Өнімнің бәсеке қабілеттілігін арттыру (ААҚ «Ақ Алтын» мысалында)

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1.Бөлім. НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДА ӨНІМНІҢ БӘСЕКЕЛІК ҚАБІЛЕТІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6

1.1. Нарық жағдайында өнімнің бәсекелік қабілетінің ұғымы, мағынасы ... 6
1.2. Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіру алдында өнімнің бәсекелік қабілетін арттырудың мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
1.3. Өнімнің бәсекелік қабілетіне әсер ететін факторлар ... ... ... ... ... ... ... .21
.
2.Бөлім. МАҚТА ӨНІМДЕРІН ӨҢДЕУШІ ӨНДІРІСТІҢ ЭКОНОМИ.КАЛЫҚ АХУАЛЫ МЕН БӘСЕКЕ ҚАБІЛЕТІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... 24

2.1 «Ақ Алтын» ААҚ.ның негізгі технико.экономикалық көрсет.кіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
2.2 Кәсіпорында өнімнің бәсекелестік қабілетін бағалау ... ... ... ... ... ... ... 42

3.Бөлім ӨНІМНІҢ БӘСЕКЕЛІК ҚАБІЛЕТІН АРТТЫРУ БАҒЫТТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .48

3.1. Өнімнің бәсекелік қабілетін арттырудың ұйымдастырушылық.экономикалық тетіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..48
3.2. Өнімнің бәсекелік қабілетін көтеруде кәсіпорындардың өзара байланыстарын жетілдірудің маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59
3.3. Бәсекелік қабілетті арттыруда . сапа, баға, маркетинг жүйелерін жақсарту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...78

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...81

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...84
Кеңес Одағының ыдырауынан кейін, одақтан шыққан елдердің экономикасы терең дағдарысқа түсті. Бір-бірімен тығыз байланысты болған жүйенің өз алдына жеке мемлекет болып дамып кетуі қиынға соқты. Қазақстан экономикасының дамуына ең басты кедергі болатын мәселе тек шикізат базасы болып қалуы. Өңдеуші, өндіруші салалардың жете дамымауы ел экономикасына кері әсерін тигізді.
Ауыл шаруашылығы өндірістері «Қазақстан-2030ң стратегиясында көрсетілген басым салалардың бірі болып табылады: «Тек шикізатқа ғана бағдарланған ел болып қалмау үшін біз жеңіл және тамақ өнеркәібін, инфрақұрылымды, мұнай мен газ өңдеуді, химия мен мұнай химиясын, машина жасаудың жекелеген шағын салаларын, ғылымды қажет ететін түпкілікті өндірістері, қызмет көрсету саласын, туризмді бұрынғыдан да ілгері қарқынмен дамытуға тиіспіз. Қазіргі бәтуәгер импорт кезіндегі қатаң бәсекелестік жағдайында өндірістер мен бүтіндей салалардың нарыққа бейімделу үрдісі жүріп жатқан кезде, біздің шикізаттан басқа өнімдеріміз бәсекеге түсе алмайтын кезде біз өндірістің ауыр шикізаттық құрылымына қарай құлдырай береміз, ал бүкіл өркениетті және дамушы әлем бұған тікелей қарама-қарсы жүріп барадың.
Тоғыз жолдың торабында орналасқандықтан, шекарамыздың өн бойында өз өнімімізді өткізудің аса ірі нарықтарының орасан зор әлеуетіне ие болып отырмыз. Таяу жатқан сиымдылығы екі миллиард адамға жуық нарықтардың, бірен-сарандары болмаса, қалған кез-келгені Қазақстан өнімдерін, әлбетте, оның бәсекелік қабілеті болған және тиісті көлік арналары дамыған жағдайда жуытып қоюға қабілетті. Бұл көршілер-Ресей, Қытай және Ислам мен Орталық Азия мемлекеттерінің тобы, Таяу Шығыс елдері-тарихи тұрғыда маңызды әлемдік орталықтар болып табылады.
Осы факторларды есепке ала, дипломдық жұмысымның мақсаты ретінде Қазақстанның ауыл шаруашылығы саласында мақта өнімдері нарығындағы
1. ҚР. Президентінің Қазақстан халқына жолдауы : «Бәсеке қабілетті Қазақстан, бәсеке қабілетті экономика, бәсеке қабілетті ұлтң // Казахстанская правда. 2004 – 19 март
2. 2003-2015 жж арналған ҚР-ның индустриалды-инновациялық даму стратегиясы. ҚР Президентінің және ҚР Үкіметінің актілер жинағы, 2002, №30
3. ҚР-ның 2010 жылға дейін дамуының стратегиялық жоспары.ҚР Президентінің бұйрығымен 2001 ж. 4 желтоқсан, бекітілген №735 Астана 2001ж
4. Жекешелендіру туралы: ҚР Президентінің заң күші бар бұйрығы, 23 желтоқсан, 1995ж. // Егемен Қазақстан 1996ж 4 қаңтар
5. Бәсекелестікті дамыту және монополиялық қызметті шектеу туралы // Патенттік құқық: Нормативтік, құқықтық актілер жинағы Алматы, 1996ж.
6. Тұрғындардың санитарлы-эпидемиологиялық әл-аухаты жақсарту туралы: ҚР Заңы.ҚР Жоғарғы Кеңесінің Қаулысы.1994.№8
7. Стандарттау және сертификаттау туралы: ҚР Заңы // Егемен Қазақстан.-1993.- 17 ақпан
8. ҚР Үкіметінің комитетінде монополияға қарсы саясат және т.б. жөнінде: ҚР Үкіметінің қаулысы 12 қазан 1995ж.//ҚР Президентінің және ҚР Үкіметінің актілер жинағы.-1995.- №32.
9. Азгальдов Г.Г. Теория и практика оценки качества товаров.-М.: Экономика, 1982г
10. Горбашко Е.А. Конкурентноспособность промышленной продукций: Учебное пособие/ Миннауки, высш. Школа техн. Политики РФ. С.-Пб. Ун-т экономики и финансов,- С.-Пб,-1991
11. Долан Э. Дж., Линдсей Д. Макроэкономика (пер. С англ. Ÿз. В. Лукашевича и др.; под общ. Ред. Б. Лисовика и др. –С-Пб.-1994)
12. Завьялов П.С., Демидов В.Е. Формула успеха - маркетинг (100 вопросов – 100 ответов о том, как эффективно действовать на внешнем рынке. – 2-е изд., перераб. и доп. –М.: Международные отношения, 1991.
13. Исаева М.Г., Жихарева В.И., Баймагамбетов Г.А. Продовольствен-ный комплекс: формирование и развитие.- М.: Агропромиздат. – 1987.
14. Маркетинг: Учебник /А.Н.Романов, Ю.Ю.Корлюгов, С.А.Красильников и др.; под ред. А.Н.Романова - М.: Банки и биржы, ЮНИТИ, 1995.
15. Минин Б.А. Уровень качества. Социально- экономические вопросы оценки качества и защита потребителя.-М.: Изд-во стандартов, 1989.
16. Портер М. Международный конкуренция: Конкурентные преиму-щества стран (Пер с англ. / Предисл. В.Д. Щетинина).-М.: Международные отношения. – 1993.
17. Ряполов А.Ф. Сертификация. Методология и практика.- М.: Изд-во стандартов, 1987.
18. Свиткин М.З., Мацута В.Д., Трофимов В.М. Обеспечение конкурентоспособности продукции предприятия.- М.: ВИСМ, 1991.
19. Стефанюк А.И. Реконструкция и техническое перевооружение предприятий пищевой промышленности.- М.: Агропромиздат, 1990.
20. Тихонов Р.М. Конкурентоспособность промышленной продукции.- М.: Изд-во стандартов, 1985.
21. Устермен Р. Фактор обновления: как сохраняют конкурентоспо-собность лучшие компании. Пер. с англ./Общ. Ред. В.Т. Рысина.- М.: Прогресс. – 1988.
22. Хруцкий М., Корнеева И.В., Автухов Е.Э. Современный маркетинг.- М.: Финансы и статистика.
23. Эванс Дж., Берман Б. Маркетинг: Сокр.пер.с англ./Авт.предисл. и научн.ред.А.А.Горячев.- М.: Экономика, 1990.
24. Юданов А.Ю. Конкуренция: теория и практика. Учебно-практичес-кое пособие. Москва, 1988.
25. Азоев Г.Л., Челенков А.П. Конкурентные преимущества фирмы. М: Новости, 2000.
26. Фатхутдинов Р.А. Конкурентоспособность: экономика, стратегия, управление. Учебное пособие. М: ИНФРА-М, 2000. (Серия «Высшее образованиең).
27. Кныш М.И. Конкурентные стратегии. Учебное пособие. СПб., 2000.
28. Каренов Р.С. Терминология рыночной экономики и бизнеса. Алматы: Гылым, 1994.
29. Турсумбаев Б.М., Петренко И.Я., Исмуратов С.Б. Основы организа-ции бизнеса. Учебник. Челябинск, Южно-Уральское кн. изд-во, 1995.
30. Трубилин А. Конкурентоспособность – главный фактор эффектив-ности производства // АПК: экономика, управление, 2002.
31. Шувалов А.И. Некоторые аспекты оценки конкурентоспособности изделий. Обновление продукции и конкурентоспособность. М: Знание, 1991.
32. Сергеев И.В. Экономика предприятия. Издание 2-е, перер. и доп. М: Финансы и статистика, 2000.
33. Герчикова И.Н. Маркетинг и международное коммерческое дело. М: Внешторгиздат, 1990.
34. Горбашко Е.А. Обеспечение конкурентоспособности промышленной продукции. Учебное пособие. СПб., изд-во Санкт-Петербургского Университета экономики и финансов, 1994.
35. Маштабей В.Я., Желудкова Л.А. и др. Пути повышения конкурентоспособности экспертной продукции. Киев: Наукова думка, 1988.
36. Белый Е., Барашков С. Конкурентоспособность и качество продукции: два уровня управления // Маркетинг, 2002, №4.
37. Мамыров Н.К., Саханова А.Н. и др. Государство и бизнес. Менеджмент государственного сектора. Книга 3. Учебник. Алматы: Экономика, 2002.
38. «Ақ Алтын» ААҚ-ның 2002-2003 жылдарға есепті мәліметтері
39. Әмірбекұлы Е. Кәсіпорындағы маркетинг жүйесін жетілдіру, оның бәсекелік қабілетінің негізгі тетігі ретінде. Қаз ЭУ Жаршысы 2003ж.- №8 : Алматы.- Экономика.- 2003. 38-44б.
40. ҚР-ның ғаламдану жағдайындағы ұлттық экономикасы. ғылыми-тәжірибелік конференция мәліметтері. 3.Бөлім. Алматы.-Экономика. 2002.
41. Перспективы национальной экономики в условиях вступления во Всемирную Торговую Организацию (Международная научно-практическая конференция), Алматы.- 2003.
        
        Тақырыбы: «Өнімнің бәсеке қабілеттілігін арттыру   (ААҚ «Ақ Алтын»
мысалында)»
ЖОСПАР
КІРІСПЕ…………………………………………………….....………………….3
1.Бөлім. НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫНДА ... ... ... ... ... ... өнімнің бәсекелік ... ... ... ... ... кіру ... ... бәсекелік қабілетін
арттырудың мәні………...........……………………………...............…………..13
3. ... ... ... әсер ... ... ӨНІМДЕРІН ӨҢДЕУШІ ӨНДІРІСТІҢ ЭКОНОМИ-КАЛЫҚ АХУАЛЫ МЕН БӘСЕКЕ
ҚАБІЛЕТІН ТАЛДАУ ……..............24
1. «Ақ ... ... ... технико-экономикалық көрсет-
кіштері……...........…………………….…………………………............………24
2. Кәсіпорында ... ... ... ... ... ҚАБІЛЕТІН ... ... ... ... ... ... ... Өнімнің бәсекелік қабілетін көтеруде кәсіпорындардың ... ... ... ... арттыруда – сапа, баға, маркетинг жүйелерін
жақсарту жолдары…….................………………………………............………65
ҚОРЫТЫНДЫ…………………………………………………………………78
Қосымшалар…………………………………………………………………….81
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... шыққан елдердің экономикасы
терең дағдарысқа түсті. Бір-бірімен ... ... ... ... өз
алдына жеке мемлекет болып дамып кетуі ... ... ... ... ең басты кедергі болатын мәселе тек ... ... ... ... ... ... жете дамымауы ел экономикасына
кері әсерін тигізді.
Ауыл ... ... ... ... ... ... бірі болып табылады: «Тек шикізатқа ... ел ... ... үшін біз ... және тамақ өнеркәібін,
инфрақұрылымды, мұнай мен газ өңдеуді, химия мен мұнай ... ... ... ... салаларын, ғылымды қажет ететін ... ... ... ... туризмді бұрынғыдан да ілгері
қарқынмен дамытуға ... ... ... ... ... қатаң
бәсекелестік жағдайында өндірістер мен бүтіндей салалардың нарыққа
бейімделу үрдісі ... ... ... біздің шикізаттан басқа өнімдеріміз
бәсекеге түсе алмайтын кезде біз өндірістің ауыр ... ... ... ... ал ... ... және дамушы әлем бұған тікелей
қарама-қарсы жүріп барадың.
Тоғыз жолдың торабында орналасқандықтан, шекарамыздың өн бойында өз
өнімімізді өткізудің аса ірі ... ... зор ... ие ... Таяу ... сиымдылығы екі миллиард адамға жуық нарықтардың, бірен-
сарандары болмаса, қалған ... ... ... ... ... ... ... және тиісті көлік арналары дамыған жағдайда
жуытып қоюға қабілетті. Бұл көршілер-Ресей, Қытай және ... мен ... ... тобы, Таяу Шығыс елдері-тарихи тұрғыда маңызды әлемдік
орталықтар болып табылады.
Осы факторларды ... ала, ... ... ... ... ауыл ... саласында мақта өнімдері нарығындағы мақта
тауарларының бәсекелік қабілетін арттырудың жолдарын қарастыруды ... ... ... ... «Ақ ... ... табылады.
Міндеттері ретінде :
− өнімнің бәсекелік қабілетінің нарықтық экономика ... ... ... ... ... маңызын ашу;
− мақта өнімдері нарығының Қазақстандағы дамуын талдау;
− «Ақ Алтын» ААҚ-на жалпы сипаттама беріп, оның ... ... ... ... ... ... талдау;
− Қазақстанның ауыл шаруашылығы саласындағы мақта-шикізаты өнімдерінің
бәсекелік қабілетін ... ... ... сияқты мәселелерді
зерттеу, баға беру, ұсыныстар жасау болып табылады.
Бірінші ... ... ... ... ... ... ... Оны арттыруға әсер ететін ... ... ... ... ... өтеміз. Бәсекелік қабілетті
анықтаушының бірі сапа көрсеткіштеріне толық сипаттама ... ... ... ... кіру ... өнімнің бәсекелік қабілетін арттыру
мәні анықталады.
Екінші тарауда ауыл ... ... ... ... ... бойы ... етіп келе жатқан «Ақ Алтын» ... ... ... қаржылық-экономикалық жағдайына талдау жасалады.
Кәсіпорын өнімінің ... ... баға ... оны ... ... тарауда өнімнің бәсекелік қабілетін ... ... ... ... ... ... етуші кәсіпорындар
шаруашылығымен облыс ауқымында танысып, мақта егумен айналысатын ... ... ... қолайлылығына байланысты
алынатын мақта-шикізатының ... ... ... ... ... мақта-шикізатының өзіндік құнын төмендетуге,
еңбек, жер, су, ... ... мен ... ... ... ... ... технологияларды қолдану барысында оң
нәтижелерге жететіндігі жөнінде мысалдар ... ... ... ... ... : ... ... бәсекелік қабілетін көтерудегі кәсіпорындардың өзара байланыстарын
жетілдіруі; сапа, баға, маркетинг жүйелерін жақсарту ... ... ... НарыҚтыҚ жаҒдайда ӨнімніҢ бӘсекелік Қабілетін арттырудыҢ теориЯлыҚ
мӘселелері
1. Нарық жағдайында өнімнің бәсекелік қабілетінің ұғымы, ... ... ... ... ... ... коммерциялық табысының шешуші факторы. Тауарлардың бәсекелік
қабілеті оның нарықтағы салыстырмалы қалпын ... ... және ... жиынтығы ретінде ұғынылады.
Бәсекелік қабілет салыстырмалы шама болып ... ... Бір ... бәсекелі болған тауар келесі бір нарықта ондай болмауы
мүмкін. Сонымен қатар оған уақыт факторы да әсер ... Бәрі ... ... ... жағдайлары мен бәсекелестердің ... ... ... ... ... ... тауарды өткізу нарығын таңдау және талдау;
− ұқсас тауарларды өндіретін және өткізетін бәсекелестерді ... ... ... ... ... ... ... ұқсас алу мен
негіздеу;
− бағалауға тиісті параметрлердің қажетті тобын анықтау;
... ... ... ... ... ... белгілеу;
− тауар топтары бойынша көсеткіштерді талдау, анықтау және ... ... ... тауарларының бәсекелік қабілетінің интегралды көсеткіштерін
есептеу;
− тауар өңдеуге қатысты кәсіпорынның тауар саясатын әзірлеу;
Өндіріс технологиясы мен адам ... ... ... ... мен ... үнемі өсіп отырады. Мәдениет пен білім деңгейінің өсуі
күнен-күнге тұтынушылардың талабы мен ... ... ... ... ... ... ... сызбасы
|Сыртқы |
|нарықты |
|зерттеу |
1. Сурет
Осыған ... өнім ... ... - ... өндірушілер алдында тұрған
экономикалық және әлеуметтік мәселелердің маңыздысы.
1. Өнімнің бәсекелік қабілеті келесі ... ... ... ... бәсекелестердің бағасымен салыстырылуы;
− сұраныс пен ұсыныс қатнастарына байланысты, ... ... ... ... жүйесінің жұмыс жасауы;
− жеңілдіктер жүйесінің тұтынушыларды тартуы;
2. Өнім сапасы ... ... ... ... ... ... болуы;
− өнімнің танымалдық ... ... ... және ... көрсету жүйелерінің бәсекелік қабілеті:
− өткізу жүйелерінің тұтынушыларға ... ... ... ... ... ... қолайлылығы мен сенімділігі.
Ғаламдану белгісімен өтіп жатқан соңғы он жылдық экономикалардың
әлемдік деңгейдегі ... ... ... өршітті. Қазақстан үшін ең
өзекті мәселе болып отандық өндірушілер қызметінің тиімділігін ... ... ... ... арттыру табылады.
М.Портер бойынша өндірушілердің бәсекелік артықшылықтарының 5 негізгі
типін бөліп көрсетуге болады:
1. жаңа қатысушылардың нарыққа кіру қаупі;
2. сатушының нарықтағы ... ... ... ... ... арасында тиімді жағдайға тырысу;
5. ауыстырушы өнімдердің пайда болу қаупі;
Бәсекені талдауға қатысты ... ... атап ... ... ... ... ... циклі теориясын, Майкл
Портердің халықаралық бәсеке теориясын К. Рожковтың ... ... ... ... ... артықшылықтар келесі себептерге
байланысты қалыптасады:
− ел үкіметімен ... ... ... және ... мен ... шығындар, сонымен қатар кәсіпорындарға үнем
алуға жол беретін қолайлы салық ... ... ... ... (көлік және ақпараттық коммуникацияларға, ... және ... ... ... ... төмен пайыздық ставка (қарыз капиталының арзандығы);
− табиғи ресурстар, территория литосферасы мен гидросферасының ... ... ... ... өнімнің бәсекелік қабілетін арттыруға бірнеше факторлар әсер
етеді. Оларды 2-ге бөлуге болады: ... және ... ... ... ... қабылданатын бағдарламалар мен
заңдар жатады. Атап айтқанда : «Сапаң бағдарламасы, «Жеңіл және өнеркәсібі
салаларында ... ... ... жж, ... ... туралың, ... ... ... ... ... ... қалыптасқан теріс пиғылды
бәсекеден қорғау болып табылатын «Демпингке ... ... ... ... ... туралың, ішкі нарықты, шет мемлекетпен сусидияланатын импорт
тауарларын жеткізушілер тарапынан теріс пиғылды бәсекеден ... ... орын ... ... ... және т.б. ... ... бағдарламасының негізгі мақсаттары мен
қызметтері ... ... ... мен қызметтер сапасы саласында мемлекеттік басқаруды құқықтық
қамтамасыз ету, жетілдіру;
− басқару нысандары мен әдістерін жетілдіру;
... ... ... қабілетін арттыруға бағытталған ҒТП
жетістіктерін енгізу;
− өнімдер мен ... ... ... ... сапа
жүйесін сертификаттауға көшу;
− стандарттау, метрология мен сертификаттау саласында кадрларды дайындау;
− сапаны артыру саласында іс-шаралар ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... ... сапа үйірмелері, жақсы қалыптастырылған кадрлық саясат және
т.б. табылады.
Бәсекелік қабілетті қамтамасыз ... ... 80-ші ... ... ... ... болды. Сатып алушылардың 80 %-ы өнімді әлемдік ... ала ... ... гөрі ... ... ... өнімнің
бәсекелік қабілетін талдауда сапа көрсеткіштерін талдаудың маңызы зор :
− функционалдық қасиеттер тұтыну затының өз ... ... ... ... ... ... функцияларының, көмекші операциялар мен
қосымша операциялардың дәл орындалуын көрсетеді.
Мысалы, кір ... ... ... ... оның кір ... ... функциялар – электронды сағаттарда ... ... ... тауардың әр-түрлі халық тобына арналғандығы;
- эргономиялық қасиеттер тауардың тұтыну кезіндегі ... ... яғни ... физикалық, психологиялық ауыртпалық түсірмеу. Мысалы,
автомобильде басқару жүйелерінің орналасуы және ... ... ... ... көңілге аларлықтай ерекшеліктер арқылы
қоғамдық құндылыққа ие болуы. Мысалы, сәнді киім, әдемі ыдыс-аяқ және т.б.
Poole computer ... тек ... ғана ... ... шығаруы, итальяндық Zanussі фирмасының әр-түсті ... ... ... ... бұл ... ... қоршаған ортаға қаншалықты
зиян болғандығымен анықталады. Мұнда тек тұтыну заты ғана ... ... және т.б., ... ескеріледі. Мысалға кір жууға арналған
ұнтақтың биологиялық тазалығы, аэрозольді заттардың ауаға әсері және т.б.
- ... ... ... ... кезіндегі адам ағзасына, жұмыс
жасау қабілетіне кері әсер етпеу ... Олар ... ... ... ... және ... тауардың тұтынудағы сенімділігі, яғни тұтыну кезіндегі өзінің негізгі
ерекшеліктерін сақтап қалуы. ұзақ мерзім қолданылуымен, ... ... ... ... ... ... ... өз түсін сақтап қалуы.
Өңдеуші және тамақ өнеркәсіптері ... ... ... үшін келесі формула ұсынылады :
ТҚДқ Бб СҰДқ
БҚқ = * ... Бқ ... БҚқ- ... ... ... бәсекелік қабілет
көрсеткіші;
ТҚДқ және ТҚДқ- қарастырылып отырған және ... ... ... ... ... және Бқ- ... ... және бәсекелес тауардың
бағасы;
СҰДқ және СҰДб- салыстырылып отырған тауарлардың сатылуының
ұйымдастырылу деңгейін баллмен бағалау.
Әрбір бағаланып ... ... ... 0-ден 10-ға ... баға
қойылады. Егер ТҚД 10-ға тең болса, онда тауардың бүкіл тұтыну қасиетінің
деңгейі бұл ... ... ... талаптардың деңгейіне
толығымен сәйкес келеді.
БҚД квалиметрия ережелеріне сәйкес, орташаланған геометриялық шамалар
ретінде анықталады.
БҚД = q1 m1* q2 m2 *…* qn ... ...... ... тұтыну қасиеттерінің баллдық
бағасы;
m1, m2,….,mn – тұтыну қасиеттерінің ... ... ... ... ... ... ... тек оның бағасы мен тұтыну
қасиеттеріне ғана қызықпайды. Ол үшін ... ... ... сатылуының
ұйымдастырылу деңгейі де атқарады. Ол негізінен сатуды ұйымдастыру орны мен
уақыты көрсеткіштері.
СҰД = b1 n1 * b2 n2 *…* bp ... ...... ... ұйымдастыру деңгейін сипаттайтын әр
түрлі көрсеткіштердің баллдық бағасы;
n1 ... - ... ... ... ... ... ... коэффициенті.
Сатып алушы А тауарын және басқа ... ... ... ... ... және сатудың ұйымдастырылу ... және осы ... ... бір ... ... ... бәсекелік қабілетті арттырудың негізгі ... Бұл ... үш ... ... ... : ... ... ұйымдастыру.
Техникалық бағыт ең алдымен өнімді дайындау технологиясын, дәмін,
иісін, сіңімділігін және т.б.-ны ... ... ... ... ... ... ... Мұнда мәселе
бағаның төмендеуіне әкелетін бағалық бәсеке жайлы болады. Фирмалар кейде
нарықта қалу үшін ғана бағаны тауардың ... ... ... де
шығынға ұшырайды. Бұл одан да көп шығын болдырмай жәнеуақыт жеңуге жол
беретін соңғы шара. Уақытты ұту ... ... ... жаңа ... ... ... жол береді.
Нақты өнімнің бәсекелік қабілет деңгейін арттыру үшін өндіруші :
- сату ... ... ... ... және ... қасиеттерін арттырады;
- тауардың сатылуын ұйымдастыру деңгейін жақсартады.
Бағаны ... ... ... төмендетуге болады. Өзара байланысты
үрдістердің байланысы келесідей : бағаны ... – сату ... ... -
өнімді көп мөлшерде шығару - өнімнің өзіндік құнын шартты тұрақты шығындар
есебінен және озық ... ... ... ...... кезде ішкі нарықта, жекелегенде тамақ және жеңіл өнеркәсіп
өнімдері нарығында импорт тауарлары көп кездеседі. Бұл ... ... ... белгілі. Осыған байланысты республикамыз импорт
алмастыру саясатына бет ... Осы ... ... ... ... 2001 ... ... тәжірибеге енгізе бастады.
2. Бүкіләлемдік сауда ұйымына кіру алдында өнімнің бәсекелік қабілетін
арттырудың мәні
Қазіргі уақытта мемлекеттің ішкі нарығы шетелден ... ... ... ... ... ауыл ... өнімдерін отандық пен
алмастыру мүмкіндіктері бар, олар ... ауыл ... ... ... ... ... потенциалымен анықталады.
Азық-түлік тауарларын импортпен алмастыру деп тұрғындардың өмірі мен
денсаулықтарын сақтауға қажетті ... ... ... ... өнімдерімен алмастыру есебінен сапалы тұтыну өнімдерімен жабдықтау
ұғынылады.
Қазақстан ... ауыл ... ... ... ... ... бағалардың жоғарлауынан жалпы тұтыну сұранысының
қысқаруымен, азық-түлік, киім-кешек және басқа да ... ... ... ... ... ... терең дағдарысқа және ауыл шаруашылық өндірісінің
қысқаруына байланысты ауыл шаруашылығын қажетті ассортиментті және ... ... ету ... көкейкесті болып отыр.
Сонымен қатар, ауыл шаруашылық өнеркәсібінің дамуын келесі ... :
- ... ... ... ... меншікті айналым қаражаттарының
жетіспеушілігі;
- ауыл шаруашылық шикізатты өңдеу жөніндегі өндірістің жеткіліксіздігі;
- ауыл шаруашылық шикізатын ... ... ... ... ... ауыл ... ... орындарын құруға материалдық-техникалық
базаның жетіспеушілігі;
- ауыл ... ... ... ... ... сай кадрлардың
жетіспеушілігі және ауыл шаруашылық өндірісін дамытуда ... ... ... ... ... ... инвестиция
көздерінің тартылмауы және мемлекет тарапынан ... ... аз ... ж.ж. ұқсас тауарлар импортын ... ... ... ... ҚР Үкіметінің бірқатар қаулылары
қабылданды. ... ... жыл ... өсуі ... 193% және ... бұл көптеген кәсіпорындардың жұмысқа қабілетсіздігін ... ... ... ... тұруға және ауыл шаруашылық өнімін тұтыну
көлемінде ... өнім ... 60% -дан 70%-ға ... ... жол ... және ... өнімері нарығында отандық өнім үлесі 11.3%
(Сур. 2). Алайда ішкі нарықта тұтынуға дайын жоғары деңгейдегі отандық дән
өнімдерінің ... ... ... ... нан пісіруде
пайдаланылатын дәннен өңделген өнімдер жоқ. ... миа, ... ... 10 ... 4 есе ... ... мақта өнімдері экспорты 1.6 есе
өсті.
Мақта, мақта шикізаты өнімдеріндегі импорт пен отандық өнім үлесі ... ... ... ... нарықтарда тұтыну өнімінің бәсекелік қабілеті, ең алдымен оның
сапасы мен ... ... ... ... ... және
санитарлық талаптарға сәйкестігіне байланысты. ... ... ... ... да ... Мұндай тауарлардың бағалық бәсекелік
қабілеті сыртқы нарықтарда екінші орында.
Қазіргі кезде отандық ... ... ... ең ... ... арттыру керек. « Экономикалық зерттеу институтың ... ... ... ішкі ... зерттеу; өндірушілер,
сатушылар мен сатып алушылардың ойын есепке алу негізінде ... ... ... ... жағдайың таңдамалық шолу
негізінде ауыл шауашылық, тамақ және ... ... ... бәсеке қабілеттілігін арттыру шаралары мен жағдайы жайлы
негізгі ... ... ... ... ... ... ең ... ресейліктерден қымбат. Негізгі мәселе –
бағаны төмендету, бұл республика халқының көп бөлігінің кедейленуімен
байланысты ... ... ... :
- ауыл ... және ... ... өнеркәсібі мен тамақ өнеркәсібінің
кешенді дамуын қалпына келтіру және жылдамдату, ... ... ... ... ... ... сапа мен ассортиментті жақсарту, өндіріс шығындарын төмендету есебінен
өнімнің бәсекелік қабілетін арттыру;
- отандық экономиканың тоқыма, тігін және ... аяқ киім ... ... ... ... ... және тамақ қосындыларын, дайын тамақ өнімін өндіруді ... ішкі ... ... ... ... ... отандық өнімнің бәсеклік қабілетін ішкі және сыртқы нарықтарда
қамтамасыз ету үшін ... және ... ... ... ... ... ... сауықтыру;
- салаға инвестиция тарту және кәсіпорындардың ... ... ... ... ету үшін жағдайлар жасау;
- жоғары технологияны, ... ... ішкі және ... ... ... ... ең ... деген кәсіпорындарды селективті инвестициялық
қолдау мен басымдықтарды анықтау;
- ... ... мен ... бизнес жоспарларды рәсімдеу жөнінде
кәсіпкерлерге техникалық, технологиялық және әдістемелік көмек ... ... ... ... жоғарылауына жағдай
жасайтын негізгі шаралар келесілер :
- ағымдағы статистикалық есеп-қисап, сонымен қатар арнайы ... ... ... ... ... қабілет саласында жүйелік
зерттеулер ұйымдастыру және пайдалану;
- микродеңгейде менеджмент пен маркетингті жақсарту. Менеджмент ең ... ... ... ... ... ... әріптес елдермен саудада есептесетін нақты тиімді айырбас
курсының мониторингі. Оның қысқа ... күрт ... жол ... ... ... ішкі нарыққа бағытталған өндіріcтерді несиелеу мүмкін
болатын деңгейге дейін төмендету;
- тауарларды сыртқы нарықтарға жылжытуды мемлекеттік деңгейде ... ... ... бәсеке деңгейін және бәсекелестерді ... ... пен ... ... ... өткізу жөнінде
стратегиялық әріптестерді іздеу қажет;
- табиғи монополиялар аясында бағаны қатаң реттеу;
- ... ... ... ... және ... ... бәсеке туралың Заңының бұзылуына жол бермеу;
- өндірістің техникалық және ... ... ... ... ... ... ... тауарларын өндіруге тарту. Әлемге
белгілі фирмалық және сауда ... ... ... ... ... көрсетуі;
- импортты саясат, жоғары баж салықтарын дайын өнімге, ал шикізатқа төмен
деңгейде салынатындай ... ... ... ... ... қағидалары болып мыналар
табылады :
- ішкі және сыртқы нарықтарда өнімнің ... ... ... ... ... ... экономикалық тиімділігі:
- бағдарламаны қолда бар ресуртардан шыға біртіндеп жүзеге ... ... ... ... нәтижелер мынадай : 2001 жылы
жеңіл өнеркәсіп бойынша отандық өнім үлесі 35 % -ға ... ал ... 80%-ға ... ал 2000 жылы ... 45% және 85%-ға дейін
артады. 2003 жылы тамақ өнеркәсібінде 80% деңгейінде ... ал ... 55%-ға ... ... ... 2003 ... қарай отандық өнім үлесі ішкі тұтынуда
85%-ға дейін жету өндіріс көлемінің 1.3 есе өсуін қамтамасыз етеді. ... ... ... ... 4 есе, құс еті 3 есе, ет, балық және жеміс-
жидек консервілері 5-7 есе ... Дән мен ... жаңа өнім ... Жаңа 10 мың ... орны ... ... ... түрінде бюджетке
қосымша түсімдер 2001-2003 жылы 24 миллиард теңгені құрайды.
Қазақстанның азық-түлік тауарлары нарығындағы ... ... ... ... ... ... мақсатқа сай
реттемегендігіне байланысты. Нәтижесінде азық-түлік тауарларының импортының
жоғары деңгейі импорт алмастыру ... ... ... Азық-
түлік тауарларының ішкі нарығында тиімді бәсекелік ортаны дамыту жөніндегі
бірінші кезекті шаралар:
1) Отандық ... ... ... ... ... ... ... өз тауар өндірушілеріне қолдау көрсетеді, ... ... ... ... өмір сүру ... ... қорғау саясатын әзірлейді. Мысалы, Жапония күрішті
тиімді импорттауға қарағанда, оны шығынмен ... ... деп ... ... ... ... ... жоғары кеден баждарын
белгілеуді ескермейді. Оның үстіне бұл бағыттардағы мүмкіндіктер СЭҚ-ті бос
жіберудің халықаралық талаптарымен шектеледі. ... ... ... ... ... ... және ... бағаларымен
жеткізілетін тауарлар импортынан қорғау қажет. Осы мақсатта мемлекет
тарифтік және ... емес ... ... ... ... ... бойынша тиімді сауда тәртіптерін әзірлеу керек.
2) Тұтынушылар мүдделерін қорғау қағидалары.
Бұл қағида тауарлар өндірісі мен ... ... ... ... ... ... нарықта өткізілетін тауарлардың сапасы
тұтынушылардың денсаулығына қауіпсіз болуы керек. Ол үшін мемлекет нарықта
өткізілетін ... ... мен ... ... ... ... ... жайғасымның орындалу қағидасы, яғни өзара ... ... ... алу.
Жалпы жоғарыдағы мәліметтерді зерттей келе, азық-түлік өнімдерінің
отандық өндірісінің бәсекелік ... жету үшін ... ... зор ... байқауға болады.
Мақта өндірісіне әсер ететін факторлардың тиімділігін жеке-жеке
қарастыруға болады.
Кәсіпорынның бәсекелік ... ... ... ... мақтаны
өндіру мен тазалау прогрессивті техникасы мен ... ... ... ... ... ... мен ... күрестің
шиеленісуінен машина мен құрал-жабдықтардың моральдық ... ... ... ... тез жаңартудың маңыздылығы жоғарылайды. Орталық
Азияның мақта ... ... ... ие ... ... ... ... озқ техника мен технологияны енгізу
кәсіпорынның бәсекелестермен салыстырғанда алға ... жол ... ... ... ... ... - ... отырған
өнім шығындарын төмендетуге әсер ... ... ... Қор
қайтарымдылығының азаюы бір өнім бірлігіне келетін амортизациялық
аударымдар ... ... және оның ... ... ... және қосымша шикізаттың пайдаланылуын ... ... ... ... шамасына әсер етеді. ... ... ... ... ... ... сыртқы және
ішкі ортаға байланысты. Мақта тазалау саласының кәсіпорындарында шикізаттың
пайдаланылу ... ... орта ... әсер ... ... зерттеулер
жүргізу жолымен бағасы оңтайлы сапасы жақсы шикізат алу). Мақта ... ... ... деңгейінде ішкі ортаның өндірілген өнім
сапасын арттыруға және ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарында шикізат пен дайын өнім сапасы
қатаң бақыланады, ал мақта-талшығын шығару МемСТ пен ... ... ... ... түрде өнім сапасын арттырудың қосымша шығындары
келесілерден құралады :
- ... ... ... ... ... ... ... шығындары;
- тұтынушыға өнім сапасының жақсарғаны жайлы ақпараттау шығындары;
- ... ... ... ... сапасының қажетті деңгейін қамтамасыз ете алатын және төмен
баға сұрайтын жабдықтаушымен іздеумен қатар мақта ... ... ... жалпы шығындарын төмендету мен өнімді өткізуде шикізат ... ... ... алып шығу ... ... шығындарын төмендетудің маңызы
зор.
Бір өнім бірлігіне келетін көлік шығындарын төмендету үшін, ... ... ... ... ... ... Егер өз көлігі тиімдірек
болса, онда оны сатып алудың қандай әдістері мақсатқа сай екенін ... ... ... ... несиелер мен лизинг негізінде.
Өндірісті ұйымдастырудың прогрессивті әдістері мен тәсілдерін енгізу
, жұмыскерлердің және ең ... ... ... ... ... ... және оның нәтижелерінің мақта тазалау салаларының
кәсіпорындарына енгізілуімен жұмысшылардың қажетті саны азайып барады.
Өнімді өндіру және ... ... ... ... орынды
өндірістік емес шығындар алады. қазіргі жағдайда олардың үлес салмағы
жоспарлы экономикаға тән ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін өз өнімін жарнамалау
және маркетингтік зерттеулер жүргізудің қажеттілігімен байланысты. ... бұл ... ... ... ... экономикалық
нәтижемен шамалас болуы керек. Егер кәсіпорын өзінің тікелей мақсаты қылып
сату емес өткізу көлемін ұлғайтуды көздемейтін имиджтік жарнамаға ... ол ... ... ... ... ... ... Өнімнің бәсекелік қабілетіне әсер ететін факторлар
Отандық өндірісті өркендету мен ... ... ... алға ... ... ... бірі ... табылады. өз
кезегінде, осы мақсатқа жетудің бірден-бір жолы, бұл - өндірілетін өнімнің
бәсекелік қабілетін арттыру.
Кез-келген экономикалық ... ... ... ... алар
орны ерекше. Үкіметіміздің «ҚР 2010 ж. ... ... ... ... ... бірі ретінде ауыл шаруашылық өнімдерінің
бәсекелік қабілетін арттыруды көздеген. Еліміздің әр ... ауыл ... ... мүмкіндігінің мол екендігін ескерсек, тек өнімді шығарып
қана қоймай, оның ... ... ... да ... ... ... кезекте өнімнің бәсекелік қабілетіне әсер ететін факторларға
жеке-жеке тоқталып өтейік. Өнімнің бәсекелік қабілеті тұтынушының қажетін
өтейтін және сатып алу ... сай ... ... сапалық және
құндық көсеткіштерінің жиынтығымен сипатталады және осы тектес бәсекелес
өнімдерден ерекшеленеді. Ең алдымен, өнімнің ... ... оның ... ... ... ... осы өнімдердің құрамына ... ... ... ... Сондықтан, өнімді өндіруге
қажетті шикізаттың сапалы болуы өнімнің ... ... ... ... бірі ... ... ... қажетті тауарды оның тиімділігі ... ... соң ғана оның ... әсемділігіне назар аударады. Ал,
тиімділік ең алдымен, таурадың бағасы мен сапасына тәуелді.
Ауыл ... ... ... адам ... ... байланысты. Сондықтан да. өндірілетін өнімнің стандартқа сай болуын
қадағалау маңызды жағдай. Мемлекеттің ауыл ... ... ... сай ... ауыл ... ... бәсекелік
қабілетін арттыруға әсер ететін негізгі факторлардың біріне жатады.
Стандарттағы талаптар ауыл ... ... адам ... ... ... ... ... құрамын анықтап, олардың шекті
мөлшерін белгілейді.
Бәсеке жағдайында өнім өндіруші өз өнімдерінің тұтынушылық ... ... ... ... ... жүргізіп, сол арқылы
өнімнің жаңа түрлерін өндіруді көздейді. Нарықтық экономикада кез-келген
өндірістік кәсіпорын өзінің ... ... үшін ... стратегиясын
ішкі нарықты қамтамасыз етуге ғана ... ... ... ... да ... ... ... Өйтпейінше,ол кәсіпорынның даму
мүмкіндігі шектеулі болмақ.
Өнімнің бәсекелік қабілетін арттырудың факторларын келесі үш топқа
бөліп қарастыруға болады:
- ... ... ... ... ... дайындау технологиясын ... ... ... ... ... ... арқылы. Оған тауардың
дәмі, иісі, сіңімділігі және т.б. ... ... ... баға ... байланысты. өнімнің
өзіндік құнын төмендету арқылы немесе ... ... ... ... ... ... ... кемітіп, кәсіпорын нарықтағы өз орнын сақтап
қалуға тырысады.
Өнімнің бәсекелік қабілетін арттырудың ... ... сату ... ... ... ... екі ... қарастыруға болады: өндіруші үшін
баға - өндірушінің барлық шығыны және болжамды табыс көлемі; тұынушы үшін
баға – ... ... ... ... ... ... үш ... әдісі бар:
- өзіндік құн мен табыс негізінде;
- ... пен ... ... ... нарықтағы бәсеке жағдайына байланысты.
Нарықтағы бағалық бәсеке ... ... ... ... ... ... шығындарға үлкен назар аударады. Оған себеп, бірдей
бәсекелі баға кезінде өнімнің бірлігіне ... ... ... ... ... табыс алуға мүмкіндік береді. Өнімнің бірлігіне келетін шығындылықты
төмендету ... ... ... ... тән ... ... жөн. Олардың қатарына: шикізат пен материалдарда тиімді
пайдалануды және бағасы ... ... ... өнім ... ... шығындарын қысқартуды және т.с.с. жатқызуға болады.
Өнімнің бағасы оның өзіндік құнының ... ... ... құн ... ... ... ... болатынын ескерсек, шикізат
базасын дамыту, арзан шикізат көзін табу кәсіпорын үшін маңызды.
2. МаҚта Өнімдерін ... ... ... ... мен бӘсеке
Қабілетін талдау
2.1. «Ақ Алтын» ААҚ-ның негізгі технико-экономикалық көрсеткіштері
«Ақ Алтын» ААҚ 1995 жылдың 27 наурызында аудандық ... ... ... ... ... түрде өзін-өзі қаржыландыратын, пайда табуға
мақсатталған мекеме.
«Ақ Алтын» ААҚ-ы заңды тұлға болып табылады. Өзіндік басшысы, мөрі,
тауарлық ... ... ... ... ... ... ауыл ... мақта өсіру
саласымен айналысып қана қоймай оны жинау, сақтау, тазалау, жөнелту ... ... екі ... жуық ... ... қамтиды.
Қызмет түрлері шет елдердегі, сондай-ақ өзіміздегі мақта шикізатына
жоғары сұраныстың болуына орай туындаған.
«Ақ Алтын» ... ... ... тұрақты.
Бұл кәсіпорын Оңтүстік Қазақстан Облысы әкімінің нөмірі 159-1958-ААҚ
28.01.99 ... ... ... Алтын» ААҚ-ы акционерлік қоғам болып табылатындықтан басқару
жүйесі белгіленген кәсіпорын жарғысына байланысты бекітілген.
Кәсіпорынның ... ... ...... ... екі рет
шақырылады. Кәсіпорынның ағымды ... және ... ... ... ... асырады.
Кәсіпорынның өндірістік құрылымы деп орындалатын технологиялық
процестерге тәуелді кәсіпорындарды бөліктерге бөлу процессін айтамыз.
Кәсіпорынның ... ... – бұл ... ... ... және ... ... шаруашылықтардың жиынтығы. Жалпы кішігірім
кәсіпорын цехқа және жұмыс орнына бөлінеді.
«Ақ Алтын» ААҚ-ның өндірістік ... ... ... ... ... ... өндірістік құрылымы
| ... ... ААҚ |
3. ... ... ... органы ретінде кәсіпорын басқармасы
құрылған, ол жеті бөліктен тұрады. Кәсіпорын ... ... ... ... нарық жағдайында еліміздің кез-келген кәсіпорыны сияқты ... ... да ... жұмыс жасауға әрекет етуде.
Кәсіпорынның басқару құрылымы келесі нұсқада көрсетілген.
Кәсіпорынның ұйымдастырушылық-басқарушылық ... ... ... әр ... алынған тапсырыстарды орындау, сорттау цехі,
орамалау цехі және ... ... ... жүйелі жүруіне ықпал етіп
отырады.
Кәсіпорынның даму тарихында айтып өткеніміздей басқару жүйесі ... ... ... басшылықты директор атқарады. Өндірістік бөлім
өнімді өндіру процесімен, кадрлар бөлімі ... ... ... және ... ... ... өнімге қажетті материалдармен,
шикізаттармен қамтамасыз етумен және дайын өнімді өткізумен айналысады.
Бухгалтерлік есеп ... ...... ... ... жасап, есепке алып, күнделікті қорытынды мәлімет шығару, шаруашылық
жоспарының орындалуын бақылау, ... ... ... түбегейлі
нәтижесін көрсету. Мысалы: акционерлік қоғамның шаруашылық ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы қарым-қатнастар туралы мәліметтерді
есепке алады.
«Ақ Алтын» ААҚ-ның ... ... ... ... ... ... ... өндіріс көлемін ұлғайту, әлеуметтік
мәселелерді шешу болып ... ... ... ... ... ... ... өңдеу және
орамалау. Ірі кәсіпорындарға, ұжымдарға, шаруа қожалықтарына қызмет ... ... «Ақ ... ... ... ... ... мақта қабылдау пункті. Мұнда жергілікті аймақтардан мақта қабылдау және
өңдеуге жіберілгенге дейін сақтау.
- «Ақ ... ... ... ... ... ... өңдеу және орамалау
зауыты бар. Бұл зауытта мақта қабылдау пунктерінен түскен ... ... 5 ... өнім ... Өнім ... ... ... (волокна);
2. техникалық және тұқымдық мақта шиті;
3. улюк;
4. линт;
5. үлпек.
- «Ақ Алтын» ААҚ-на қарасты «Ақ Майң цехы. Бұл ... ... ... халық тұтынатын мақта майын және мал шаруашылығына қажетті ... ... ... ... ... ... ... жыл сайын
аудиторлық, қаржылық тексерулер жүргізіледі, оның ... ... ... ... ... ... ... органдары мен жауапкершілігі. Қоғамның
басқару органдары ... ... ... ... ... ... ... кеңесі;
- қоғамды басқарушылар.
Бірінші қаржылық қол таңба қою ... ие ... ... бас қаржы директоры;
- ... ... ... ... ... ... жүргізу және 2-ші қаржылық қолтаңба қою құқығына
ие тұлға:
- бас есепші.
Бөлімшелерде 1-ші ... қою ... бар бас ... және оның
қаржы сұрақтары бойынша орынбасарына берілген.
«Бухгалтерлік есеп туралың заңы мен 1-бухгалтерлік есеп стандартына
сәйкес қоғамның Президенті келесілерге жауапты ... ... есеп және есеп беру ... ... ... бухгалтерлік есеп жүйесін ұйымдастыру, есептілік және салық есебі
жүйесіне, сонымен қатар есеп ... ... ішкі ... ... ... есеп ... жүзеге асыруды қамтамасыз ету.
Ендігі кезекте, кәсіпорынның мәлімерттерін ... ... ... ... жасаймыз.
Кәсіпорынның негізгі қызметі тұтынушылар қажеттіліктерін қанағаттандыру
болып табылады, сондықтан негізгі көрсеткіш ретінде ... ... ... ... ... ... ... және қызметті шығару
көрсеткіштерін зерттеуден бастайды.
1. ...... ... ... ... |2002 |2003 ... ... |
| | ... | | |(+;-) ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |
| | | | | | | |
|1 ... өнім | | | | | |
| ... ... |1602.5 |2182.7 |580.2 |136.2 |
|2 ... ... құны | | | | | |
| ... табыс |млн.тг |1426.1 |1937.6 |511.5 |135.9 |
|3 ... ... ... |176.4 |248.7 |72.3 |141.0 |
|4 ... қызметтен | | | | | |
| ... ... ... |46.1 |68.7 |22.6 |149.0 |
|5 ... ... | | | | | |
| ... ... |млн.тг |130.3 |180.0 |49.7 |138.1 |
|6 |1тг. ... ... ... |91.21 |126.0 |34.8 |138.1 |
|7 ... ... | | | | | |
| ... саны | | | | | |
| ... ... |тг. |0.06 |0.06 |0.0 |0.0 |
|8 ... ақы қоры | | | | | |
| |1 ... ... |% |5.7 |5.8 |0.1 |- |
|9 ... еңбек ақы | | | | | |
| ... ... ... |540 |547 |7 |101.3 ... ... құны ... |3.0 |4.0 |1.0 |133.3 ... |Қор қайтарымдылығы |млн.тг |214.6 |252.2 |37.6 |117.5 ... |Қор ... | | | | | |
| | ... |33.1 |38.4 |5.3 |116.0 ... | | | | | | |
| | | | | | | |
| | ... |87.6 |152.3 |64.7 |173.9 ... | | | | | | |
| | |тг. |18.3 |14.3 |-4 |-78.1 ... | |тг. |0.05 |0.07 |0.02 |140.0 |
| | | | | | | ... ... ... жылы өнімді өткізу көлемі өткен жылға қарағанда
580.2 мың тг. немесе 136.2 % ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің берілген кестеде өткен 2002
жылға қарағанда есепті 2003 жылы өскенін ... ... : ... құны ... 2002 жылы ... 2003 жылмен салыстырғанда 1426.1 тг-
ден 1937.6 тг-ге, яғни 135.9 %-ға, жалпы табыс 72.3 млн. тг ... ... өнім ... ... жұмысшылар 7 адамға, еңбек өнімділігі
133.3%-ға, ... ақы қоры 37.6 ... ... ... ... 1 айға ... ... 5 мың тг. немесе 116.0%-ға, негізгі қорлардың
орташа жылдық құны 64.7 млн.тг. немесе 173.9%-ға, қор ... ... ... ал қор ... ... кемігенін көреміз. Оның басты
себебі болып егістік көлемдерінің ... және ... ... ... ... көтерілуі және өндірістің айналым құралдарына
бағаның ... ... ... Бұны ... ... былай көрсетуге болады.
2002-2003 жж. көрсеткіштердің (1-өнімді өткізу көлемі, 2-өнімнің өзіндік
құны, 3-жалпы табыс) өсуі
5. Сурет
. 2002-2003 жж. ... ... ... ... ... ... 3-еңбек ақы қоры, 4-негізгі қордың орташа жылдық құны) өсуі
6. Сурет
Жеңіл ... ... ... ... ... факторларының бірі болып оларды негізгі қорлармен қажетті мөлшерде
қамтамсыз ету және ... ... ... ... ... әрекет
кәсіпорынның технико-экономикалық көрсеткіштерінің нәтижелерін біртіндеп
талдау. Кәсіпорынның технико-экономикалық ... оның ... мен ... ... ... ... табылады. Ол
кәсіпорын иелігіндегі мүлік пен оның қаржылану көздерімен анықталады.
Талдауды негізгі қорларды ... ... ... ... Кесте - Негізгі қорларды пайдалану тиімділігін талдау.
|Рс|Көрсеткіштер |Өлшем |2002 |2003 ... ... |
| | ... | | |(+;-) |қар- |
| | | | | | ... % |
|1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| | | | | | | |
|1 ... ... | | | | | |
| ... ... |1602.5 |2182.7 |580.2 |136.2 |
|2 ... қорлардың | | | | | |
| ... ... ... | | | | |
| |Қор ... | | | | | |
| ... ... |87.6 |152.3 |64.7 |173.9 |
|3 |Қор ... | | | | | |
| | |тг |18.3 |14.3 |-4 |-78.1 |
|4 | | | | | | |
| | |тг |0.05 |0.07 |0.02 |140.0 |
| | | | | | | |
| | | | | | | ... берілгендері бойынша негізгі қорлардың орташа жылдық құны
есепті жылы 64.7 млн. тг. ... ... 173.9% ... ... ... ... 2003 жылы өткен 2002 ... 4 тг. ... ал қор ... ... 0.02 ... ... %-ға көтеріліп 0.07 тг-ні құрады.
Нарық жағдайында негізгі қорлар кәсіпорын үшін маңызды тетік болып
табылады. ... ... ... және ... ... ... нәтижелерін қалыптастыруға ықпал етеді.
Бұдан әрі негізгі ... ... ... және ... Бұл ... кәсіпорынның еңбек құралдарымен қаншалықты
қамтамасыз етілгенін көрсетеді.
3. ... - ... ... ... ... мен құрылымы
|рс | | 2002 ж | 2003 ж ... |
| ... | | | |
| | |млн. тг ... |млн. тг |%-дық |(+;-) ... |
| | | ... | ... | ... |
|1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| | | | | | | | |
|1 ... |14.8 |16.9 |16.3 |10.7 |1.5 |110.1 |
|2 ... |16.2 |18.5 |20.7 |13.6 |4.5 |127.7 |
|3 ... |11.7 |13.4 |33.4 |21.9 |21.7 |285.5 |
|4 ... | | | | | | |
| ... |29.3 |33.4 |42.7 |28.0 |13.4 |145.7 |
|5 ... ... | | | | | | |
| | |15.6 |17.8 |39.2 |25.7 |23.6 |251.3 |
| | | | | | | | |
|6 ... |87.6 |100 |152.3 |100 |64.7 |100 ... ... ... ... ... өндірістік қорлардың
құрылымында біршама өзгерістер болғанын көреміз.
Сонымен ғимарат, құрылыс және ... ... құны ... өткен жылмен салыстырғанда сәйкесінше 1.5 млн.тг, 4.5 млн.тг және 21.7
млн. тг-ге жоғарылаған. Жабдықтар құны 11.7 млн. ... 33.4 млн. ... ... бұл жабдықтар санының көбеюіне байланысты. ... да ... ... ... мәселен, ғимарат құны өткен жылмен
салыстырғанда есепті 2003 жылы 110.1 %-ға ... ал ... ... және ... құны сәйкесінше 127.7%-ға, 145.7 %-
ға және 285.5%-ға өскен.
Бұл бөлімді талдауды біз мөлшерленетін және ... ... ... жыл ... және жыл ... ... ... Кесте - Айналым қорларының жағдайын талдау, млн.тг.
| | |2002 жыл |2003 жыл ... ... ... мен шығындар | | | |
| | | | |(+;-) ... |
|1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
|1 ... ... |227.6 |233.2 |5.6 |102.5 |
|2 ... тез ... ... |41.8 |73.7 |31.9 |176.3 |
|3 ... өнім |180.6 |38.4 |-142.2 |-21.3 |
|4 ... |- |- |- |- |
|5 ... |5.6 |13.4 |7.8 |239.3 |
|6 ... айырысу шоты |0.16 |0.08 |-0.08 |-50 |
|7 ... да | | | | |
| ... ... |139.9 |641.7 |501.8 |458.7 |
| | | | | | |
|8 ... |595.7 |1000.5 |404.8 |168.0 ... ... 2003 ... жылы ... айналым қорларының
айтарлықтай артқанын байқауға болады. Оның өзгеруіне өндірістік запастардың
5.6 млн. тг, МБП-ның 31.9 млн.тг, ... да ақша ... 501.8 ... ... ... ... 142.2 млн.тг-ге азайып, тауарлардың болмауы
себеп болды.
Кәсіпорынның жұмысын сипаттайтын маңызды көрсеткіштердің бірі ... құны ... ... ... өзіндік құнының жалпылаушы
көрсеткіштері ... ... ... құн, өнімнің жеке ... ... ... ... өнімнің бір теңгеге кеткен
шығындар қолданылады.
Талдауды ... ... ... ... бағалаудан бастаймыз.
5. Кесте - Өнімнің өзіндік құнын жалпы ... | ... |2002 ... ... ... ... |Көрсеткіштер |бірлігі | | |(+;-). ... % |
|1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
|1 ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... |млн. тг |1426.1 |1937.6 |511.5 |135.9 |
|2 ... өнім | | | | | |
| ... |млн. тг |1602.5 |2182.7 |580.2 |136.2 |
|3 ... | | | | | |
| ... 1 тг | | | | | |
| ... ... | | | | |
| | |тг |0.06 |0.92 |0.06 |0.0 ... ... ... ... ... есепті жылы ... ... ... 135.9 %-ға өскендігін байқатады. Өткізілген өнімнің
көлемі есепті 2003 жылы 580.2 млн. тг-ге артып, 2182.7 млн. ... ... өнім ... ... құн көлемінен есепті 2003 жылы артып
кетуіне байланысты осы ... 1 тг. ... ... 0.06 ... ... 2002 ... салыстырғанда өзгерген жоқ.
Келесі кестеде өнімді өндіруге кеткен шығындар сметасына ... ... - ... ... ... ... | | 2002 жыл | 2003 жыл ... |
| ... ... | | | |
| | |млн. ... |млн. ... | |үлесі |
| | |тг. |% |тг. |% |(+;-) |% |
|1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
|1 ... пен ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... ... |1096.2 |76.9 |1451.3 |75.0 |355.1 |132.4 |
|2 ... отын | | | | | | |
| ... энергия |10.5 |0.7 |41.8 |2.3 |31.3 |398.1 |
|3 ... ақы |23.2 |1.6 |34.1 |1.8 |10.9 |147.0 |
|4 ... ... | | | | | | |
| ... |20.7 |1.5 |25.4 |1.4 |4.7 |122.7 |
|5 ... |214.6 |15.0 |252.2 |13.2 |37.6 |117.5 |
|6 ... | | | | | | |
| ... да ... |45.1 |3.2 |53.0 |1.7 |7.9 |117.5 |
|7 ... | | | | | | |
| | |4.2 |0.3 |5.0 |0.3 |0.8 |119.0 |
|8 | | | | | | | |
| | |11.6 |0.8 |74.8 |4.0 |63.2 |644.8 |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
|9 ... |1426.1 |100 |1937.6 |100 |511.5 |135.9 ... ... бойынша кәсіпорынның шығындары есепті жылы 511.5
млн. тг. немесе 135.9%-ға көп ... ... ... ... тармақтары өзгеріске ұшырады.
Шығындардың жалпы сомасы шығаратын өнім көлеміне, ... ... ... шығындар деңгейіне байланысты өзгереді деп
есептеуге болады.
Шығындардың артуының ... ... ... ... көлемінің
ұлғаюы, тиісінше жаңа мақта қабылдау ... ашу ... ... ... санының артуы, тұқым көлемінің,
тыңайтқыштар мен жанар-жағармай бағасының ... ... ... ... ... ... ... және т. б. болып табылады.
Ендігі кезекте өнім рентабельділігін талдаймыз.
7. Кесте - Өнім рентабельділігін талдау.
| | ... |2002 жыл |2003 жыл ... ... ... | | | |
| | | | | |(+;-) ... |
| | | | | | |% |
|1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
|1 ... ... | | | | | |
| |ған таза ... |млн. тг |91.21 |126.0 |34.8 |138.1 |
|2 ... ... | | | | |
| ... құны | | | | | |
| ... |млн. тг |1426.1 |1937.6 |511.5 |135.9 |
|3 ... | | | | | |
| | |% |5.7 |5.8 |0.1 |- ... ... бойынша байқағанымыздай есепті жылы кәсіпорынның
рентабельділігі оң мәнге ие болды, яғни кәсіпорын ... ... ... ... ... ... және ... да өткізулерден алынған пайданың
жоғарылауы, яғни есепті 2003 жылы өткен жылмен ... 34.8 ... ... ... ... сондай-ақ толық өзіндік құнның, ... өнім ... ... ... 2003 жылы ... ... ... млн.тг-ге өсуі немесе 135.9%-ға көтерілуіне байланысты ... ... ... 2003 жылы ... жылмен салыстырғанда өнім рентабельдігі
айтарлықтай өскен жоқ.
Бұл бөлімді талдау еңбек ресурстарын пайдалануды ... ... ... - Еңбек ресурстарын пайдалануды жалпы бағалау
| | ... |2002ж |2003 ж ... ... ... ... ... | | |қуы ... %|
| | | | | |(+;-) | |
|1 | 2 | 3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... өнім | | | | | |
| ... |млн. тг |1602.5 |2182.7 |580.2 |136.2 |
|2 |ӨӨП саны ... |540 |547 |7 |101.3 |
| ... ... | | | | | |
| ... ... |518 |525 |7 |101.4 |
|3 ... ақы қоры | | | | | |
| |1 ... ... |млн. тг |214.6 |252.2 |37.6 |117.5 |
|4 ... ... | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... ақы |млн. тг |3.0 |4.0 |1.0 |133.3 |
|5 ... үлес | | | | | |
| ... | | | | | |
| |1 ... | | | | | |
| ... ... |% |13.4 |11.5 |1.9 |- |
|6 ... | | | | | |
| | | | | | | |
| | |мың тг |33.1 |38.4 |5.3 |116.0 |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ... ... ... ... байқағанымыздай өнімді өткізу көлемі
өткен жылмен салыстырғанда есепті 2003 жылы 580.2 млн. ... ... ... ... ... ... ... көлемінің артуына байланысты бір қызметшінің еңбек өнімділігі
есепті 2003 жылы өткен 2002 жылмен салыстырғанда тиісінше 1.0 млн. ... ... ... ... себебі өнім өндіру көлемінің
жоғарылауына және жұмысшылар санының өсуіне ... ... ... ... ақы ... үлес ... есепті 2003 жылы
өткен 2002 жылмен салыстырғанда сәйкесінше 13.4%-дан, 11.5%-ға, яғни 1.9%-
ға ... 1 ... ... айлық еңбек ақысы 116,0%-ға өсіп, өткен
жылмен салыстырғанда есепті 2003 жылы 38.4 мың тг-ге тең болып, 5.3 мың ... ... яғни ... жұмысшы маусым кезінде жоғары еңбек ақы алып отырды.
Кәсіпорынның қаржы жағдайын талдау кәсіпорын ... ... ... ... ... ... талдау түрі.
9. Кесте - «Ақ Алтын» ААҚ-ның қаржылық ... ... | | | | |
| ... |2002 ж |2003 ж ... ... | | | | |
| | |млн ... |млн |үлесі |(+;-) |үлесі% |
| | |тг. |% |тг. |% | | |
|1 | 2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |
|1 ... ... | | | | | | |
| ... |176.4 |100 |248.7 |100 |72.3 |141.0 |
| ... өткі- | | | | | | |
| ... ... | | | | | | |
| ... |165.7 |93.9 |229.2 |92.2 |63.5 |138.3 |
| ... да | | | | | | |
| ... ден | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... |10.7 |6.1 |19.5 |7.8 |8.8 |182.2 ... ... ... ... «Ақ ... ААҚ-ның 2002
жылғы табыс көлемі 176.4 млн. тг. болды. Соның ішінде өнімді өткізуден
түскен ... осы ... ал ... да ... ... 10.7 млн. ... ... баланстық табысты құрады. Есепті 2003 жылы ... 248.7 млн. ... 72.3 млн ... ... ол табыс негізінен өнімді тікелей өткізуден,
яғни негізгі өнім мақта сұрыптарын өткізуден болды, ол шама 229.2 млн. ... ... 63.5 млн. ... ... ... ... ... түскен табыстың жоғарылауының бірнеше себептері
болды: олардың қатарына әлемдік нарықтағы мақта өнімдері мен ... ... ... ... ... ... сән ... мақта
өнімдерінен жасалған тауарлардың алдыңғы шепте болуы, сондай-ақ кейбір
мемлекеттердегі ... ... ... ... ... ... «Ақ ... ААҚ-ның өзіндік қаржыларын талдаймыз.
10. Кесте - «Ақ Алтын» ААҚ-ның өзіндік қаржыларын талдау
| | |2002 жыл |2003 жыл ... ... ... | | | |
| | |млн тг ... |млн тг ... |(+;-) ... |
| | | |% | |% | |% |
|1 | 2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |
| | | | | | | | ... ... қор |40.7 |12.2 |40.7 |9.6 |- |- |
|3 ... ... |0.24 |0.07 |0.24 |0.06 |- |- |
| ... ... | | | | | | |
|4 ... |72.9 |21.8 |72.9 |17.3 |- |- |
| ... ... | | | | | | |
|5 ... ... |134.0 |40.1 |134.0 |31.7 |- |- |
| ... есепті | | | | | | |
|6 ... ... |58.8 |17.6 |146.5 |34.7 |87.7 |100 |
| ... ... | | | | | | |
| ... |27.8 |8.3 |27.8 |6.6 |- |- |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
|7 ... |334.4 |100 |422.1 |100 |87.7 |100 ... ... ... ... ... ... қаржы
көздерінің жиыны 2003 жылы 87.7 млн. тг. ... ... Бұл ... ең алдымен, бөлінбеген табыстың жоғарлауы әсер етті. Ол шама 87.7
млн.тг-ге көтерілген.
11. Кесте - «Ақ Алтын» ААҚ-ның қаржыларының ... ... | | | | | ... |Өлшем |2002 ж. |2003 ж. ... |
| | ... | | | |
| | | | | |(+; -) |% |
|1 | 2 | 3 |4 |5 |6 |7 |
|1 ... ... | | | | |
| ... | | | | | |
| ... шығарылған |млн.тг |888.8 |1391.7 |502.9 |156.6 |
|2 ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... |293.1 |391.2 |98.1 |133.5 |
|3 ... | | | | | |
| ... ... |595.7 |1000.5 |404.8 |168.0 |
| ... | | | | | |
| ... өндіріс| | | | | |
| ... ... | | | | | |
| | | | | | | |
| | ... |339.6 |908.0 |568.4 |267.4 |
| | ... |180.6 |38.4 |-142.2 |-21.3 |
| | ... |28.9 |- |28.9 |- |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | ... |46.5 |54.1 |7.6 |116.3 ... ... ... айналым қорлары да негізгі корлар да есепті жылдың
соңында өскенін көруге болады.
Айналым ... 404.8 ... ... оның ішінде материалдық айналым
қорлары 455.1 млн. тг, ақшалай қаражаттар 7.6 млн.тг-ге өсіп, ... ... 502.9 ... ... ... «Ақ ... ААҚ-ы өндірілетін өнім және көрсетілетін
қызмет түрлерін біршама ... Ал ... ... ... заттарды
арнайы сауда дүкендері мен сауда ... ... ... жасатады.
Ал мұндай процесс, өз кезегінде еңбек сиымдылығы жоғары жұмысқа
жатады. Бұл процестерді дұрыс жолға қою ... ... дер ... етіп ... ... ... ... ААҚ-ы негізінен жергілікті халықтың, сондай-ақ шет
мемлекеттер тапсырыстарымен жұмыс істейді, яғни көп ... ... ... ... ... тазартып, сұрыптап, шет мемлекеттерге сатады. Соңғы
кездердегі қиыншылықтарға бой алдырмай, қызметін жалғастыру бұл ... өз ... ... Жылдан-жылға шығаратын қымет пен өндірілетін өнім
көлемі жоғарылап жұмысшылардың еңбек өнімділіктері ... ... ... ... екі жылдағы мәліметтер көрсеткіштері осы ... ... 2002 жылы ... ... ... 1602.4 млн. тг. ... жылы бұл шама 2182.7 млн. ... құрап, 580.2 млн. тг. артқан. ... құн 1426.1 млн. ... 1937.6 млн. ... ... ... ... ... сәйкесінше 511.5 млн. тг-ге өсті.
Міне осындай талдаулар нәтижесі, жаңа ұсыныстар мен шаралар ... ... ... болжамды жылы кәсіпорын мамандары өнімді өткізу көлемі өндіріс
қалдықтарын тиімді пайдалану мен өнім түрін түрлендіруден кейін ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілік белгілі бір тауар мінездемесінің ... ... ... қажеттіліктерге сай болу артықшылығымен ғана емес,
сондай-ақ ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін бағалау тұтынушының қажеттілігі мен
нарық талаптарын зерттеуге негізделеді. Тауар тұтынушының қажеттіліктерін
қанағаттандыруы үшін, белгілі бір ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері, оның қолданылу облыстары);
эргономикалық (тауардың адам ... ... ... ... ... ... нормалар мен стандарттарға сәйкес
келуі); экономикалық (тауар бағасының деңгейі, сервистік қызмет ... ... ... ... қорлары).
Бағалаудың міндеттері :
- өнімнің бәсеке қабілеттілігін бағалау және болжау;
- оның деңгейіне әсер ететін факторларды ... ... ... ... белгілі деңгейге жеткізу шараларын
жетілдіру;
Өнімнің бәсекелік қабілетін арттыруда басты бағыт – ... ... ... ... ... ... ... қызмет
көрсету, өнімді жарнамалау, өз кезегінде бұлар сұранысты ... ... ... ... ... ... бағалау үшін бағаланатын тауардың
параметрлерін бәсекелес тауардың параметрлерімен салыстыру керек. Осы
мақсатпен ... ... ... ... ... және ... ... көрсеткіштер - тауардың қандай да бір ... ... ... ... тура сол ... қатнасын көрсетеді:
g = (P/P100) *100
мұндағы :
g – жекелеген параметрлік ...... ... ... деңгейі;
Р100 - қажеттілікті 100% қанағаттандыратын үлгі ... ... ... ... көрсеткіштер (G) эксперттік ... ... ... (aі) ... ... көрсеткіштерді (gі) сәйкес параметрлер
тобына біріктіреді:
G = ( aі* gі
Интегралды көрсеткіш (І) техникалық параметрлер (Gт) ... ... ... ... (Gэ) ... көрсеткіштеріне
қатнасын көрсетеді:
І = Gт / Gэ
Егер І ( 1 ... ... ... үлгі ... тауарға жол береді,
ал егер І ( 1 болса онда ол үлгі-тауарды немесе бәсекелес тауардан ... ... алда ... Мысалға, мынадай кесте түріндегі
салыстыруды келтірейік :
12. ... ... ... ... ... ... және
топтық көрсеткіштері бойынша салыстыру
| |Көрсеткіштер |Ақ ... ... |gі |aі |G |
| | ... |(бәсекелес) | | | |
| | |тын) | | | | |
| | | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| | | | | | | |
|1 ... (1, | | | | | |
| |2, 3, 4, ) |1 |1 |1 |0.29 |0.29 ... |Өнімділігі, ц/га |22.4 |20.4 |1.1 |0.31 |0.341 |
| ... %, |46.7 |51.3 |0.91 |0.18 |0.2002 |
|4 ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| | |324 |312 |1.04 |0.22 |0.2288 |
| | | | | | | |
| ... | | | | |1.06 |
| | | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| | | | | | | |
|1 ... ... | | | | | |
| ... мың тг. |84.6 |83.9 |1.008 |0.6 |0.6048 |
|2 ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | |
| |құн мың тг. | | | | | |
| | |43.2 |41.5 |1.04 |0.4 |0.416 |
| | | | | | | |
| ... | | | | |1.0208 ... ... ... ... мақта талшығының сұрыпы
техникалық параметрлері жағынан да ... ... ... ... кәсіпорынның мақта талшығы сұрыпынан жоғары көрсеткіштерге ие,
бұл оның бәсекелік ... ... ... көрсетеді.
І = Gт / Gэ= 1.06 / 1.0208 = 1.04
Кесте мәліметтері бойынша интегралды көрсеткіш мағынасы І ( 1 ... тең ... яғни ... ... ... ... бәсеке қабілетті
екеніне тағы да көз жеткіземіз.
Тауарлардың ... ... ... ... ... ... ... өнімнің нақты жағдайын анықтау үшін матрицалық әдісті де
қолдануға болады. Оның ... ... ... бұл ... ... барлық немесе негізгі сатушы фирмалардың сату көлемінің ұлғаюы
көрсетілсе, ал көлденең, жолдарда бағаланатын фирмаға бағынышты нарық үлесі
көрсетіледі. Бұл үлес ... көп ... осы ... ... ... нақты бәсекелік қабілеті соншалықты жоғары болады және
керісінше. Осы мақсатпен неғұрлым ірі бәсекелестің нарықтағы ... ... ... ... ... ... ... де
есептейді. Егер бұл қатынас 1-ден жоғары болса, онда ... ... ... ал егер 1-ден кіші ... ... ... ... кезекте біз Қазақстан Республикасының мақта өнімдері нарығын,
Оңтүстік ... ... ... ... «Ақ ... ААҚ-ның
мақта нарығындағы үлесін бәсекелес «Нимэксң корпорациясының нарықтағы
болжамды үлесімен салыстырып көрейік
13. ... ... ... ... ... ... ... үлестік деңгейі
| | | | | ... ... ... |2002 жыл |2003 жыл | |
| | | | |(+;-) ... |
| | | | | | |
|1 ... өндірілген мақта |15116.05 |25539.57 |10423.52 |169.0 |
| ... млн. тг. | | | | |
| ... ... ... ... ... |10423.52 |169.0 |
|2 ... ... | | | | |
| |«Ақ ... ААҚ-ның өнім | | | | |
|3 ... ... ... |1602.5 |2182.7 |580.2 |136.2 |
| ... ... | | | |
| ... ... көлемі, | | | | |
|4 ... | | | | |
| | |6271.2 |7854.1 |1582.9 |125.2 ... ... ... ... ... 2002 жылға қарағанда
есепті 2003 жылы Қазақстанның мақта өнімдері нарығы 169.0%-ға өскен, мұның
басты себебі болып жергілікті мақта ... ... ... шаруа қожалықтарының 2003 жылға мақта өнімдеріне бағаның өсуін дұрыс
болжамдауында болып отыр. Сол ... олар ... ... ... ... алуда қажырлы еңбек танытты. Тағы бір себеп көршілес мемлекеттердің
ауа райы қолайсыздығына және де басқа себептермен әлемдік мақта ... ... ... отыр.
Зерттеліп отырған «Ақ Алтын» ААҚ-ның өндірген өнімі республикалық
мақта ... ... ... ... ие, ал оның ... ... осы нарықтың 30.7%-дық үлесне иелік етеді. Бағаланып отырған
«Ақ Алтын» ААҚ-ның
2002-2003 жж өндірілген мақта өнімдерінің көлемі (1-«Ақ Алтын» ААҚ; ... 3-ОҚО ... ... ... бәсекелес «Нимэксң корпорациясының қызметіне қарағанда
бәсекелік қабілетті болып табылғанымен, бұл корпорацияның ... ... ... аталмыш кәсіпорынға қарағанда тәжірибесі мол, өндірілген
өнімді ... ... кең, ... ... мен қызмет ететін ауданы кең
және табиғи-климаттық жағдайы ... ... ... тағы ... бұл ... ... ... танымалдылығы.
Жалпы алғанда, еліміздегі мақта өнімдері өндірілетін аймақ тек осы
ОҚО-ы болып табылатындықтан, республикадағы мақта ... 100%-ы ... ... тиесілі. Еліміздегі мақта талшығын игеру ... ... ... ... ... кәсіпорындар өндірген
өнімдерін шетелге өткізуге тырысады.
3. ӨнімніҢ бӘсекелік ҚАбілетін арттыру баҒыттары.
3.1. ... ... ... ... ұйымдастырушылық-экономикалық
тетіктері.
Нарықтық қатнастарға өту барысындағы жағдайларға байланысты
мемлекеттің жүргізген ауыл шаруашылық өндірісінің дамуына ... ... ... баға ... ... ... жаңылыстар мен қателіктер
жіберілді.
Осы жағдайларға байланысты жерге және өндіру құралдарына меншік иесі әлі де
толық қалыптасып болған жоқ.
14. Кесте - ... ... ... ... негізгі экономикалық көрсеткіштері
| | | ... ... | ... ... | |
| | |1991 |1992 |1993 |1997 |2002 |2003 |
| | | | | | | | |
|1 ... алқап | | | | | | |
| ... га |116.6 |112.2 |110.5 |103.6 |127.8 |142.1 |
|2 ... |25 |22.5 |18.7 |19.1 |20.8 |20.8 |
|3 ... орақ | | | | | | |
| ... мың т. |291.1 |252.2 |200.1 |197.8 |265.8 |308.3 |
|4 ... ... | | | | | | |
| ... % | | | | | | |
| |1 ... |99.7 |95.7 |93.1 |6.6 |92.5 |93.0 |
|5 ... ... | | | | | | |
| ... бағасы, | | | | | | |
| |1 ... |1432 |5348 |6750 |26430 |41340 |42760 |
|6 ... ... | | | | | | |
| ... ... |3015 |8273 |9668 |28940 |56870 |82840 |
|7 ... тг | | | | | | |
| | |110 |52.7 |43.1 |11.0 |37.5 |93.7 |
| | | | | | | | ... ... ауыл ... ... ... ... жатыр. Сонымен ауыл шаруашылығы өнімдерінің мақтадан өзгесінің барлығы
дерлік шығыны мол: 2000 жыл нәтижесі ауыл шаруашылық ... ... және жеке үй ... басқа) бойынша 502 млн. тенге
шығын шығарылды, соның ішінде мал шаруашылығы ... ... ... ... ... тенге (91.3%) ал мақта шикізатын өткізуден 287.8 млн.
тенге табыс алынған, шығындылық мөлшері 8% өткізілген өнімнен ... ... ... ... ... ... мөлшері 11% болды.
Сондай-ақ өткізілген өнім мен көрсетілген қызмет көлемінен ең көп
үлесті мақта иеленсе 35.9%, ал ... ... ... 64.1% ... ... ... салалы экономика жағдайында жергілікті агроөнеркәсіп кешенін
дамытудағы ... ... ... ... толық
жетілмеген болды.
Ауылдық жерлердегі барлық ұйымдастырушылық-құқықтық шаруашылық
түрлерінің дамуына әсер ететін негізгі ... ... ... ... ... ... тиімділігі, ауыл шаруашылығындағы
өндірушілер мен өнеркәсіптік қор өндіруші салалар ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазіргі жағдайда, ішкі ортаның тез өзгеру қарқынына ... ... ... ... шешім қабылдау, басқару шаралары
мен қалыптасып қалған өндірістік-экономикалық ... ... ... ... ал бұл мәселе өз кезегінде күрделі негативті
нәтижелерге алып келуі мүмкін. Оперативті ... ... ... ... осы ... ... бойынша шешім қабылдау идеясы қызмет
етеді, бұның методологиялық негізі ретінде жүйелі талдау саналады. ... ... ... ... бұл ... ... ... жасауды жетілдіру, эксперттік бағалауларды қолдану, сонымен
бірге стохастикалық программалау және ... ... ... және ... ... жүйелерді де пайдалану.
Жүргізілген реформалар барысындағы ... ... ... ауыл шаруашылық өндірушілері сатып алатын материалды-техникалық
ресурстарға және ... ауыл ... ... баға ... ... кешенді жоғары тиімділікпен дамыту перспективасы
көбіне қайта өңдеуді ұйымдастыру көлеміне және ауыл шаруашылық ... ... және ... ... ... да қазіргі кезде өткір
проблемалардың бірі болып ауыл ... ... ... ... ... саналады. Қатнастар өзара экономикалық және моральдік
қызығушылықтарын қанағаттандыру принципі негізінде құрылады.
Сондықтан да ... ... ... етудің экономикалық
тетігінің бір элементі ретінде аграрлық өндірісті бағдарламалау, өндірісті
қоса алғанда, ауыл ... ... ... ... және өткізу болып
табылады.
Ауыл шаруашылығының ... ... ... ... ... ... жер, табиғи ресурс және ұлттық байлық ретінде пайдаланылуы жер
өңдеудің ғылыми – ... ... ... іске ... ... жағдайда топырақтың құнарлылығы төмендеп, оның ... ... ... еңбек өнімділігі, материалдық және қаржылық қорларды
негізсіз жұмсау болып табылады.
Жоспарлау ауыл ... ... бір ... негізінде жүзеге
асырылады. Олар кез-келген әлеуметтік-экономикалық қатнастарда қолданылуы
мүмкін, ал басқалары бұл ... ... ... болып
табылатындықтан аграрлық саясаттың ... ... өз ... Жоспарлау мемлекеттік реттеу әдісі ретінде, нарықтық экономикасы
дамыған елдерде ... ... ... ... жататын сілтеме ретінде мыналарды
атауға болады: Оның құрылымындағы көпжақтылықтың қалыптасуы мен жеке меншік
формаларының өзара ... ... ... қатнастардың қайта
қалыптасуы, АӨК-нің өзінің халық шаруашылығының басқа да салаларымен қарым-
қатнасы, АӨК және мемлекет ... ... ... ... негізінен салааралық қатнастар жөнінде болып отыр, ауыл шаруашылығы
мен өнеркәсіп арасындағы өзара алмасу эквиваленттілігі және т. с. ... ... ... ... аспектіге бұруға тура келеді.
Бұл шаруашылық қызметпен тікелей байланысты, жеке өнім ... ... ... ... ... айналысатын өндірісті дамыту, қолдау, ішкі
нарықты қорғау, экспортты немесе импортты ынталандыру сияқты экономикалық
шаралар ... ... ... ... ... ... өзіндік
тәсіл керек, бұл оның өндірісі балансына негізделген, ... ... ... ... бағалау, өндіріс көлемін ... ... мен ... ... ... жүйесін анықтау.
Мақта-шикізаты өндірісіндегі және оны өткізудегі қалыптасқан
жағдайлар оның ... және ішкі ... ... ... етеді. Мұндай
бағалау ауыл шаруашылық өнімдерін сұраныс және ұсыныс нарықтарындағы ... ... ... отыратын экономикалық шаралардың дамытылуына қажет
етіледі. Нарықтық қатнастар жоспарлаудың нысандары мен әдістеріне, сондай-
ақ,оның негізін құраушы принциптеріне әсер етеді.
Мақта-шикізатын ... ... төрт ... ... ... нарықтағы қызмет бағдарламасының негізділігі; өнімді және шикізатты
өндірушілердің мақсаттары мен міндеттерін анықтау; өндірістің дамуын жүзеге
асыру; нарықтағы ... ... ... ... және ... өндіру есебінен табысты анықтау.
Кәсіпорын жоспары жоспар-бағдар (болжау) болып табылады, оның жүзеге
асырылуы бәрінен бұрын коллектив жұмыскерлерінің қызығушылықтарымен ынта-
жігерін ... ... ... мазмұнының негізіне мыналар кіруі керек: болжамданатын,
ағымдағы, орта және ұзақ ... даму ... ... ... ... ауыл ... ... көлемінің, құрылымдық
сәйкестілігі, материалдық жәен басқа да базалармен ... және ... және ... ... және әлеуметтік дамудың
стратегиясы мен ... ... ... ... негізі
реттегіштерінің параметрлерінің және сандық өлшемін анықтау және орнату,
шаруашылық етудің экономикалық ... ... ... да ... ... ... ... және т.б.
Мақта шаруашылығы саласының дамуына мемлекеттік әсер ету механизмін 5-
6 жылға құру қажет, бұл ... ... ол ... қаралмауы керек. Бұл
қарастырылып отырған саланың барлық субьектілерінің ... ... ... ... ие болуына және де ұйымдастырушылық-
экономикалық іс-шараларды өз ... ... ... тудырады.
Мақта шаруашылығындағы экономикалық жағдайларды талдау нәтижелерін
қарастыра ... ... ... ... ... агронарықтың тұрақтанып
одан әрі ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қызығушылықтарын қорғайтын
мемлекттік реттеу моделі керек. ... ... ... ... ең ... ... бар ауыл ... аудандарға
орналастырылуын қадағалау керек, бұл өз кезегінде ... ... ... ... ... жоғарылатуға, экономиканың аграрлық
секторындағы ауыл шаруашылық емес ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру тұтыныс пен
тепе-теңдікке алып келіп сонымен қатар мақта шаруашылығы саласының нарықтық
бәсеке қабілеттілігін айқындауы керек.
Оңтүстік Қазақстан облысындағы мақта ... одан әрі ... ... ... ... зерттеулер, Республикамызға
отандық жеңіл өнеркәсіп (тоқыма өнеркәсібінің қуаттылығы жылына 33-35 мың
тонна мақта өңдеуге ... ... ... және
мақтадан алынатын майға азық-түліктік сұраныс, сонымен қатар экспорттау
үшін 250 мың тонна мақта-шикізатын егістік ... 142 мың га. ... ... ... ... ... ... қолайлы
аудан Мақтаарал ауданы, мұнда облыстың барлық егістік ... 42 % ... су ... де көп ... ... және мақта өсіруге
де едәуір қолайлы табиғи жағдайлар, ... ... ... ... көп ... ... ... Сондықтан бұл ауданда мақта
алқаптарының көлемін 67.5 мың га-ға арттыруға, ал облыстың жалпы алқаптары
бойынша жеке үлесі 57.1 ... ... етіп ... жоспарланады.
Арыс, Шардара және Сарыағаш аудандарында еңбек ресурстары мен ... ... ... үшін ... мен ... ... пен ... алмастырып себу көзделеді.
15. Кесте - ОҚО-ның аудандары бойынша мақта алқаптарының көлемі
|Аудандар |2003 жыл |
| ... ... ... түсім- |Жалпы жиналған |
| |мың га. ... ц/га ... т. |
| | | | ... |3.4 |21.4 |7.2 ... |91.5 |22.4 |205.0 ... |3.4 |20.7 |7.04 ... |10.2 |19.9 |20.3 ... |8.4 |20.4 |17.2 ... |12.5 |20.9 |26.1 ... |12.7 |20.1 |25.5 ... |142.1 |20.8 |308.3 ... мәлімет ОҚО мақта дақылдарын басқару комитетінен алынған.
Ғылыми негізделген мақта-люцерналық ... ... ... көшу ... ... бидай мен жүгерінің егістік алқаптарын
кеңейтуге, мақта өнімділігі мен талшық сапасын арттыруға және ... ... ... ... ... ... ... бұл өз
кезегінде жерді, техника және ... ... ... ... ... етеді.
Мақта алқаптарын өңдеудің негізгі элементтері: мақта-люцерналық
алмастыру; өнімділігі жоғары сұрыптарды дамытуды қолға алу ... ... ... ... ... жүйесі,
агротехникалық, мелиоративтік және ұйымдастырушылық-шаруашылық іс-шаралар
материалды-техникалық, су және жер ... мен ... ... ... интенсивті технология, еңбек және қор ... ... ... ... ... және де ... ауыл шаруашылық
дақылдардың өнімділігін жоғарлатады.
Мақта алқаптарының өнімділігі топырақта жүретін сулы, ... ... ... ... мен микробиологиялық үрдістерге
тәуелді екенін атап өткен жөн. Сондықтан интенсивті технологияны өндіруде
өсудің барлық кезеңі ... ... ... ... ... жоғарыда аталған режимдер мен үрдістерді белгілі бір деңгейде ұстап
отыру керек. Бұл тек ... ... ... ... ... ... өз ... болған жағдайда ғана мүмкін болады.
Мақта алқаптарын өңдеуде интенсивті ... ... ... мақта-люцерналық алмастыру болып табылады.
Мелиорацияның (тиімді деңгейінде), ... мен ... ... ... ... ... ... мақта, люцерна,
жүгері және де басқа дақылдардан жоғары көрсеткішті ... ... ... ... ... шаруашылықтар жұмыстарының нәтижесі
бойынша, бір алқапта мақталықты ауыстырмай өндіру өнімнің төмендеуіне,
жердің ... әр ... ... мен ... ... ... ... өсірумен айналысатын кәсіпорындарында люцернаның үш
жылдық тұруымен сегіз алқапты алмастырып егу тәсілі кең таралып, қолданылуы
тиіс: үлестік ... ... ... - 37.5 %, ... – 25 %, күздік
бидай - 25 %; жүгері, астық және ... ... –12.5 % ... алқаптарының түсімділігінің жоғарылауында жерді өңдеудің де
өзіндік маңызы бар. Облыстың ғылыми зерттеу бөлімшелерінің және ... ... ... ... ... жыртылып тасталған
жерге себілген мақта өнімділігі, ... ... ... ... ... -ға ... болады.
Мақталықтардың өнімділігін жоғарылатудағы ең көп үлесті жерді
минералды және органикалық тыңайтқыштармен ... себу ... ... 40%-ға ... ... ... ... себу нормасы жердің бұрын ... ... ... ұшырауына), сортаңдануына, жердің құрамындағы
құнарлы элементтер мен өнімділік есебінен биологиялық ... ... ... ... ... қалыптасуына орта есеппен алғанда 60 кг.
азот, 50 кг. калий және 20 кг. ... ... ал ... талшықты
сұрыптарға бұл шамалардың әрқайсысынан 10—15% -ға артық қажеттілік
туындайды. ... ... ... ... ... жерлерде дамып
жетілуі мен өсуі үшін, ... ... ... ету ... ... ... азотты қолданудың ... ... ... ... ... ... (кг/га):
15—20 ц/га болғанда – 100; 20—25 ц/га –150; 23—30 ц/га – 200; 30—35 ц/га ... 35—40 ц/га ... – 350 ... ... ... алу үшін ... ... 1 га. мақта алқабына жалпы құны 9700 теңге болатын: 160 кг.
азоттық; 180 кг. ... және 60кг. ... ... себу ... емес ... сортаңдану деңгейі төмен жерлерде ерте және біркелкі
мақта қауашақтары пайда болуы үшін ... ... себу ... ... ... енуі ... Мақтаның түсімділігі 4—6 ц/га-ға
артады.
Мақтаны себу уақытының маңыздылығы да өте зор. ... ... 10—25 ... ... 7—10 ... ... дұрыс, бұл кезде ауа
райының да ең қолайлы мезгілі, топырақтың орташа тәуліктік температурасы
12—14 С және ... ... ... ... ... ... мақта алқабына кететін тұқым шығыны 10 мың түп ... ... ... ... ... бойынша 1 га. егістік алқапқа
есептелген тұқым бағасы 3 мың тенге шамасында болады.
Мақта алқаптарын өңдеудің интенсивті ... ... ... да ... Ол үшін ... алқаптарын дефолиациялауды
қолдану керек. Ол дегеніміз мақта қозаларының жапырақтарының тезірек түсуін
және ... ... ... ... ... ... суықтарға дейін
жинап алу үшін арнайы пестицид түрін шашу.
Көпжылдық қурайлар мен арамшөп түрлерімен күресудің тиімді ...... ... ... Оны жер ... ... ... арқылы арамшөп пен қурайлар қалың өскен жерлерге немесе олар
біркелкі басып кеткен жағдайда қолданады.
Біздің есептеулер ... ... ... өсіруде түрлі
зиянкестермен, аурулармен, арамшөптермен, қурайлармен күресу шығындары ... ... қалу ... 3.5 ц/га, эканомикалық тиімділігі 30 мың теңге
шамасында.
Барлық жерлерде машиналарды топтастырып пайдалану және ... ... ... ... ... жинаудың ағымды технологиясын
(мақта жинағыш машина – тележка - дайындау пункттері) пайдалану керек.
Зерттеулер көрсеткендей, ... ... ... интенсивті
технологиясы мақта- шикізатының бірқалыпты түсімділігі 30--40 ц/га талшық
сапалылығы ... өнім ... ... етеді: еңбек шығындылығын 3 есеге
төмендетіп оны 1ц. мақта-шикізатына 15 адам/сағ-қа дейін; еңбек өнімділігін
2.4 есе жоғарлатуға; ... ... ... ... 30—40 % ... ... ... алынған өнімнен төлеуді 15—20 ... ... ... ... ... су көздерінің 1ц. мақта-
шикізатындағы үлес салмағын 15—20%-ға төмендетуге; мақта жинау кезеңін
10—15 күнге ... ... ... ... ... ... өндірістік үрдістердің механизациялану
деңгейі 80-% болған кезде 1 га. мақта егістігіне кететін ... ... ... және 1ц. ... ... түсімділігі 30 ц/га
болғанда) – 6.1 адам/сағ, ал механизациялану деңгейі 50-% болған кезде
сәйкесінше 552 ... және 18.4 ... ... ... ... 1 ... 52 мың ... және 1ц-ге 1733 теңге, 70 мың теңге және
3.5 мың теңге. Сондықтан мақта алқаптарына ... егу ... 1 ... ... 10 ... дейін көтеру тек өндірістік үрдістердің
толық механизацияланған деңгейінде ғана мүмкін болады.
Мақта алқаптарын ... ... ... ... ең қызу ... ... жылдың мамыр, маусым, шілде,
қыркүйек және қазан айлары екенін ескерген жөн. Сондықтан еңбек ресурстары
мен техниканы ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Мақта алқаптарын өңдеп, игеру
жүйесін және де басқа ұйымдастырушылық-экономикалық факторларды сақтап
шаруашылық жүргізу ... ... ... ... ... ц/га; күздік бидай 35—40 ц/га; шөп 60—70 ц/га алып ... ... ... ... облысының 2000 жылғы есептерінен алып
қарастырсақ, мақта егістіктерінің көлемін 20-%-ға (21.9 мың га) ... 43.3-%- ға (13 ц/га) ... ... ... жиналымы 72 мың тоннаға немесе 28.2-%-ға артатынын байқаймыз.
16. Кесте - ОҚО-ның мақта егетін ... ... ... мен түсімділігі
| | ... ц/га ... ... ... | |мың ... |
| | ... жиналымы, мың тонна|
| | ... | ... | |
| ... жж ... | ... |21.8 |34.4 | 167 ... |16.2 |22.0 |33 ... |19.1 |26.0 |55 ... |21.5 |30.0 | 255 ... ОҚО ауыл ... ... ... ... ... ... өндіріс және басқару әдістерін
ұйымдастыруды қайта құру қажеттілігін қажет етеді.
Мақта ... ... ... ... тауар өндірушілер, қызмет көрсетуші кәсіпорындар және ... ... ... ... ... ... ... етеді. Мұнда нарық жағдайындағы олардың өзара
қарым-қатнасының негізіне экономикалық ... ... ... пен ... ... өнімді өткізуді, ... ... ... құрылымдары қаланатын тауар-ақша қатнастары
болуы керек.
3.2. Өнімнің бәсекелік қабілетін арттыруда кәсіпорындардың өзара
байланыстарын жетілдірудің маңыздылығы
Жоғары сапалы ... ... ... оны ... ... және ... ... өзара қарым-қатнастардың
прогрессивті формаларын ... ... ... ... ... ... ... өзара қарым-қатнастарды зерттеп,
тәжірибе жүргізу бұл мәселені шешудің бірден-бір жолы, ауыл шаруашылығы
өнім ... мен ... ... сауда ұйымдары, аралас сала
кәсіпорындары арасында интеграция ... ... ... дамыту болып табылады.
Осыған байланысты АӨК-гі кооперациялар келесі бағыттар бойынша ... ... ... ... ауыл ... ... кооперациялар, жабдықтау-өткізу және де ... ... және ... ... көбінесе оның қалыптасу сатысындағы дамуын
реттейтін және кең қатнастар жүйесі қалыптасатын салааралық кооперацияның
қызметі арасында экономикалық ... ... ... ... Ол ... ... ... салалы ауыл
шаруашылығының барлық формаларын және бірінші кезекте агроөнеркәсіптік
өндірістің жалпы ... ... ... тек қана тік ... ... ... тік интеграция формасы болып табылады. Ол ... ... ... ... ... мен оны ... жеткізуге дейін бір
техникалық сатыда бір-бірінен кейін жүретін салалардың жинақталуы (мақтамен
айналасушы шаруашылықтар, ... ... ... және ... ... ... және ... өнеркәсібі үшін тұқым ).
Атап өтетін бір жәйт, өндірістің капиталистік тәсілі жаңа, жоғарғы
синтез – жер ... ... және ... ... ... ... материалды алғышарттарын шығарады.
Агроөнеркәсіптік кооперацияның обьективті негізі болып өндіргіш
күштердің даму ... ... ... ... дамуы, ауыл
шаруашылығының эканомиканың басқа да салаларымен өзара қарым-қатынастарының
кеңейуі табылады. ... ... арта ... ал ... ... ... интеграцияның барлық тізбектерінің бірқалыпты
дамуына тәуелді болады.
Итеграция формалары олардың ... ... ... ... ... ... ... қатар біріктірілетін салалардың технологиялық және
ұйымдастырушылық бірлігі дәрежесіне (мақта ... де ... - ... ұйымдастырудың бірнеше шаруашылық ... ... ... ... жету үшін ... ұйымдасуын түсіндіретін арнайы формасын анықтайды.
Арнайы ұйымдастырушылық форма ретінде кооперацияның бірқатар өзіне
тән ... бар, ... ... ... ... табылады :
- шаруашылық етуші субьектінің бірігудің тиімділігі мен ... ... ... түсіну негізінде кооперация өз еркімен
қосылуы;
- кооперативті ұйымның өз бетімен шаруашылық етушілігі мен өзін ... өз ... ... қауіп-қатеріне және тәуекеліне байланысты қызмет етуі
(жалпы қор, мүлік, өзін өзі қаржыландыру, құрамындағылардың ... және ... ... ... ... өндірістің, дамуына негізгі
бағыттардың бірі болып ... ... ... ... ... ... заңды үрдіс.
Нарыққа өту жағдайында бұл саладағы интеграция мен ... ... ... ... түсіндіріледі : меншік
формасының ауысуы, ... ... ... ... ... ... ... басқару жүйесі. Бұндағы тауар өндірушілер мен
өңдеушілер және агросервистік кәсіпорындар арасында туындайтын ... ... ... ... және интеграция
принциптері бойынша көп нұсқалы бірігулері себебінен тез ... ... ... ... ... ... ... біріктіру
үрдісі жүйелі қатнас түрінде жүреді. Сондықтан ауылшаруашылық өндірісінің
нарықтық жағдайларға бейімделуінде олардың ... және ... ... етуі ... ... ... құрылуы өте
маңызды болып ... ... ... ... ... және ... негізіндегі негізделген және біркелкі,
тұрақты салалар арасындағы ... мен ... және ... ... қалыптасқан қатнастардың ерекшеліктерімен анықталады.
Мақта өсірумен айналысатын шаруашылықтар мен ... ... ... ... шаруашылық етудің неғұрлым жеңіл жүйесі ... Ол ... ... ... нәтижелерін, қорлар мен табысты
әділ ... ... ... ... ... экономикада өндірістің
кооперация және интеграциясының екі формасы дамуы ... : ... ... ету ... ... ... өсірумен айналысатын
кәсіпорындармен ұсынылған: тік (вертикалды), ... ... ... ... ... ... мақта тазалау зауыттарымен. өндіріс
кооперациясы мен интеграциясының осы аталған екі ... ... ... ... ... мен номенклатурасын, өндірістік қызмет
нысанын, өндіріс ... және ... ... ... ... ... ... барлық жүйесін қаржылық, ақпараттық және
тауарлы ағымдар төмендетеді, олардың бірлесіп және нақты ... ... ету ... ... ... кооперацияның құрылу механизмі мақта-шикізатын өндірушілерді,
мақта ... ... ... ... құрылымын,
шаруашылық ету механизмін жасауды анықтауы керек. Ол үшін бизнес-жоспар
құрылады, онда ... ... мен ... ... ... ... экономикалық қарым-қатнастарын құру қарастырылады.
Айта кететін бір жәйт, жекешелендірудің нәтижесінде мақта тазалау
зауыттары жекеменшік кәсіпорындарына айналды. ... ауыл ... ... ... ... зауыттардың экономикалық қатнастарын
реттеудің нақты құқықтарға ие бола ... жоқ. ... ... ... ... мақта шикізатын оптималды өңдеу принципі бойынша
айтарлықтай шығындар шегуде.
Сондықтан осы ... ... ... қатнастардың
жетілмегендігі, мақта өндірушілер мен мақта зауыттарының арасындағы айырбас
үрдісінің эквиваленттілігінің бұзылуы болып ... ... ... ... ... ... ортақ мақсаттары жоқ : өнім
өндіруші алынған мақта-шикізатын мақта ... ... ... ... өзі ... ... арқылы сатып алушыға сатады. ... ... ... ... өнім ... ең ... мақта талшығының
сапасына ешқандай жауапкершілік артпайды.
Мақта шикізатын, мақта талшығын өңдеу мақта ... ... ... ... ... келісімді, өзара тиімді есепті бағамен
жүруі тиіс. өзара есептесу ... ... ... ... ... : ... жүргізілуі керек.
Бұл өзара қарым-қатнастағы мұндай әдіс ... ... ... ... ... ... ... талаптармен
стандарттарға сәйкес келмегендіктен салынатын айыппұл ... ... алып ... ... ... ... ... кететін
шығындардың белгілі мөлшерін, ... ... ... ... ... шаруашылығы саласының тиімділігін жоғарылатуда жеңіл өнеркәсіп
және май өнеркәсібімен келісім негізінде дара қарым-қатнас құру ... ... өз ... кооперативті аграрлық
экономика жүйесін құрайтын басқа әртүлі кооперациялардың даму катализаторы
болуы керек.
17. Кесте. 30 ц/га. түсімділіктегі ... ... 1 ... ... және ... түрлері |Өнімнің |1га. Егістікке |Өнімді ... |
| ... ц. ... ... |өткізуден |табыс, мың |
| | | ... ... ... |
| | | ... | |
| | | | | ... |11.1 |37425 |113890 |76465 ... |16.5 |5200 |8250 |3050 ... |1.1 |82 |1870 |1788 ... |1.3 |53 |2210 |2157 ... | |42760 |126220 |83460 ... кооперативтердің негізгі міндеттері мен мақсаттары :
өз мүшелеріне ... ... ... ... ... ұйымдастыру,
арзан несие алу, пайлық капитал құру үшін ... ... ... біріктіру, халық ақшалай қаражаттарын қаржылық қызмет көрсету,
сақтау және т.с.с. үшін құрал болып табылады.
Несие кооперативтері ауыл ... ... ... ... әдістерін іске асыруға мүмкіндік береді : айырбас
механизмінің ... ... ... ынталандыруды жетілдіру;
кәсіпкерлікті қалыптастыру және ынталандыру; инвестициялық ресурстардың
тапшылығы.
Серіктес ... ... ... ауыл ... ... көзі болуы мүмкін. Қазақстанда ауыл шаруашылық
несие кооперациясы жүйесін құру аграрлы сектордағы көптеген ... ... ... ... ... ... :
- ауыл тұрғындарын қажетті несие ресурстарымен және қаржылық ... ... ... ... ... және ақылы қызмет көрсету мәселесінің біртіндеп
шешілуі;
- коллективті жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... жоғарылату үшін қолдану;
- мемлекеттің қолдауымен құрылатын салық салу және ... ... ... ... ... ... және заңды актілердің
қаржылық тұрақтылығы мен төлем қабілеттілік деңгейін жоғарылату.
3.3. ... ... ...... ... ... ... механизмі бәсекеліктің еркін қызметіне қатысты ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қажеттіліктерге сәйкестігін бағалау, өндірістің өзгеруін
ынталандыру.
Өнімнің сапасын арттыру - қазіргі қалыптасқан ... ... ... ... ғана ... ... нарықтағы тұтынушыларды
«жаулаудыңң да негізгі көзі.
Қазіргі кезде еліміз Бүкіләлемдік сауда ... ... ... ... бұл орайда отандық өнімдердің сапасын арттыру алдыңғы
кезектегі мәселеге айналуда. Олар бәсеке қабілетті болуы ... ... ... ... ... шет мемлекеттерден әкелінетін тауарларға
тосқауыл қоюға мүмкіндік болмайды.
Жоғары технологиялы сапалы өнімдер шығару тұрғысынан алғанда ... ... ... 2004 ... арналған негізгі бағыттарың туралы
Президенттің Қазақстан халқына Жолдауында нақты міндеттер айтылған :
« ... ... ... ... ... ... ... жоғары технологиялы және ғылыми ... ... ... және ... ... дамыту жөніндегі аса маңызды міндеттер тұр.
Бүгінгі таңда теңдестірмелі және тұрлаулы даму үлгісін түзген кезде
біз ... ... ... ... ... ... ... айқындап алуымыз керек.
Алға қойылған міндеттер сыртқы сауда саясатының қағидаларын қайта
қарауды талап етеді. ... ... ... ... ... тауарлар өндірісін және қызмет көрсетуді экспортқа бағдарлаумен
ұштастыру арқылы сауданы ырықтандыру бағытын ұстануға тиіс екені қазірдің
өзінде ... ... ... ... ... нарыққа отандық сапалы тауарларды ... өз ... ... жол ... ... ... Негізгі түсініктері мен анықтамаларың
15467-79 МЕМСТ сәйкес өнімнің сапасы деп- оның пайдалану ... ... ... бір ... ... ... ... Әрбір тұтынушы өнімнің нақты қасиеттерін ескеру арқылы оны сатып
алуға тырысады. Халықаралық ИСО 9000 ... сай : ... ...... немесе ойлаған қажеттіліктерді қанағаттандыруға қабілеті
бар өнімнің немесе қызметтің жалпы сипатың.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... болады. Жоғары сапа бағалық емес бәсекеде үлкен ... ... ... нарық талаптары; адам өміріне, денсаулығына және
қоршаған ортаға қауіпсіздігі; жоғары техникалық ... ... ... сай ... мен эстетикалық-эргономикалық қасиеттері;
жөндеуге қолайлылығы, төзімділігі; стандарттау және ... ... ... ... және т.б. ... етеді.
Еліміздің ауыл шаруашылығы өнеркәсібі, қазіргі кезеңде, ішкі нарықтың
сұранысын қанағаттандыруға толық мүмкіндік ... ... ... ... арзан бағамен ішкі нарыққа еніп жатқан шет елдердің сапасы төмен
тауарларына қарағанда, отандық ... ... ... ... да ... Бұл ... ... тауарларды ішкі
нарықтан шығарудың жолы - өнімнің сапасын арттырып, бағасын ыңғайландыру.
Біздің зерттеуіміздегі мақта талшығының ... ... ... ... ... ... сапасы оның құамымен, органолептикалық
көрсеткіштерімен ... ... ... иісі, түсі, және т.б.) ... ... ... ... алудың негізгі әдісі – тазарту. Бұл әдісті бірнеше рет
қайталау арқылы мақта шикізаты өңдеуден өтеді. Олар ... ... ... ... ... және шит ... ... және өсімдік
майы алынатын немесе техникалық дақыл болатын шитке бөлінуі мүмкін.
Алғаш тазарту кезінде мақта шикізаты ... ... ... ... ... ... ... шикізатының ең таза және үлпілдек
саналатын ... ... ... ... ... ... бұны – талшық деп
атайды. Мақта шикізатынан алынатын өнімдердің ең жоғарғы үлесі және бағасы
жағынан ең ... осы ... ... Ресей, Түркия, Батыс Европа
мемлекеттеріне ... ... ... ... бұл – линт деп ... ... ... төмендеу, негізінен отандық кәсіпорындар қажеттілігін
қанағаттандырады.
Төртінші кезекте ... ... – улюк деп ... ... ... және ... ... жағынан нашар,
негізінен көршілес ҚНР-на жөнелтіледі. ... - ... деп ... ... ... ... ... қажетті немесе тұқым ретінде
пайдаланылатын шиттің беткі ... ... ... ... ... пайдаланылады.
Жоғарыда аталған мақта шикізаты өнімдерінің құрамы мен оны ... бұл ... ... әсер ететін негізгі факторларға жатады,
сондықтан да мақта шикізаты өнімдерінің қай түрі ... ол ... ... ... ... сай ... ... сапасына деген талап ғылымның, техниканың, халықтың өмір сүру
деңгейінің дамуына қарай өзгеріп отырады. Сондықтан ... ... ... ... ... ғылым мен техниканың
дамуына сай өзгеріп отыратын ... ... ... ... және киім ... ... адам өмірі мен денсаулығына әсер
ететін негізгі ... Бұл ... ... тамақ өнімдеріне
белгілеген стандарттарын халықаралық ИСО 9000 ... сай ... ... өнім ... ... ... қарауға, сол арқылы
ішкі және сыртқы нарықта бәсеке қабілетті болуға итермелейді.
Отандық өнімдердің сапасын артыру тек стандарттаудың талаптарын ... ... ... да ... шарт ... саналады. Сапалы
өнім шығаруға жағдай жасау, оны экспорттауға қолдау көрсету мемлекеттік
қамқорлықтың өзегі болмақ. Бұл тұрғыда, ... жж ... ... ... ... ... құруға бейімделмек. Әлемдік
тәжірибелер көрсетіп отырғандай, тіптен өнім өңдеу және ... ... ... қол ... қойған күннің өзінде, мемлекет
қолдауынсыз дайын өнімдер шығару мен экспортты ... ... ... және де ... ... ... ... арқылы бұл
механизм эканомиканың дамуын ынталандырады.
Нарықтық ... баға ... ... ... табылады. Бұл
өндіріс көлемі шығындар минимумына жеткізілетін ... ... ... ... бағаның қалыптасуының нарықтық механизмі өндіріс тиімділігін
көтерудің негізі ... ... ... айтқанда, эканомика жарамды
ресурстардың толық жұмыстылық ... ... ... ең ... ... ... негізгі эканомикалық мақсаттар қалыптасады:
өндірістің ... ... ... ... бағаның бірқалыпты
мөлшері; өндірушілердің экономикалық тәуелсіздігі ; өндірілген өнімді әділ
бөлу.
Өндіріс ... ... ... өзіндік қаржылар есебінен жүзеге
асады. Сондықтан ол алынған ... ... ... ... ... ... және ... болып табылады.
Осыған байланысты табыс та бағалау ... ... Ол ... ... ... ... ... резервтерді
таңдауда нұсқаларды шығару үшін қолданылады. Табыс нақты мақсатты
түсіндіреді: әр ... оған ... ... ал ... шығындары – осы
мақсатқа жету шығыны.
Табыстың өндірістік және айналым қорларының ... ... ... ... көрсетеді: жер ауданына, ауыл шаруашылығының жекелеген
өнімдеріне қатынасы олардың бір тиімді ұйқасын таңдауға жол береді; ... ... ... – инвестиция тиімділігі мен энергия
сиымдылықты анықтайды. Табыстың ... ... ... деңгейі
ашатын қол жеткізілген тиімділікті дәлелдемейді, ол табыстың өндіріске
салынған және ... бір ... ... ... анықтайды.
Рентабелділіктің жарамды деңгейін анықтау үшін қаржылық тетік
аталатын эффектісі қолданылады: қайтарымдылығына ... ... ... ... өз ... ... арттыруы
экономикалық рентабелділік несиенің орта бағасынан жоғары болған ... ... және ... ... көлемі негізгі көрсеткіштері болып мыналар :
өндіріс көлемінің өсуі, сапаның жоғарлауы, ресурстарды тиімді ... ... ... көлемін сипаттайды. Кәсіпорын қызметінің
тімділік ... ... үшін ... ... ... ... қолданылған
ресурстармен салыстыру керек.
Рентабелділік деңгейінің көрсеткіші өнім өндірісінің көлеміне ... ... ... ... мен негізгі қорлардың құнына кері
пропорционалды.
Табыс мөлшерінің жоғарылауына өндіріс шығындарын төмендету мен оның
көлемін ұлғайту ... қол ... ... ... ... ... ... Шаруашылық ету
формасы әртүрлі ... ... ... келесі
көрсеткіштермен сипаттауға болады : өнім өндірісінің көлемінің динамикасы;
еңбек өнімділігі мен интенсивтілік ... ... ... ... ... бағамен қатынасынан; өндірістің материалды-
техникалық базасының жағдайымен.
Мақта шаруашылығына өндірісті ... ... ... ... ... , ... шикізаты және басқа да ауыл шаруашылық дақылдардың
түсімділігі, осының негізінде мал ... ... ... бір ... ... құны төмендейді және өндірістің өнім
сапасының жоғарылауы мен оған деген сұраныстың артуы есебінен өткізу бағасы
өседі. ... ... ... өзіндік құнын 2.5 есе, күздік бидайды –
7.9 %-ға, жүгері – жем –шөпке- 16.6 %-ға, көп жылдық шөптерді – 16.7 %-ға ... – 13 %-ға, ірі қара мал етін 2.2 есе, қой етін – 8.2 %-ға , ... ... %-ға төмендетуге болады.
Өнімнің бір данасының өзіндік құнын ... , оған ... оның ... ... үшін ... ... Мақта шикізатының
рентабелділік деңгейі 109.2 % , күздік бидай – 48 %, жүгері - 38 % , сүт ... % , ірі қара мал еті – 9.1 %ға ... ... ... ... ... жұмыстарды жүргізу
барысындағы назарға алыныуы тиіс мәселелердің бірі өнімнің ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіру.
Кең мағынада маркетинг – бұл ... мен ... ... аясындағы
жүйелі, жан-жақты және мақсатты қызмет, сол ... ... мен ... және ... ... ... мен ... қажеттіліктерін қанағаттандыратын жүйе.
Маркетинг кәсіпорынның жұмысын ұдайы жетілдіріп, оның нарықтағы өз
орнын тұарқтандыру әдістерін ... ... ... ... ... арттыруға мүмкіндік беретін негізгі тетік болып саналады.
Бәсекелік қабілетті арттыруда маркетингтік бағыттың ... ... Ең ... бұл өнімге және қызметке бағытталған маркетинг. Ол нарыққа
бағасы төмен, сапасы мен тартымдылық қасиеттері жоғары ... ... Сол ... ... ... ... ... бағыты да
маркетингтік жүйенің маңызды бөлігіне жатады.
Қазіргі кезеңде отандық кәсіпорындардың маркетинг жүйесін ... ... бірі ... ... ... ... даму ... нарықтағы тұтынушылардың кең көлемді ақпараттарға бой үйретуі,
коммерциялық және іскерлік салаларда маркетингтік әдістердің негізгі ... ... ... ... ... Нарық экономикасының әлемдік
тәжірибесі халық шаруашылығы салаларын басқарудың ... ... ... өз ... ... қалу және ... мақсатында оның
жұмысының екі негізгі кезеңі - өндіру мен өнімді ... ... ... яғни ... іс-әрекетін пайдалану қажеттілігін тудырады.
Отандық кәсіпорындарда маркетинг әлі де кең тарала ... жоқ, ... ... ... дамыған ірі қалаларда орналасқан кейбір ... ... ... ... ... ... ... жетілдірудің тағы
бір маңыздылығы – оның нарыққа ... өнім ... ... ... ... ... бағалауда көрінеді. Осы жерден ... ... оның ... функцияларымен сипаттап өтуге болады :
- нарықты ... ... ... және ... ... ... анықтау;
- кәсіпорынның сыртқы ортасын зерттеу;
- ... ... мен ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін бағалау;
- маркетингтік жүйенің стратегиясы мен тактикаларын дайындау;
- ... ... ... сапа мен ... ... ... қалыптастыру және өткізуді ынталандыру;
- ... ... ... мен оның сервисін ұйымдастыру;
- ... ... және ... ... ... байланысты өнімнің бәсекелік қабілетін
арттыруда ... ... мен ... ... ... ... цикл деп аталады. Цикл нарықтың түріне, өндірістің сипатына,
өнімнің қасиеттеріне және өткізу жағдайларына тәуелді. Осы ... ... ... ... ... ... ... бағытындағы
жұмыстарды жақсартуға ықпал етеді.
Біздің пікірімізше мақта шикізаты мен ... ... ... ... арттыруда, осы сала кәсіпорындарында, жоғарыда аталған
маркетингтің даму ... ... ... ... жасайтын маркетингтік
бөлімдер ұйымдастырған жөн. Мұндай жүйені ұйымдастыру олардың нарықпен
тығыз байланыста жұмыс істеулеріне мүмкіндік береді.
Ұсынылатын маркетингтік ... ... ... ... үш
топқа бөліп қарастыруға болады. Бұл топтардың кәсіпорынның стратегиялық
даму мақсаттарына сай ... және ... ... ... ... ықпалын
басты назарда ұстаған жөн.
Кәсіпорынның стратегиялық мақсаттары мен маркетингтік жүйенің өзара
байланысы
11. Сурет.
Маркетингтік бөлім бастығына ... бұл ... ... ... маркетингтік зерттеулер мен кәсіпорынның дамуын болжау жұмыстарымен
байланысты болуы тиіс.
Қазіргі кезде мақта ... ... ... ... ... оның ... бәсекелестердің
мүмкіндіктері және бәсекелестік саясаттары туралы толық мәліметтердің
жетіспеушілігі байқалады. Сонымен қатар, кәсіпорынның қызметіне әсер ... ... оның ... даму ... ... анықтайтын
маркетингтің болжау функциясын да енгізудің өзектілігі сезілуде. Алынған
болжамды мәліметтер ... ... ... ... ... ... негіз бола алады.
Кәсіпорынның нарықтағы даму мақсаттары мен міндеттеріне, алынған
ақпараттардың жеткіліктілігіне, ... ... ... болжаудың тиімді әдісі анықталады.
Болжау әдістерінің қолданысқа көп енген түрі – кешенді болжау өзінің
көлемділігімен бірнеше фактордың ықпалын ескеруі ... ... ... ... ... ... әрі ... ақпар беруі, көп
жағдайда, осы болжау әдістерінің дұрыс ... ... ... бұл ... ... ... келесілерді
жатқызуға болады :
- мақта шикізаттары өнімдерінің ... ... ішкі ... ... және импорт тасымалын, сұранысы мен тұтыну ерекшеліктерін) ... ... ... ... ... ... мөлшерін кешенді және жүйелі түрде зерттеу;
- нарықтағы өнімнің ұсынысын зерттеу (бәсекелестердің өткізу ... ... ... ... ... ... тұынушылық (сапалық,
тартымдылық) артықшылықтарын талдау, ... баға ... ... өнім ... ... ... кезеңдерін, әр
түрінің өткізілу көлемін, өткізудің арту немесе кему себептерін) және ... ... ... жасау;
- кәсіпорын өнімінің өткізілуін (сұраныс көлемін, оны ... әр өнім ... ... ... және ... ... өндірістің дамуын болжау.
Кәсіпорындағы маркетингтік бөлім қызметінің екінші бағыты тұтынушылар
талғамын зерттеу және нарыққа жаңа өнімдер шығару мүмкіндіктерін бағалау
жұмыстарына ... ... ... ... өндірісіндегі ғылыми-техникалық өзгерістер,
тұтынушылардың киім үлгісіндегі тұтыну талғамдары мен киім тігу өнеркәсібі
саласындағы мақта талшығын тұтынушы кәсіпорындардың жаңа ... ... ... ... ... ... ... және
әрдайым өзгеріске дайын болуын қалайды.
Ұсынылатын жаңа ... ... ... мен сату ... ... әсер ететіндей саясат қалыптастыру, оның сапалық
белгілерінің негізгі сипаттарын көрсете білу маркетингтік ... ... ... жатады.
Аталған бағыттағы маркетингтік қызметтің негізгі міндеттері мыналар
болуы тиіс :
- тұтынушылар талғамының өзгерісін және оның себептерін зерттеу;
- ... ... ... ... ... отырып, нарықта
сұранысқа ие болатын жаңа өнімдерді анықтау (өндірістегі ... ... ... ... және ... ... ... көзқарасын
білу;
- кәсіпорынның мүмкіндіктеріне сай өнімнің жаңа түрлерін ... ... ... тиімділігін, мүмкін болатын өткізу көлемін және
нақты тұтынушыларын);
- жаңа өнімді өткізу ... оның ... ... ... ... ... ... жүйені қалыптастыруда бұл бөлім жұмысының үшінші бағыты
мақта шикізаты мен мақта талшығы өнімдерінің сұранысын ... табу және ... ... ... ... түрлеріне қарай өнімді өткізудің бірнеше жолын бөліп көрсетуге
болады : тікелей, жарнама, белсенді, ... ... ... ... ... ... өнім өткізу стратегиясына
байланысты қолданылуы мүмкін. Өнімнің сұранысын қалыптастыру тек ... ... ғана ... бұл ... ... ... олардың өнімді өткізу жолдарының ... ... және ... ... ақпаратты дұрыс, әрі нәтижелі
жеткізе білулеріне тікелей байланысты.
Маркетингтегі жарнама қызметінің ... екі ... ... Оның ...... алынатын ақпараттың шынайылығы. Оған
нарықтағы сұраныстың өзгеру динамикасы, ұсыныс пен баға ... ... ... ... ... ... ... туралы мәліметтердің негізділігі, жылдамдығы және
толықтығы жатады.
Екіншісі – ... ... ... ... ... ... мән беруі, оны назарға алуы, өзіне қажетті ақпаратты
осы ... ... және осы ... көз жеткізуі жатады. Әр түрлі
ақпарат көздері арқылы жеткізілетін жарнамалық мәліметтер тұтынушыға ... ... ... ... оның ... мен тиімділігін
көрсету үшін қажет.
Өнімнің сұранысын қалыптастыру және кәсіпорынның жарнама қызметін
үйлестіру бағыты бойынша ... ... ... ... ... ... ... тиіс :
- мақта талшығы өнімдерінің сұанысын қалыптастыру ... ... ... анықтау;
- өткізуді ынталандыру шараларын ұйымдастыру және оны жетілдіру бағыттарын
ұсыну;
- ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерін
жеткізу және оның нәтижелілігін қамтамасыз ету;
- өнімнің сұранысын қалыптастыруға ... ... жаңа ... ... ... ... ... отырып, өндірушінің танымалдылығы мен
сауда белгісінің беделін арттыру бағытында тиісті жұмыстар атқару.
Маркетингтік бөлім қызметінің ... ... ... өмірлік
кезеңдеріне байланысты үйлестіру кәсіпорынға нарықтағы өзгерістерді дер
кезінде ескере отырып, өнімдерінің ... ... ... ... ... ... Өнімнің өмірлік кезеңдерінде әр бағыт
бойынша тиісті зерттеулер ұсыныстар, мәселені шешудің ... ... осы ... ... нарықтағы тауарлық стратегиясын
жетілдіру шаралары қамтамасыз етілуі тиіс.
Кең ... ... ... ... қасиеттерінің қалыптасуына,
тұтынушылар арасында сауда белгісінің танымалдылық деңгейінің артуына ... ... ... ... ... жүзеге асуын қамтамасыз етеді
Өнімнің өмірлік кезеңдерінде маркетингтік жүйенің атқаратын қызметтері
Бірінші бағыт ... ... ... ... ... Сурет.
. Маркетингтік шаралардың көп қаржыны талап ететінін ... ... ... да ... ... жеткізетінін назарға алу керек. Еліміздегі
мақта талшығы өндірісіндегі бүгінгі ахуал өндірушінің беделі мен оны ішкі
және ... ... ... ... нарық қажеттіліктеріне
шапшаң жауап қатуға, бәсекелестердің қалтарысында қалып қоймауға мүдделі.
Экономикалық өсудің ... ... және ... ... сауда
ахуалының жақсаруынан, әлемдік нарықта тұрақы сұраныстың қалыптасуынан
қазақстандық экспорттың өсуі заңды ... ... ... ... ... ... ... нарықтық
экономика жағдайында түрлі шаруашылық ету субьектілерінің өсіп ... ... ... ... ... маңызының зор екенін тағы
да атап өтуге болады.
Отандық өндірісті өркендету мен тауар өндірушілерді ... алға ... ... ... бірі ... ... ... осы мақсатқа жетудің бірден бір жолы, бұл - өндірілетін өнімнің
бәсекелік қабілетін арттыру. ... шет ... ... ... ... ... өнімдерін тұтыну соңғыларына көп
табыс әкелетіні, олардың ұлттық экономиканың өсуіне қосатын ... ... да өте ... белгілі. Бірақ, «отандық өндірушілер
өнімі импортталатын ... ... түсе ала ма?! ... ... ... ... ... пайда болуы мүмкін. Әрине жоқ.
Ал бәсекелесе алуы үшін ... ... ... ... ... керек,
бағасын тұтынушыларға тиімді деңгейде ұстау кажет және қандай өнімді қай
жерде өткізу ... табу үшін ... ... зерттеулер жасаулары
керек. Бұл мәселерді шешу ... ... ... ... Сондықтан, отандық өнім өндірушілердің ... ... ... ... ... ... де ... зор.
Дипломдық жұмыс тақырыбына сәйкес өнімнің бәсекелік қабілетін
арттыруға әсер ететін негізгі факторлар, бағыттар ... ... ... ... ... қабілеті деп – ... бір ... ... ... ... ... қажеттіліктерге сай болу
артықшылығымен ғана емес, сонымен қатар оларды қанағаттандыру шығындарының
тиімділігіндегі артықшылықтарды айтамыз.
Өнімнің бәсекелік ... ... ... қажеттілігі мен нарық
талаптарын зерттеуге негізделеді. Тауар тұтынушының ... үшін ... бір ... ... сәйкес келуі
керек : техникалық, нормативтік және ... ... ... деп оның ... ... дәмі, иісі, сіңімділігі жіне
т.б.), қолданылу облыстарын; ал ... ... ... ... мен ... ... ... экономикалық
параметрлеріне тауар бағасының ... ... ... ... ... қанағаттандыруға қажетті қорларын айтамыз. Бұдан
басқа тауардың эргономикалық параметрлерге ... адам ... ... сай болуы да ескеріледі.
Жоғарыда аталған мәселелерді біз ОҚО-ның Мақтаарал ... ... ... ... ... ... өндіру, өңдеу, сұрыптау,
орамалау, сақтау және өткізумен айналысатын «Ақ ... ... ... ... мәліметтерін басшылыққа ала отырып талдадық.
«Ақ Алтын» ААҚ-ның мақта өнімдерін өткізу ... ... ... өсіп ... жүргізіп отырған қызметінің бәсекелес кәсіпорынға
(«Нимэксң корпорациясы) қарағанда ... ... ... ... ... ... ... жұмыс орындарымен қамтуы,
жергілікті бюджетке қосатын үлесінің жылдан-жылға ... ... ... ... ... үшін мына ... мысал түрінде келтіріп
өткенді жөн көрдік : 2003 жылы ... өнім ... ... 2002 ... 580.2 млн. тг-ге (26.6%), жалпы табыс 72.3 млн.тг-ге ... таза ... ... 34.8 млн.тг-ге (27.6%) өскенін ... ... ... себеп, кәсіпорынның егістік жерлер аумағын үлкейтуі, яғни жаңа
тың жерлерді игеруі, мақта талшығына нарықтық бағаның ... ... ... жаңа ... ... ... жасауы және т.б.
болып табылады.
Кәсіпорын өндірген өнімінің бәсекелік қабілетін арттыруы үшін ... көп ... ... ... Олар ... ... ... бағасын төмендету және дайын өнімнің тез сонымен қатар көп
мөлшерде өткізіліп отыруы үшін ... ... ... ... ... ... шаралар тобын анықтап, орындауға көшуі керек.
Сапаны арттыруға бойынша өндірілетін өнімнің сапасын жоғары сапалы
шикізатты қолдану, өндіріске заман ... сай жаңа ... ... ... да ... ... ... әсер етуге болады. Өндірілетін өнім
сапасының мемлекеттік, халықаралық стандарттар мен ... сай ... ... ... өнім ... ... Ал, ... өнімнің бағасын
төмендету – бұл кәсіпорынның ... баға ... ... ол ... өнімнің өзіндік құнын төмендетуіне және жоғарыда
аталған шаралардың орындалу деңгейіне байланысты. ... ... ... қабілетін арттыру жолындағы маркетингтік шаралар тобын,
дипломдық жұмыста нақты үш бағытқа бөліп қарастырылған.
Жалпы алғанда, дипломдық жұмыста алға қойылған шаралар ... ... ... ... ... Берілген тақырып бойынша, өнімнің
бәсекелік қабілеті ... ... ... ... ... ... ... түрде анықталды және болашақта оны
әрі қарай дамытуға ... ... ... ... ... деген
ойдамыз.
ҚОСЫМШАЛАР
1. Қосымша
Жалпы мақта егістік алқабының көлемі мен одан түскен түсім мөлшерінің 1991-
2003 жж. аралығында өзгеруі
8. Сурет
Мақта ... ... ... 1991-2003 жж. аралығында өзгеруі
9.Сурет.
2. Қосымша
1991-2003 жж. аралығында өткізілген өнім рентабелділігінің ауытқуын
сипаттау
10.Сурет.
Мақта дайындау пункттеріндегі кептіру-тазалау цехтарының улы ... ... ... |Кептірмей тұрып |Тазартқанда және |
|сұрыпы ... ... ... |
| | | | |
|1 |0.2 |0.2 |0.4 |
|2 |0.3 |0.4 |0.7 |
|3 |0.6 |0.7 |1.3 |
|4 |1.2 |1.5 |2.7 |
|5 |1.3 |1.6 |2.9 |
3. ... ... ААҚ-ғы талшықтың класс бойынша шығуын анықтайтын коэфициенттер
|Өнеркәсіптік | ... ... ... ... |
| | | | | ... |
| ... ... ... |Қарапайым |лмаған |
| | | | | | |
|1 |0.99499 |1.0000 |1.0051 |1.0156 |1.0317 |
|2 |0.98974 |1.0000 |1.0104 |1.0211 |1.0376 |
|3 | |0.98437 |1.0000 |1.0216 |1.0500 |
|4 | |0.97765 |1.0000 |1.0223 |1.0639 |
|5 | | |0.97765 |1.0000 |1.0416 ... ... ... ... шығу ... ... ... талшығының бастапқы шығуын, көрсетілген өнеркәсіптік сұрыпқа немесе
классқа ... ... ... ... ... ... ҚР. ... Қазақстан халқына жолдауы : «Бәсеке ... ... ... ... бәсеке қабілетті ұлтң //
Казахстанская правда. 2004 – 19 март
2. 2003-2015 жж арналған ҚР-ның ... даму ... ... және ҚР ... актілер жинағы, 2002, №30
3. ҚР-ның 2010 жылға дейін дамуының стратегиялық жоспары.ҚР ... 2001 ж. 4 ... ... №735 ... 2001ж
4. Жекешелендіру туралы: ҚР ... заң күші бар ... ... 1995ж. // ... Қазақстан 1996ж 4 қаңтар
5. Бәсекелестікті дамыту және монополиялық қызметті шектеу туралы //
Патенттік ... ... ... ... ... ... 1996ж.
6. Тұрғындардың санитарлы-эпидемиологиялық әл-аухаты жақсарту туралы: ҚР
Заңы.ҚР Жоғарғы Кеңесінің Қаулысы.1994.№8
7. Стандарттау және сертификаттау туралы: ҚР Заңы // ... ... 17 ... ҚР Үкіметінің комитетінде монополияға қарсы саясат және т.б. жөнінде: ҚР
Үкіметінің қаулысы 12 қазан 1995ж.//ҚР Президентінің және ҚР ... ... ... ... Г.Г. Теория и практика оценки качества товаров.-М.: Экономика,
1982г
10. Горбашко Е.А. Конкурентноспособность ... ... ... ... ... Школа техн. Политики РФ. С.-Пб. Ун-т экономики и
финансов,- С.-Пб,-1991
11. Долан Э. Дж., Линдсей Д. Макроэкономика (пер. С ... Ÿз. В. ... др.; под общ. Ред. Б. ... и др. ... ... П.С., ... В.Е. ... успеха - маркетинг (100 вопросов –
100 ответов о том, как ... ... на ... ... – 2-е ... и доп. –М.: Международные отношения, 1991.
13. Исаева М.Г., Жихарева В.И., ... Г.А. ... ... и ... М.: ... – 1987.
14. Маркетинг: Учебник /А.Н.Романов, Ю.Ю.Корлюгов, С.А.Красильников и ... ред. ... - М.: ... и ... ... ... Минин Б.А. Уровень качества. Социально- экономические вопросы оценки
качества и ... ... ... ... ... Портер М. Международный конкуренция: Конкурентные преиму-щества стран
(Пер с англ. / Предисл. В.Д. ... ... ... ... ... А.Ф. Сертификация. Методология и практика.- М.: Изд-во
стандартов, 1987.
18. Свиткин М.З., ... В.Д., ... В.М. ... ... ... М.: ... 1991.
19. Стефанюк А.И. Реконструкция и техническое перевооружение предприятий
пищевой промышленности.- М.: Агропромиздат, 1990.
20. ... Р.М. ... ... ... М.: ... ... ... Р. Фактор обновления: как сохраняют конкурентоспо-собность
лучшие ... Пер. с ... Ред. В.Т. ... М.: ...... ... М., Корнеева И.В., Автухов Е.Э. Современный ... ... и ... ... Дж., Берман Б. Маркетинг: Сокр.пер.с англ./Авт.предисл. и
научн.ред.А.А.Горячев.- М.: Экономика, 1990.
24. Юданов А.Ю. ... ... и ... ... ... ... ... Г.Л., Челенков А.П. Конкурентные преимущества фирмы. М: Новости,
2000.
26. Фатхутдинов Р.А. ... ... ... ... ... М: ... 2000. ... «Высшее
образованиең).
27. Кныш М.И. Конкурентные стратегии. Учебное пособие. СПб., 2000.
28. Каренов Р.С. Терминология рыночной экономики и бизнеса. Алматы: ... ... Б.М., ... И.Я., ... С.Б. ... ... ... Челябинск, Южно-Уральское кн. изд-во, 1995.
30. Трубилин А. Конкурентоспособность – главный фактор ... // АПК: ... ... ... ... А.И. ... ... оценки конкурентоспособности изделий.
Обновление продукции и конкурентоспособность. М: Знание, 1991.
32. Сергеев И.В. Экономика ... ... 2-е, ... и доп. М:
Финансы и статистика, 2000.
33. Герчикова И.Н. ... и ... ... дело. М:
Внешторгиздат, 1990.
34. Горбашко Е.А. Обеспечение конкурентоспособности промышленной продукции.
Учебное пособие. СПб., изд-во Санкт-Петербургского Университета ... ... ... ... В.Я., ... Л.А. и др. Пути ... ... ... ... ... ... ... Белый Е., Барашков С. Конкурентоспособность и качество продукции: ... ... // ... 2002, ... Мамыров Н.К., Саханова А.Н. и др. Государство и ... ... ... ... 3. ... ... ... 2002.
38. «Ақ Алтын» ААҚ-ның 2002-2003 жылдарға есепті мәліметтері
39. Әмірбекұлы Е. Кәсіпорындағы маркетинг ... ... оның ... негізгі тетігі ретінде. Қаз ЭУ Жаршысы 2003ж.- №8 : ... 2003. ... ... ... жағдайындағы ұлттық экономикасы. ғылыми-тәжірибелік
конференция мәліметтері. 3.Бөлім. Алматы.-Экономика. 2002.
41. Перспективы национальной экономики в ... ... во ... Организацию (Международная научно-практическая конференция),
Алматы.- 2003.
Кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық қызметінің нәтижесі жөнінде есеп
|Рс | ... | | |
| ... |№ ... ... |
| |1 |2 |3 |4 |
| | | | | |
|1 ... ... ... табыс | | | |
| ... ... |01 |1602.5 |- |
|2 ... өнімнің өзіндік құны | | | |
| ... ... |02 |- |1426.1 |
|3 ... ... ... |03 |176.4 |- |
|4 ... ... барлығы: |04 |- |46.1 |
| ... ... | | | |
| ... ... ... |05 |- |40.8 |
| ... ... |06 |- |5.3 |
|6 ... ... ... ... | | | |
| ... ... |07 |130.3 |- |
|7 ... емес ... түскен | | | |
| ... |08 |0.1 |1.01 |
|8 ... ... ... | | | |
| ... ... ... дейін | | | |
| ... |09 |129.3 |- |
|9 ... ... ... бойынша | | | |
| ... |10 |- |38.8 ... ... ... ... | | | |
| ... қызметтен (10ж-11ж) | | | |
| ... ... ... |11 |90.5 |- |
| | | | | ... балансы
| |Жыл ... |Жыл ... ... | | ... ҰЗАҚ МЕРЗІМДІ АКТИВТЕР | | ... емес ... : | | ... құны | | ... |398 |5354 ... құны | |40 ... ... : |398 |5314 ... құны | | ... |187059 |251942 ... құны |102267 |109600 ... ... ... |84792 |142340 ... ... ... |846 |846 ... ... ... , ... : |1531 |3773 |
| |87567 |152273 ... ТАУАРЛЫ– МАТЕРИАЛДЫ ЗАПАСТАР | | ... | | ... ... | | ... өнім |339631 |907987 ... ... ... , ... : |28887 | |
| |180636 |38437 ... ... ҚАРАЖАТТАР |549154 |946424 ... | | ... шоты | | ... шоты |5616 |13399 ... |162 |8 ... ... ... , БАРЛЫҒЫ : |63 | |
| |40683 |40683 ... ... ... ... |46524 |54090 ... ... | | ... шоттары | | ... да ... ... |35029 |28349 ... есеп ... |159022 |186994 ... ... БОЙЫНША , БАРЛЫҒЫ : |4583 |16707 |
| |6962 |6841 ... (1-4 ... ... ... ... |238891 |
| | | |
| | | |
| |888841 |1391678 |
| | | |
| |Жыл ... |Жыл ... |
|ПАССИВ | | |
| | | ... ... ... | | ... капитал |40683 |40683 ... ... ... |72914 |72914 ... ... ... |27772 |27772 ... ... |235 |235 ... табыс (шығын) есепті жылы | | ... ... ... ... ... |58754 |146514 ... ... ... , ... : | | |
| |134024 |134024 ... ... БОРЫШТАР |334382 |422142 ... ақы ... ... | | ... ... және ... ... | ... | | ... ... БОЙЫНША , БАРЛЫҒЫ : | |550 |
| | | ... ... ... ЕСЕП ... |10614 |16795 ... есеп ... |10614 |17345 ... тыс төлемдер | | ... ... ... , ... : | | |
| | | ... БЕРІЛГЕН АВАНСТАРМЕН ЕСЕП АЙЫРЫСУ |3408 |788 ... және ... есеп ... |2497 ... БӨЛІМ БОЙЫНША , БАРЛЫҒЫ : |7556 |3285 |
| | | ... ... ДА ... ... | | ... ... ... , БАРЛЫҒЫ : | | |
| | | ... ... ... ... ... |533540 |937730 |
| |533540 |937730 |
| | | |
| | | |
| |2749 |11176 |
| |2749 |11176 |
| | | |
| | | |
| |888841 |1391678 ... ... ... ... ... ... ... ºàëûïòàñóû
Áà¹àëàó¹à æàòàòûí ïàðàìåòðëåð òiçiìi
Ýêîíîìèêàëûº Òåõíèêàëûº ... ... ... ê¼ðñåòêiøòåðäi àíûºòàó
Ýêîíîìèêàëûº Òåõíèêàëûº ... ... ... á¸ñåêåëiê ºàáiëåòiíi» èíòåãðàëäû
Á¸ñåêåëiê ºàáiëåòòi» ºàíà¹àòòàíäûðûëóûí áà¹àëàó
Æîº ... ... ... ... ... ... ¼íäiðiñi òóðàëû øåøiì ºàáûëäàó
Êàäðëàð
á¼ëiìi
Àòºàðóøû äèðåêòîð
Òåõíèêàëûº
äèðåêòîð
²àðæû
äèðåêòîðû
Ñàòó áîéûíøà
äèðåêòîð
Ñàòóëàðäû áàñ- ºàðó ºûçìåòi
²àðæû
á¼ëiìi
Ò½òûíóøûëàðäû
ºîëäàó á¼ëiìi
Øèêiçàò æ¸íå
òàóàð á¼ëiìi
Ìàðêåòèíã
á¼ëiìi
Áàºûëàó
á¼ëiìi
Ýêîíîìèêà
á¼ëiìi
Åñåï-ºèñàï
á¼ëiìi
´íäiðiñòiê
åñåï á¼ëiìi
Ñàëûºòû åñåï-
òåó á¼ëiìi
Æèûíòûº åñåï
áåðó á¼ëiìi
Å»áåê ... ... ... ... (øèò) ... æèíàó ïóíêòòåði
ѽðûïòàó öåõi
Øèêiçàò ºîéìàñû
Ìàé øû¹àðó çàóûòû
Íåãiçãi òàçàëàó öåõi
Äàéûí ¼íiì ºîéìàñû
Æiï èiðó öåõi
ʼìåêøi ¼íäiðiñ
²îñàëºû ìåêåìåëåð
Íåãiçãi ¼íäiðiñ
Áàñ ìåêåìå
ʸñiïîðûííû» ñòðàòåãèÿëûº ... ... ... ... ... ... ... æà»à á¼ëiãií èåìäåíó
Íàðûºòà¹û áåäåëií ¼ñiðó
Ìàðêåòèíãòiê çåðòòåóëåð ìåí ê¸ñiïîðûííû» äàìóûí áîëæàó
Ò½òûíóøûëàð òàë¹àìûí çåðòòåó æ¸íå íàðûººà æà»à ... ... ... ... ñûí ... ... òàáó æ¸íå æàðíàìà ºûçìåòòåði
ʸñiïîðûííû» ìàðêåòèíã æ¾éåñi æ¸íå îíû» íåãiçãi áà¹ûòòàðû
1
´íiìíi» ... åíó ... ... ... ... ... àíûºòàó
4
Á¸ñåêåëåñòåðäi» ûºïàëû ìåí ñàòóäû ½ë¹àéòó ì¾ìêiíäiêòåðií áîëæàó
7
´íiìíi» òàáûñòûëû¹ûí àðòòûðó æîëäàðûí çåðòòåó
10
´òêiçó ê¼ëåìiíi» ò¼ìåíäåó ñåáåïòåðií çåðòòåó æ¸íå îíû æåòiëäiðó áîéûíøà
½ñûíûñòàð ... ... ... áåäåëií àðòòûð¹àí ºàñèåòòåðií àíûºòàó
8
Íàðûºòà¹û ½ºñàñ ¼íiìäåðäi» æåòiñòiêòåðií ½äàéû áàºûëàó
11
´íiìíi» æåòiëãåí æà»à ò¾ðëåðií øû¹àðó ñàÿñàòûí ºàëûïòàñòûðó
6
Áåëñåíäi æàðíàìà
9
´òêiçóäi ûíòàëàíäûðó æà»à áà¹ûòòàðûí ½ñûíó
12
´òêiçóäi» ... ... ... ºîëäàíó

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Маркетинг- өнімнің бәсеке қабілеттігіне жетудің кешенді жүйесі59 бет
«Алатау» ЖШС өнімінің бәсеке қабілеттілігіне баға беру33 бет
«Фудмастер» өнімінің бәсекеге қабілеттілігін талдау47 бет
Ауыл шаруашылық салалардың ел экономикасындағы маңыздылығы7 бет
Дельта-функция4 бет
Дүниежүзілік сауда ұйымына ену жағдайында банктердің бәсекеге қабілеттілігін бағалау және жоғарылатудың теориялық негіздері81 бет
Жеке тұлға- азаматтық құқықтың қатынастың субъектісі15 бет
Кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік қолдау механизмдері18 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру64 бет
Кәсіпорын өнімінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру туралы26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь