Мемлекеттің пайда болуы жайлы

І. Кіріспе
ІІ. Мемлекеттің пайда болуы
2.1 Мелекеттің пайда болу теориялары
2.2 Отбасы, жеке меншік және мемлекеттің шығуы
2.3 Сот реформасы
2.4 Билер соты
ІІІ. Қорытынды
IV. Пайдаланған әдебиеттер
Қосымша
Мемлекеттің пайда болуына өзінің сипатына, бағытталуы мен ерекшеліктсріне сәйкес, нысандарын қажет етпеген және мемлекет болғанға дейінгі, басқа нысандарды пайдаланып келген алғашқы қауымдық қоғамның даму кезеңдері тікелей ізашар болып отыр. Экономика мен басқа да тіршілік ету салаларының өте төмен деңгейімен ерекшеленетін алғашқы қауымдық қоғам алдын ала қоғамдық өмірдің жабайы сатысынан объектитві түрде өтіп, мемлекеттік деңгейіне дейін "өсуі" керек. Ол жануарлар әлемінен енді ғана бөлініп шыққан, өзінің өткен өмірінің ашық та анық таңбасы бар адамның көп жағдайда табиғаттың дүлей де соқыр күштерінің адында дәрменсіз болып қалатындығымен, жағдайды бірден бағдарлай алмайтындығымен, өзінің іс-әрекеті мен қылыптының аяғы неге апарып соғатындытын болжай алмайтындығымен сипатталатын. Ол тамақ, киім және басқа тіршілікке қажетті заттарды табудын жетілмеген, дерекі құралдарын пайдаланды, соған қарай қоғамда еңбек өнімділігі табыстың жинақталып, осынша қалып қалуына мүмкіндік жасай алмады ол қалдықсыз пайдаланылды.
Мемлекет дегеніміз бұл — адамзат қоғамы дамуының маңызды кезеңдері тән саяси ұйым.
а) қоғамды басқару міндетін атқару, адамдардың, топтардың,
және басқа да әлеуметтік субъектілердің қарым-қатынасын реттеп, бағыттау, олардың бірлескен іс-қимылына жағдай жасау жүктелген;
б) оның саясатын жүзеге асыру жүктелген кеңтармақты органдар жүйесі және биліктің ұйымдастырушылық күш құралдары бар;
в) тапсырмасының орындалуын қоғамдық өмірдің барлық суъбектілері қамтамасыз ететін әкімшілік-мәжбүрлеу өкілеттігі берілген.
Мемлекеттің пайда болуы және оның қалыптасуы ұзақ уақыт бойы жүретін процесс. Ол әр халыкта әрқилы болып өткен. Мемлекеттің пайда болуының тарихи екі түрлі жолын атап ай- туға болады; 1. Мемлекеттің пайда болуының шығыстық жолы (Ежелгі Шығыс, Африка, Америка). Осы
1. Ф.Энгельс «Отбасы жеке меншік және мемлекеттің пайда болуы» Алматы 1994ж.
2. Aстана қаласы. «Егемен Қазақстан» газеті көшесі, 5/13. Email: egemenkz@mail.online.kz
3. Мақала, Сәулебек ЖӘМКЕНҰЛЫ, заңгер-журналист.
4. Шоқан Уалихановтың саяси құқықтық көзқарастары
        
        ЖОСПАРЫ 
І. Кіріспе
ІІ. Мемлекеттің пайда болуы
2.1 Мелекеттің пайда болу ... ... жеке ... және мемлекеттің шығуы
2.3 Сот реформасы
2.4 Билер соты
ІІІ. Қорытынды
IV. ... ... ... ... ... пайда болуына өзінің сипатына, бағытталуы мен ерекшеліктсріне сәйкес, нысандарын қажет етпеген және ... ... ... ... нысандарды пайдаланып келген алғашқы қауымдық қоғамның даму кезеңдері тікелей ізашар ... ... ... мен ... да ... ету ... өте ... деңгейімен ерекшеленетін алғашқы қауымдық қоғам алдын ала қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... деңгейіне дейін "өсуі" керек. Ол жануарлар әлемінен енді ғана бөлініп шыққан, өзінің өткен өмірінің ашық та анық ... бар ... көп ... ... ... де ... ... адында дәрменсіз болып қалатындығымен, жағдайды бірден бағдарлай алмайтындығымен, өзінің іс-әрекеті мен ... аяғы неге ... ... болжай алмайтындығымен сипатталатын. Ол тамақ, киім және ... ... ... ... табудын жетілмеген, дерекі құралдарын пайдаланды, соған қарай ... ... ... ... ... осынша қалып қалуына мүмкіндік жасай алмады ол қалдықсыз пайдаланылды.Мемлекет дегеніміз бұл -- адамзат қоғамы дамуының маңызды кезеңдері тән ... ... ... ... ... атқару, адамдардың, топтардың,және басқа да әлеуметтік субъектілердің қарым-қатынасын реттеп, бағыттау, олардың бірлескен ... ... ... ... оның ... ... ... жүктелген кеңтармақты органдар жүйесі және биліктің ұйымдастырушылық күш ... бар; в) ... ... ... ... барлық суъбектілері қамтамасыз ететін әкімшілік-мәжбүрлеу өкілеттігі берілген.
Мемлекеттің пайда болуы және оның қалыптасуы ұзақ уақыт бойы жүретін ... Ол әр ... ... ... өткен. Мемлекеттің пайда болуының тарихи екі түрлі жолын атап ай- туға болады; 1. Мемлекеттің пайда болуының шығыстық жолы ... ... ... ... Осы ... ... ... де пайда болған. Өздерінің дамуы барысында мемлекеттің пайда боларында бұл ... ... ... ... өтті. Сонда бұл жолдың сипаты мына белгілерден көрінеді: - ... ... ... тән ... ... ... ... қауым болып иелену мен оларға ұжымдык меншік ру-тайпа ақсүйектерінің (абыздар, әскери көсемдер жөне с.с.) қолына шоғырланған. Бұл шоғырлану ру-тайпалық құрылыстың ... ... ... ... да ... Ал енді ... басқарудың қоғамдық құрылымдары мемлекеттік органдарға айналған, ал ру-тайпа ақсұйектері шенеуліктер аппаратына өзгерген, сонда жер қоғамдық болудан өзгеріп мемлекеттікке ... 2. ... ... ... ... ... ... дамуында бұл жолды Рим, Афины елдері жүріп өткен. Бұл жолға тән сипаттарға келер болсақ, олар ... ... ... ... ... ... түрде болғанын сөйтіп жеке меншік пен таптардың пайда болғанын атау керек. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... плебстер мен патрицийлердің күресі болды. Соның нәтижесінде плебстер демократиялық жеңілдіктер алған. Мемлекеттердің пайда болуының әрқилы жолдарының болуына қарамастан, олардың ... өз ... ... ... күш - ... ... (қауымның) ыдырауы мен ұйымдасқан түрдегі мемлекеттік биліктің қажеттілігінен туындаған болатын. Сондай-ак ... ... ... ... ... болмаған, әрбір мемлекетте оның даму барысына әрқилы ... ... өз ... тигізген. Құқық дамуында да екі жолдың бар екені мәлім: 1. Құқықтың пайда болуының шығыстық жолы (Ежелгі Шығыс ... ... ... ... мен ... ... зор ... тигізген. Сондықтан, қазірдің өзінде де Ежелгі Шығыс елдерінің қайсы біреулерінде ... ... ... көзі ... діни ... ... 2. Құқықтың пайда болуының батыстық (еуропалық) жолы. Бүл елдерде әдет-ғүрыптық құқықтардан басқа заңдар мен прецеденттік (үлгі боларлық шешім) ... та ... ... ... ... ... ... түрткі фактор (себеп) - сан алуан күрделі қоғамдық қатынастар пайда ... ... ... ... және сот реформасы тақырыбына жазылған жұмысым барлығы 4 бөлімнен ... Екі ... ... ... ... ... жұмыстың мазмұны тікелей мемлееттің пайда болуына және мелекеттің пайда болу теориялары байланысты болады. Жұмыстың мақсаты тақырыптың мазмұнын ашу, түсініп оқу. ... ... ... ЖӘНЕ СОТ ...
Ғылыми зерттеулердің мәліметтеріне қарағанда біздің ғаламшарымыз - жер осыдан 4-5 млрд. жыл бұрын пайда ... ... Адам яғни ... адам - homo sapiens жер бетінде осыдан 40 мың жыл ... ... ... ... антрополог ғалымдар. Алғашқы мемлекеттік құрылымдар біздің дәуірімізден 4-5 мың жыл бұрын пайда болғанын ғылыми зерттеулер дәледдеді. Соған ... ... ... 35 мың жылдар бойы мемлекеттік құрылымдарсыз өмір сүрген деуге болады. Мемлекеттілікке дейінгі кезең ғылымда алғашқы қауымдық құрылыс немесе ... ... ... атаумен белгілі. Бұлай болатын өз себебі бар, ... ... ол ... ... ... ... ... бірігіп өмір сүрген. Бірлестіктерге бірігу қандас туыстық, бірге тұру және ... ... ... негізделінетін. Ру - адамдардың тарихи қалыптасқан бірлестігі, туысқан ... ... ... Оның мүшелері өзара некеге отырмайды. Барлық халыктар рулық дәуірден өткен. Қазіргі халықтардың кейбіреуінде рулық дәуірден қалған әдетғұрыптары, ... әлі де ... ... ... әдеті бойынша жеті атаға дейін қыз алысып-беріспейді. Рулық қоғамда қауымдық билік ... Ру ... ... ... барлығын рудың жалпы жиналысы қарап, шешіп отырған. Оған жынысына қарамай, кәмелетке толған ру мұшелерінің барлығы қатысатын. Қандай мәселе ... да, ... ... ... ... ... шешілетін. Ру мүшелері жалпы жиналыста ру ағасын сайлайтын. Ру ағасына ақылы толған, ру әдет-ғұрыптарын, дәстүрлерін ... ... ... ... қауымды басқара білетін адам сайланатын. Бірнеше рулар бірігіп, тайпа кұрайтын. ... ... үшін ру ... ... ... Сол кеңесте рулардың тұрмысына, басқа тайпалармен қарым-қатынасына байланысты мәселелер қаралатын. ... ... ... яғни ... ... ... деңгейі төмен, даму жағы тұралап қалған қоғам болатын. Мұнда бірлесіп еңбектенудің негізгі түрлері терімшілік, аң және балық аулау болатын. ... ... ... сай ... ... да ... жетілдірілмеген болып келетін. Алғашқы қауымдық құрылыста (рулық қауымда) әлеуметтік билік орын алатын. Мүндай билік әдетте ең алдымен еңбектенуге негізделетін де, онда ... ... ... ... ... ... міндеттерін өз еркімен атқаратын, еңбек ету қауымдағы адамдардың барлығына Бірдей болатын, еңбектену нәтижесінде ... ... ... кауым адамдары арасын-да теңдей етіп бөлісілетін, кауымдастардын құқықтары да, міндеттері мен жауапкершіліктері де ... ... ... ... ... яғни ... ... құрылыстың негізгі басқару органдары көсем - ру басы яғни ... ... ... ... және қауымдастардың жалпы жиналысынан тұратын. Рулық қауымның болмысына байланысты ең маңызды мәселелерді шешу күн тәртібіне қойылғанда ғана қауымдастардың жалпы ... ... ... ... ... ... ... мүшесі қандай да болсын мәселелерді талқылауға оларды шешуге ... ... ... Рулық қауымдағы күнделікті, әрі кезек күттірмейтін мәселелерді дер кезінде шешуді ұйымдастырып, басқарып отыру үшін қауымның ең беделді мүшелері арасынан қауым ... ... (ру ... ... Бұл ... ... әрі ... отыратын және де ол лауазым иесіне ешқандай пұрсаттар бермейтін. Ру ағасы (көсем) қауымның басқа мүшелерімен тең болатын және барлық ... ... ... үлесіндей мөлшерде үлес алатын болған. Оның биліктік беделі тек кана ... оған ... ... ... ... Соғыс туындағанда әскерге басшылық ету үшін әскери көсем сайланатын, қауым ішінде осылайша көсемдер (қариялар) кеңесі құрылатын. ... өте келе ... ... ... ... құрайды, өз кезегінде олар әлгі рулар өкілдерінен тұратын көсемдер (қариялар) кеңесі арқылы басқарылатын. Тайпаны басқаратын көсемдер (қариялар) ... ... ... ... Бұл ... да қоғам дамуының алғашқы кезендерің де алмастырылып отыратын және ол лауазым иесіне ешқандай жеңілдіктер бермейтін. Қоғам дамуының әрі ... ... ... ... да ... бастады. Алғашында мұндай бірігу уақытша сипатта болатын, кейіннен тайпалардың бірігуі тұрақты сипат ала бастады. Сөйтіп ... ... ... ... қозғаушы күштерінің біріне айналды. Тайпалар одағы тайпа ... ... ... ... олар болса одақ көсемін сайлайтын. Қоғам дамуы барысында кейінірек ... өз ... ... өмір бойы ... ... ... ... түжырымдай келгенде алғашқы қауымдық қүрылыс (яғни рулық қауым) ... ... ғана тән ... ... ... көрсетуге болады. 1. Ру (алғашқы қауым) мүшелері ортак шаруашылықпен айналысуында қандас ... ... ... ... бірге тұрып өмір сүруіне сүйенген. 2. Ортақ тілде сөйлеген және дәстүрлері, әдет-ғұрыптары жалпы ... ... ... 3. Ру ... ... ... ... орын алуына тыйым салынған. Мысалы, қазақтар некелік қатынастарына тыйым салу "жеті атаға" жеткенге дейін сақталып келген яғни ... ... ... ... ... ... ... да тыйым салынатын болған. 4. Ру (қауым) адамдарының өлгенін барлық ... ... ... ... ... 5. ... рудың (кауымның) өзіне тән атауы болатын. 6. Руды (қауымды) ең беделді қауым ... ... (ру ... ... оның өзі қауымның жалпы жиналысында сайланатын. Соныменен, мемлекеттілік қезеңге дейінгі әлеуметтік билік тікелей ... ... ... оның ... ... ... демократияға, өзін өзі баскаруға негізделген-тін, оның ықпалы тек ру (қауым) тегіне ғана таралатын да сол ... ... ... ... ... ... ... өзара қатыстылықтарына негізделетін, мұнда қауымның жиналысы биліктің органы ретінде іс атқаратын, ру ағалары алғашында еш-кандай жеңілдіктерге ие болмаған деп ... ... ... ... ... ... ... "алғашқы қауымдық коммунизм", "адамзаттың алтын ғасыры" деп атаған. Алғашқы қауымдық кезеңде қоғамдық қатынастарды нормативтік реттеу, рулар мен ... ... ... ... және оны ... етіп ... ... тіршілік ету әрекеттерінің өзінде болатын. Мұның өзі еңбек құралдарының жетілдірілмеген қарапайымдылығымен, еңбек өнімділігінің мардымсыздығына байланысты еді. Осыдан барып ... тұру ... ... ... ... болуын және ендірілген қоректік өнімдерді теңдей етіп бөлу қажеттілігін туындатты. Ал мұның өзі алғашқы қауымдық ... ... ... болмысына әжептәуір ықпалын тигізді. Нормалар алғашында "табу" - тыйымдар түрінде болды, бірте-бірте олар әдет-ғұрыптарға ұласты (сөйтіп басқаша, екінші ... ... ... ... ... пайда бола бастады. Әдет-ғұрып - қауымдағы адамдардың қарым-қатынасын реттейтін, ... ... ... ... ... ... ... тарихи қалыптасқан, жазылмаған мінез-құлық қағидасы. Әдеттер ру тұрмысының дамуына байланысты, ру мүшелерінің арасындағы қатынасты жөнге салып, ... ... ... ... өмір ... қамтамасыз ету үшін қажетті құрал ретінде қолданылды. Олар ұрпақтан ұрпаққа ауысып, ру мүшелерінің ... ... ... ... ... ... ... олардың мінезқұлықтарын, іс-әрекетін алға бағыттап отырды. Ру әдеттері барлық ру мүшелерінің еркін білдіріп, мүдделерін қорғайтын қағидалар деп ... оны ... ... ... ру ... дағдысына айналды. Ру әдетғұрыптарын сақтау, орындау - міндет пе әлде кұқық па деген ... ру ... ... кіріп те шықпайтын. Олардың түсінігінше ру әдеттерін, дәстүрлерін бұлжытпай орындау табиғи, өзінен-өзі түсінікті жағдай ... ... ... ... ... қандай болғанын қазақ халқының тарихынан да көруге болады.
Мемлекеттің шығуының жалпы заңдылықтары
Ру ... ... тек ... даяр ... ... қорек етіп, өмір сүрген. Келе-келе адамдар өндіріс ... ... ... ... ... ... ... жинау-терімшілік шаруашылығынан өндіру шаруашылығына ауыса бастайды. Мал өнімдерімен күнелтуден диқаншылыққа ауысады. Диқаншылықтың нәтижесінде отырықшылық қалыптасып, елді ... ... ... ... ... қол өнері пайда болып, ол мал шаруашылығы және диқаншылық сияқты табыс көзіне айналады. Экономиканың аталған салалары бірінен-бірі ... ... ... өмір сүре ... ... бірінің өндірген өніміне бірі мұқтаж екендігі байқалады. Диқандарға мал өнімі, малшыларға жер өнімі, қолөнершілерге тамақ қажет болады. Сөйтіп, соларға делдаддық ... ... ... ... ... жетілдірілуіне байланысты еңбек өнімділігі де өседі. Соның нәтижесінде артық өнім пайда болды. Рулық қауымда барлық жиналған, табылған өнім ру ... ... ... ... еді. Енді ... ... ... байланысты артық өнім жеке адамдардың, жеке отбасыларының меншігіне айнала бастады. ... ... ... ... ... ... ... пайда болды. Ақырында ру қауымының жалпы меншігінің орнына жеке адамдардың меншігі пайда болып, меншіктің ... түрі - жеке ... ... Жеке ... ... ... ... қоғам таптарға бөлінді. Бір жағынан, құрал-жабдықтар, өндірілген бұйымдар, ... ... бір ... ... ... да, ... ... болды. Екінші жағынан, кедейлер, жарлылар пайда болды. Сөйтіп, рулық қауым өзіне тән белгілерінен ... ... Оның ... жеке ... ... ... екі ... әлеуметтік топтан тұратын қоғам қалыптасты. Мұндай жағдайда рулық қоғамдағы барлық ру мүшелерінің игілігін көздеп, еркін білдіретін қауымдық билеу құрылымы өз ... ... ... ... Меншік иелерінің - байлардың айрықша мүдделері болғандықтан, басқа ру ... ... ... ... ... тең ... шешуге бармайды. Содан байлар мен кедейлердің арасында кайшылықтар пайда бола бастады. Қоғамдағы осындай түбегейлі экономикалық-әлеуметтік өзгерістердің ... ... ... ... жүйесі де өзгерді. Рулық биліктің орнын саяси ... ... ... баса ... ... қоғамның белгілі бір сатысында мемлекет жөне құқық пайда болды.
2.1 Мемлекеттің пайда болу теориялары
Мемлекет пен құкықтың ... ... ... ... бар. Осы ... ... болуын олар түрліше түсіндіреді. Марксизм-ленинизм ілімі мемлекет пен құқықтың пайда болуын таптық теория тұрғысынан түсіндіреді. Рулық қауым құлдырап, жеке ... ... ... ... екі ... - ... және ... таптарға бөлінген соң, олардың арасында шешілмейтін қайшылықтар, ымырасыздық орын алады. Сол екі тап нәтижесіз, тоқтаусыз күресте ... ... ... үшін рулық биліктің орнына жаңа саяси құрылым - ... ... ... ... ... ... шешу үшін емес, кедей тапты байлардың еркіне көндіріп, оны қанауға, езуге жағдай ... үшін ... ... ... да ... ... тек қанауды максат тұтып, бай, яғни үстем таптың игілігін көздеп, соның мүддесін қорғайды. Ф. Энгельс "Отбасы, жеке меншік және мемлекеттің ... ... ... ... ... мемлекет пен құқықты үстем таптың құралы деп таниды. Социалистік мемлекет те таптык мемлекет. Бірақ ол сан ... ... ... ... құрайтын еңбекші таптың мүддесін қорғайды. Теологиялық (діни) теория мемлекет пен құқықтың пайда болуын құдайдың құдіретімен ... ... ірі ... ... әрекеті деген діни-құқықтық қағидалары бар. Қазіргі заманда да кейбір мемлекеттер ... ... ... ... ... атқаруда. Бұл қағидаларға сүйене отырып дін теоретиктері мемлекет пен ... ... діни ... байланыстыра түсіндіреді. Патриархалдық теория мемлекет пен құқықтың шығуын отбасының ... ... ... ... ер ... ол ... өз ... билейді, отбасы мүшелерінің арасындағы қатынастарды реттейді. Сөйтіп, отбасы мүшелерінің ... бір ... ... ... ... ... Адамдар осындай қағидаларды басшылыққа алып, мемлекет құруда отбасын басқару үлгілерін қолданған деп түсіндіреді бұл ... ... ... ... пен ... шығуын, пайда болуын адамдар арасындағы келісімшартпен байланыстырады. Тағылық дәуірде адамдар өмір сүру үшін ... ... ... әбден береке-касиеті кетеді. Сондай кауіпті, келіссіз өмірден құтылу үшін адамдар өзара ымыраға келісіп, шартқа отырады. Соның нәтижесінде мемлекет құрып, оған ... ... ... ... ... өмір ... жағдай туғызуды міндеттейді. Қоғам мүшелері де заң ... ... ... ... ... деп түсіндіреді бұл теорияны жақтайтындар. Күштеу (зорлау) теориясы мемлекет пен құқықтың шығуын зорлық-зомбылықпен байланыстырады. Күшті ... ... ... ... алып ... ... қарсылығын басып тұру үшін мемлекет және оған тән басқару, күш қолданатын органдарды құрады дейді. Мемлекет пен ... ... ... тырысатын бұл аталғаннан басқа да теориялар бар. Осы теориялардың ... тән бір ... бар - ол ... пен ... адам ... ... белгілі бір сатысында пайда болуы. Шынында да тарихи деректерге жүгінсек, мемлекет пен құқықтың қоғам дамуының ... бір ... шыға ... ...
1. ... ... ... бойынша) - бір таптың (азшылықтың) бір тапқа ... ... ... ... ... ұйым.
2. Мемлекет (жалпы әлеуметтік тәсіл бойынша) - саяси ұйым (ассоциация). Бұл ... ... оның ... бұқаралық биліктің қатынастар арқылы біріктіріледі. Мұнда мемлекет адамдардың өзара ымыраға келуінің құралы болып табылады.
3. Мемлекет - құқықтық ... ... ... ... (И.Кант бойынша).
2.2 Отбасы, жеке меншік және мемлекеттің шығуы
Ф. ... ... жеке ... және ... ... ... ... ғылыми еңбегінде мемлекет пен құқықты үстем таптың құралы деп таниды. Социалистік мемлекет те таптык мемлекет. Бірақ ол сан жағынан қоғамның ... ... ... ... ... ... ...
Отбасының формасы мен атқаратын міндеттерінің (функциясының) өзгеруі, сайып келгенде, өндіргіш күштердің дамуына, яғни адамның шығу ... ... ... ... ... ... Бұл ... Ф.Энгельс өзінің деген еңбегінің кіріспесінде былай деп жазды: Ф. Энгельс жанұяны тарихи ... ... ... оның ... ... даму ... ...
2.3 Сот реформасы
ХІХ ғасырдың екінші жартысында патшалық Ресей Қазақстан ... ... ... ... ... ... билікті жойып, басқаруды өз жүйесіне сәйкес реформалауға кіріскен еді. 1860 жылдары жүргізіле бастаған сот реформасы ... осы кең ... ... ... ... ... ... Оның мақсаты қазақ тұрмысында ежелден келе жатқан, өзінің тиімділігін талай ғасыр дәлелдеген билер сотын жоюға бағытталған болатын.
Осы мәселеге арналған Шоқан ... атты ... - сол ... құны ... де биіктемесе, әсте төмендемеген, қазақтың саяси құқықтық, әлеуметтік-экономикалық ... ... және ... жағынан асқар шыңы. Бұл - орысша оқып, орыс ортасында өсіп, орысша ... ... ... ұстанғанымен, автордың жасынан ұлттық рухани бұлақтан барынша сусындаған, кейін оны жетілдіре түскен, өз халқының адал перзенті екенін ... ... ... бір ... ... ... ... ізденістердің нәтижесінде дүниеге келген болатын. Ресейдің саяси-әлеуметтік, экономикалық ахуалынан, осы қитұрқы саясатқа тікелей қатысты сот реформасынан жан-жақты хабардар, бұл кездері ... ... де ... ... ... Шоқан Уәлиханов жергілікті әкімшілік арнайы құрған экспедиция құрамында 1862 жылғы жаз айларында Орталық және ... ... ... Ақмола, Атбасар, Баянауыл және Қарқаралы округтерінде болып, қазақтардың құқықтық ... ... ... туралы материалдар жинап, жүргізілмекші реформа жайында билердің, ... ... ... ... ... ... мән беріп, Шоқан оның шынайы көрінісін жеткізу үшін іс барысындағы барлық жағдайға нақты, әрі егжей-тегжейлі шолу ... Ең ... ... ... қалай, сот реформасы жөніндегі ұсыныстар қандай жағдайда жиналғанын баян етеді. Экспедиция кезінде жиналған материалдарды сарапқа салады. Реформаны талқылау кезінде 92 ... ... ... ... түскен болатын. Бұл пікірлер көп томдық шығармалар жинағының 5-томынан орын алған. Оларды Шоқан өз еңбегінде барынша ... ... ... Көкшетаудан түскен мынандай ұсыныстарды келтіре кеткен артық болмас: . Осындай талаптар, әсіресе, халықтық дәстүрді және заңды білетін, адамгершілігі жоғары, елге ... ... ... аса қажет қасиеттер округтардан түскен ұсыныстардың барлығында бар еді.
1867 -- 1868 жылдары ... ... Сот ... ... ... ... ... соттар,
* әскери-сот комиссиялары,
* облыстық басқарма және үкімет сенаты.
Уездік сот, ... сот ... ... істерді қарады, ал облыстық басқармада азаматтық істер ... Бұл сот ... ... ... ... заң ... ... істеді.
Билер соты сақталды. Сырдария облысында ол қазыларсоты деп аталды. Бірақ билерді де болыс бастықтары сияқты 3 жылға сайлайтын ... ... ... ... шешуге әрбір болыстан 4-тен 8-ге дейін билер сайланды. Сайланған билерді губернатор бекітті, алайда оларға жалақы төленбеді.
Дегенмен әрбір шешілген істен ... деп ... ... 1/10 ... алуына рұқсат етілді. Билер соты 300 сомға дейінгі істерді шеше алды, бірақ олардың шешімі 30 сомға дейінгі істер үшін ғана ... бола ... ... ... қазылар соты 100 сомға дейінгі істі түпкілікті шешті. Құны 300 ... ... ... үшін ... ... және ... ... шақырылды.
Олар құны 500 сомға дейінгі істерді түпкілікті шеше алды. Ал 500 сомнан асатын ... ... уезд ... ... ... ... отырды. Облыстық басқарманың жалпы жиналысында құны 2 мың ... ... ... ... ... ... басқармаға келіп түскен әр түрлі уездерге жататын болыстарға қатысты істер женінде болыстық билердің төтенше ... ... ... ... ... 1886 ... ... бойынша қазақ даласында империялық тұрпаттағы соттар құрылды:
* бітістіруші судьялар;
* ... ... ... сот ... -- Үкіметтік сенат болды.
1867 жылы Ережеден айырмашылығы -- әскери соттар ... ... ... соты ... ... сақталып қалды. Облыс шеңберінде облыстық соттар құрылды, ал уездерде және ірі қалаларда бітістіруші судьялар тағайындалды. Оларды Әділет министрі ... ... ... ... мен ... ... халық сотының қарамағында қалдырылды. Әдетте, қылмыстық және азаматтық істерді қарау билердің қарауынан басталды. ... ... ... ... ... ... соты) Қазақстандағы отаршылдық сот жүйесінің ең соңғы буыны болды (Халық соты --> бітістіруші сот --> облыстық сот --> ... ... ... мен ... ... топтардан іріктеліп, сайлауда шар салудың (дауыс берудің) нәтижесі бойынша ғана тағайындалатын. Бұл лауазымды қызметорнына ... ... ... мен ... ие ... ғана үміттенуіне болатын. Олар бұрын өздерінің арына сотты болып адамдар болуы тиіс еді. Бұл ... ... жасы ... кем ... шарт саналатын.
Болыстағы әрбір 50 үйден сайлауда шар салушы (дауыс беруші) бір адамнан сайланатын болды. Ал олардың бас қосқан жиынында болыс ... және осы ... ... ... Taп ... ... әр ауылдағы әрбір 10 үйден сайлауда шар салатын (дауыс ... бір адам ... ... Ал ... бас ... ... ауыл ... сайланды және осы қызметтен үміткер белгіленетін. Ең көп дауыс алған адам ауыл старшыны немесе болыс сайланатын, ал одан ... ... ... осы ... ... ... ... мен ауыл старшындары 3 жыл мерзімге сайланатын. Болыстарды губернатор, ал ауыл старшындарын уезд бастығы бекітетін. Сондай-ақ ... ... кез ... уақытта алып тастауға да құқықты болатын. Болыстар мен ауыл старшындарын қызметке бекіту мен қызметінен алып тастаудың мұндай тәртібі қазақ ... ... ... ... мазмұнын көрсетті.
Жоғары лауазымды шенеуніктердің отаршыл әкімшілікке қолдау көрсетпейтін адамдарды қызметке ... ... ... ... ... және ... қоладан құйылған төс белгілер, сондай-ақ арнайы жасалған мөр берілетін. Отаршыл әкімшіліктің бұл төменгі буындары ... және ... ... қоса ... Олар қазақ даласында тыныштықтың сақталуын қадағалауға, әсіресе барымтаны жоюға міндеттенді. Сонымен қатар заңдардың қатаң сақталуын, алым-салықтың уақтылы әрі ... ... ... да ... ... ... ... қамтамасыз етуге тиіс болды. Оларсот шешімдерінің және халық соттары қаулыларының орындалуын жүзеге асыруға да міндетті еді.
Өкінішке орай, оқиғалардың бұдан кейінгі ... ... ... ... ... кетуіне алып барып соқтырды. Бір рудың өкілдері мен екінші бір ... ... ... ... ... Елде байлықпен қызметті сатып алу, қоқанлоқы жасап қорқыту, күш көрсету және жала жабу сияқты келеңсіз қылықтар кеңінен етек ... ... ... үміткерлер сайлау науқаны кезінде ақшаны оңды-солды аямай шашты.
2.4 Билер соты
. Қазіргі сот ісіне қатысып отырған прокурорға да ... ... та дәл ... Осы ... , ... ... салдың әні еріксіз еске түседі. Билердің сотта прокурор қызметімен қоса, оның ... ... ... ... олар ... аңыз-әңгімелерден анық аңғаруға болады. Бір мысал. Бірде Әйтеке биге , деп бір адам ... ... ... Істің бүге-шігесін әбден зерттеген би оларды шақырып алып өз ... ... - ... ... ... оң жақ көзі соқыр екен. Жүргенде ылғи оң жағымен қарағыштап, жолдың сол жағындағы шөпті жұлып жеп отырыпты. Демек, орға ... ... өзі ... ... де ... ... Сен сайдың оң жағынан келіп қосылыпсың. Ал түлкіні жыққан оқ сол жақтан бүйірден қадалған. Дәлелді ... дау айта ... әлгі ... ... ... ... жала ... үшін ат-шапан айыбын тартыпты. Біздің қазіргі мемлекеттік құқығы - мыз - ға сонау көне Рим құқығынан бас - тау ... ... ... ... ... отырғаны жасырын емес. Енді оларды ізгілендіреміз деп әуреге түсіп жатқан ... бар. ... ... ... ... ... өлім ... түрмелер мен зындандар болған жоқ, бас бос - тандығынан айыру, денеге зақым келтіру түрлері, қылмыстық жазалар түрлері де ... ... ... аза - мат - ... ... ие болды және олар мүліктік немесе ұялтатын, мас - қаралайтын, ... және өзге де ... ... ғана ... Сөйте тұра, әділдік туы асқақ болды. Жетімін жылатпады, жесірін қалдырмады. Бұдан артық қандай ізгіліктік керек?! Алдағы жылы ... ... 550 ... алаш ... ... атап ... ... Ал қазақ мемлекеттілігі одан да әрі жатыр. Ендеше, оның үлкен бір саласы мемлекеттік құқықтың қа - лып - ... жайы ... бұл ... ... ... бір ... деп ... жөн.
Шоқан қарапайым халықтың бұл аса маңызды іске енжар қатысқанын атап ... Оның ... ол ... ... ... ... сауатты бөлігі ғана ұғынатын мәселелерге көпшіліктің дайын еместігі, білімсіздігі; екіншіден, тез арада жауап талап ... ... ... ... ала ... ... орыс ... сенімсіздік салдарынан да қазақтардың салғырттыққа бой алдырғандығы. Өйткені, орыс бастықтарының әрбір әрекетін ... ... ... ... тұрмысымызға қол сұғатын озбырлық деп қабылдау дәстүрге айналған болатын.
Шоқан Уәлиханов ұсынылып отырған ... ... ... ... аңсады. Сондықтан, ол қазақтарға қатынасында әдетке айналып кеткен ықылассыздықтың салдарынан ғана аймақтық басқарма жанындағы бұрынғы комитет сұлтан-билердің және ... ... ... ешбір сыни бағасыз-ақ өз жұмыстарына басты негіздеме етіп қабылдап, ... ... ... ... ... үшін ... ... жоқ, тек қазақтың мәртебесі жоғары тобы қол жеткізуге тырысатын зиянды жаңғыртулар мен өзгерістерді өз ... ... ... ... деген Шоқан бүкіл ұлттың мүддесі, қатал әділеттікке жүгінгенде жеке қауымның пайдасынан жоғары болуы керек деп ... ... ... демократ Шоқан ақсүйектер мен ауқатты адамдардың, жоғары мәртебелі қауым адамдарының мүддесі көбіне көпшіліктің мүддесіне қайшы ... ойда ... ... деп ... ... ... ... ескере отырып, Шоқан облыс басқармасы мен округтік приказдардың іс қағаздарынан алынған санақ пен ... ... ... ... Реформа мәселесін нақты мәліметтермен, болжамдармен түсіндіреді. Қазақтың билер соты жөніндегі мол ... ... ... ... ... ... ... өз кезіндегі толып жатқан келелі мәселелер сөз болады. Халқымыздың ұлттық табиғаты, оның әдебиеті, ділі, діні, ағарту және т.б. ... ... да ... ... ... ... бір ... сыйғызу мүмкін емес. Сол себепті өзі қазақ қауымына аса ... деп ... ... ... ... және ... реформалар туралы тұжырымдамаларын еске түсірумен шектеліп, негізгі тақырыбымыз - сот реформасы туралы ... ... жөн ... ... Уәлиханов ежелгі халықтық үлгідегі билер сотына, оның ... ... ... тоқталады. Мұны тереңірек түсіну үшін туындыдағы халықтың қалыпты өсуі үшін ол ... ... ... ... өзін-өзі қорғауы, өзін-өзі сақтауы, өзін-өзі билеуі және өзіндік соты ... ... ... аса бір ... ... ... арнайы тоқтай кетсек. айтқанда автор ежелден қалыптасқан, көшпелі өмір тұрмысына сай келетін әдет-ғұрып, салт-санаға негізделген сот жүйесін, яғни ... ... ... ... қоғамында би атағына көтерілу қандай да бір ... ... ... және оның басқарушы үкімет тарапынан бекітілуіне ... ... ... тек ... ... ... өнер мен ... салт-дәстүрдегі терең танымның өзара орайластырылуы қажет. ... ... ... ... ... ... тез ... олардың есімдері барлығына және әрқайсысына танымал болады. Сөйтіп, би атағы соттық және ... ... ... ... ... ... бар билердің балалары заңгерлік тәжірибе мен тиісті білімге ие болып билік жүргізгендеріне ... ... ... ... ... айтады. ХVII ғасырдың соңынан келе жатқан Қазыбек ... ... ... және ... ... ... атап ...
Қазақ қоғамында би болу үшін халық арасында әділдік, шешеңдік ... ... адам ... керектігі, бидің билігі ұнамаған адамның екінші бидің төрелігіне жүгінуге құқы барлығы және тағы басқа ... ... ... ... ... ... ... демократиялық принциптері ертеден етене таныс, өз тілінде өтетін билер сотын үкіметтің жобалап отырған мировой ... ... ... ... ... ... ... әділдікке әлдеқайда жақын екенін атап көрсетті. Оның пікірінше, қазақты орыс заңымен соттауға болмайды, ... ... ... ... пәк таза сот деп айтуға да және қалайда бұл қалпынан артықты күтуге де болмайды. Егер ... өз ... ... ... ойлаған шенеуніктердің ырқымен би тағайындауды сайлау арқылы жүргізсе, онда сот ... ... кім ... қолжаулығы болып, ақшамен пұлдап, әртүрлі жылпостық жолмен, сот тәртібінен, юстициялық құқықтық жөн-жосығынан бейхабар малды байлардың, атақты саудагерлердің ... ... ... ... ... ... Шоқан өзге көрші халықтардың заңдарына қарағанда, қазақтың әдеттегі құқығының адамгершілік жағы басымдау екенін нақты мысал негізінде көрсетеді. Қазақ ... ... жаңа ... ... ... ... жоқ. Мысалы, ол қазақта дене жазасының жоқтығы, рулық ... ... ... ... ... ... шеккенге, малдары жұтқа ұшырағандарға) тағы басқаларымен көптеген ұлттардың заңдар жүйесінен ерекшеленетінін айтумен қатар, әдеттегі ... ... ... ... ... ... тым ерте ... шығаруы, тіпті кейде ықтиярсыз беруі, атастыру, қалың мал, әмеңгерлік, қылмыс ... ... кісі ... ... ... және басқалар) атап көрсетеді. Соңғыларды өркениетке жат құбылыс деп таныды.
Билер сотының маңызы мен ерекше сипатын көрсету үшін ... ... мен өзге де ... ... ... ... сот ... жүргізудің және билер соты мен бітістіруші сот құрылымын егжей-тегжейлі салыс - тыра талдайды. Билер ... ең ... ... оның ... өмірді қабылдау динамикасының ашықтығынан, формальдық бұғауында еместігінен, болып жатқан қоғамдағы өзгерістерді нәзік сезінетіндігінен көрінеді. Билер соты істі ... ... ... ... оған ... ... шек ... ал тіпті кейде олар ақтаушы да болып көрінеді және бидің шағым жасауға да құқы бар деп жазды. Шоқанның ... ... ... ... мен ... ... ... билерін ресми түрде ешкім сайламады және бекітпеді. Еуропадағы ақындар, ... ... ... ... ... жеке ... ... Халық қалағанда ғана би билік жүргізе алады. Бедел жойылғанда билік те дәрежеден ... ... ... ... да ... жасауға болады, ал мировой судьяның шешімі белгілі жағдайда ақтық шешім болып табылады. Билердің барлық ісіне ... ... ... ... ... ... азаматтық істі ғана жария жүргізеді. Билер соты қараған барлық іске ... ... ... - ... ... ... және соның көмегімен қоғамның тіршілік-тынысын қамтамасыз ететі, оған қажетті жағдайлар мен алғышарттар жасауға ... ... ... ... ... ... Өзіне тән ерекше белгілері мен қажетіне, сондай-ақ өзіндегі аса мол ... ... ... ... ... ... рухани, ұлтаралық және жеке адамдардың арасындағы қатынастардың маңызды мәселелерін шешуге нақты қатысып, коғамдағы істердің жағдайына белсенді түрде әсер ете ... ... тек ... ғана тән ... әсер ету ... мен ... бар ... құрылым ретінде сипатталады. Соның арқасында оны қоғамда, ұйымда, құрылымдар мен институттарда ... ... ... ерекше өзгешелігімен көзге түсетін күрделі саяси организм ретінде ... ... ... ... ... ... және мемлекетті анықтауда өзінің көрінісін табуы керек. Өзінің көрінісін тапқан құбылыстың күрделілігі мен көп аспектілігіне ... оның ... ... ... ... Мемлекет дегеніміз - адамзат қоғамы дамуының нәтижесінде пайда болған ... ... ... - қоғамды басқару міндетін атқаратын, адамдардың, топтардың, таптардың қарымқатынастарын реттеп отыратын, заңдарды қабылдайтын саяси ұйым. ... - ... ... жүзеге асыратын саяси ұйым. Мемлекет туралы ұғымның толық болуы үшін оның белгілеріне егжей-тегжейлі тоқталып, олардың мазмұны мен ... ... ашу ... ... ... ... ... рулық баскару нысанынан басты айырмашылығы арнаулы кәсіби басқару және ... ... ... ... Бұл ... ... ... ерекшеленген, басқару ісі негізгі жұмысына, кәсібіне яғни мамандығына айналған, қатары біртіндеп көбейе бастаған адамдар туралы. Басқарушы - ... ... ... ... ... ... басқару нысаны білген емес. Ол тек қана басқарудың мемлекеттік ... тән ... олар ... ... ... ... іске қосады. Нәтижесінде мемлекеттің барлық халқы бір жағынан басқарылғандарға, екінші жағынан басқаратындар мен басқаруға байланысты маманданғанға бөлінеді. ... тұра ... ... ... тек қана ... ... емес, сондай-ақ кейбір мәжбүрлеп ықпал ету ша-раларын да ресми ... ... ... ... бар. ... ... бір ерекше белгісі, өзінің өмір сүруі үшін халықтан салық жинауға мәжбур болуы. Бүл салық - мемлекеттің өмір ... ... ... экономикалық негізі; салықсыз ол күн көре алмайды, өйткені қаржының жетіспеуінен немесе болмауынан оның ... етуі ... ... мемлекеттің барлық азаматтары, соларға қоса шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар да ... ... ... ... ғана салық төлеуден босатылады. Мемлекет салықтан түскен ... ... және ... аппаратының орасан зор армиясын ұстауға, мемлекеттің өзі жүргізетін ішкі және сыртқы саяси ... ... ... ... беру, ғылым, мәдениет салаларын қолдауға, экономиканың маңызды салаларын ынталандыруға, қоғамдык кауіпсіздікті, ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз етуге пайдаланады. Мемлекеттің ерекше белгілерінің біріне оның өз азаматтарын аумақтық принцип бойынша ... ... ал ... - ... ... ... ... мүлдем басқаша - қандас туысқандардың байланысы мен қарым-қатынасынан құралады. Енді соңғысы бұрыңғы маңызын жойды, басқару ... ... ... ... ... ... ... өздеріне тиесілі құқыктарын бөліп, оларға міндеттер жүктеу туралы мәселені шешкен кезде, оларды баскару, ұйымдастыру және басқа да шараларға тарту ... ең ... ... ... ... ... ... ескереді. Мемлекеттің дамуы барысында халықтың аумақтық орналасу принципі бірқатар мемлекеттік-құқықтық институттарымен (тұтас алғанда) жанама түрде байланыс ... ол оны ... ... ... ... ... ... бағытталған болатын. Айтылғанға байланысты адамның қандай да бір мемлекетке жататындығын білдіретін азаматтық институты пайда болды. Азамат еместер шетелдіктер ... ... жоқ ... ... ... ... мәртебесіндегі айырмашылықтарының, сондай-ақ шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғалардың ... ... ... "өзіміздікі" және "өзіміздікі емес" деп айшықтап атап көрсетеді (дифференциялайды). Сыртқы ... ... және ішкі ... және ... аумақтық бөліністер арасындағы) шекаралар институтының маңызы айтарлықтай. Олардың көмегімен мемлекеттік биліктің кеңістіктегі шегі, сондай-ақ мемлекеттің егемендігінің ... ... ... табылатын аумақтық билік жүргізу институты анықталады. Мемлекет басқа ұйымдардан қоғамда әрекет ететін құрылымдарымен және институттарымен, ... ... ... ерекшеленеді. Бұл сипат мемлекетті басқа ұйымдардан, коғамның құрылымдары мен институттарынан жоғары қояды.
Сонымен мемлекеттің пайда болуы және сот реформасы тақырыбына ... ... ... ... 25 ... ...
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Ф.Энгельс Алматы 1994ж.
2. Aстана қаласы. газеті көшесі, 5/13. Email: ...
3. ... ... ... ...
4. ... Уалихановтың саяси құқықтық көзқарастары

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Мемлекеттің пайда болуы."21 бет
Алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауы және мемлекеттің пайда болуы25 бет
Мемлекет және құқық теориясы. Мемлекеттің пайда болуы70 бет
Мемлекеттің пайда болуы 18 бет
Мемлекеттің пайда болуы мен мәні.6 бет
Мемлекеттің пайда болуы туралы12 бет
Мемлекеттің пайда болуы туралы ақпарат23 бет
Мемлекеттің пайда болуы туралы мәлімет15 бет
Мемлекеттің пайда болуы туралы теориялар39 бет
Мемлекеттің пайда болуы. Кезеңдері13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь