастар ұйымдарының арасындағы қарым-қатынасты реттеуде
1991 жылы Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... ... ... ССР-нің
мемлекеттік жастар саясаты туралы» заңы жетекші рөль ... ... ... ... де, ... ... де қоғамға заңды
түрде араласа алатын әлеуметтік-демографиялық топ ретінде танылды. Алайда,
жастар ұйымдарының басшылары бұл ... ... ... кезеңде (1992-1995 ж. ж. ) Парламентте және басқа да ... ... саны аз ... Бұл жаңа ... саяси тәжірибесіздіктен,
саяси технологияның ... ... ... ... ... деп ... жөн. Дәл сол ... қызметке кадр дайындайтын номенклатуралық жүйе ... Бұл ... ... жас шенеуніктерді компартия «тәрбиелеп» келгені
бізге белгілі. Бүл үшін ... ... одан соң ... ... қабілеттері жоғары және карьераны алдыңғы орынға қоятын
жастар іріктеліп алынатын. Кеңестік ... ... ... «кадрлық
жұмыс» талаптарына жауап бере алатын адамның
жеке қасиеттері төмендеп, болашақ ... ... ісі ... кетті.
Кадрлық іріктеу жүйесін бұзған протекционизм ... да ... ... ... ... жастар ұйымдары басшыларына кәсіби дайындығы
төмен кадрлар келді. Жаңаша басқару әдіс-тәсілі болмағандықтан ... ... ... ... позициясын коммунистік номенклатураның бұрынғы өкілдері
иемденді. Жастар жас мемлекеттік басқарылым құрылымдарына қатыспағандықтан
мемлекет ... ішкі ... ... ... осы ... ... де, ... ескі жоспарлы экономикадан, нарықтық қатынастарға
өтуде ... ... ... ... ... ... салаларында білім алған жастар арасынан бизнес-элита қалыптаса
бастады.
Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында жастарды мемлекеттік ... ... ... сол ... ... ... ... да
жүргізІліп жатты. Олар жастар ұйымдарының жұмыстарын жаңа ... ... ... ... ... ... мақсатында
дарынды жастарды іздестіру шаралары жүргізілді. Осылайша, 1992 жылы «XXI
ғасыр иңтеллектісі», ... ... ... ... жоғарғы сынып оқушыларының «Жігер» ... XXI ... ... және т. ... ... мүше ... өзге ... алдында көзге
мақтанышпен көрсетер жайттар саясаттан бастап экономикаға дейін, спорттан
бастап рок ... ... ... ... ... ... ... мамандармен, студенттермен алмасу елдің ішкі
саясаттағы ашықтығын көрсетіп, мемлекеттің дамуына ... ... ... ... ... байланысты проблемаларды шешетін ... ... құру ... ... Бұл ... ... елдер алдында беделдің артып, жастардың саяси ... ... ... ... ... ... бағыттауға көмектеседі. Жастардың мәселелеріне қатысты құрылымдар
әлемнің 42 елінде ... ... ... ... Германиядагы отбасы, қарт
адамдар, әйелдер мен жастар ... ... ... Германия
Халықаралық Бюросын атауға болады. ... ... ... проблемасымен айналысатын арнайы басқарма бар. Оның аппаратында 3
мыңға жуық ... ... ... ... 1995 жылдың соңынан
бастап, Франциямен студенттер алмасу тәжірибесі енгізілді. ... ... ... жас мамандармен алмасу ісі 1992 жылы жолға қойылды.
Біздің елдің Германиямен жастар ісінде ... ... ... тарихи
жағдайлар да себепші болып отыр. Қазақстанда неміс диаспорасының көптеген
өкілдері өмір ... Жыл ... ... ... ... мәселесіне
қатысты семинарларға біздің елден жастар ісінің мамандары, әлеуметтік
қызметті ұйымдастырушылар, ... ... жас ... ... ... ... ... бәсеңдету мақсатында
Германияның федералды министрлігі жеке кәсіпкерліктің ... және ... ... ... ... ... тіл ... жұмыс істеп, ақпараттық-анықтамалық орталықтар құрылған. ... ... ... ... ... үш ел ... ... бағдарламасы өте жақсы жұмыс істеуде. Халықаралық ... ... ... ... ... шетелге шығьш қоймайды, сол тәрізді біздің елге ... сол ... ... ... ... ... нығайту процесіндегі жаңа жастар саясатын
жасауға негіз болған жастар мен мемлекет арасындағы қарым-қатынастың келесі
бір маңызды ... ... Ол - ... ... ... шарттарының бірі, нарықтық қатынастар мен либерализациялану тұсындагы
жас ұрпақтың рөлі.
КСРО ыдырауынан соң, «ауру» экономиканы мұраға ... ТМД ... ... сезінді. Посткеңестік республикалардың әлеуметтік-
саяси жүйесі үшін оның ... ... аса ... ... ... ... монополия кезІнде дамыған жэне әлемдік қауымдастыққа
өтуде бэсекелестікке төтеп бере ... ... ... ... оңай
емес. Экономикалық тәуелсіздікке қол жеткізу белгілі бір уақыт ... ... Ұзақ ... өмір ... ... ... бір күнде
бұзып, жаңалау мүмкін емес.
Қазақстанның болашағы - қоғамның идеялық бірлігінде - деп аталатын
кітапшасында: «Міне, сондықтан да жаңа ... ... ... ... орын алады»[15], - деп атап көрсетеді Елбасы Н. Ә.
Назарбаев.
Экономиканы ... ... ... мәні мен мазмұны бір әлеуметтік-
экономикалық жүйеден екіншісіне өту кезінде өзінің экономикалық, шарушылық
және саяси ... ... ... түрде дер кезінде түзеп,
өтпелі кезеңнің ... мен ... ... ... өтіп,
қоғам мен экономиканы жаңа қоғамдық-саяси және экономиалық жағдайға
дайындау, ... ... ... ... ... ескертіп отыруға
негізделеді.
Өтпелі кезеңнің алғашқы сатысының барлық мәселелері сапалы түрде
шешімін ... жоқ. ... ... ... ... ... сақтау,
мәдениет саласы тіпті құлдырап кетті де, оларды жөнге келтіру мәселесі
белгіленбеді.
Жастар ісі ... ... ... ... кәсіпкерлігін
дамыту заңдары негізінде нарықта тапшы мамандарды дайыдау ісін қолға ... ... ... ... ... осы ... үшін қысқа
мерзімді курстар ұйымдастырылды.
Осылайша, нарықтық құрылымдарды қалыптастыру мен оларды ... ету ... ... кейде қарама-қарсы жүріп отырды. Бұл өз
кезегінде тәртіпсіздік пен жұмысқа деген селқостыққа, ... ... ... ашық түрде алдап-арбауға алып келді. Десек те,
1993 жылдың орта кезіне қарай өз ішіне 34 млрд. сом ... ... ... 180 банк (оның ішінде 97 коммерциялық, 60 жеке, 9 кооперативтік) енетін
нарықтық инфроқұрылымның тармақталған ... ... Сол ... 4, 9 мың ... орны бар 5 ... 21, 2 млн. сом ... ... 37 сақтандыру компаниялары және 56. 6 млн. сом қаржылық қоры бар ... ... ... ... ... [19]. Жаңа ... ... басқарушыларының орташа жасы 31, 4-ті құрады. Басқарма мен бөлім
басшыларына шамамен 30 ... ал 5 мың ... ... тек 3 ... ... ... құрады. Тұтастай алғанда республикадағы нарықтық
инфроқұрылым қажыр-қайраты мол жас экономистермен толықты.
Нарықтық ... ... жас ... рөлі өсіп ... Бұл жаңа ... түрлерімен және жас элитаның білім ... ... көп ... ... ... дағдылары
мен мамандық таңдауға деген шарттардан шығатын еңбек потенциалының дәстүрлі
реңкімен байланысты. Жаңа шаруа ... ... ат ... ... өз ... жеке корпоративті кәсіби одақтар құруға талпынды. Әр
жылдары Жас брокерлер Ассоциациясы, Республика ... ... жас ... мен менеджерлер Конгресі, Аймақты дамыту қоры,
«Қазақстан ... ... т. б. бой ... болатын. Алайда,
қоғамның баяу экономйзациялануынан, жастар арасындағы ескі ұжымдық сананың
сарқыншағынан, жастардың саяси мэдениеттілігінің төмендігінен және ... ... ... бұл ... ... ... жаңашылдықтың лебі қазақ ауыл жастарын да шарпып өтті. ... ... ... ... ... соң, 1990 жылдардың орта түсында
32 мың ауылшаруашылық құрылымдары жұмыс істеді [21]. Бұл салаға ... ... 840 мың ғана жас ... [20]. ... ... ауылдан қалаға ағылып,
жұмыссыздардың саны мен элеуметтік потологияның бүршік жаруына ықпал етуі
осы құбылыстың объективті экономикалық ... ... ... Өкінішке орай
осы жастар категориясына қатысты үкімет ешқандай бағдарлама (ең болмағанда
АҚШ-тағы «ұлы депрессия» ... ... ... ... ... да) әзірлемеді.
Осылайша, өтпелі кезеңнің қиындықтарына, республикадағы жалпы
бұқараның өмір сүру деңгейінің ... ... ... ... білім саласына бейімделіп қана қоймай, жаңа шаруашылық
құрылымдарын құруға ... ... ... бір ... тобы үшін ... өту ... ... қоғамда өзін-өзі көрсетіп,ойлағанын
жүзеге асыруға еркіндік алып берді. Біз тек жастар саясаты ... ... ... ... ... ... ... ғана қиын кезеңнен
қалған жараны емдей аламыз.
Біз жастар саясаты мемлекет пен қоғамның, ... мен ... ... ... ... қатарында болуы керек деп санаймыз. Ол
ұлттық-этникалық генофондымызды, қажетті әлеуметтік-экономикалық, саяси-
қүқықтық орта қалыптастыруға, жан-жақты даму үшін ... ... ... ... ... жастардың интеллектуалды жэне
білім деңгейін көтеруге бағытталуы тиіс.
Жастардың қызығушылығын жүзеге асыруды қолдай отырып, ... ... өзін алға ... жаңа күш ... ... ... ... саясатының негіздері жөніндегі
заң мемлекеттік ... үзақ ... ... ... ... ... керек жэне саяси мақсаттар мен тікелей байланысты
міндеттердің біртіндеп ... ... ... ... ... мемлекеттік қатардан нарықтық қатынастарға негізделген гуманды
демократиялық қоғамға ауысуда. Қазіргі жағдайда ... ... ... ... ... ... оның ... статусы
болып табылады. . Жастардың қолдануына ие болу үшін ... ... ... ... ... ... ... рухани дүниені
қалыптастыру жэне элеуметтік байланыстарға бағытталған кепілдігі бар
құқықтық механизм жүйесін ұсыну ... ... ... ... оңай ... Осы ... қазір немесе алдағы жылдарда жастар арасындағы
әлеуметтік қиындықтар мен оның орын алуын заң ... бір ... күш ... жөн. ... ... жас ... ... оның жаңа әлеуметтік ортаға бейімделуіне барынша ықпал етіп,
жастардың шығармашылық және интеллектуалдық ... ... ... ... аса керек.
Жоғарыда айтылғандарды • қорытындылай ... ... ... ... қалыптасуы жастардың элеуметтік жағдайын түзеуге,
Қазақстан азаматы атына лайық ... ... ... ... ... істеуге тартуга жэне басқа да мәселелерді шешуге мүмкіндік
туғызады. Демократиялық қоғам қүру ... ... ... жаңа
міндеттерді орындауды көздейді.'
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ЖАСТАР САЯСАТЫН
ҚАЛЫПТАСТЫРУ ҮРДІСІНІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
2. 1. Мәдениет пен білім саласындағы жастар ... ... ... ... ... ... ... Қоғамдағы саяси мәдениеттің құрамдас бөлігі ретінде саяси
күрестегі мән - ... ... ... ... мен ... ... ... саясаттың субьективті өлшемі болып табылады. Онда ... ... мен ... ... ... осы институттар мен
оның құрамдарына қоғам мүшелерінің ара қатынасы ... ... ... ... ... үшке ... ... билік стуруктурасына қатынасы, қоғамның басқа ... ... - ақ, жеке ... ... ... ... Бұл ... зерттеуімізде жастардың ... ... ... ... ... жастарының 1996 жылдың 9 - шы, 10 - шы қазанында өткен
бірінші ... ... ... Н. Ә. ... ... ... мақсат өз білімдерін арттыру» дегенді атап өтті [22]. Ол
мемлекеттің тегін орта білімнен бас тартпайтынын бекітті, сол ... ... ... ... ... Бұл деген мектептерді ... тыс ... ... т. б. ... салынатын салықтан
босатылатынын білдіреді. Сонымен қатар, Президент мектептерге ... ... ... ... да айтты. Мысалы, жаңа буын оқулықтарын шығару;
мектептерді компьютермен қамтамасыз ету; бағдарламалар жасау т. б.. ... ... ... ... ... ... ... Сол себептен мемлекет
жас мамандарды жоғары дамыған мемлекеттерге тәжірибе алмасуға жібереді.
Білім беруді дамытуды қамқорлыққа ... ... ... Н. ... ... ... менеджмент институты болып табылады.
Осыған байланысты ... ... ... ... - ақ ... ... ... емес. Шетелге шығу қажеттілігі туындамайды да.
Президенттің айтуынша, мұндай оқу ... ... құру ... ... жинақтау керек. Ал ең бастысы, жастардың білімге деген құштарлыгы
болуы тиіс, онсыз барлық бастаулар нәтижесіз болады» - деп ... ... ... ... ... ойын ... да ... өмірлік маңызы бар мәселелерінің бірі білім мен
кәсіби дайындық алумен байланысты. Қазақстан жастарына бүгінгі таңда ... беру ... 722 оқу орны ... ... ... мемлекеттік оқу
орындарында 99 535 адам оқиды. Соңғы оқу жылында Қазақстанның ... ... ... ... 55 445 ... ... дан 1999/2000 жылдарға дейін олардың саны 3 675 адамға
көбейді. Бүгінгде таңда бұл сан әлі ... ... ... модернизациялаудан, реформалардың
табысты өтуіне мүдделі қоғам жастардың білім алуын, үздіксіз ... ... іске ... ... ... ... отыр. Қазақстанның
ертеңгі күні толығымен жастардың білім ... ... ... ... ... ... және ... білім беру мен
сол салалардағы әлеуметтік мәселелерге талдау жасайық. Айта кететін ... ... беру ... қайта құру кезеңінің басында дағдарысқа
ұшыраған. ... ... ... ... ... ... ... интеллектуалдық дайындық коэфициенті бойынша дүние жүзінде үшінші
орын алған болса, ал 80-жылдардың басында 42 - орынға түсті. Бұған ... ... ... бөлінген мемлекет қаржысының азая беруі себеп болды.
Көптеген оқу орындарында ғимараттар, оқу корпустары, ... пен ... ... 60-70% ... жеке ... ... ғана жауап береді..
Әлеуметтік зерттеулердің ... ... ... мен
бойжеткендердің 45%-ы анағүрлым маңызды құндылықтардың ішінде жоғары оқу
орындарында білім алуды жатқызады. Бұл өз ... ... ... ... ... алу деңгейінің маңызының жоғарылығын айқындайды.
Қазіргі кездегі жастар арасындағы жоғары білім алуға деген сұраныс шындыққа
емес, ... ... ... ... ... оқу
орындарының түлектері арасындағы жұмыссыздықтың жоғары деңгейде ... ... ... 36, 7%-ы ... ... жұмысқа орналасуда
қиындықтарға ұшырайды). Аталған қорытынды келесімен түсіндіріледі: көбі
үшін ... ... ... ... ... өз ... алды (мектептен
кейінгі жұмыссыздықтан, әскери қызметтен қорғау). Дамыған ... ... ... мінез-құлық стандарттарының ықпал ету үрдісі
жүріп жатыр, жастардың халықаралық еңбек ... ... ... жүріп жатыр. Бұған жастардың экономист, заңгер
мамандығын меңгеруге ... ... ... ... ... ... болашақта
Қазақстан жастары негізінде заңгерлер мен ... ... ... жаңа ... ... ... мен ... игілікті
қамтамасыз етуші мамандықтарға қайта бейімделуі - ... ... ... ... ... тартымдылығы, болашақ қызметтің мазмұны
мен сипаты тұр. Бұл жағдайларда жастардың кәсіби анықталуы туралы айту
қиынға соғады. ... ... ... ... мен ... ... ... айту
тиімді.
Білім беру секторындағы қалыптасқан жағдай көбінесе ... ... ... ... Көп ... ... таңдауы материалдық ресурстардың өткір жетіспеушілігіне
байланысты анықталады.
Бүгінгі таңда республикамызда басталған реформа білім берудің ... ... ... ... Бұл ... ... ... жаңа ұрпақ қалыптастыру идеясы аталды.
Осыған байланысты білім беру қызметі де ... Енді бұл ... ... ... рухани өндіріс саласы.
Республика үкіметінің міндеттері 1998-2000 жылдардағы ... ... ... ... ... ... мен ... арттыру
мақсатында» [23] реформадан өткізу қажеттілігі нұсқалған. Онымен қазіргі
жүйенің артта- қалып қойғандыгы мен төмен сапасы ... ... ... пен ... ұлттық байлықтың қатарына
жатқызылуда, ал адамның рухани саулығы, оның әр ... ... ... кең ... шығармашылыққа ұмтылу мен стандарттан тыс
мәселелерді шешу ... ... ... ... факторына айналады.
Қазақстанда 1990-шы жылдарда білімге, ғылымға және мәдениетке бөлінген
шығындардың ... ... ... жатты. Олар қазіргі кезде, түрлі бағалау
бойынша, жалпы ішкі ... 0, ... ғана ... ал ... және ... бұл ... ... төмен түспейді [24].
Әрине, «Мемлекеттік жастар саясаты туралы» заңның 7, 10-баптарында
бекітілген ғылыми шығармашылыққа қатысу мен ... ... ... алу ... ... ... ... жастар қүқығының кепілі түрлі білім
алудың формаларын жасауға, әрбір түлғаның ... ... ... ... ... олардың іске асырылуы автоматты түрде өткен жоқ, жылдан-жылға
нарықтық қатынастармен, уақыт ... ... ... ... ... ... барлығы оқу орындарының мәртебелерін әкімшілік
тұрғыда көтеру менжүргізілді. ... ... ... ... ... ... ... дэстүрлі қабылдау емтихандары
тестілеуге ... ... ... ... ... ... ... жүктемесі ауырлай түсті, еңбек ақыны уақытысында
төлемеу, жағымсыз болса да, үйреншікті құбылысқа айналды.
Сонымен ... ... емес ... ... ... жоғары оқу
орындарындардың көбеюі бәсекелестікті құра бастады. Олар ... ... ... ... төленетін төлемақы) тартып, оларға
қажетті мамандықтар бойынша білім беруін ... ... ... ... ... оқу ... заңға сәйкес
мемлекетке қажетті мамандықтарды дайындайтын факультеттерге ... ... ... ... мүмкіндік алды. Айта кететін жағдай,
мемлекеттік жоғары оқу орындарында ... ... ... ... ... ... ... қалды.
Бұл жағдайда жоғары оқу орындарындарға ... тыс ... ... ... ... ... ... балалар, ата-анасының
қамқорынсыз қалған балалар алынды.
Барлық жоғары оқу орындары мен арнайы орта оқу орындарында ауылдық
квота ... ... ... жалпы алғанда, ауыл жастарына днген ауыл.
Қазақстан халықтары Ассамблеясының бірінші сессиясыньщ ұсыныс ... ... аз ... халықтарына жоғары оқу орындарындарға қабылдау
жоспарының 10%-ы мөлшерінде жеңілдік жасалған болатын. ... іс ... ... ... мүмкіндік болған жоқ, себебі оларды бақылау
механизмдері мүлдем болмаған ... ... ... қамтамасыз етуді іске асыру
мақсатында «Арнайы орта оқу орындары туралы» Типтік ... ... ... ... ... өндірістік салаға арнайы мамандарды дайындаушы
техникумдарды қайта мамандандыру жұмыстары жүргізілді.
1991-1995 жылы ОАОО-да жаңа ... ... ... ... ... ... ... материалдық-техникалық қамтамасыз ету мен өткізу. 1993 жылы 24 ... № 240 ... жаңа оқу ... ... жасау туралы»
Білім министрлігінің жарлығына сәйкес [26] 1994 жылдың 1-қыркүйегінен
бастап оқу ... ... ... ... 180 оқу ... жылы ... бюджет туралы» Қазақстан Республикасының
заңымен оқушылар мен студенттер стипендияларының ... ... үшін ... ... үш еселі көрсеткішінің 80%-ын, ал жоғары оқу орындары
үшін ... ... бұл ... ... 3, 7 есе көп. ... балалар,
ата-анасының қамқорынсыз қалған студенттер мемлекет қамқорына алынды (тегін
тамақтану, киім-кешек, жатақхана). Сонымен қатар тамақтану мен киім-кешек
қүнынан 3% ... ... ... жеке ... ... ... ... қалалық көліктерге жол билеті берілген.
Оқушылар мен студенттерге ... ... ... мен ... ... ... жасалған. 3000-нан астам дарынды студенттер
мен аспиранттар конкурстық ... ... ... жіберілді (батыс
мемлекетері мен АҚШ-қа 2762 адам, ТМД ... - 218). ... ... ... ... Н. Ә. ... «Қазақстан
Республикасының Президентінің халықаралық «Болашақ» стипендиясын тағайындау
туралы» жарлығына сәйкес 1995-1996 оқу ... 370 ... ... ал бұл ... ... жылы 3000 ... жетіп отыр.
Шетелдегі оқу орнына төленетін ақша көлемі 25 мың АҚШ долларын құрады [27].
Сол ... ... ... және орта оқу ... ... ... ... көмек беру мен несиелеу қоғамдастықтары,
кәсіпкерлікті демеу қауымдастықтары тағы ... ... ... Олар
жастардың өмірін жеңілдетіп, нарықтық қатынастарда жұмыс ... ... ... жаңа түрі ... ... одағы
мен жерлестік ұйымдар болып отыр.
Жастар, туризм және ... ... ... ... ... ... ат ... Мысалы, Қызылордалық басқарма жұмыс беру
орталығымен бірлесе отырып, ... тыс ... ... жұмыспен
қамтамасыз етуін ұйымдастырған. Көптеген студенттер почтаны аудандық
бөлімшелерде, инвестициялық қорларда, балалар бақшасында, ... ... ... ... мен супервайзерлер болып, шет тілін білетіндер
бірлескен фирмаларда қызмет істей бастады.
Көкшетауда жетім студеттерге ауыл ... ... ... орталығы» үлкен көмек көрсетіп отырды. Қалалық медицина ... ... ... ... көмек көрсетуші студенттерге
ынталандыру сыйақылар беріліп түрды, ал педагогикалық ... ... ... жетІм балаларға уақытысында алты шағын жалақы көлемінде ақша
төленіп отырған. Оқу орнын бітірушілерге сол ... ... ... ... ... отырды. Қаланың барлық ... ... ... ... ... [28]. ... ... академиясында 1994-1995 жылы күндізгі бөлім
студенттеріне ... ... ... ... ... ... ... Ақмола, Семей студенттерінің
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... және саясаттану институтының жүргізген кешенді
мониторингтің негізіне келесі үш ... ... ... ... ... оқу орны және ... ... органдарға берілген хаттың мәлімдеуінше, студенттердің
41%-ы стипендиядан стипендияға дейін күн көрген, 12, ... ақша ... мен ... ғана ... ... 10, 5%-ы әзер күн көрген, 7,
5%-ы қарызбен өмір сүрген. Студенттердің 24%-ы ... 47, ... 13, 8%-ы ... жалдап, ал 12, 8%-ы туған-туыстарында
тұрған. Үйде тұрғандардың 61, 5%-ы арнайы орта оқу ... ... ... ... 82, 8%-ы жоғары оқу орындарының студенттері
[29].
Сарапшылар көптеген студенттер білім беру саласына ... ... ... ... отыр ... ... ... халықаралық
юрисдикциямен, нарықтық экономикамен, халықаралық экономикалық қатынастарға
байланысты сұранысқа ие және тапшы ... ... ... беру сапасына
наразылық білдіруде. Оқу үрдісін жаңалау, жаңа ... ... ... мен ... ... тірелді. Профессорлық-
оқытушылар құрамына да сөгіс жарияланып жатты. Олардың көбі бюджеттің қатаң
талаптарына тап болғандықтан кем ... ... ... ... ... ... Ал, бұл ... білім сапасын төмендеуге алып келді.
1992 жылдан бастап оқу орындарының студеттер саны қысқара ... ... ... ... ... ортақ, сонымен қоғам үшін өкінішті жастардың
өздерінің интеллектуалдық, ... ... ... ... байқалған.
Мемлекеттік жоғары оқу орындары үшін жалғыз нақты мүмкіндік болып
экономиканың жалпы жағдайына, оның ... мен ... ... ... ... ... ... беру үрдісінің ... ... ... - ... ... ... құрылған ескі жүйе жаңа жағдайга ... ал ... ... мен лицейлерді қамтушы ірі университеттік орталықтардың алдында.
Екіншіден, мемлекеттік жоғары оқу орындарындардың ... ... өтуі ... ... бұл ұғым мен оны ... өзінің негізгі
мазмұны мен мемлекеттік мәртебесін жоғалтып алады.
Бұл жағдайда білім берудің ұқсас ... ... ... ... ... жеке ... оқу мекемелері: академиялар, университеттер,
жоғары мектептер, колледждер, ... ... ... және т. ... Республикамыздағы білім берудің жеке меншік секторы ... ... беру ... ... ... ... қалыптаса
бастады. Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасы Білім ... ... ... ... ... заңында (1993, сәуір) білім беру
қызметін жүргізу үшін лицензия алу қажеттілігі анықталған болатын. Қысқа
мерзім ... ... он ... ... емес ... және
арнайы орта оқу орындарының құрылды. Білім беру нарығында алғашқылардың
бірі болып келесі жеке меншік оқу ... ... ... ... жоғары құқық мектебі, Д. А. Қонаев атындағы университет, Алматы
менеджмент мектебі, Алматы құқықтану мен ... ... ... ... ... институтының филиалы, ондаған колледждер
мен лицейлер. Олардың ашылуы ауқатты тұрғындардың аса қажетті мамандықтарға
деген сұраныстарына және саяси координаталар ... жаңа ... ... ... ... ие бола ... ... оқытушылар
құрамын таңдауда,
соңғы басылымдар мен әдебиеттермен қамтамасыз етуде, ... ірі ... ... таңдауда еркіндігі мен мүмкіндіктері мол
болған. Сонымен қатар, олардың міндетті емтихандардың орнына әңгімелесуді
енгізуі психологиялық ұтқырлық ... ... Бұл ... ... - ... ... ... ретінде қарастырылған. Осының барлығы жастардың
көз алдында олардың беделін арттырып, білім беру қызметі нарығын ... ... оқу ... мен ... министрлігімен бәсекелестік
элементтерін құрайды.
Мемлекеттік емес жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... оқу
құралдарының аз болу, білікті профессор-оқытушылар құрамының жетіспеушілігі
фактілері анықталды. Бірқатар мекемелердің білім беру қызметін лицензиясыз
жүргізгені ... ... ... ... министрлігі Қазақстан
Республикасы Азаматтық кодексінің ... ... және ... ... ... ... ... Республикасының жарлығының 7, 10 -
шы баптарына сәйкес 1996 жылы ... ... ... ... ... ... алу ... мемлекеттік емес оқу орындарының атына шағым
хат жазған болатын. Сонымен ... бір ... ... ... ... база ... білім беру талаптарына толық
сәйкес келмейтін оқу орындарына бір жылға (бір жыл мерзіміне) лицензия ... ... ... ... ... ... ... тудыратын мәселе, біздің ойымызша, оқу
орындарын лицензиялау, аттестациялау, аккредитациялаудан өткізу ... ... ... ... ... ... ... «Білім беру туралы» заңның орындалуын бақылауға алуға, ... ... ... ... қаражат бөлуге, оқытушылардың
жалақысын қарастыруға міндетті.
Қазақстан Республикасы Президентінің Стратегиясында «Қазақстан ... ұзақ ... ... шыға ... ... білім беру
органдары оқуды барлық жағынан қамтамасыз ету жұмыстарын ұйымдастыруда.
Жаппай оқыту бағдарламасы Білім және ... ... ішкі ... ... ... ... болатын. Қазақстан Республикасы
Үкіметі 2000 жылы тамызда №812 «Қазақстан Республикасындағы орта ... ... ары ... ... шаралары туралы» Қаулысын қабылдады. [30].
Жаппай оқыту бағдарламасы XXI ... ... ... ғасыры, жаһандану
ғылым - техникалық прогресс ғасыры ... ... ... оқуға толық
қамтуға бағытталған мемлекетіміздегі әр бала білім алуы қажет деп санады.
Республика астанасы - ... ... ... ... беру ... мектеп жасындағылардың әлеуметтік қамсыздандырылуы ... ... ... ... ... ... ... қорлары құрылған. Оларға мектепке қажетті ... ... ... ... барлығында буфеттік тамақтану ұйымдастырылса, ал
мектептердің 13%-ында ... ... ... «Қамқор»
қайырымдылық акциясының барысында киім қабылдау орындары ашылып, ... ... аяқ ... ... ... ... ету бойынша
демеушілер жүмыс жүргізуде. 2000-2001 оқу ... ... ... ... ... өту ... балалардың 77%-ы демалган. Жалпы
алғанда жергілікті бюджеттен балалардың сауықтандырылуына 13 млн теңге
бөлінді. ... беру ... ... ... қиын ... де бар. Жасөспірімдер арасындағы тәртіп бұзушылықтың алдын-алу
шаралары бойынша кешенді бағдарлама жасалып ... ... ... ... ... ... қажет ететін балалар ... ашу ... ... ... ... ... ... білім беру басқармасы мен ... ... ... ортақ
жоспары құрылып, жасөспірімдер істері бойынша инспекция мен қалалық ... ... ... ... істеді. Жетім балалар мен көп балалы
отбасынан шыққан балаларға жеңілдіктер қарастырылған - ай ... ... жол ... мен ... ... Даму мүмкіндіктері шектеулі
балаларға арнайы интернат ашылды, ондай балалардың ... ... ... ... бірге, отбасындағы түсінішпеушілікке ұшырап, қазіргі қиын
кезеңде жиі кездесетін ... пен ... ауыр ... азап ... ... ... ... кеткендер жиі кездесті. Олар
балалар үйіне орналастырылып, қамқорлыққа алынды. Алайда, ... ... ... ... ... ... көбейту, қалалық балалар үйіне
қосымша ғимараттар салу, жасөспірімдердің әлеуметтік құқықтарын ... салу ... Бұл ... Астана қаласында ғана емес, ертеңгі
күні «өзін-өзі жоғалтқан ұрпақ» ... ... ... республика көлемінде
жүзеге асырған жөн.
«Білім беру туралы» заңмен ... ... ... ... ... кәсіптендіруді қарастырады. Өз кезінде бұл жалпы ... ... ... алу ... ... ... міндеттейді де,
кәсіби ұйым басшыларына түлектерді жұмыс орындарымен қамтамасыз ... ... ... ... жүктейді.
«2000-2005 жылдардағы астаналық білім беру» бағдарламасы бірқатар
жобаларды қамтиды. Олардың ішінде «Дарын», ... ... ... балалар» жобалары бар. Бұлардың атауының өзі олардың әлеуметтік
бағытталуын көрсетіп ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар жасау, олардың шығармашылығын іс-жүзіне асыру,
сонымен бірге бірқатар мамандар мен ... ... ... ... ... ... Жобаның негізгі мазмұны құрамында білім
беру жүйелерін, отбасы, әлеуметтік институттарды ... ... ... ... ... ... ... Жобаны іске асыру
нәтижесінде 2005 жылға дейін ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға мүмкіндік бере алатын көп
деңгейлі жүйе құрылады. Дарынды мектеп ... ... және дене ... ... кәсіби дайындалуына арнайы жағдайлар жасалады.
«Жаз» жобасы астаналық оқушылардың ... ... ... ... ... ... шығаруға байланысты. Балалар,
мектеп ПТМ оқушылары мен ... ... ... ... ... ... болатын, әлеуметтік-мәдени, білім беру құндылықтарына
баулудың жеке мүмкіндіктерін жетілдіретін механизм мен жағдай ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру кезінде
сау, тәрбиелік және білім беру мәселелерін шешуге, жеке ... ... ету ... жеке қызығушылықтарын (спорт, туризм, өлкетану,
экология, музыка, т. б.) ... ... ... ... жэне ... әкімшіліктің, кәсіпорынның бюджеттен тыс қорларының,
кәсіподақ және қоғамдық ұйымдардың балалар, жасөспірімдер мен негізгі және
орта кәсіби білім беру орындарының ... ... ... ... ... бойынша білім беру басқармасының ұйымдастарушылық шаралары
Жобаны іске асыру ... ... ... Жобаны іске асыру нәтижесінде
жазғы еңбек пен демалыстың барлық түрлерімен жыл сайын астананың балалары
мен ... 85%-ы (кем ... ... ... ... ата-анасының қамқорынсыз қалған балалар мен
жетім балалардың элеуметтік қорғалуын, оқуын, ... ... ... ... және жұмысқа орналасуын қамтамасыз етуші шараларды
кешенді іске ... ... ... ... ... ... ... алдын-алу бойынша жағдай жасау, қосымша
әлеуметтік ... ... ... ... бар ... дифференцияланған
көмек көрсету;
-ата-анасының қамқорынсыз және жетім қалған ... мен ... ... жүйесін жетілдіру;
-балалардың білім алуына кепіл бере алатын жағдай жасау;
-ата-анасының қамқорынсыз қалған ... мен ... ... бақылаудан өту, қоғамдағы
интеграциясы мен әлеуметтік үйрену үрдістерін ... ... ... қамтамасыз ету;
Соңғы тенденция білім беру саласындагы ... ... ... эволюциясындағы кемшіліктердің бірі болып табылатын білім
беру қызметінің ... ... пен ... ... ... дәлелі бола алады. Бұл жағдайда кәсіби білім беру ... ... ... ... ... ... тәртібінде біршама тәжірибе
алуы керек. Бұл жастар арасындағы жұмыссыздықтың төмендеуіне септігін
тигізеді. Дегенмен де, ... ... ... оқу орындарында және
колледждерде түлектердің біршама ұлғаюы байқалады. Ал олардың ... ... саны ... және ... ... ... (1996 жылы 79017 адамнан бастап, 2000 жылы 41527-ге дейін).
Жағдайды өзгертуге «2000-2005 жылдардағы Астаналық ... ... ... ... ... нарығы жағдайларындағы бастапқы
және кәсіби орта ... ... ... әсер ... ... ... өту шартындағы бастауыш және орта білім беру
жүйесін құруға арналған. Нарықтық экономика әлеуметтік және ... ... ... ... ... оқушыларының
жақсы тәрбие алуын қамтамасыз етеді.
Жобаны құру идеясы, бастауыш және орта білім беру жүйесі жалпы ... ... ... ... ... ... байланысты
туындаған. Сондықтан білім беру жүйесін дамытудың жаңа бағыттары мамандық
бойынша білім беру ұйымын ... ... ене ... және ... ... мәселесі, инновация мәселелері бұл жерде негізгі рөл атқарады.
Алайда, бастауыш және орта ... ... ... беру мектептері өз
міндеттерін қазіргі заманға сай етіп орындауы үшін жаңа ... (ол ... ... ... меңгеру өз-өзін дамытуға
айналады) алға қойылуы шарт.
Жобаны жүзеге асырудың ... ... ... ... еңбек нарығының дамуындағы ... мен ... және ... ... бастауыш және орта білім беру жүйесінің бір
бөлігі, кәсіпорындардың технологиялық құрылымындағы өзгертулер, ... ... ... ... болжанған үлгілерін құру, білім
беру кезеңінің жаңа мазмұнын ғылыми-әдістемелік жағынан қамтамасыз ... ... ... болып табылады.
Жобаны жүзеге асыру нәтижесінде астанадағы тәжірибелі мамандары бар
өндірістік-шаруашылық кешендердің ... ... ... оқу ... ... даярлаудың тиімді жүйесі
қалыптасады.
Жоғарыда келтірілген жобаларды елдің ... ... ... ... даму ... ... Халықаралық дамудың америкалық агенттігі,
БҰҰ - ның дамыту бағдарламасын, ... ... ... ... ... қоры ... беру ... қыруар ақша бөледі.
Басқа да қаржыландыру көздері бар, тек оларға жобаның ... ... бұл ... ... ... ... ... керек.
Жоғарыда айтылғандарға мына дәйек дәлел бола ... ... ... ... 1992 жылы ... ... ... үшін менеджмент, курсын
компьютер техникасының негізін, бухгалтерлік іс, салықтық заңнамалар
негіздері бойынша курстар ... ... ... ... ... көмегімен
оқушылар сирек кездесетін психотехнологиялық сәттілік ... ... ... 1995 жылы ... ... даму ... және ... қоры
«Антасқа» 22000 АҚШ доллары көлемінде қайрымдылық ... ... ... ... беру ... ... ақысыз білім бағдарламасын
жасады. «Антастың» тәжірибесінің жоғары деңгейде екенін оның «Еуразия»
Батыс Қазақстандық ... және ... ... (сырттай және іштей
бөлімдерімен) ашқанынан көре аламыз. Жаңа жоғары оқу ... ... ... Щеффилд Унивеситетінен білікті мамандар шақырылды.
Қала және облыс әкімдерінің орынбасарлары, ірі ... ... ... ... Одақ мүшелері қаржыландыру мәселесін тереңінен
талқылауда ... ... ... ... сай ... ... ... Менеджмент және
экономикалық болжау институтының қаржылық және басқару бағытынан көруімізге
болады. Бұл оқу орнында ... ... ... ... ... Бұл
институтты бітірушілер - экономиканың және іс әкімшілігінің ... ... ... ... ... ... жұмыс орындарына орналасады және
олар шет тілін міндетті түрде ... ... ... ... ... беру жүйесінің әртүрлілігі қиындықтарға ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламаларын жүзеге асыру
кадрлар даярлау сапасын жоғарылатуды, білім беруді жан-жақты дамытуды,
барлық жоғары оқу орындарында заң ... ... ... ... ... университеттің студенттерімен кездесуде елбасы
Н. Ә. Назарбаев білім беру жүйесін реформалау мәселесіне ... ... ... ... ... ... шарттары оның мақсаттылығына,
көпдеңгейлілігіне, мазмұнының жаңаруына және бІлім беру ... ... ... ... ... әлемдік деңгейіне жоғары оқу орындарын қаржыландырудың
жаңа механизмі, бітіруші түлектерді ... ... ... ... ... ... оқытудың жаңа технологиясын енгізуге, жалпы
компьютерлендіруге, әлемдік интернет жүйесіне ... баса ... ... ... ... ... ... республикада білім беру
ісіне мемлекеттік монополия жүргізілді. Қаржы мәселесі тек мемлекеттік
бюджетке ... ... ... ... жаңа заңнама ұлттық-мәдени ерекшеліктері бар
мемлекеттік ... ... ... осы ... ... ... кезеңін тереңдетуді жэне әкімшілікті шектен тыс пайдалануды,
жоғары оқу орындарының өз бетімен жұмыс істеуін дамытуды да қолдайды.
2001 жылы жоғары оқу орны ... ... ... ... ... ... үшін Жоғары оқу орындарын аккредитациялау жүзеге асырылды.
Бүгінгі таңда еліміздің 52 жоғары оқу орны аккредитациядан өтті. Мектептегі
орта ... ... ... беру кеңістігіне шығару үшін мемлекет 12 жылдық
білм беру жүйесін жоспарға енгізді. Осы ... ... ... ... ... 2002 жылы тамыз айында «Қазақстан Республикасының
балалар құқы туралы» Заңы қабылданып, ... ... ... 12 жылдық білім беру проблемасын Республикалық ... ... - ... ... орталығы құрылды. 2003 жылы
Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулысымен 2003 -2005 жылдарға арналған
«Ауыл мектебі» бағдарламасы ... 2004 жылы ... ... ... ... ... жалпыға бірдей ұлттық тестілеу
енгізіліп, жалпы білім беретін орта ... ... мен ... ... білім беретін оқу орындары емтихандарын біріктіріп
өткізуді қолға алды.
2004. жылы қазан айында Елбасы 2005 -2010 ... ... ... ... беруді дамыту бағдарламасын бекітті. Оның
негізгі Стратегиясы 2010 жылға дейін Қазақстан әлемдік білім беру жүйесіне
ықпалдасуы керек.
2005. жылы қаңтар айында ... адам ... ... есебі
«Білім алу әркім үшін: жаңа мыңжылдықтың негізгі мақсаты» бағдарламасы
тұсауын кесті.
Егер жоғары және орта оқу ... ... беру ... ... ... түрлі қызмет көрсетуге наразылық білдіретін болса, онда
ғылым күрделі, қиын жағдайға ... ... ... ... 80-90 - ... байқалды.
Мұндай құбылыстың себептері ғылымның ... ... ... ... ... ... Ғылыми аппараттар ... ... ... ... ... ... көп ... ғылым мәселесі маман-ұйымдастырушылар үшін басты мәселе
болды. Көптеген ғалымдардың қолындағы ... ... ... ... ... нэтижелерінің басылымға берілуі. Қорғауға жіберу және
талқылау, аспиранттар мен кандидаттардың ғылым ... ... 1991 ... ... ... ... ... 38% -ын жастар
құрады; Кандидаттар - 12, 3%-ын, ... ... ... ... жоқ. ... ... ... орташа жасы - 43 жас, ... жасы - 59 жас ... ... ... ... мен ... ешқандай ұтымдылығы жайлы
айтудың қажеті жоқ. Бағалардың либерализациялануы мен нарықтық қатынасқа
көшу алғашқы үш ... ... және ... ... зиян ... ... бола тұра ... әсер де байқалды. Ғылыми
мекемелер мен ғылыми қызметкерлердің жалпы санының күрт төмендеуімен өтпелі
кезеңнің үш жылы ішінде ғылым докторларының саны 400 ... ... ... де ... келеді.
Егер 1988 жылы республикада 40 мың ... ... ... ... 800
доктор және 13 мыңнан астам ғылым кандидаттары еді [35], ал 1995 жылдың
соңына қарай ... және ... ... ... ... ... ... - 111 ғылыми-зерттеу институтутары; 56 жоғары
оқу орындары, 28 жеке ... ... ... ... ... ... ... орындары, 600-ге жуық ғылыми-өндірістік бірлестіктер
мен өндіріс орындары жұмыс істеді. Ғылыми жұмыстармен 30 мың ... ... 1 012 ... ... мен 7 302 ... ... ... [36].
Дегенмен бұл кезеңге ғылыммен айналысатын жастар санының 3 есеге ... ... ... ... ... ... болмауы
тән болды.
Мұндай жағдайда бір ғана дұрыс шешім Қазақстан ғылымының әлемдік
деңгейге бетбұруы болды, бұл ... жоқ ... ... ... ... ... күрт ... «ғылым-техника-өндіріс» толық цикл
элементтерінен тұратын жаңа ... ... құру ... ... ... ... акционерлік ғылыми-техникалық қоғамдар, талдау
орталықтары, осыған ұқсас бұрынғы кеңестік бағыныңқылық құрылымдарды тарта
отырып осындай ұйым болуы қажет еді. Бұл ... және ... ... ... ... ... араласу үлесін
төмендетеді, ғылыми-техникалық потенциалды сақтап қалады және ұлғайтады,
ғылымның тізімдік принциппен жасалуын тоқтатады.
1995 жылы Президент және ... ... ... ... бағыт бойынша жұмыс істеуге ... 4 ... ... құрылды. Бұл орталықтар аталған республикалық ғылыми-техникалық
бағдарламалар бойынша ... ... ... [37]. ... ... ... ... түрде өндіру, радиоэлектроника және байланыс
бағдарламалары, биотехнология бағдарламалары. Бұлар ғылымның осы салаларын
дамытуға және бәсеке тудыруға ... өнім ... ... ... қызмет көрсетуші компаниялармен бірге кіші және орта
фирмалар құрыла бастады. Мұндай ғылыми мекемелер мен ... оқу ... ... мен өндіріс орындары батыста технопарк немесе
технополис атауына ие ... ... ... ... ... ... жас ғылыми қызметкерлердің алатын орны, маңызы зор. 1995 жылы
бірнеше осындай кіші ... ... ... ... олардың көптеген
қызметекрлері Ғылым және жаңа технологиялар министрлігі мен ... ... ... министрлігінің көмегімен «Кроскорпорейшн» (АҚПІ), ... ... ірі ... ... өтті. Әрине бұл барлық
мәселені шешпейді, дегенмен ... ... ... ... бір
деңгейде ғылыми-техникалық потенциалды сақтауға және ... ... ... ... ... ... ... берудің 50 жылдығына арналған Ғылым Академиясының сессиясында
сөйлеген сөзінде еліміздің ... Н. Ә. ... ... ... ... үшін ... дайындығын тереңдете түсу керектігін және
дайындықты мектептер мен ... ... ... атап ... ... - ... ... қолдануға келмейтін идеялар жүгін
арқаланбаған ғылымның жаңа буынын ... Ең ... бұл ... ... Біз ... мемлекет қаржысымен «Болашақ» бағдарламасы
бойынша шет елдерге жүздеген жас студенттерді, оқытушыларды, аспиранттарды
жіберімуіміз ... ... ... мәдениет және демалыс саласындағы жастар саясаты ... ... ... Осы ... ... ғасырда қазақ саясаткерлері назарынан тыс
қалған емес. Әлихан Бөкейханов: «Рухани ... ... ... ... ... ... ... орыста Толстой, бізде өз елімізше Абай,
Қозы Көрпеш, Ер Тарғындарды шығарған ақындар»- деген [39]. Өкінішке орай,
қазіргі таңда ... ... ... бос ... ... ... ... құпия емес.
Жалпы демалудың пассивті түрі басым - теледидар бағдарламаларын көру,
туысқандармен қатынас. Көшедегі ... ... ... ... ... ... ... т.б. демалу түрлері ... ... ... ... ... ... Жастар
кітапханаға, киноға, театрға баруды мүлдем қойған. Жастар ... ... ... пен ... ... ... ұлғаюынан көрінеді. Сонымен жастардың 46%-ы демалуға арналған
уақыттың аз екенін көрсеткен. Жастар демалысында ойын-сауық ... ... мен ... ... ... ... рухани
байлықтардың түрлерін, өмір стилін, таратуда.
Ауыл жастарының демалыс мәселесі әлі де ... ... ... ... ... ... рухани және мәдени байлықтардың
қалыптасуына еш ... ... жоқ. Ауыл ... әлі де ... ... сезінуде.Ішімдік, нашақорлық жас ұрпақты
сипаттайтын негізгі белгі болып отыр.
Осылайша, қоғамдық дамудың әлемдік тенденциялары жастарға әрі ... ... ... тигізуде. Жастардың өзін-өзі айқындау процесі қарама-
қайшылық сипат алған. Дәстүрлі және жаңашылдық құндылықтар жүйесі ... ... ... ... ... ... беталысында
жекелілік және тұлғаның бостандығының маңызы арта түскен.
Мәдениет саласына нарықтық ... ... оның ... ... ... ал онымен бірге балалар және
жасөспірімдер кітапханалары, кинотеатрлары, оқушылар ... жас ... ... ... жэне ... да ... жойылуына
әкеп соқты. Осылайша, 1991 жылы Қазақстанда 2391 балалар және жастар клубы
жэне 10958 ... ... ... 1995 жылы ... 1 139 -ы және ... гана қалған.
Жоғарыда аталған клубтардың көптеген тобы Ақтөбе, Қарағанды, Қостанай,
Семей және Оңтүстік Қазақстан облыстарында жекешеленіп ... ... ... ... Көкшетау және Солтүстік Қазақстан облыстарында 626-
дан 1 170-ке дейін кино қондырғылар жекеленіп ... ... ... ... ... ... ... мен өндіріс орындарына бөлінген ... ... ... ... ... қаржыландыру көздерінің
тапшылығынан болды. Кәсіпорындарды қаржыландыру жағынан қиыншылыққа түсуіне
байланысты олар жоғарыда аталған мәдени ағарту ... ... ... ... қымбаттауына және оларды қамтамасыз етуге
жүмсалатын бюджеттік қағаз ақшалардың қысқаруы кітапханалар мен ... ... ... ... 1990 жылдың 1 жартысында 1 ... 1 642-ге ... ... әкеп ... Сонымен қатар, әсіресе үлкен
қалаларда субмәдениеттің жаппай ... ... ... ... ... ... жастардың
дәстүрлі байлықтардан бас тартуы және оларды контрқұндылықтарға, ягни сөз
еркіндігі, жаңа өмірге жеке қатысы, аралас сезімдерге ... сену ... ... ... аспектісі жастар тобының заңды
емес іс-әрекеттерінде көрінетін қоғамдық саяси өмірден бас тартуы болып
табылады. Жеке ... бар ... ... бұл ... ... ... ... сондықтан әрқашан әлеуметтік ... ... ... және ... ... ... ... қиындайды. Жастардың уақытын бос өткізу мәселесі қылмыс
мәселесімен тығыз байланысты. Егер жастардың бос ... ... ... ... ... ... жолға түсуі оңай.
Мәдениетті дамыту проблемаларымен кешенді түрде айналысу керек деп
ойлаймыз, мұны ұлттық ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдары,
ұлттық жалпы интеллектілік әулет деп түсіну керек ... ... ... айналысатындары туралы жастардан сұрағанда
олардың ішінде тек 9%-ы ... ... ... баратындыгы, 4%-ы
көркемөнермен айналысатындығы анықталды.
Қазіргі кезде жастарға ең- ... ... ... 1997 жылы 1 ... ... ... СПИД-ке қарсы акциясы)
Сонымен қатар КВН, фестивальдар, конкурстар ... ... ... КВН ... ... ... ойнайды:
-Жоғарғы ресейлік лига. АМИК (1997 жылы Сочи ... ... ... ... және ... қалаларының командалары қатысты.
-Бірінші лига. Воронеж қаласы (Ақтау қаласының командасы)
-КВН - ... ... ... ... ... лигасы
-мемлекеттің көптеген командалары.
КВН суперлигасы(бүгінгі таңда ең дамыған структура).
-Кубоктық ойындар, сонымен қатар ... ... ... «Жас ... ... ... ... Домбыра», «Айша
Бибі» т. б. секілді республикалық конкурстарды атамай ... ... емес ... ... мен ... ... бола ... қатарына «Тамаша» ойын-сауық отауы жатады.
«Бауыржан шоу» сатира театры, Жәния ... жеке ... ... жеке ... галлереялары мысалы, «¥май - Тэңірі»,
«¥лан», «Рүх», «Вояджер», «Искандер», «Іңкэр» ... ... -ақ, ... (Тотем, Нұр, Рахат, КТК т. б. ), түрлі киностудиялар
жатады, Ұлттық өнерді жаңғырту іс-шаралары жүргізілді. Өткен ... ... ... ... ... аудиториясын
жаулап алуда олар әрине, ақпараттардың электрондық құралдардан ... ... ... ... 1992 ... 11 ... ... № 686 қаулысы бойынша жастарға өндіріс, ғылым, мәдениет, өнер
саласындағы жетістіктері үшін берілетін «Дарын» мемлекеттік ... ... Осы ... 31 адам оның ... атанды.
Сонымен қатар, Еуропаның «Латын Америкасының барлық мемлекеттері
өздерінің ... және ... ... ... бөлу және үгіт ... ... және ... экспортқа шек қойған.
Тұрмыстың мәңгі проблемаларына өнер құралдары арқылы тиімді ықпал ету
мақсатында ... ... ... 1995 жылы ... ... ... сил» атты ... шығармашылық топтары пайда болды. Сондай - ақ,
«Көксерек», «Асса» тәуелсіз көркем галлерея, ... ... ... ... ... ... Бұл жастар керкем ұйымдарының үлкен
шығармашылық болашағы бар. Олар нарықтың қатал ... ... ... тәрбиелейді. Музыкалық мәдениет саласындағы қазақстандық
жастар шоу-бизнесі де дамудың алғашқы сатысында. Бір ... ... да, ... де, ... де бұған ешқандай көңіл бөлмеді,
ал батыста бұл өзінің рейтингісін көтерудің ең ... ... ... ... ... бастап өткізіліп келе жатқан «Жас қанат» атты поп-музыканың
конкурсы жоғарыда аталған барлық мәселелерді қанағаттандыратын ... және ... ... ... ... дәстүрлерін қалыптастыруға
септігін тигізіп, оларды ешқандай идеологиялық қысымсыз тәрбиелер еді.
Өтпелі кезең жағдайында ескі амал-тәсілдер, ұрандар, өлеңдер тиімсіз
болып ... ... ... егде ... ... ... ал
жастардың кекесін реакциясын тудырады. Сол себептен мәселені ... ... шешу ... ... оны ... ... ауруы ретінде
қабылдап, оны өз мақсатында пайдалану ... ... ... президенті
-Ельцин мен АҚШ президенті - Клинтон ... ... ... оны шебер пайдалана білген, яғни көмекшілері арқылы керемет
поп-музыка ... ... бос ... ... мен ... ... мәселелерді
шешу үшін жалпы мәдениет әдістерін пайдалана ... ... ... ... ... ... саясат жүргізілуі тиіс. Осы мақсатта
жастарға насихат орталықтарын құру тиімді болар ... ... ... ... пен мәдениет қорлары арқылы
жүргізуге болады. Сонымен қатар ... ... даму ... қарастыруға болар еді. Оның көмегімен қол өнерін, дәстүрлі
ұлттық әдебиетпен байланысты көне алфавитін, ұлттық фольклорын зерттеу ... ... ... ... ... ... әлем ... тартудың бірден-бір тиімді жолы халықаралық
туризмнің дамуы және ... ... ... ... ... ... құру ... табылады. Біздің ойымызша, жастардың әлем
мәдениетіне жақындасу тарту әлем мәдениетін меңгеру ... ... ... шешуге болады. Сондай -ақ, шыққан ... ... ... және ... ... алынатын салық есебінен
төлеуге болар еді. Сонымен ... ... ... ... ... жоғарыда аталған жастар орталықтарымен қатар құруға болады.
Қазақстандағы білім жүйесі ... ... ... ... ... ... білім беру кеңістігіне интеграция
жасауы қажет. Барлық деңгейдегі сапалы білімге қол жеткізуді қамтамасыз ... ... ... сапасын жақсарту және түпкі есепте адам дамуы үшін бір
мезгілде маңызды да тиімді ... ... ... Білім сапасы, оқу
бағдарламаларын, оқулықтар мен мұғалімдердің біліктіліктерін қосқанда,
қайта қарауды талап етеді. Білім ... ... үшін ... ... ... құру қажет. ... ... ... ... ... ... білімге жұмсалатьн шығындардың
көлемін ұлғайтусыз шешімін таппайды.
Сонымен, өтпелі ... ... мен ... ... ... жастар, ғылым, білім және мәдениет арасындағы байланыс
жиынтығы мен жүйесін түбегейлі өзгертті. Егер де олар ертеректе бірқалыпты
дамыса (тотаритарлық режим мен ... ... ... ... бұл ... өзгерген. Мемлекет ... мен ... ... ... ... ауыр ... жағдай
салдарынан маңызды салалары: білім, ғылым және мәдениет - өз ... ... ... ... ... біріккенде ғана толық азамат
сипатына ие бола алатынын естен шығармауымыз керек. Өркениетті ... да ... бере ... бұл ... ... ... ... Жастарды әлеуметтік саладағы қорғау саясаты
Өтпелі кезеңде Қазақстандағы ... ... ... ... ... құлдыраудың, жоғары инфляция мен жұмыссыздықтың
келеңсіз әлеуметтік - экономикалық салдарын жұмсарту жолымен ... ... ... тыс ... ... ... ... зейнетақы,
әлеуметтік сақтақцыру), әлеуметтік төлемдерді индекстеу механизмдері және
азаматтардың әлеуметтік осал ... ... ... жөніндегі
мекемелердің желісі құрылды.
Алғашқы жылдары Қазақстанда шын мәнінде еңбекке берілетін әлеуметтік
кепілдіктер, тегін білім алу мен медициналық ... ... және ... ... ... қорғаудың ескі үлгісі бұзылып, ал
қалыптасу үстшдеп әлеуметтік қорғаудың жаңа ... үшін ... ... ... ... қорғау жүйесінің даму ерекшелігі, мұнда
әлеуметтік сақтандырудың қосалқы ... мен ... ... ... ... ... меженің жоқтығы болып табылады.
Саясатты ары қарай дамыту үшін белгілі бір қажетті жоспарлар құру керек.
Жастарды ... ... ... ... ортасында қалай көтерілсе,
қоғамда да сондай орынды алып ... ... ... егеменді
мемлекет болғаннан бері жастардың санының өсуін байқаймыз. Мемелекеттің ең
басты мақсаттарының біріне жаңа ... ... көшу ... интеллектуапдығын, қызығушылық жаңашылдық күшін жоғалтпау үшін
оларды әлеуметтік тұрғыдан қамтамасыз ету қажет.
Мәселе түсінікті болу үшін, жастарды қорғаудың ... ... ... ... іс - ... талдай отырып қарастырайық.
Осы жылдың 10 сәуірінде Қазақстан Республикасы Президентінің жаңа
жарлығы қабылданды «пунктің 2-ші қаулысы ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мәселесі қозғалды. Барлығы 26 ... ... 1993 жылы ... ... ... ... №340 ... жастардың әлеуметтік қызметін құру туралы жаңа қаулы қабылдады.. ... ... мен ... 1994 ... ... шыға ... жылдың 12 сәуірін еліміздегі ... ... ... ... сәті деп ... болады. Дәл осы күні №165 2 - ші қаулы
шықты. 1994 жылғы республикалық ... ... 7 ... ... ... 4 және 5 ... баптың 9-11 бөлімдері, 7 заңның «Қазақ ССР-
нің мемлекеттік жастар саясаты туралы заңы 1997 жылдың сәуір айына ... [41]. Осы заң ... соң ... ... бөлінетін
қаражаттың жетпейтіндігі сезіле бастады. Қазақстан Республикасы Министрлер
Кабинеті 30 мамырда жаңа қаулы қабылдаған ... ... ... ... техникалық училищелерде оқушыларға материалдық қамсыздандыру
туралы кейбір заң актілеріне толықтырулар мен ... ... ... ... ... ... ол қаражат жетіспегендіктен орындалмады
және элі күнге дейін орындалмай келеді.
Сол жылғы күздің 5-ші қазанында Қазақстан Республикасы ... ... заң ... ... мен өзгертулер енгізу туралы
қаулысы қабылданды. 1996 ... 24 ... ... ... ... балаларға мемлекет тарапынан ... ... ... қол ... ... ... бұл қаулы қаражат жетіспегендіктен
орындалмады.
Республикамыздың 3 - тен 1 бөлігін құрайтын ... ... ... ... ... ... Еліміздің өркендеуіне
байланысты жастар демократияға сүйеніп тек қана азаматтық, қоғам кұрып қана
қоймайды, сонымен қатар, өздерінің қорғау ... ... бұл ... ... құралы ғана болып табылмайды. Сонымен
қатар бұл мақсат мемлекеттік бақылаумен қоса демократиялық күшіне ... оны ... ... ... жастардың әлеуметтік жұмыстары шықты. Бұндай
органдар кәмелет жасқа толмағандардың және ... ... ... отыру үшін шығарылған Қазақстан Республикасы министрлер Кабинетінің
№ 340 - шы қаулысы бойынша жастардың әлеуметтік қызметі (1993 жыл) ... ... ... ... ... және т. б. ... мүгедек
және кәмелетке толмаған жастардан бастауды ұйғарды [42].
Сол кезде болған жастардың ... және ... ... ... ... - анықтамалық және методикалық көмек, қайтадан
бюджеттен қаражат бөлуге көмек көрсетуге, жаңа ... ... ... ... үлес қосты.
Соңғы үш жылда республикада 68 жастар бөлімшесі «сенім ... ... ... ... ... жұмыс жүргізу негізінен облыс
орталықтарында көрініс тапты. Олар жастарды ... ... мен ақыл ... беретін орталықтармен байланыстырды. Бұл «сенім телефондары» Ақмола,
Павлодар облыстарында, сондай - ақ, ... ... көп ... ... ... ... одан әрі дамуы статустарының материалдық қамтамасыз етілуі
мемлекетаралық жастар ассоциациясының ... ... ... көп ... әлі де ... ... жағдайларға әзір емес.
Бұл жастардың материалдық және психологиялық ... ... ... қатысы, біріншіден субъективті елдегі
мәселелерге әсер ... ... ... бәрі экономикалық - әлеуметтік
дағдарыстан толығымен шшуы мүмкін ... ... ... облыстар
аралығьшда негативті түрде бекітілді. Осы зерттеулердің нәтижесін қорыта
келгенде, Қазақстандағы реформаны өткізуге жастардың 35, 8% - ы ... ... ... ... ... ... ... жартысы Астаналық жастар болып табылады. Олардың 46% ... үй ... 42, 8% -ы ... және ... жұмысшылары, 39,
6% - ы құрылыс жэне техника жұмысшылары болып табылады. Осының ішінде сыни
көзқараста көбінесе ... тобы (19-25 жас) -44 %. Егер де ... ... ... Қазақстан облысы (53, 5 %), Қарағанды облысы (49, 3 %),
Қостанай облысы (42, 9 %), Астана ... (47, 6 %), ... ... (46, 7 ... ... ... ... ұғынуларын монетаристік экономикалық курстың
нәтижесінен байқауға болады, яғни жастардың үштен бір ... ... ... ... өзгерістердің сұрақтарына және
қызығушылықтарына толық жауап бере ... ... ... ... ... ... жатқан шығар.
Респонденттердің 46,9 пайызы осы жүргізілген ... ... ... ... курстың жақсы қабылдаған көптеген
маңызды бөлігін Алматы облысының 64, 7% ... ... 56, 6% ... ... ... ... жастардың оң қарым-қатынастары
қамтамасыз ету ... ... ... өзгерістерді ұстанушылардың әл-
ауқаты жоғары деңгейде болса, ... ... ... де ... (37, 7% -дан 57, 8% ... етілгенге және 60% байларға дейін).
16, 7 пайызы жүргізіліп отырған өзгерістерге деген ... ... айта ... ... ... ... бұл ... жалпы бейімділігінің себебі бойынша барлық қарым-қатынаста
дәлелдемелік ... ... ... ... ... ... ... жеткіліксіздігінің, жастардың өмір сүру
мәселелерінің айғағы.
Жастардың әлеуметтік-экономикалық бейімдеу процесі әрқашан да күрделі
және қарама-қайшы ... ... ... ... бейімдеу үлкен оңтайлы
дәрежемен сипатталады. Жастардың көпшілігінің кемшіліктерІнен ... көп, яғни бүл ... ... ... екі түрі бар: біріншісі, белсенді түрде ... ... ... енжарлық-торығушылық. Екіншіден гөрі біріншіні
меңгеру жастардың ... ... ... ... ... ... өзгерістердің әлеуметтік базасын жақтау жастар жағынан
алғанда жоғары тұр. Бірақ, біз жауап ... ... ... ... ... онда оның ... ... өзгеріске байланысты таңдалған курсқа қанағаттанбаушылықтарын
білдірген ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастардың қалыптасқандығын көрсетеді.
Қазақстандық қоғам өзгерістерінің нәтижесі жан ... ... ... жергілікті тұрғындарға әсерін тигізді, яғни
еліміздің ... ... ... әлеуметтік базасының
қауіпсіздігін туғызды.
Жастардың әлеуметтік субъективтілігін талдау олар өз танымдарын
әртүрлі даму ... ... ... ... ... ... Оның әлеуметтік және кәсіби мәртебесі жай ғана
көрінеді. Ол ... еш ... ... егер ... болса, ондай жағдайда
әлеуметтік тәжірибенің, жеке әлеуметтік-тарихи естің және ... ... ... ... осындай ұрпақ қайта құру дәуірінен кейін қалыптасты. ... ... ... баға ... аса ... ... ... бұл
олардың жеке болашағының жақсы болатынына нық сеніммен қарайтынын, ал 38,
3% өздерінің сенімсіздіктерін және ... бір ... ... ... ... болмауы жөнінде ешқандай болжам жасамағандықтарын айтады. ... ... ... ... ... баға ... ... деңгейдегі
талаптанушылықтарын көруге болады. Қазіргі таңда нақты ... ... ... ол жастардың төрттен бір ... көбі жаңа ... ... ... ұйымдастырылған және психологиялық
түрде бейімделген, сонымен қатар олар ... ... әр ... ... алатын болды.
Сұралған жастардың көбі өтпелі кезеңнің ертеңгі күніне сенімсіздікпен
қарайды. Бүгінгі өмірге деген қанағаттанбаушылықтарын білдірген жастардың
өмірлік мәні ... ... ... үй ... және жұмыспен
байланыстырады.
Ал жас жігіттер мен ... көбі ... ... ... ... ... әлеуметтік ұстанымдарының даму сатысы енді
қалыптасып жатқанын айтады. Сондықтан «Сенімділік», ... ... ... ... ... ... ... аса
салыстырмалы көрсеткіштер пайда болады. Бұлардың ... ... ... өмірлік іс-әрекеттерін жүзеге асырумен, сол ірі
инновациялық потенциялдарын ... ... ... ... ... жастардың өз келешектеріне детерминдік
баға беруінде. Қазақстанның ... баға ... ... ... ... бестен бір бөлікке жуығы Қазақстанның 10-15 жылдан
кейін өтпелі экономикалық ел ... ... ... ... ... арасында 14% - ы Қазақстанның саясат пен әлеуметтік
экономиканың ауыр кезеңіне сай ... ... ел ... деп қарайды. Осындай
сыни баға беру орыс ұлт өкілдерінің (20%) ... ... ... ... ... және ... ... арасында
кеңінен тараған. Жастардың оннан бір бөлігі Қазақстанның болашағы аграрлы -
индустриялық мемлекет болатынына ... ал 8, 1% ... ... ... ... болады деп сенеді. Ал қазақстандық
жастардың оннан бір бөлігі өз ... 10-15 ... ... ... ... құтылған, кеш дамыған ел ретінде көргісі келетінін
айтты. Сондай-ақ, жастардың аз ғана ... ... ... ... ... ... деп ... 5,4% санайтын болса, ал жай
индустриялды мемлекет деп 6 % санайды.
Көріп отырғанымыздай, жастардың көпшілігі ... ... 37, 4% - ... ел деп баға ... Осы ... ... ... баға беруін көрсетеді. Аз болса да кездесетін жағдай, яғни ... 6% -ы ... ... нашар дамушы ел деп бағалап, селқостық
танытады. Жастардың оннан бір бөлігі (11, 4%) Қазақстанның ... ... кең ... ел ... деп оң ... беретін жастар да
кездеседі.
Сонымен, біздің жастарымыз өздерінің және елдің жақсы келешегі ... ... ... ... да, олар ... әділ ... ... Бүгін де жастардың жартысы өздерінің келешегін өздері ... оның ... ... ... ел ... жақсаруымен
байланыстырады.
Жас буынның шынайы өмірге деген қанағаттанбаушылық танытудың бірнеше
себебі бар. Бұл тұрғыда ... ... ... ... ... ... ... еңбек потенциалы мен шығармашылық
мүмкіндіктері пайдалануына ұсыныс жасау керек.
Жалпы, зерттеу ... жас ... ... біршама жоғары деңгейінде екендігі көрсетілді. Сұраудан өткен
жастардың 6% жэне 47, 5% өз ... ... және өте ... деп ... ... ... яғни ... әлеуметтік психологиялық «Менін»,
көбінесе мекеме басқарушылары мен әртүрлі қоғамдық ... (68, 6%) , ... ... (62, 2%), ... ... ... заң қорғау органдарының (65, 7%), фермерлер (59, 7%) құрайды.
Жастардың 7% - ы ... ... ... ... Бұл жағдайдың
себебі жастардың өзін-өзі бағалау қасиетінің әр алуандығымен түсіндірілді.
Жастардың ... ... ... ... ... ... ... материалдық байланысы.
Кейбіреулер болашаққа уайыммен, сенімсіздікпен және ... Ал енді ... ... оптимизммен қарайды «Тұлға мінезінің
түпкірінде өмірге деп қанағаттанушылықтың сан түрлі түрлерінің ... ... өмір сүру ... ... ... ... аман сақтау», «тез баю», «әлеуметтік ... ... ... «уақытты көңілді өткізу» т. б. ), ... ... ... ... ... тірелу сезімі
пайда болды», - дейді америкалық әлеуметтанушы Д. Кэмпбэл. Өткізілген
сауалнама нәтижесінде жағымсыз ... ... ... ... ... жұмыссыз адамдар 63%, үй шаруасымен айналысатындар 47, 6%, құрылыс,
өндіріспен айналысатын адамдар 41, 4%, денсаулық сақтау саласында ... ... 40, 4%. ... ... - ... ... реформа болып жатқан процеске толық қатынас білдіру. Жоғарыда
айтылған жайттардың синтездік ашық өмір жағдайымен ... ... және ... ... ... әлеуметтік
стратификация, әлеуметтік поляризациясының бірі ... ... өз ... үшін өмір сүру ... әр қалай бағалайды: өте
жақсы деген бағаны 62, 7%, берді, нашар деп ... 19, 8%. ... өмір сүру ... ... деп ... ... көбісі Алматы,
Астана қалаларында жэне сонымен қатар өмір сүруде. Ауылдық ... ... ... сыни ... біршама төмен. Бұның мүмкін себебі
өмірлік ... ... ... ... ... байланысты.
Орташа қаржы табысымен өмір сүруге кеткен ақша мөлшерінің ең аз
көрсеткіш ... ... ... ... ... ... ... 4
еселік айырмашылық пайда болды. Ал 1998 жылы бұл ... 11, 3 ... Ең бай ... 10%, 27% ... ие ... Ал ... ең кедей
бөлігі (10%) тек 2, 3% табысқа ие болды. Кіші дәрежелі әлеуметтік қорғаныс
топтары сақталып қалды [45]. ... ... ... ала ... енді ... ғана ... ... Жастар арасында қазір кедейшілік.
2001 жылдың 23 ... ... ... ... ... ... ету» ... іске асырылған Заңның үшінші ... ... ... қорғау», деп өзгертіліп, осыған орай
әлеуметтік қорғау шараларын мемлекеттік деңгейге шығарып, ... ... деп ... ... ... ... ойландыратын мәселелердің ең бастысы
болып ... ... (47, 9%) ... ... ... ... нәтижелерінің көрсетуінше, жас
ұрпақтың 31, 9% жұмыс таба алмайтын адам жағдайына түсетініне сенімді. Бұл
жастардың басым бөлігі облыс орталықтарының (35, 7%), орыс ұлты ... ... Бұл ... қатысты жастар бағалауының аймақтық бөлінуі
нашар облыстарды айқындаған болатын. Ақтөбе (41%), Павлодар (40, ... ... (37, 4%), ... (37, ... ... ... жастардың 45, 6% да жұмыссыздар қатарына
қосылуы мүмкін. Бұл тенденция көбінесе Батыс Қазақстан (54, 9%), ... 7%), ... (54, 3%) ... және ... қаласында (52, 4%)кең
қанат жайған [46]. Айта кететін жағдай, ... ... ... ... ... көп ... ... таба алмау мүмкіндігін айтады. 33, 3%
толық емес ... 51, 1% ... ... ... Көріп отарғанымыздай,
нарықтық экономиканың нығаюына белгілі ... ... ... ... оннан бір бөлігі ғана жұмыссыздық қаупіне ұшырамайтындығына
нық сенімді. Жастардың бұл аз ғана бөлігі ... ... ... 29, 5% - ының ай ... ... жан басына 10000 теңгеден аса
мөлшерде табысқа ие. Халықтың бұл бөлігінің әлеуметтік кәсіби ... мен ... (24%), ... ... ... және
кәсіпорындардың басшыларынан (21, 6% ), полиция, сот, прокуратура, ұлттық
қауіпсіздік органы қызметкерлерінен құралады.
«Жұмыссыздықтың жүз - келбеті - ... - деп ... ... ... ... де ... Нарықтық қатынастарды енгізу еңбек
саласындағы әлеуметтік қорғау мәселесін үдете түседі. ... ... ... ... да, жұмыссыздардың қатарын толықтырады.
Статистиканың ресми мәліметтері бұл туралы ... ... ... 1999 жылдың аяғында жұмыссыз азаматтардың тіркелген ... адам ... ... ... ... 3, 6%, ... 28, 9%
немесе 72679 адамын жастар қүрайды.
1999 жылдағы жұмыссыздық ... ... ... ... ... (4187 адам ... ... бойынша тіркелген жұмыссыздардың
жалпы санының 42, 3%), Атырау облысы (4357 адам ... 33, 1%), ... (6681 адам ... 36, 8%), ... ... (3154 адам ... 32, ... Қазақстан (11130 адам немесе 31, 1%), Оңтүстік Қазақстан (5606 адам
немесе 29, 9%), Қарағанды (5726 адам ... 29, 6%), ... алда ... ... бір ... - тиімді жұмыс табудың мүмкін еместігі. ... ... - ... ... табатынына сенімі үлкен
емес. Бірақ толық сенбейтіндердің саны көп емес, 4-5% -ға жуық. ... ... ... себептері бар. Мамандарды дайындау жүйесі
экстенсивті экономикаға дағдыланған, мамандарды әзірлеу кезінде бірінші
орынға сапа ... сан ... ... ... мұнымен келіспеді, жұмысты
кейде дипломы бар мамандар да таба алмай жатады, сол себепті ... ... ... қатынастарға сәйкес ұйымдастыру қажет.
Нарықтық қатынастар кезінде жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... жақсы білу керек. Жұмыссыздық мәселесін шешу ... ... үш ... негізделді.
1. Қазақстан үкіметінің қызметі;
2. Туысқандардың, таныстардың, достардың көмегі;
З.Өзкүші.
Бір қызығы, ешбір ... ... ... ... ... Бұл бір ... Қазақстан үкіметі әлеуметтік
саясатты дұрыс жүргізіп жатқандығын ... ... ... үкімет
саясатын орындау кезінде әкімшілік, кәсіпорындардың баяулығын анықтайды.
Кәсіподаққа көңілдің аз бөлінуі бұл ... ... ... ... Ал іс ... ... қатынастар кезінде жұмыссыздықпен күресетін
сол кәсіподақ болуы тиіс.
Біздің ойымызша, соңғы нарықтық реформаның нәтижелерін талдау ... ... ... дайындықсыздығын тек төтенше және
психологиялық фактордың ықпалымен негіздемеу ... ... жас ... жаңа ... жұмысбастылығын, материалдық игіліктердің
бөлінуін қабылдау мен санамалау процестері көптеген ... ... ... мен заңдардың іске асырылуының басында - ... ... ... пен ... қорғауды, түрлі мамандар мен
кәсіп иеленушілеріне нарыққа дайын болмаған жағдайда қайта ... ... ... мүмкіндікті қамтамасыз етуі қажет. Нарықты өздік
реттеуге, қызмет сапасына қойылатын нарықтық талаптарға, еңбек ресурстарын
нарықпен ... мен ... ... көшу ... мен ... үшін
жаңа құндылықтарды түсіну ізсіз ... ... жас ... ... мен ... қамқорынан айырады бұл жағдайда жастар арасында
абыржу туғызады.
Республика экономикасында жекеменшіктің ауысуы ... ... ... ... ... ... ұлғаюда. Жаңа кадрлар мен
мамандарды қайта бөлу ... ... жаңа ... элементтерді
қалыптастыру әсер етті. Мысалы, биржадагы жастар саны 45-50 %, ... - 46-62 %, ... ... - 52-73%, түрлі қорларда - 54-69%,
дүкен, кафемейрамханаларда -58-83% құрайды т. б.
Дайын өнімді шығаратын орташа және ... ... ... ... ... ... дамуы құрылымдық саясатта жастар
белсенділігін өндірісте, еңбек пен экономикада арттырудың маңызды фактор
болып табылады.
Өзге ... ... ... ... дәл ... (өнім) түрі нарықты тез арада халықтың тұтынудың қажетті
тауарлармен ... ... ... ... ... ... еңбек ресурстарын
жұмыспен қамтуға қол жеткізуді ... ... ... ... шағын
кәсіпорында 1 ден 99 адамға дейін саны бар ... ... 54, ... ... ... ... Бұл ... Жапонияда 7, 7% құрады.
100 ден 500-ге дейін жұмыскерлері бар ... ... 24, 0%, бен ... ... құрлыс ұйымдарда 7, Жапонияда - 20, Германияда - 22, ал АҚШ-
ң ... ... - 6 адам ... ... Бізде бұл сияқты барлық
кәсіпорындар мен ... ... саны ... 200-450 ... ... экономикалық реформалаудың алғашқы кезеңінде шағын және орташа
кәсіпорындардың дамуы үшін қолайлы ... ... ... 1500 - ден ... кәсіпорындар жоғарыда аталғандарға сәйкес келетін, олардың 32-
сінде 15 адамға дейін адам, 79 ... 16 -29 ға ... ... 30-дан 200-
ге дейін адам жұмыс істеген. Бір сөзбен айтқанда, ... жүз ... ... ... ... ... ... жұмыскерлер
55% құрады. Қазақстандағы мұндай кәсіпорындар қарқынды түрде дамиды. Орташа
кәсіпорындарда 60 ... ... бар. ... бойынша жүргізілген
статистика шаруа қожалықтарында 1-2 адам, 32% -ында 3-4 адам, 15% - ы, ... ... адам ... ... ... ... таңда республикада
мындаған фермерлік шарушылықтар жұмыс істейді. Бұларға жердің айтарлықтай
көп ... ... ... ... ... ... ... алып өндірістік бірлестіктерге қарағанда артықшылықтары
көбірек. Біздің ойымызша, дамудың тиімділігі мен болжауы тұрғысынан маңызды
жақтарын ... ... деп ... ... және ... ... ... автоматтандырылған
өндіріске негізделген, нарықтың тез ... ... ... жаңа ... мен өнімнің түрлеріне тез арада өте алды.
Екіншіден, осы сияқты кәсіпорындардың бір орыннан екінші ... ... ... ... отырып, оларды жеткілікті шикізат пен ... ... бар ... ... ... болады.
Үшіншіден, шағын және орташа кәсіпорындар өзінің қызметі үшін үлкен
салымдарды ... ... ... ... ... өтей алады.
Төртіншіден, егер мұндай кәсіпорындардың саны артса, олар артық еңбек
ресурстары бар аймақтарға жағдайды жеңілдетіп, бос жұмыс күшті ... ... ... ете ... ... ... ... жекешелендіру мен оларды
жеке тұлғалар мен еңбек ұжымдарына өткізу бойынша мемлекет ... ... ... жастардың еңбек ұжымдарына ағылып келуіне көмектесуде.
1990-шы жылдары «Мемлекетті меншік пен жекешелендіру туралы» Заңға сәйкес
Қазақстанда ... ... және ... ... ... Мұның барлығы әрине, жас кадрлар
мен мамандардың мемлекеттік сектордан жеке және дербес секторларға ... ... ... ... ... ... көрсетудің
тиімділігін ең алдымен, жастардың арасында пайда болатын әлеуметтік
-экономикалық проблемаларды шешуде, ... ... мен ... ... ... Республика өткеріп жатқан қиындықтарға байланысты үкімет бұл
мақсаттарға жеткілікті қаржыны бөлгісі келсе де бөле алмайды. Сондықтан ... ... ... үшін ... ... ... мен ... ұжымдарында әлеуметтік қорғау орталықтарын құру
орынды. Бұл орталықтар тек ... ... ғана ... шарт ... ... ретінде соңғы кездері жұмыссыз халықтың ... ... ... ... бет ... атап өткен жөн. Егер
1995 жылы жастар ресми тіркелген жалпы саннан 46, 5% - ды ... 1999 ... ... 28, 9%-ға ... Бұл ... ... аса оңтайлы
қозғалыс боп табылады. Бұл бағыттың өз түсіндірмесі ... ... ... ... ... ... жастардың
оқу
орындарында оқу мерзімін айтарлықтай қысқартып, нәтижесінде ... ... ... ... ... ... даму ғасыры жоғары мамандандырылған
мамандардың тартылуын ұйғарады. Жастар техногенді дәуірдің жаңа талаптарына
зеректеу, оның үстіне ... ... ... ... ... деңгейін көтеруге іскерлікке ие.
- үшіншіден, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... экономика жағдайындағы неғұрлым
жоғары деңгейдегі бейімделу ... мен ... ... ... ... ... саласындағы еңбек қызметіне барынша
тартуға бағытталған.
Жастар санын экономикалық қызмет ... ... бөлу ... ... ... екендіктерін анық көрсетеді. Мейманханалар мен мейрамханалар
(жұмыскерлердің жалпы санынан 36, 4%), ... ... (31,5%), ... аулау
мен балық шаруашылығы (30, 1%), мемлекеттік басқару (29, 5%), ... мен ... ... (29. ... ... кедергі келтіретін себептердің арасында жастардың
бағалауы бойынша ... ... ... ... ... болмауы (49. 3%) алда
келеді. Бұл бағам көп жағдайда 59% әскери қызметкерлерге, 53, 7%мемлекеттік
қызметкерлерге, 53, 6% жұмыссыздарға, 54, 5% ... ... пен ... 54% ... ... аймақтардың қала типтес ауылдар мен
шағын қалалардың жастарына тән.
Осылайша, жастардың материалдық қамсыздандырылуы көтерілуі, жастар
арасындағы ... жою ... ... ... ... ... ... жақындауды талап етеді. Жаңа жұмыс орындарынның ашылуына,
ғылым мен мәдениеттің, қаржы саласының (мектептер, кітапханалар, денсаулық
сақтау) дамуына қаржы ... ... ... ... ... ... ету, ауылдық аймақтарда шағын және орта ... тағы сол ... ... ... ... ... ... оның жастарды өңдірістік қызметке
тартуға, қоғамда әлеуметтік жағдайды тұрақтандыруға мүмкіндік береді.
Әлеуметтік - ... ... ... денсаулық сақтау
ерекше орын алады. Мемлекеттің тиімді саясатынсыз бұл салада және халықты
қорғаудың кешендік жүйесінде ... ... ... ... Ұ лт ... ... дамыған мемлекеттің ерекше белгісі.
Бұл аспектінің біздің республикамызға сәйкестігін қарастырайық.
Әлеуметтік ресурс ретінде жастардың ... ... ... ... ... аңғаруға болады. Қазіргі кезде жас
ұрпақтардың денсаулығының төмендеу тенденциясы негативті дамуға ие болуда.
Өсіп келе ... ... ... буынға қарағанда, қай жағынан алып
қарасақ та денсаулығы төмен. Төмендеудің біраз факторы ондаған жылдар бойы,
тіпті кейбіреуі соңғы ... ... ... өзіндік бағалауы бойынша, денсаулық ... ... ... бөлігінің болуымен анықталады. Жастардың жасы үлкен-
кішілігіне қарай бөлінуін талдағанда денсаулықты ... ... ... ... Жастық кезең үлкейген сайын физикалық
және психологиялық жағдайларды бағалау көрсеткіштері соғұрлым жоғары. 15-18
жастағылардың - 5%-ы, 26-29 ... -14%-ы ... ... деп ... ... денсаулықтың төмендеу процесінің «жасару»
тенденциясын байқауға болады. Арнайы статистикалық ... ... ... ... ... жастар саясатына қатыспайтын сияқты,
сонымен бірге жастар басқа тұрғындармен салыстырғанда ... ... ... Егер ... өмір сүрген уақыттағы медициналық көмекке жүргіну
«шыңына» көз салсақ, ана болудың бірінші жылдары мен жүкті ... ... шақ пен ... шақ пен бірге) осы «шыңға» сәйкес келеді.
Республика жағдайында, әсіресе соңғы ... осы ... ... ... себебі туып көбеюшілік бізде жоғарыда аталып кеткен өмір
сүрудің ... ... мен ... ... ... өлімі туралы ... ... ... ... 1989 ... бастап балалар өлімі белгілі дәрежеде азайғанын
көруге болады. Бірақ мемлекеттік статистикалық комитеттің мәліметтері
бойынша, балалар ... 1970 ... ... 1,5 есе ... ... ... ... балалар өлімі дәрежесінен 3,7 есе, Белоруссиядағыдан 3,
4 есе, Латвиядағыдан 4 есе жоғары.
Ана ... ... ... ... өлімі көп орын алуда, бұл
көрсеткіш бұрынғы социалистік ... 2-4 есе, ... ... 4-7 есе ... Мұның негізгі себептері медициналық ... ... ... ... ... ... мен ... болмауы.
Нәрестелердің шетінеуі мен аналар өлімінің көрсеткіштері мемлекеттің
адамдардың денсаулықтарын сақтау мен нығайтуға ... ... ... ... өлімінің коэффициенті тұрақты емес және
соңғы ... ... 100 мың тірі ... 1991 ... 67, 2 %- ... жылы 48, 6 % межелерінде ауытқып отырды [49].
Жалпы БҰҰ ... 1990 - 2015 ... ... ... ... үш ... азайтуды жобалайды [50].
Қазіргі жағдайда репродуктивті денсаулық пен жыныстық тәрбиеге ... ... ... ... ... «сексуалды акселерация» сипаты
тән.
Зерттеулер нәтижесі көрсеткендей, жыныстық қатынасты ... ... 18 ... (28, 1%) және ... ... бастап (29, 2%)
бейімделеді. Сөйте тұра, 17, 1 % жеткіншектер мен бойжеткендер сексуальды
тәжірбиені 18 ... ... ... ... деп ... ... ... психологиялық дамуға қарағанда ерте басталады. Жыныстық қатынасты
ерте жастан бастаған жастардың жүкті ... ... мен бала ... ... ... ... ... жастардың 17% жүкті болудың
алдын-алу тәсілдерімен таныс емес. Олардың ішінде әсіресе 15-18 ... орны ... (22, 1%). ... ... әдетте ерте жүкті болу және
түсік тастау болып табылады. ... ... ... ... және ... ... кері әсерін тигізеді. Бұл
жерде ерте түсік тастау жағдайының төмендігін статистика көрсетіп отыр.
Егер 1995 жылы 15 ... ... ... тастаудың 392 жағдайы белгілі болса,
1999 жылы 177 ... ... ... 4 ... 15-18 жас ... түсік тастауы 2, 5 есе төмендеді. Бұған жүкті болудың ... ... ... ... кең ... ... болды. Сонда да бұл
проблема әлі де орын алуда жэне белсенді саяси жұмыс ... ... ... ... нашары экологиялық жағдайдың нашарлығынан (10, 5%),
психологиялық жүктеменің көптігінен (7, 1%), нашар тамақтанудан (5, 5%) деп
есептейтіндігін социологиялық зерттеулер көрсетті.
Нарықтық ... ең ... ... ... ... ... Денсаулық болса, жұмысқа қабілеттілік, ... өмір ... ... ... ... өмір сүру ... зор ... жастардың 80% - дан астам үшін ең қымбат нәрсе «деннің
саулығы» деп ... Бұны ... ... аспектілерге байланысты.
Жастардың бұл құндылыққа назарының артуы табиғи және қазіргі ... ... ... жас ... ... ... әсерін тигізетінін
ескертеді. Бұл құндылықтың күшінің
басымдылығының себебі мынада:
- ... ... ... ... адамның жан дүниесінің
құлазуы , шамадан тыс шаршау, өмірдегі қолайсыз ... ... ... кері ... ... қатты шаршау жұмысқа ерте, яғни жас кезінен араласу, оқу мен
жұмысты қатар алып ... дене ... ... тыс көп ... ету ... әсер ... -қону: ауылдық жерден қалаға қоныс аудару кейбіреулерге жақсы
жағынан әсерін тигізсе, енді ... ... ... ... ... ... ... ата ананың қамқорлығынан, үйреншікті
ортадан кету де ... кері ... ... ... ... ... ... ерте есеюі; кәмелетке толмай
екіқабат болуы және оны үзу өміріне өшпес із қалдырады;
* ... ... ... ... ... ... - нашақорлық,
мүгедектік пен өлімнің себепкері. Бұлар жас адамның ағзасына әсер етіп,
денсаулығын бұзады;
жыныстық қатынасқа шек қойылмау; жас адамдарға ... ... ... ... ... ол ... ... қатынастағы аурулардың негізгі пайда болу ... ... ... ... ... ... кері
эсер етіп, өмірге немқүрайды қарауға жетелейді;
қамтамасыздық деңгейі; элеуметтік жағдайдың ауырлығы, ішер ... ... ... ... ... ... ... нашарлатады. Азық - түліктің, элеуметтік
қызмет саласының қымбаттауы салауатты өмір сүруге кері эсерін тигізеді.
Тұрғындардың ... ... ... ... мемлекеттік қамқорлыққа алу ... ... ... ... қатынас жағдайында эл-ауқатымызды жақсарту
- медициналық қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... шараларын нығайтуға;
дұрыс
тамақтануды ұйымдастыруға тікелей қатысты. Жас ... ... бұл ... мэселенің шешімі тікелей экономиканың
өсуіне,
жастардың ... және ... ... ... ... аз ... түрғындарға мемлекет тарапынан әлеуметтік
көмек көрсетуге байланысты.
Әлеуметтік зерттеу нэтижесі мынаны көрсетеді: қазіргі жастардың 76%
білімнің ... ... Дей ... сол ... 13% ақылы оқуға
қаражаттың жоқтыгынан өздерінің таңдаған мамандығына сай білім ала алмайды.
Жастардың 14% отбасында студентті асырауға қаржының ... ... ... ... көшу ... ... ... жүйесі барлық жастардың ... ... ... алу
мүмкіндігін қанағаттандыра алмайды. Тек экономиканың өсуі мен халықтың
тұрмыс жағдайының ... ғана ... алу ... ... баса айту
керек.
Мемлекетіміздің білім беру және жұмыспен қамтамасыз ету салаларына
ерекше көңіл бөлу қажет. Мемлекеттік ... ... ... жас ... ... ... отбасының жас азаматтарын, ... ... ... оқуын тастап кеткендерді, денсаулық мүмкіндігі
шектелген балалар мен жетім балаларды жұмысқа ... ... ... ... ... ... ... жастар ға жұмыс орнын ашуды нормаға
лайық заңдастыруды жетілдіру қажет [51].
Мемлекет жастар мен жас отбасының ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді несие жүйесін енгізіп, экономикалық
жағдайын жақсартып, олардың отбасьшың кіріс табысын молайтуға жағдай жасап,
заңдастыру шараларын ... ... ... ... сай ... ... ... екінші мамандықпен
қамтамасыз етіп, жастарға кәсіптік бағдар беру жүйесін енгізген жөн.
Жастарды әлеуметтік жағынан қамтамасыз ... аз да ... ... керек. Жас азаматтардың жан-жақты жетілуіне жасалатын кепілдіктер
жүйесіне ... өмір сүру ... КТУ мен ... оқу ... ... жастарды
жұмыспен қамтамасыз ету, жұмысқа орналаспаған ... өмір ... ... ... ... төлеу;
- жас ... ... ... заттар, тұрғын үй
салуға
жеңілдетілеген несие беру;
* әлеуметтік ... ... ... ... ... және ... алаңдары, дүкендер, үйлер мен тұрғын үй кеңістігін
жобалағанда және ... ... ... ... ... санасу қажет;
* спорттық-сауықтыру, мәдени-ағарту (музей, көрмелер, кинотеатрлар)
мекемелеріне бару үшін неғұрлым ... ... ... қала іші мен ... қатынайтын көліктермен жүру үшін оқушылар
мен студенттерге жеңілдік жасау;
- жастарды тегін ... мен ... ... ... бір бөлігі болуы керек.
Күрделі экономикалық жағдайда жастар саясатын айқындайтын әлеуметтік
қызмет көрсетуді қалыптастыруды ... ... ... ... тағы да ... көмек тікелей жастарға қажет, сондықтан жастар
саясатын айқындауда оларды әлеуметтік жағынан қамтамасыз ету ережелері мен
заңдарының маңызы ... ... ... тағы да төмендегі шаралар қажет:
- жас ... ... ... ... мен жастарға, әсіресе мүгедектерге
олардың ... мен ... ... ... көмектесу.
* Жеткіншектер мен жастардың ... ... ... жат ... болдырмау.
* Арнайы тәрбиелеу мекемелеріндегі ... ... ... ... байланысты жеке-жеке педагогикалық ықпал ету.
* Арнайы тәрбие мекемелерінен ... және бас ... ... жас ... әлеуметтік жағынан реабилитациялау.
* Жастарды құқықтық жағынан қорғау, оларға құқықтық нұсқау ... ... Жас ... кәсіпкерлік қызметіне қолдау көрсету және осы
қозғалыстардың дамуына тиісті жағдайды жасау.
* Жергілікті басқару органдары жергілікті жағдайды ... ... ... көрсетудің басқа да түрлерін өздері анықтайды.
Көптеген әскерден қайтқан жастар ... ... ... кейін
бұдан былайғы өмірлік болашағының белгісіз болуымен күресіп жүргенін
тәжірибе көрсетіп отыр. Өмірлік ... осы ... тән ... ... ... әлеуметтік құқықтары мен кепілдіктерін жүзеге асыратын
нақты механизмінің жоқтығы. Осының салдарынан жастар ... ... ... ... айтарлықтай түсіп кетекені байқалады.
Жастардың көпшілік бөлігі әскери міндетін орындауды ... және ... ... ... ... ... ісімен ешқандай
байланысы жоқ деп есептейді. Әскерде қызмет етудің беделінің ... ... ... ... ... жарғыға қарама-
қайшылықтардың болуы, жауынгерлердің ақшалай табыстарының деңгейінің төмен
болуы, оның салдары әскери қызметтен қашқақтау болып табылады.
Көріп ... ... ... ... ... қорғау жөнінде мемлекеттік деңгейде іс-шара әзірлеу керек.
Мамандандырылған сот органдары жас ... ... ... мен бостандықтарының құқығын қорғайтын құралдар болып табылады.
Осы ... ... олар ... ... азаматтармен олардың
бірлестіктерІн істерін ... ... ... жүйе ... ... мен ... мұқият дайындығы.
* Сот процесіне арнайы дайындығы бар педагогтарды, психологтарды,
әлеуметтік саланың қызметкерлерін, ... ... ... Сот ... мен істерді қараудың тиімділігін немесе тиімсіздігін анықтау
үшін әдейі ... ... ... ... ... кейін істерді ашудың жеке тәртібі.
- Ересек құқық ... ... ... және сот ... басқа арнайы орындардың болуы.
* Атқару органдары мен басқару органдары осы салада ... ... оның мэні ... ... ... қызметінің тарап
кеткен
буындарын бір ... ... ... ... бар ... ... ісі жөніндегі комиссия, еңбекпен қамту бюросы, мектептен тыс
мекемелердің жүйесі, жатақханалардағы ... ... ... және жаңа жұмыс орындарын құрмай-ақ кеңейтуге болады.
* Балалар мен жастарға әлеуметтік көмек көрсету және қолдау жүйесіне,
қиын жағдайларда қалған жастардың айтарлықтай ... ... ... ... ... және ... ... үшін жағдай жасау тиісті. Мемлекет жастар арасындағы есірткімен,
маскүнемдікпен ... ... ... ... ... таю құбылыстарымен күресте әлеуметтік шиленісті төмендету
жөнінде кезек күттірмес шара ... ... ... ... бұзу және ... жол бермеу үшін, құқықтық
сабақтар жэне алдын алу жұмыстарын жүргізуді ұйымдастыру мақсатымен жоғары
және орта оқу ... ... ... ... құру ... ... ... сыныптарға факультативті сабақтар, құқықтық тәрбие туралы дәрістер
енгізу керек.
Жастарға әлеуметтік көмек ... ... ... жұмысқа
орналасу, денсаулық, құқық, білім алу деген ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас проблемаларын шешуге өмірлік
бағыттарды таңдауда және ортада қалыптастыруға көмек беретін түрлі мекеме
жүйесі сияқтылардан ... ... ... ... ... ... ... орындалады.
Әлеуметтік қызметтердің нашақорлықтан токсикоманиядан, араққорлықтан
емделген, жас жанұяларға патронаждық көмек көрсету және т. б. ... ... ... ... жас ... реабилитациялық шараларды жүргізуге, психологиялық, есірткіге
қарсы, педагогикалық, заңгерлік көмек көрсетуге бағытталады [52].
Жастарға арналған ... ... ... ... ... ... ... жастардың еңбек биржасын, әлеуметтік
-психологиялық көмек орталықтарын есірткіге ... ... ... ... үшін ... ... ... құқық бұзушыларға әлеуметтік
реабилитация мекемелерін, кеңес беру және ... ... ... жас ... көмек көрсететін қызметтерді, орталықтарды
КҰРУ-
Қорыта келе, Қазақстан жастарының ... ... ... ... ... басынан кешіріп жатқан жоқ, Жастық пен
жұмыссыздық мемлекетте қазір аса ... ... ... бірі ғана ... ... іске ... ... қатысуына бағытталған жастар
саясатының құрылуы кезінде ескеру қажет.
2000 жылы 4 қазанда ... ... ... ... жастар
қозғалысының көшбасшыларымен кездесуде, ел Президенті Н. Ә. ... ... ... тұрғыда шешудің жолдарын көрсетті [53]. Ол
дарынды жастардың мемлекеттік грант ... ... ... ... ... екендігін айтты. Мемлекеттік қызметке конкурспен қабылдаудың арқасында,
әр адам ... ... ... ... ... өз ... ... бар.
Сонымен қатар, Президент жұмысқа орналасу сұрақтарын жұмыссыз жүрген
жастарды жол салу жұмыстарына жұмылдыру және қоғамдық ... ... ... ... жасады. Ал «Қазақстанның болашағы үшін» қозғалысына
микрокредит бағдарламасына кірісуге кеңес берді және ... ... ... үшін ... қор құру және ... микрокредит беруді
ұйымдастыру. Елбасының пікірі бойынша, ассоциация ретінде 45 ... ... ... ... ... бірыңғай жастар ұйымын құру
керек. ... ... ... Республиканың алдыңғы заңнамалық базасын
талдай отырып, жастар туралы жаңа заң ... ... ... ... 2004 жылы жазда «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік
жастар саясаты ... Заңы ... Жаңа ... ... ... жұмыстарды үйлестіру жастардың әлеуметтік мәселелерін шешуге,
жас ұрпақты әлеуметтік қорғау жүйесін дамытуға мүмкіндік береді.
3 МЕМЛЕКЕТТІК ЖАСТАР ... ... ... ... 1 ... - 2030» ... орай ... жастар саясаты
дамуының перспективалары
Мемлекеттік жастар саясатының даму сатылары «Қазақстан - 2030»
Стратегиясына сәйкес ... ... ... алыс жоқ, келер күннен жақын
жоқ» деген қазақ ... ... ... ел ... Н. Ә. ... халқына стратегиялык даму Жолдауында жазылған «Еліміздің қандай
болатынын және жастарымыздың қалай өсіп жетілетінін көрер ... ... ... Н. Ә. ... [54]. ... жастардікі, дегенмен мемлекет
олардың үлкен өмірге барар жолына үлкен ықпал ... ... ... жастар саясатын жасауы керек. Қазақстан 2030 ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Президенті Н. Ә. Назарбаев студент жастарға арналған жолдауында ... ... ... ... ... ... ... 2030
Сратегиясы сіздер үшін жасалды, ол біздің елімізді ... ... ... сол ... қолдағандарыңызға ризашылық білдіремін»
- деп баса көрсеткен.
1991 жылы ... ... ... ... мемлекеттік жастар саясаты» заңына 14 жылдан асты. ... ... ... ... Заң ... ... ... - саяси жағдайларға тоқталайық. Содан бері мемлекеттің қоғамдық
-саяси бағыт, экономикалық ... ... ... ... заң ... ... ... де, оған қарама - қарсы баптар жасалды.
Осының ... ... ... ... ... ... жаңа көзқарасқа сәйкес емес. Сондықтан, ел басшылары ... ... ... ... шешуге кірісті. 2001 жылы
қыркүйектің ... ... ... ... ... Қазақстан жастары
конгресі өтті. Оны ұйымдастырған Тәуелсіздігіміздің он жылдығына байланысты
құрылған ... ... ... ... ... және ... ... атты жастар ұйымы болды. Бұл форум ... ... 500 ... ... ... Олардың негізгі мәселесі Қазақстан
Республикасының мемлекеттік жастар саясатына байланысты жаңа заң қабылдау
болатын.
Қатысушылардың алдында ел ... Н. Ә. ... ... ықпалына байланысты жаңа саяси негізгі тезистерді атап ... ... - аға ... ... ... аманат етеді. Оның
ойынша қазіргі жастар саясатының негізі жастарға ... ... ... ... ... ... ... саяси
сенімділігін таңдау еркіндігін беру. Мемлекет басшысының ойынша ішкі
саясат, ... ... ... ... және ... ... болатын
қызығушылығын арттыру. 150 мың жастар халық шаруашылығын дамыту үшін
Оңтүстіктен ... ... ... ... бағыт қазіргі жастардың ішінде
елді басқара алатын білікті басшылардың шығатынын көрсетіп отыр. ... ... ... ... ... үшін жазылғаны белгілі. Оларға
мемлекеттік басқару қиынға түседі. Сол үшін ... ... ... іс - ... баса ... ... Бүгінде республикамызда 150
балалар және жастар ұйымы тіркеліп, жұмыс істейді. Солардың 15 ... ... ... ... ... ие болды.
2004 жылғы қабылданған жастар саясаты туралы заңда кәмелеттік жас пен
29 жас аралығындағы (қазіргі заңда 30 жасқа ... ... ... болып
саналуы көзделген. Қазіргі кездегі республикамыздағы жастар саны 3 миллион
787 мың ... ... жэне ... ... мен ... ... Президентіміз қазіргі кезде барлық жастарды бір ұйым түріне
біріктіруді ... бұл ... ... ... ... ... ұсынысы бойынша бұрынғы комсомол түріндегі бір тұтас ұйым ... ... ... ... ... ... бір шеңбер аясында жұмыс
істей алатын, пікір алмасып, ... ... мен ... ... бірлесіп іздейтін, қиын жағдайда мәмілеге келуге машыққан жалпы
бірлестік құру.
Келешектегі кеңестік идеялогиясын қалыптастыру мәселесін соңғы ... ... діни ... ... Н. Ә. ... атап көрсеткендей,
қашанда қалыптасқан әмбебап идеология-патриотизм мен азаматтық болу тиіс.
Мысал ретінде, Президент ... таяу ... ... ... ... «Золатая тысяча» бағдарламасы бойынша, әр жыл сайын қазақстандық
компаниялар мен ірі фирмаларға ... аса ... оқу ... ең
қабілетті жэне білікті бітірушілері беделді қызметтерге қабылданатынын атап
көрсетті. Еліміздің қорғаныс саласының қамтамасыз етілуіне тоқталған Елбасы
эскери қызмет эрбір ... ... ал ... әскер қатарына тарту
азаматтық жэне эскери өмір арасындағы тепе-теңдіктің сақталуы үшін қажет
екенін айтты. Елбасымыз жастарды ... ... бір ... ... өмір ... ... деп санайды.
Іскерлік пен ғылым саласында жұмыс істеп, мемлекетімізді басқару үшін
азаматтарымыздың дені сау болуы жэне оны әрдайым нығайтып отыру қажет.
Ақтау қаласындағы ... ... ... өз ... еліміздің
Президенті Н. Ә. Назарбаев жаңа мемлекеттік жастар саясатының негізгі ... ... ... ... ... басшылық тарапынан қолдау
білдіретіндігін, мемлекеттік құрылымдарда еліміздің жастармен бірлесіп
қызмет атқаруға даяр екенін білдірді. Ол ... ... ... ... ... ... өміріне белсенді атсалысуына шақырады.
Сонымен қатар, форум делегаттары да өз ұсыныстарын алға ... ... ... ... Н. ... ... ұсынылған
«Мемлекеттік жастар саясаты туралы» заң жобасын өздері жасаған. Қаз МЗА-ның
студенттері ... заң ... ... нақты топ құрамына енді. Ал, жастар
саясатын дамытудың мемлекеттік қорлары делегациясы атынан оның төрағасы
Арман Құдайбергенов 2002 ... ... ... ... - ... ... республикалық дәрежеде құрамына жергілікті ... ... ... ... пен ... ... ... аймақтық қорларды
құруды ұсынды.
Ақтау конгресінен кейін, арнаулы министрлік пен ... ... ... ... туралы заң жобасы 2001 жылдың соңында Парламент
талқысына ... ... ... ... ... ... тапсырмасы қашанда жастардың заман талабына сай білімді тауып
талап ететінін, ... ... XXI ... ... ... еместігін
айтады. Тәуелсіз, әрі зайырлы Қазақстанда өмір ... ... ... айтпақ ойының негізі «Қазақстан - 2030» Стратегиясын жастармен
бірге жүзеге асыру. ... жаңа ... ... ... ... ... Н. Ә. ... білім саласы
туралы айта келіп, «реформа в сфере образования ... в ... со ... ... ... до 2030 года» - деп атап
көрсетті. Президент әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің ... ... ... ... осы ... ... білім жүйесін дамыту мемлекеттік саясаттың ұзақ мерзімді
стратегиялық бағыттарының басым бөлігі болып ... ... сала ... ... ... құрамына кірді. Оның дамуына қажетті қаражат
көздері де қарастырылған. Жылдан ... ... беру ... ... ... ... 1998 жылы ... беру жүйесіне
мемлекетіміз жалпы ішкі ... 3, 85 ... ... 72 ... ... қаржы аударды. Бұл алдағы 1997 ... ... 12 ... ... ... Республика басшылары білім беру саласының дамуы
үшін қажетті болуы да қаражат көздерін қарастыруда.
Қазіргі ... ... беру ... ... ... ... ... шешуге болмайды. ... да өз ... ... ... ... ... жеке ... ұмтылуы қажет. Бұл тәуелсіз ... даму ... ... үшін ... ... ... үрдістің жоғарғы
ұрпақ өкілдерінің табыстауына мүмкіндік берді.
Президент Н. Ә. Назарбаев 2030 стратегиялық ... ... «я ... ... на таких людей» [55] деп көрсетеді.
Тұрақты өзіндік ... ... ... ... ... студенттік
дәстүрлерді де дамыту керек. Жаратылыстану ... ... ... философияны танып білуге, ал гуманитарлық саладағы
студенттер ... ... ... ... мен ... ... Тек сонда ғана жастар қоғамының іріктелген, тандаулы ... ... ... жаңа ... ... шағын әлемінде оқшауланған,
қоғамдағы кесте емес, толық демократиялық мағынадағы жаңа Қазақстандық
таңдаулы топтың ... ие ... ... ... ... ... пен ... меңгерген, білімді тұлға болулары керек. Бұл орайда жастарымыз
өз халқының салтымен, оның тілімен және мәдениетімен үйлесімді
өмір ... ... ... ... ... Жас ... бір ... ұлттық
өнегелікпен шектемей, еуразиялық әлемдік ашық рухта тәрбиелеу қажет.
Мемлекеттік жастар саясатын ... ... ... беру 2030 жылға
дейінгі стратегияның жүзеге асуы барысында мемлекет ... ... ... ... мен ... ... даму ... басылымдылықтардың ішінде білім беруден
басқа да, денсаулықты нығайту мәселесі, ... ... ... ... ... ... жастардың да жағдайы қамтылған.
Бұл «Қазақстан - 2030» Стратегиялық ... ... 7 ... ... ... беру ... тапсырмалармен қатар көрсетілген.
Жастар саясатын дамытуда салауатты өмір салтына жігерлендіру сияқты
қажетті бағытта бағдар ұстану да ... Бұл жайт ... ... нәтижелердің төмен жағдайында өте қажет, «Салауатты өмір салты
мен дұрыс тамақтануды, тазалық пен санитария ережелерін ... ... іс - ... ... ... ... ... пен наша бизнесіне қарсы күресті, маскүнемдік пен шылым
шегуді ... ана мен ... ... ... ... қамтуы
тиіс. Осы мәселелер мемлекеттің, денсаулық сақтау органдарының, қоғамның
басты назарында. Экономикалық көрсеткіштердің ... ... ... ... тиімді демографиялық саясат үшін отбасыларына
көмек пен қолдау көрсетуге мүмкіндік алады. Бұл ... ... ... жас ... және жас ... ... ... ықпал
етеді. Қажетті деңгейде көп балалы отбасыларының, ... ... ... ... ... ... ... мәселелері шешілуі және жүзеге
асырылуы тиіс. Жастар ата-аналарымен балаларының алдындағы жауапкершілікті
сезіну, әйелдерге, қарт адамдарға, достарына ... ... ... ... ... адагершілік, мейірімділік жайлы түсінікке ие
болады. Бұл ... ... ... ал ... ... ... айналып соғу керек. «Жастар саясатында, - деп Президенттің халыққа
жолдауында баса ... - біз өз ... ... өсіп ... ... сондай-ақ жас отбасыларын назардан тыс қалдырмауымыз керек»
[57].
Кедейшілікке және ... ... ... ... шараларды шешудегі
жалпы мемлекеттік аспектілермен қатар ауыл экономикасын көтеру, соңғы
нәтижесі ... ... жэне ... ... төлеуге
негізделетін әлеуметтік-экономикалық реформаларды ... ... ... ... ... Осы бағыт сондай-ақ мемлекеттік
жастар саясатын дамытудың алғышарты болып ... жас ... ... ... оң ... ... шақ, ... шақ қоршаган әлемді ашудағы, отансүйгіштік сезімін
тәрбиелеудегі жемісті кезең. Білім және ... ... ... ... ... ... ... Н. Ә. Назарбаев қазіргі
жастар жаңа Қазақстанның тарихын жасайтынын, осы ... ... ... ... атап ... «Еліміз үшін ел балғындарының жас
кезінен тәуелсіз Қазақстанды ... ... оның ... мен заңдарын,
мемлекеттік рәміздерді білу өте ... - деп ... ... елін мақтаныш тұтпауы, оның тарихымен егіз екенін ... ... ... ... ... отаншылдық сезімін тәрбиелеу
мемлекеттік жастар саясатының ең ... ... ... ... ... үшін ... Кеннедидің американ халқына «Елім мен үшін не
істей алады деп ... мен елім үшін не ... ... деп ... ... сөзі өзекті. Сонымен қатар, А. Байтұрсыновтың «Ерім дейтін
елі болмаса, елім ... ер ... ... ... де естен шығармаған
абзал.
Қазақстанның қазіргі даму кезеңінде жастарды, тәуелсіздік алған он
жылдың ішінде елімізде өтіп ... ... ... ... ... ... ... жағдайында жастардың белгілі бір
бөлігі өзінің саяси және іскерлік әлеуетін көрсетіп, басқару ... ... ... өз ... ... ... сауда, ақпараттық
технология, құрылыс, ... ... ... ... салаларда
жасы 25 пен 35 аралығындағы жаңа кәсіби мамандар пайда ... ... ... саясаты республикада жас мамандар мен кәсіпкерлер өзінің
мүмкіндіктерін жүзеге асыра алатындай, өзіне және келешекте ... ... ... өз ... жаңа ... мемлекет кұруға
атсалысатындай негізде дамып жатқанын білдіреді, жастар өздерінің ... елін ... ... тек жастарды қорғайтын заңдық ... ... ... ... ... ... экономикалық
реформалар жүргізілгенде ғана мүмкіндік алады. ... ... ... болып табылатын Қазақстанның Жастар Одағы жастарды
қолдау мақсатында жастар саясатында жастардың өз дербестігін, ұсыныстарын
білдіруге, ел өміріне белсенді қатысуды ... жаңа ... ... ... ... ел ... ... әрі жаңа буын үшін қолайлы шарттар жасауға ... ... ... үкіметтік құрылымдар тарапынан жастардың өзін-өзі таныту
мәселелерін шешуге қызығушылығын көре ... ... сала ... қол ... ... ... сондай-ақ келешекке ұмтылыс, өзекті
мәселелерге жаңаша көзқарас, нақты іс-әрекеттер ... ... да ... ... жастар ұйымдарын үкімет тарапынан жұмылдырылған қолдауының
болмауы жастардың басым бөлігінің белсенділігін дамытуға кері әсер ... ... ... ... біріктіріп, соған сәйкес дәреже бергенде
ғана ... ... Бұл ... ... ... ... ... міндеті
ретінде алға қойып отыр [58].
Одақ келесі маңызды міндеті ретінде жастарға ... ... ... ... ... отаншылдық сезімін тәрбиелеуді
санайды. Жастарды рухани дамытуды қолдау, олардың өзіндік танымын қажетті
деңгейге көтеру, егемен Қазақстанның толыққанды және адал ... ... ... ... ... ... саясаты туралы жаңа заң ... ... ... ал оның ... ... соңғы нұсқасын
дайындауға қатысуға ниет білдіруде. Жаңа заң бүгінгі күннің
талабына толық ... келе ... ел ... ... ... ... мемлекетті дамытуға, 2030-Стратегиясында ел алдына қойылған
міндеттерді орындауға тартудағы нақты ... ... ... ... Президенті Н. Ә. Назарбаев Қазақстан халқына
жолдауында болашақ республикамыздың келешегін болжайды. «Біздің ... ... ... ... балаларымыз бен немерелеріміз бізбен
бірге өседі. Олар өз буындарының ... және ... ... болады . . .
. » [59].
Бұл келешекте жүзеге асуы үшін дәл бүгінгі күні мемлекет өзінің басты
ресурсы - адам ... ... ... Тек жастар жөнінде тыңғылықты
ойластырылған мемлекеттік саясат қана тәуелсіз Қазақстанның ... ... ... ... ... саяси аренада өз орнын табу ... ... ... ... ... тең ... орынды
алуға қол жеткізуге көмектеседі.
Жастар туралы заңның мәні мен маңызы, орындалуы және ... ... ... ... ... төмендегідей нақты пікір ұсыныстарды
айтқымыз келеді. Қазір не көп, жастар ұйымдары көп. ... ... ... ... бар. ... 15 ... ... Бұл ұйымдар
құжат жүзінде бар болғанымен, көпшілігі нақты іске ... ... ... түрде қорғаудың орнына, әлдекімдердің қолбаласы болып
жүр. Көпшілігі сайлау ... ... ... ғана құрылады. Бұл
ұйымдар 3 мың жастарды тотальды түрде бақылауға ... ... ... ... КСРО кезіндегі комсомолға ұқсап кетеді. Бірақ оны біржақты
теріс бағалау да қате. Ол ... аз ... КСРО ... ... ... да ... Ол ... қорғады, оқуы мен жұмысына дем берді. Оның
қатарынан қаншама атақты ... ... ... ... ... КСРО ... ... заманы өтті, ескірді. Сондықтан оны
қайталау орынсыз. Оның орнына мемлекет алдына таза жастар мүддесін
көздейтін жаңа одақ ... ... ... одақ ... ... ... ... байланысты мүдделерді қорғау тұрғысынан құрылуы
керек. Ол қоғамдық аренада ұлттық - демократиялық сипатымен көріне біліп,
ұлттық ... ... және ... адамгершілікке
баулитын ұйым болуы тиіс.
2. Қазіргі кезде жастар арасында кездесетін проблемалар аз емес. Жастардың
арасында кездесетін ең күрделі мәселе - ... ... 4 ... ... бар ... оның 500 ... ... 60-70 мыңдайы
әскер
қатарында, 100 мыңдайы түрмеде отыр. 700 мыңдайы жұмыс істейді десек,
қалған 1,5 ... ... ... жүр деуге болады. Бұл,
әрине өте
қорқынышты сан. Мәселе, оларды шешудің ... ... ... алдында
қоя білуінде. Ал, мемлекет болса оларды еңбегіне қарай қолдап, жәрдем
көрсетуге ... Ол үшін ... ... ... шешу ... дәл де, ... ... алуы
қажет.
Қаржылық жәрдем, гранттарды бөлу, талаптыларға қолдау керсету және т.б. ... ... ісі ... ... ... ұлттық демократиялық жастар одағы
жанынан жария қоғамдық кеңестер құрылса дұрыс болар еді [60].
Жастар мемлекетсіз де күнін көре ... ... ... ... жоқ. ... ... ... мәселесі мемлекет үшін алдыңғы орынға
қойылуы керек.
3. Ал жастардың міндеті - ешқандай лас ... ... ... ... ... жаңадан «Айбын», «Қаһар», «Қайсар»
«Болашақ» және ... ... ... Бұлар қоғамдағы
әділетсіздік, әлеуметтік теңсіздік,жұмыссыздық сияқты мәселелерді
Үкіметтің алдына ... етіп ... ... ... ықпал ету үшін
күреспек. Бұл ретте бастамашыл топтың мүшелері былай дейді: «Бізде көбіне
демократия» деп атағанмен, ұлттық тұрғыдағы демократияны қару ... ... ... ... ... «Қазір жастар ісімен Білім және ғылым министрлігі айналысатын
болды. Соның ішінде жастар ... ... ... ... ... қазақша білмейтін қыз-жігіттер. ... ... ... ... ... Жастарды саяси ойындардың ... ... ... ... - ... ... бірі. Жастар ұйымдарын шарасыз күйде, яғни
биліксіз де, ... да ... ... ... ... ... отбасы-имандық) топтардың ықпалындағы тұрақсыз
жастар қоғам үшін қауіпті. ... ... ... тәуелсіз республикалық ұлттық демократиялық одағын құру қажет.
Ол мемлекет ... ... ... ... есеп ... ұйым ... тиіс. Жастар ісімен Білім және Ғылым министрлігінің
айналысқаны дұрыс, ... ол ... Бұл ... ... ... ... болуы керек. Жастардың республикалық ұлттық-
демократиялық одағы министрліктердегі және ... ... емес ... және т.б.) ... ... шешу ісін
үйлестіретін болады.
5. Жастарды жұмыспен қамту туралы арнайы заң керек. «Соңғы халық санағының
қорытындысы бойынша, ... ... 14 млн. 841,9 мың ... ... 700 ... 16 мен 29 жас ... ... жастар
құрайды екен. Статистика мәліметтеріне көз жүгіртер болсақ, әлгі 3 ... 900 мыңы ... ... ... 2 млн. 800 мыңы ... ... тұра ... [62]. Осы мәліметтердің бәрі жастарды жұмыспен қамту
қажеттігін дәлелдейді.
6. ... ... ... заңмен қорғалуы тиіс.
7. Жастардың патриоттық имиджін жасау ісін стратегиялық
мақсаттар
дәрежесіне ... ... ... азғындыққа итермелейтін «батыстың ықпалымен» күрес шаралары
қарастырылуы күн тәртібіне қойылғаны дұрыс. (альтерглобалистік қозғалыс)
[63].
ҚОРЫТЫНДЫ
Тәуелсіз, егемен ... ... ... ... ... ... ... жатқан процестерді терең, әрі жан-жақты
зерттеу және жинақтау қажет. Оларды талдамай, терең зерттемей, көне ... ... ... ... түбегейлі жаңа қадамдар жасау, кейбір
кемшіліктер мен қиыншылықтарсыз жүзеге аспайды және ... ... ... ... экономикалық, саяси, мәдени-рухани салада терең,
әрі күрделі ... ... ... ... ... бұрынғы
идеологиялық ойды өзгерту мүмкін емес. Әрине, бұл міндеттер қазақ ... ... ... ... ауқымды масштабты міндеттер.
Тоталитарлы режимнен демократиялық басқаруға, ... ... ... ... ... ... басшыларының алдында туған
күрделі мәселелермен ... ... ... ... ... ... негізін қалыптастыру міндеті тұр.
Біздің ойымызша, жастардың саяси әлеуметтік жағдайларын қайта ... ... ... ... ... ... қоғамдық саяси ортада
қызмет көрсетеді, кез ... ... ... ... күші ең алдыңғы орында
саналған және болашақта да солай саналады да. Бүл ... ... ... өте зор, ... ... ... алғаннан кейін жаңа
мемлекетіміздің іргетасын қалау үшін оған таза ... ақыл ой ... бұл ... жаңа ... ... ... бейімделіп кеткен,
болашаққа жаңаша көзқарасы бар жас ұрпаққа сүйене отырып, бұқаралық сананы
төзімділікпен жаңғыртуға ... - ... ... ... Н. ... [64]. 1997 жылы жастар саяссатының жаңа қоғамдық қызметінің
жайлары қолға алынды, 1998 ... ... ... ... бір ... ... жастардың концепциялық істері жөнінде құжаттық жоспарларын жасады.
Ол құжаттар 1999 жылғы 28 ... ... ... ... мен ... делегаттарына табыс етілді, және осы іс - жоспарлар еліміздің
Президентінің жарлығымен ... Бұл ... ... ... ... саяси іс жоспарларын алға қарай дамыту және
жастардың ... ... ... мемлекеттік тұрғыдағы заңдарды талдап барып
қабылдау. Сондай-ақ, жастар саясатында жас жеткіншектердің істеріндегі:
ұйымдастырушылық, ... және ... - ... ... істері қамтылған. Жастар мен мемлекет аралық ... ... да ... ... ... қызығушылығының бар екендігі
ескеріліп қарастырылды. Осы ... ... ... ... есік ... және ... үшін ... маңызы болатындығы
ескерілді. Бұл істерде мемелекет қайраткерлері дүниежүзі ... ... іске ... ... ... алға ... мүмкін
емес және олай болмайды да. Сондықтан да, жастар ісінің саясаттағы басты
бағыттарын нақты белгілеу ... ... ... жас жеткіншектер елімізде болып жатқан ... ... ... ... іс ... ... аударып ат салысып
отырады және осы іс шараларға өз ... да ... ... ойымызша, қазіргі қоғамда демократиялық саяси әлеуметтік істерге
баса назар аударылып, қарастырылуда және ... ... ... ... ... ... ... байқауға болады.
Қазір көптеген саяси партиялар, қоғамдық саяси қозғалыстар осы істер
бағытында белсенді ... ... ... бұл ... ... жағы көп
араласпайды және бұл ... жас ... ... ... ие бола ... отыр.
Қазір жастарымыздың саяси істердегі белсенділігі басқалардан кем деп
айтуға болмайды. Дегенмен, кейбір саяси іс - шараларға ... ... ... аса ... Тіпті өздерінің құқықтары бола
тұрса да ел ... ... ... ... араласпайды. Азаматтық
демократиялық қоғамдастықта қазір көптеген партиялар ... ... ... ... ... өз ... осы партиялардың қай - қайысына болсын
мүше боп кіруге асықпайды, қоғамымыздың пайымдауынша жастарда әлі де болса
құқықтық мәдениеттің ... ... ... ... тағы бір ... осы, ... жұмыссыздықтың оларды көп
істерден тыс ... ... Бір ... ... ... жүргендерімен, өз мүдделері туралы мәселелер қаралған жиындар болса
олардың 43,7 пайызы оны қолдайды. Аздаған топтары кейбір ой -пікірлерімен
соттарға жүгініп, ... ... ... ... келісімдік нұсқаулар арқылы
сайлауларға не референдумдарға қатысады. Жастардың жалпылама ... ... ... ... ... ... проблемалардың шешілмеуімен байланысты болып келеді. Азаматтық
құқықтардың толық сақталмауы жастарымыздың мәртебесін ... ... ... құқықтарының толыққанды сақталмауынан болар.
Бұрын жастардың көптеген проблемалары бейбіт жолмен, жағымды мағынада
шешіліп ... іс - ... ... ... ... ... ... нақты шешпесе, жастар арасындағы саяси - әлеуметтік жағдайдың
шиеленісіп кетуі мүмкін.
Сондықтан, ... ... де ... ... ... ... ... тездетіп нақты шешуі керек.
Жастардың әлеуметтік құрамы негізінде жастардың әлеуметтік ... ... ... психофизиологиялық дамуына байланысты, жасөспірім -
әрі ... ... оның ... ... ... ол ересек адам.
Жасөспірімдік жас аралығы - бұл экономикалық белсенділік пен жауапкершілік
әлі ... ... ... ... ... алып қарасақ, жастар
үлкендер тобына, әлеуметтік тұрғыдан ересектерге жатады.
Кез келген ... ... ... ... жастардың іс-әрекеттері
болуы мүмкін емес. Жастар қоғамдағы ... ... ... ... ... ... Алайда олардың жас ерекшеліктері
құндылықтардың ... ... ... және ... көлеңкесіндегі «әкелер мен
балалар» ... ... ... қалыпты, үйреншікті мәселесі болып кетті.
Бұл мәселе жастардың саяси тәрбиесі жүйесінде туындайды және ол ... ... жаңа ... ... ... болсақ, ол мәселені
мәңгілік тақырыпқа жатқызуға болады. Сөзіміз дәлелді болу үшін Сократтың б.
з. дейінгі 470 жылы айтқан мына ... ... ... ... ... өмір ... ... кеткен. Олар үлкендерді сыйламайды, мінез-
құлықтары жаман, әдепсіз. Балалар ата-аналарын сыйламайды, асты қомағайлана
ішеді, ұстаздарын адам екен ... ... ... ... ... прагматизм ұстанымы бойынша ... 70 - ... АҚШ ... жастар ісі жөніндегі кеңесшісі С.
Хесс былай деген: «Мен жастардың «жүйеге» ... ... ... Бұл ... ... ... көп қатыспағаны
салдарынан болар, бірақ, көп күттірмей олар өздері де «жүйеге» сіңісіп
кетеді... ... біз ... ... мінездері үшін емес, олар
ұлтымыздың болашағы көшбасшылары болғандықтан, ... ... ... ... жастарының ... ... ... ... көп ... жүйе құрудагы олардың қатысын
ескермей зерттеу мүмкін ... ... ... ... ... тәсілдері ақпарат құралдарынсыз жүзеге асыру қиын болғандығы
жасырын ... ... ... және ... ... ... әсіресе, электронды ақпарат құралдарының әсері, қуаты күшті
болып отыр. Озбырлық пен зорлықтың күні - түні ... ... ... ... ... ... ... мен өмірде
тиісінше мінез құлықтарының көрініс ... ... «Жас ... ... ... ... ... дамуы ісіндегі мемлекеттің алғашқы
міндеттерінің бірі алкогольді ішімдік пен темекі ... ... күш ... насихатталуына шектеу қою болып отыр» [66].
Жалпы алғанда, ... ... ... ... ... Бүл жаңа ... мен қоғамдық қозғалыстардың негізгі сүйенер
әлеуметтік тірегі болды. ... ... ... бұл ... ... мен
рөлі еліміздің қиын - қыстау кезіндегі рөлімен салыстыруға келмейтінін ... жөн. Ескі ... ... демократиялық күштердің авангарды
ретінде, бұқаралық саяси акциялар ... ... ... ... ... ... ... модернизациялануы кезінде жастар әрқашан ең
маңызды рөлдерді ойнады. Алайда, осынау ауқымды, үлкен ... ... олар ... ... ... тұрғыдан бекіте алмады.
Үкімет те жастарды ізгі істер үшін де тым прагматты түрде қолданбауы қажет.
Бірінші кезекте ол ... ... ... ... ... идеялдары мен мақсаттарын ... ... ... жөн ... үшін ... маңызы бар: білім, ғылым, жұмыс орнын табу және
мамандану, жастар кәсіпорындарының кейбір салықтық ... ... ... ... мен өзге шаруашылық бірлестіктер т.б.
салаларда келешек ұрпақтың басымдықтары заңды рәсімделуі керек.
Жастардың саяси әрекетінІң динамикасын, оның ... ... ... өзекті мәселелер тұрғысынан ... ... ... ... ... ... саяси әлеуметтенуін
қарастыру Қазақстан жастары саясатының өзіне тән ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтенуінде басым
рөл ойнағысы және осының ... ... үшін ... ... келсе,
жастардың қызығушылықтарын нақтылай түсініп, оларды заңдық ... ... ... атқарушы органдардың оны ... ... ... ... жастар ұйымы өз арасында екі түрлі көзқарас бар
екендігіне ... ... ... ... қарағанда, шектен шықпай,
Конституцияны және басқа құқықтық ... ... ... ... ... немесе ақылмен қарсылық
көрсету келісімді саясаттарын өлшеп, шешіп барып ... ... ... ... ... ... жаңа формалары қажет.
Ассамблеялар, ... ... ... ... - билік
монополияларының қатаң құрылымынан именбей, негізгі ... ... ... ... рухани ағымына жақын ... ... ... ... ... ... ... өсуіне жағдай жасау керек және жастардың
құқықтық мәдениетін қалыптастыру керек. Жастардың құқығын қорғау практикада
дұрыс ... ... ... және ... ... күш ретінде
жасөспірімдердің ойларын, құқық қорғау органдарында тәрбие институттарында,
денсаулық сақтау органдарында оның ... ... ... Жастардың
нашақорлыгына байланысты проблемалар қазіргі дәуірде де азайған емес.
Жас ұрпақтың ... ... ... ... және ... өркендейтін бірқатар жағдайларды ойластыру керек. Ұлттық
қауіпсіздікті сақтау үшін ... өз ... бой ... ... және ... секталар саясатына ерекше бақылауға
алу керек. Болашақта басқа дінге енгізудегі ... ... ... ... қарама-қарсы ойлар туғызуы мүмкін.
Қазіргі уақытта діншілдік мәселесіне Қазақстан жастарының арасында
дінге сенушілер мен ... тең ... ... ... ... жастар арасында негізгі мақсат айқындалып, дінге сену және сенбеу
жағдайлары анықтала бастады. Жастар арасында дінді ... ... ... ... іске ... ... жол басшы ретінде ... ... ... тобы ... мемлекет олардың мүддесін қолдауы
керек. Республиканың төрттен үш ... ... ... ... ерекшелігін еске ала отырып, біріншіден жастардың әлеуметтік -
экономикалық ... ... ... ... ... дербестігіне
көмектесу мақсаты көзделіп отыр. ... ... ... етудегі
үлкен үміт енді шағын кәсіпкерлікті дамыту болып ... [68]. ... ... осы ... ... даму ... тәуелді. 1999-2005
жылдар арасында шағын кәсіпкерлікпен жастардың арасында 70% - ын қамтамасыз
етуді жобалап отыр [69]. Жастардың еңбек ... құру ... ... ұйымының (МОТ) ұсынысы бойынша, жастарды жасы үлкен-кіші топтарға
және әртүрлі категорияларға қарасты жергілікті ... ... ... және ... ... ... ... Республика басшылығымен
келісе отырып, жұмысқа орналастыру жасын 16-дан 15-ке төмендету.
Білім беру аймағында әртүрлі деңгейдегі қоғам жастарының ... ... ... алуға жеңілдіктерін қамтамасыз етілуі бір мәселе. Жүйелі түрде
жастардың кеңінен білім алу процесі құрылымының негізгі орта мамандық және
техникалық, ... ... ... ... анықтап, содан барып білім алу
көлемі, мамандық алу мәселесі кең көлемде меңгерілмек. Осындай жолдармен
әлеуметтік экономикалық ... ... ... беріп, тұтастығы мен
тұрақтылығын бекітеді, өйткені бұл қай мемлекеттің болмасын негізгі шарты
болып табылады.
Қазақстан ... тек қана ... ... оқу орнынан немесе орта
білім мекемесін ғана емес, барлық жекешеленген түрдегі білім ... ... ... ... ... ойымызша, ғылым санасында келешекте әлемдік жүйеге шыға алатын
талапты, жас ғалымдарды қолдайтын ... ... ... ... ... төтеп беретін ғылыми өнім жасаушы жас мамандардың
ғылым жасау ... ... ... ... ... ... ... арасында
ортасында рухани мәдениет орнына, арзанқол ойын-сауық өнімдерін тұтыну
жүріп, бүкіл мәдениет деңгейінің төмендеуін ... ... ... ... ... ... мәдени құндылықтар мен бизнес
арасында ақыл-оймен келісімге қол жеткізу керек. Бұл үшін мемлекет өз ... ... ... ... ... ... керек. Оның
көздеген мақсаты әділетті, білім беруді дамыту болмақ.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік жастар ... ... ... ... отырып, экономикалық және ұйымдастыру жағдайларын және
азаматтықты нығайту болады.
Соның ... ... ... ... ... ... саясатының
бірнеше басымдықтарын көрсетуге болады. Олар төмендегілер.
* жастарды патриотизмге, Отанды сүюге, өнегелілікке, рухани ... ... ... ... және ... ... әлеуметтік құқықпен
қамтамасыз ету,.
- ... ... ... ... ... жасау және
қолдау.
- Қазақстан жастарын ... ... - ... ... ... тарту.
Сонымен, жалпы қорытындылай келе, бізде жастар ісі жөнінде қандай ... ... ... ... жүзеге асып жатқаны жөніндегі
зерттеуімізді аяқтай отырып, еліміз өтпелі ... ... өтсе дағы ... ... өзекті түрде шешілуі қажеттігін
баса айтпақпыз. Елбасының жарлығымен бекітілген жастар саясаты туралы Заң,
келешекте жастардың әл - ... ... ... іс - ... ... және 2030 жылға дейінгі стратегиялық іс жоспарларды жүзеге асыруға
белсене атсалысуы басты ... ... Айта ... жай, ... ғана арқа сүйей бермеуі керек. Келешек жастарымыз ширақтық
танытып, саналы түрде ... өз ... ... ... ... көтеруі керек. ... ... ... жастар саясаты туралы» Заң, мемлекетіміз бен жастар арасындағы
өзара қарым қатынасты жақсартатын ... ... ... ... және ... даму ... игі ықпал тигізері
даусыз.
Сілтемелер
1.Назарбаев Н. Ә. ... ... ... және ел - ... артуы. Қазақстан - 2030. Алматы, 1997.-
21 б.
2. Бөкейханов Ә. ... ... 1994. - 190 ... ... Е. К. ... и ... ... перемен. Алматы, 2001.
- 573с., Ертысбаев Е. К. Демократизация в ... 1990 - ... ... ... и исследования. Алматы,
Атамура, 2001. - ... И. Н. и др. ... ... ... и ... 1996. - 390с.; Касымбеков М. Б. Становление института президентства
в Республике Казахстан. Астана, Елорда, 2000. - 56с.;
4. Абсаттаров Р.Б., ... Т.С. ... ... ... ... ... и практика. Алматы, 1999. - 211
с.; Садыков Т.С. Теоретико-методологические основы модернизации системы
образования в Республике Казахстан. Алматы, 1997. - 360 с.; ... ... ... ... ... 2005. - 157 ... Курамысов О. А. Молодежная политика Казахстана: история, опыт,
современность. Автореферат ... ... ... 1994. - 31 ... ... Н. П. Государственная политика в ... ... ... в Казахстане. Автореферат диссертации кандидата
политических наук, ... 2002. -27с.; ... ... с ... ... в контексте реализации
государственной молодёжной ... ... ... ... ... ... наук, Алматы, 2003. - 34 с.;
7. Аллещенок С. В., Луков В. А., Поллыева Д. Р., Пучинский С. ... ... к ... государственной молодежной политики РСФСР
//Молодежь и ... ... ... и ... ... Москва, 1991. - С. 5 - 6,
8. ... В. И. ... ... как ... ... ... Молодежная политика КПСС: история и
современность, Москва, 1990. - 24 с.
9. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар саясаты туралы
Заңы, 2005.- 1 ... ... И. М. ... ... ... ... и ... //
Молодежь-88. Москва, 1999. - 3 с.
11. Жұмабаев М. Мен жастарға сенемін. // Жас азамат, 1918, №1, 18-
тамыз.
12. Назарбаев Н. Ә. ... ... ... жэне ... ... жолында» ел Президентінің халыққа Жолдауы, 2005.
-176.
13. Мухитов А. А. Развитие молодежной политики в ... ... ... ... ... жастар ... ... ... Н. Ә. ... бес жыл, ... 1996. - 3 ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы Заңы,
Алматы, 1991, ... ... И. Цвет ... //Япония, 1987. - С. 17-21.
18. Макаревич Э. Германия: программирование человека. // Диалог, 1994.
№5.-С. ... ... В. И., ... В. Г. ... ... ... (Справочник
для бизнесменов), Алма-Ата, 1993. - С. 61-62.
20. Есимов А. С. Приватизация - основа реформы ... ... ... ісі ... ... Есебі... С. 2.
22. Назарбаев Н. Ә. 2030 Стратегиясын жүзеге асыру - ... ... ... 1998. -12 ... ... ... 2000, ... 2000. -С. 72-73.
24. Программа действий Правительства Республики Казахстан на 1998-
2000 годы // Вечерний Алматы, 1998. - 15 апреля.
25. ... о ... ... 1995. ... ресурсы и глобализация
экономики, Вашингтон, 1996. - С. 40-41.
26. Отчет Министерства по делам молодежи, туризма и спорта ... ... «О ... ... ... в
КазахскойССР».-
17с.
27. Юридическая газета, 1995. - 16 октября.
28. Білім Министрлігінің ағымдагы архиві, 1994 ... ... Қ. 1, ... 147, Парақ. 34-35.
29. Деловая неделя, 1995. -№ 27.
30. Кокчетавская правда, 1995. - 26 ... ... ісі ... ... ... - с. ... Молодежь Республики Казахстан, Алматы: Казинформцентр, 1994. -
39с.
33. Панорама, 1996. - № 41. - ... ... 1996, № 46, ... ... Н. Ә. 2030 ... жүзеге асыру - жастардың
еншісінде. // Егемен Қазақстан, 1998. - 12 ... ... 1987. - 21 ... ... У. М. ... интернациональна // Народное хозяйство
Казахстана, 1999. -№11.- 11с.
38. Назарбаев Н. А. ... на ... АН РК, ... ... ее ... // Учитель Казахстана, Алматы, 1996.
39. Қыр баласы. Неміс мәдениеті, // Қазақ, 1915. - №106.
40. ... Н. Ә. ... бес ... ... 1996, 271 ... 1997 жылы сәуірде бұл Заң іс жүзінде жұмыс жасауын тоқтатты.
42. ... ... ... ... ... 1993. - № 21. - С. ... «О ... дел в молодёжной среде и основных направлениях
молодёжной политики в Республике Казахстан», Алматы, 1996. -С. ... ... ... 2000, ... 2000. - С. ... По материалам «Отчёта о человеческом ... ... - ... ... ... 2000, Астана, 2000. - 37 с.
47. ... ... 2000, ... 2000. - 39 ... Время по Гринвичу, Алматы, 1999. - 30 ноября.
49. Қазақстандағы кедейшіліктің себептері мен оларды шешу ... ... - 60 ... ... ... ... даму ... мақсаттары, Алматы, 1989. -176.
51. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар саясаты туралы
Заң, 2004. - ... ... ... ... жастар саясатының
Тұжырымдамасы. Алматы. - 1999.
53. Стенограмма встречи Президента РК Н. А. ... с ... ... ... ... 2000. - 4 ... - ... Назарбаев Н. Ә. Барлық Казақстандықтардың өсіп-өркендеуі,
қауіпсіздігі және ел - ... ... ... - 2030. ... ... ... Н. А. Стратегию-2030 претворять молодым (выступление
в КазГНУ им. Аль-Фараби) // ... ... 1998. - 6 ... ... Н. Ә. ... ... ... жэне ел - ауқатының артуы. Қазақстан - 2030. Алматы, 1997. -
60 б. 57. ... Н. Ә. Ел ... ... Жолдауы «Барлық
Казақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және ел - ... - 2030». ... 1997. - 42 ... ... Н. Ә. ... - 2030», ... 1997. - 17 ... Алияров Е. Наша цель - объединение молодёжи// Новое поколение
2001.- ... ... Н. Ә. ... ... ... жэне ел - ауқатының артуы. Қазақстан - 2030. Алматы, 1997. -
21 б.
61. Жас Алаш, 2005. - 7 ... ... ... М. ... ... ... ... Алаш, 2005. - 7 маусым..
63. Елшібай Ғ. Бес мың бала қайда кетті?. // Жас ... 2005. - 2 ... ... А . ... ... 2005.-8 ... Сократ, Сочинения. Москва, 1956. - 197с.
66. Қазақстан Республикасы ... ... ... Алматы, - 1999.
67. Казахстанский патриотизм как ведущий ... ... на ... ... и ... республики Казахстан
как
суверенного государства, Алматы, 1996. - С. 18-31.
68. Малинецкий Г. Г. ... ... - ключ к ... // ... ... и ... 1996. -№ 4. - С. ... Программа поддержки и развития малого предпринимательства на
1997-98 годы по ... ... // ... ... 1997. - 31 октября.
70. Индикативный план ... ... ... на 1999-2005 годы, Алматы. -1998. Глава 23, п. 3.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Абсаттаров Р.Б., Садыков Т.С. ... ... ... ... ... и ... Алматы, 1999. - 211
с.; Садыков Т.С. Теоретико-методологические основы модернизации системы
образования в Республике Казахстан. ... 1997. - 360 с.; ... ... ... будущего. Алматы, 2005. - 157 с.;
2. Аллещенок С. В., ... В. А., ... Д. Р., ... С. ... подходы к формированию государственной молодежной политики ... и ... ... ... и ... ... ... 1991. - С. 5 - 6,
3. Алияров Е. Наша цель - ... ... ... ... 19октября.
4. Бөкейханов Ә. Шығармалар, Алматы, 1994. - 190 ... ... В. И. ... ... как ... социальными
проблемами молодежи// Молодежная политика КПСС: история ... ... 1990. - 24 ... ... ... ... ... 1994 жылғы Есебі, Қ. 1, Тізбе
1,Іс. 147, Парақ. 34-35.
7. Время по Гринвичу, Алматы, 1999. - 30 ... ... ... 2000, ... 2000. - 37 ... ... доклад 2000, Астана, 2000. - 39 с.
10. Государственный доклад 2000, ... 2000. - С. ... ... ... 2000, ... 2000. -С. 72-73.
12. Деловая неделя, 1995. -№ 27.
13. ... Ғ. Бес мың бала ... ... // Жас ... 2005. - 2 ... ... А. С. Приватизация - основа реформы сельского хозяйства
//Саясат,1996.-№І.-С.4-6.
15. Ертысбаев Е. К. Казахстан и Назарбаев: логика перемен. Алматы, ... ... ... Е. К. ... в ... 1990 - ... ... статьи и ... ... ... - ... ... М. Мен ... ... // Жас азамат, 1918, №1, 18-
тамыз.
18. Жастар ісі жөніндегі Министрліктің Есебі... С. 2.
19. Ильинский И. М. ... ... ... ... и ... ... ... 1999. - 3 с.
20.Индикативный план социально-экономического развития
Республики Казахстан на 1999-2005 годы, ... -1998. ... 23, п. ... Казахстанский патриотизм как ведущий фактор консолидации
общества на ... ... и ... республики Казахстан
как суверенного государства, Алматы, 1996. - С. 18-31.
2 2. Калашникова Н. П. ... ... в ... ... прав
детей в Казахстане. Автореферат диссертации ... ... ... 2002. -27с.; КалетаевД.А ... с ... ... в ... ... молодёжной политики Республики Казахстан, Автореферат
диссертации ... ... ... ... 2003. - 34 ... Курамысов О. А. Молодежная политика Казахстана: история, опыт,
современность. Автореферат ... ... ... 1994. - 31 ... ... А. А. ... молодежной политики в Казахстане, Алматы,
1999.-121с.
25. Макаревич Э. Германия: программирование человека. // Диалог, ... ... ... Республики Казахстан, Алматы: Казинформцентр, 1994. -
39с.
27. Мыңжылдық табалдырығындағы Қазақстандағы даму саласындағы
Б¥¥ мақсаттары, Алматы, 1989. -176.
28. Малинецкий Г. Г. ... ... - ключ к ... // ... науки и современность, 1996. -№ 4. - С. 98-112.
29. Зарбаев Н. А. Стратегию-2030 претворять молодым (выступление
в КазГНУ им. ... // ... ... 1998. - 6 ... ... Н. Ә. ... ... өсіп-өркендеуі,
қауіпсіздігі жэне ел - ауқатының ... ... - 2030. ... 1997. -
60 31. Назарбаев Н. Ә. Ел ... ... ... «Барлық
Казақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және ел - ... - 2030». ... 1997. - 42 ... Назарбаев Н. Ә. Барлық Казақстандықтардың ... және ел - ... ... ... - 2030. ... ... Назарбаев Н. А. Выступление на сессии АН РК, посвящённой 50-
летию ее образования // Учитель Казахстана, Алматы, ... ... Н. Ә. 2030 ... ... ... - ... // Егемен Қазақстан, 1998. - 12 қазан.
35. ... Н. Ә. ... бес жыл, ... 1996. - 3 ... ... Н. Ә. ... ... әлеуметтік жэне саяси
жедел жаңару жолында» ел Президентінің халыққа Жолдауы, 2005. ... Н.Ә. ... ... ... және ел - ... артуы. Қазақстан – 2030.Алматы, 1997-21
б
38. Программа действий Правительства Республики Казахстан на 1998-
2000 годы // ... ... 1998. - 15 ... ... ... и ... малого предпринимательства на
1997-98 годы по городу Алматы, // Вечерний Алматы, 1997. - 31 октября.
40. Панорама, 1996. - № 41. - ... ... 1996, № 46, ... ... Сочинения. Москва, 1956. - 197с
43. Стенограмма встречи Президента РК Н. А. Назарбаева с лидерами
молодёжных ... ... ... 2000. - 4 ... - ... Тасмагамбетов И. Н. и др. Казахстан: эволюция государства и
общества,Алматы, 1996. - 390с.; Касымбеков М. Б. Становление ... в ... ... ... ... 2000. - 56с.;

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 89 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жастар саясаты64 бет
Жастар саясаты туралы55 бет
Жастар құқығын қорғауға бағытталған жастар саясаты22 бет
Жұмыспен қамту кеңістігіндегі мемлекеттік жастар саясатының теориялық негіздері3 бет
Мемлекеттік жастар саясатының негізгі бағыттары мен теориялық негіздері50 бет
Мемлекеттегі жастар саясаты - жастармен жүргізілетін әлеуметтік жұмыстардың негізі19 бет
Мемлекеттегі жастар саясаты – жастармен жүргізілітін әлеуметтік жұмыстардың негізгі15 бет
Қазақстан Республикасындағы жастар саясатын қамтамасыз етудегі әлеуметтік жұмыс29 бет
Қазақстандағы жастар саясаты15 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь