Қазақстандағы «Жасыл энергетиканың» өзекті мәселелері мен болашақтағы дамуы

КІСПЕ

1 БАЛАМАЛЫ ЭНЕРГИЯ КӨЗДЕРІНІҢ НЕГІЗІНДЕ
ЖҰМЫС ЖАСАЙТЫН ЭЛЕКТРОСТАНЦИЯЛАР
1.1 Күн энергиясы
1.2 Геотермалды энергия көздері
1.3 Биомасса энергиясы
1.4 Кіші гидроэнергетика
1.5 Теңіз және мұхит толқындарының энергиясы
1.6 Жел энергиясы

2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ «ЖАСЫЛ ЭНЕРГЕТИКАНЫҢ»
ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Еліміздегі «жасыл энергетиканың» дамуы мен таралуы
2.2 Қазақстандағы жел энергиясының әлеуеті

3 «ЖАСЫЛ ЭНЕРГЕТИКАНЫҢ» ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ
МЕН БОЛАШАҚТАҒЫ ДАМУЫ
3.1 Жаңғыртылатын көздердегі энергетика дамуының
экологиялық салдарлары
3.2 Қазақстандағы «жасыл энергетиканың» өзекті мәселелері
мен болашақтағы дамуы
3.3 Атомдық энергетиканы дамыту
3.4 Қазақстанның ең ірі жобасы . «Expo.2017»

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Заман көші алға озып, экономика дамыған сайын қоршаған ортаны қорғау қиынға соғып барады. Өндірісті дамытпаса, экономика алға баспайтыны белгілі. Ал өндірісті дамыту үшін электр энергиясы қажет. Сонымен қатар, үстіміздегі мыңжылдықта адамзаттың энергияға деген сұранысын қанағаттандыру қиынға соғып барады. ХХІ ғасырда жаhандық экономика энергетикалық жағынан жеткілікті қамтамасыз етілмейінше дами алмайды. Мамандардың есептеуінше, тек алдағы 2 онжылдықтың ішінде адамзаттың қуатты қажетсінуі 40 пайызға өседі. Бүгінде 2 миллиард адамның электрге мүлдем қолы жетпейді. Бұл жолдан өгізді де өлтірмей, арбаны да сындырмай аман-есен алып шығудың жалғыз жолы – «жасыл энергетиканы» дамытудың маңызы зор.
Дүниежүзіндегі талай мемлекеттің дамуына тың серпін берген «жасыл энергетикаға» Қазақстан да қадам басып, тың серпінмен ірі жобаларды іске асыруда. Елбасының бастамасымен жүзеге аса бастаған бұл бағдарлама аймақтарда да жалғасын табуда. Осы ретте біздерге Астана қаласында өтетін «ЭКСПО – 2017» халықаралық көрмесі дәстүрлі емес қуат көздерін өндіруге ерекше серпіліс береді.
Қазақстанда балама энергия көздерін дамытудың әлеуеті аса жоғары екені даусыз. Мамандар еліміздің гидроэнергия, жел және күн энергиясынан алынатын қуат көзінің ресурстық әлеуеті 1 трлн. кВт/сағатқа тең келетінін айтқан болатын. Қазірдің өзінде Қазақстанда балама энергия көздерін дамыту мақсатында оннан астам жобалар жүзеге асырылуда. Олар негізінен шағын қуаттағы қанатқақты жобалар болғанымен, «жасыл энергетиканы» дамытуда ерекше серпін беретіні сөзсіз.
Адамзаттың ертеңі – «Жасыл энергетика». Астанада өтетін ЕХРО-2017-нің басты ұраны – «Болашақтың энергиясы». Бүгінде бұл барлық саналы адамзатты толғандырып отырған көкейкесті мәселе. Жұмыр жерді мекендейтін жеті миллиард адамның күннен-күнге өсіп бара жатқан энергетикалық сұранысын қанағаттандыру планетамыздың болашақтағы ең бір өзекті проблемасына айналып бара жатыр. Электр қуатын өндіру үшін көмірсутегі шикізатын көптеп пайдалану – ауаны ластап, атмосферадағы тепе-теңдікті бұзды. Сондықтан бүгінгі таңдағы түйінді мәселе – дәстүрлі энергетикалық қуат шикізаттарына тиімді балама табу. Тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен өмірге келген Астана ЕХРО-2017-нің басты ұраны – «Болашақтың энергиясы» болып отырғандығы да тегін емес. Қазірдің өзінде Қазақстан бұл көкейкесті мәселе бойынша бірқатар ғылыми жаңалықтар мен озық ойларды алға тартуда. Әрине, «Болашақтың энергиясы» тақырыбының ауқымы өте кең. Бұл – негізінен болашақта адамзат игілігіне айналатын балама қуат көздерін ашу үшін жаңа технологияларды өмірге әкелу. Бұл – жаңа балама қуат көздерін игеруге халықаралық қоғамдастықтың назарын аудару.Дәстүрлі энергетикалық қуат шикізаттарына тиімді балама табу, жаңа балама қуат көздерін игеруге халықаралық қоғамдастықтың назарын аудару.
1. Жуматова Асель Акановна. Проблема использования возобновляемых источников энергий для системы тягового электроснабжения., Москва, 2010.
2. Т. Едіресов. Энергетика ресурстары: бүгіні мен ертеңі., Алматы, 1987.
3. Агеев В.А. Нетрадиционные и возобновляемые источники энергии. Курс лекций.-МЭИ., 2004.
4. Андрианов В.Н., Быстрицкий Д.Н., Вашкевич К.П. и др. Ветроэлектрические станций.-Л.: Госэнергоиздат, 1960.
5. Безруких П.П., Арбузов Ю.Д., Борисов Г.А. И др. Ресурсы и эффективность использования ВИЭ в Росий: - Санкт-Петербург., 2002.
6. Васильев Ю.С., Мухаммадиев М.М., Елистратов В.В. Возобновляемые источники энергии и гидроаккумулирование. Учебное пособие. – СПб.: СПб ГТУ, 1995.
7. Қойшиев Т.К. Қайта жаңғырылатын энергия көздері/ Алматы., 2004.
8. Қойшиев Т.К. Жаңғыртылатын энергия көздері/ Алматы., 2013.
9. Гидрогеометрические ресурсы юга и северо-востока Казахстана. Н.М. Бондаренко, М.С. Ким, С.М. Мухаметжанов и др. – Алма-Ата: Наука, 1988.
10. Жабудаев Т.Ж. Гидроэнергетические установки. Бишкек, 2009.
11. Колтун М.М., Полисан А.А., Шуров К.А. Солнечные элементы и батареи. Итоги науки и техники. Сер. Генераторы прямого преобразования тепловой и термической энергии в электрическую. М., 1989.
12. Твайделл Дж., Уэйр А. Возобновляемые источники энергии. – М.: Энергоатомиздат, 1990.
13. Бекаев Л.С., Марченко О.В., Пинегин С.П. и др. Мировая энергетика и переход к устойчивому развитию. Новосибирск: Наука, 2000.
14. Локшин Б.А. Использование геотермальных вод для теплоснабжения. М.: Стройиздат, 1974.
15. Использования возобновляемых источников энергии. С.-Пб. Наука, 2002.
16. Концепция развития и использования возможностей малой и нетрадиционной энергетики в энергетическом балансе России. М.: Мин-ство топлива и энергетики РФ, 1994.
17. Шпак А.А., Мельконовицкий И.М., Сережников А.И. Методы изучения и оценки геотермальных ресурсов. М.: Недра, 1992.
18. Атлас энергетических ресурсов/ Под ред. А.В. Винтера, Г.М. Кржижановского, Г.И., 2000.
19. Климотологический справочник СССР: Метеорологические данные за отдельные годы. Солнечная радиация и солнечный баланс. Л.: Гидрометеоиздат., 1964.
20. Термальные подземные воды, справочник. М., 1998.
21. Бурман А.П. и др. Основы современной энергетики. – М., МЭИ., 2002.
22. Биомасса как источник энергии. Пер. с англ. /Под ред. С. Соуфера, О. Заберски. – М.: Мир, 1985.
23. Веденев А.Г., Маслов А.Н. Сторительство биогазовых установок. Бишкек, 2006.
24. Гедетуха Г.Г., Кобзарь С.Г. Современные технологии анаэробного сбраживания биомассы./ Экотехнологии и ресурсосбережение. – 2002.
25. Гриценко А.И. Нетрадиционные возобновляемые источники энергии. – М.. ВНИИГАЗ., 1996.
26. Дубровский В., Виестур У. Метановое сбраживание сельскохозяйственных отходов. Рига.: Зинатне, 1988.
27. Лидаренко Н.С., Рябиков С.В., Стребков Д.С. Преобразование солнечной энергии. – М.: Наука, 1985.
28. Қойшиев Т.К. Қайта жаңғыртылатын энергия көздері./ Алматы, 2001.
29. Ломова, т. 1., часть 2. Топливные ресурсы. М.: Л.: ОНТИ – Госэнергоиздат, 1995.
30. Новые и возобновляемые источники энергии. Импакт 7. М., 1988.
31. Виссарионов В.И., Волшаник В.В. Использование волновой энергии. Москва, 2002.
32. Обрезков В.И. «Возобновляемые нетрадиционные источники электроэнергии». – М.: Энергия, МИЭ, 1987.
33. Ветроэнергетика: Новейшие разроботки./ Под ред. Д. де Рензо. – М.: Энергоатомиздат, 1982.
34. Тлеуов А.Ч., Тлеуов Т.Ч. Использование нетрадиционных видов энергии в Казахстане. – Алматы: Білім, 1998.
35. Фугенфиров М.И. Использование солнечной энергии в России. // Теплоэнергетика. 1997. 4.
36. Нұрсұлтан Назарбаев G-GLOBAL ХХІ ғасыр әлемі, Астана 2013 жыл.
37. М.Қожахмет Қазақстан Республикасының экономикалық және әлеуметтік географиясы-Қарағанды: 2006.-362-366 бет.
38. АҚШ-тың энергетикалық мәліметтерінің басқармасы (2010 жылдың мамыры).
39. Проблемы развития мировой энергетики: опыт для Казахстана. / Казахстанский ин-т стратег. исслед. при Президенте РК; под ред. Б.К. Султанова. – Алматы, 2012.
40. Даффи Д.А., Бекман У.А. Тепловые процессы с использованием солнечной энергий. М.: Мир, 1977.
41. Садыков К. Использование энергий ветра. – Алма-Ата: Кайнар, 1961.
42. Справочник по климату СССР. Вып. 3. Ветер. – Л: Гидрометеоиздат, 1966.
43. Актинометрический ежегодник. ГГО им. Войекова Л.: Гидрометеоиздат., 1961-1968.
44. БҰҰ-ның Даму бағдарламасының метеозерттеу мәліметтері бойынша.
45. Е. Ахметов, Т. Увалиев, Қ. Ахметов Дүниежүзінің экономикалық және әлеуметтік географиясы. Алматы 2014 жыл. 91-98-беттер.
46. Егемен Қазақстан жалпыұлттық республикалық газеті, №39 (28263) 26.02.2014 жыл. www.egemen.kz
47. Қазақстандағы атомдық энергетика http://old.kazatomprom.kz/
48. BNews.kz «www.bnews.kz».
49. Baq.kz
        
        Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі
Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті
Серғалиқызы ... ... ... МЕН БОЛАШАҚТАҒЫ ДАМУЫ
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Мамандығы -
Алматы, 2015
Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

- - - - - - - - > ... ... ...
және кадастр кафедрасының
меңгерушісі __________г.ғ.д., проф. Нүсіпова Г.Н.
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы:
Мамандығы -
Орындаған ... ... ... ... доцент ________________________ ... ... ... доцент ... ... ... 2015

География, жерге орналастыру және
кадастр кафедрасының меңгерушісі
______________г.ғ.д., проф. Нүсіпова Г.Н.
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ География, жерге орналастыру және кадастр ... ... 4 курс ... Серғалиқызы Айсараның дипломдық жұмысын орындауға
Тапсырма

Тапсырманың мазмұны
Орындау мерзімі
Орындағаны ... ... ... және бекітілуі
2014 қыркүйек
2
Жұмыстың құрылымын жасау
2014 қазан
3
Тақырып бойынша ақпарат ... ... ... ... ... - ... - ... бөлім
08.04 - 20.04.2014
6
2 бөлім
20.11 - 10.12.2014
7
3бөлім
01.03 - 30.04.2015
8
Қорытынды
06.05 - ... ... ... және ... ... даярлау
12.05 - 14.05.2015
10
Қосымшаларды дайындау
15.05 - 17.05.2015
11
Презентация мен баяндама дайындау
27.05 - ... алды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Ә.Т.
РЕФЕРАТ
Дипломдық жұмыстың тақырыбы:
Жұмыстың құрылымы мен көлемі: Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш тараудан, қорытындылар мен ... ... ... ... 6 ... 4 ... ... 68 беттен тұрады.
Негізгі зерттелу аймағы - ... ... ... жалпы сипаттамасы, оның зерттелу дәрежесі көрсетіліп, мақсат пен міндеттер тұжырымдалған, зерттеудің ... мен ... ... ... ... ... берілген, мақұлдануы мен зерттеу нәтижесінің жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ... ... көздерінің негізінде жұмыс жасайтын электр станцияларына сипаттама берілген. Оның ішінде боашағы зор күн, жел және ... ... ... талдау жасалған.
Екінші тарауда еліміздегі қазіргі жағдайы мен баламалы ... ... ... ... ... ... даму жағдайы мен таралуына толықтай талдау жасалды. Сонымен қатар Қазақстандағы жел әлеуетіне салыстырмалы сипаттама берілді.
атты үшінші тарауда ... ... ... дамуының экологиялық салдарлары, Қазақстандағы өзекті мәселелері мен болашақтағы дамуы, атомдық энергетиканы дамытудың пайдалы жағы мен кері әсері, 2017 жылы ... ... ... ... ... ... ... негізгі қорытындылар мен ұсыныстар баяндалады.
Жұмыстың мақсаты мен міндеттері: Зерттеу жұмысының негізгі мақсаты дәстүрлі энергетикалық қуат ... ... ... ... жаңа ... қуат ... игеруге халықаралық қоғамдастықтың назарын аудару. Осы мақсатқа байланысты мынадай ... ... ... ... ... ... жасайтын электростанцияларды анықтау.
● Қазақстандағы қазіргі жағдайын бағалау.
● Еліміздегі дамуы мен ... ... ... жел ... ... баға беру.
● Қазақстандағы өзекті мәселелері мен болашақтағы дамуын сараптау.
● Қазақстандағы күн, жел, ... ... және ... ... энергияның жаңғыртылатын көздеріне баға беру.
Зерттеу объектілері: баламалы энергия көздері.
Түйінді ... ... ... ... ... энергетика, күн панельдері, геотермалды энергия көздері, гидроэнергетика, биомасса, жел генераторлары, ресурстық әлеует, болашақтың энергиясы, атомдық банк, энергетикалық ... ... ... ... ... ... ЭЛЕКТРОСТАНЦИЯЛАР
1.1
Күн энергиясы
1.2
Геотермалды энергия көздері
1.3
Биомасса энергиясы
1.4
Кіші гидроэнергетика
1.5
Теңіз және мұхит толқындарының энергиясы
1.6
Жел энергиясы
2
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ... ... ... мен ... жел ... әлеуеті
3
ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ
МЕН БОЛАШАҚТАҒЫ ДАМУЫ
3.1
Жаңғыртылатын көздердегі энергетика дамуының
экологиялық салдарлары
3.2
Қазақстандағы өзекті мәселелері
мен болашақтағы дамуы
3.3
Атомдық энергетиканы ... ең ірі ... - ... ... ... көші алға ... ... дамыған сайын қоршаған ортаны қорғау қиынға соғып барады. Өндірісті дамытпаса, экономика алға баспайтыны белгілі. Ал өндірісті дамыту үшін ... ... ... Сонымен қатар, үстіміздегі мыңжылдықта адамзаттың энергияға деген сұранысын қанағаттандыру қиынға соғып барады. ХХІ ғасырда жаhандық ... ... ... жеткілікті қамтамасыз етілмейінше дами алмайды. Мамандардың есептеуінше, тек алдағы 2 ... ... ... ... ... 40 пайызға өседі. Бүгінде 2 миллиард адамның электрге мүлдем қолы жетпейді. Бұл жолдан өгізді де өлтірмей, арбаны да ... ... алып ... ... жолы - ... ... зор. ... талай мемлекеттің дамуына тың серпін берген Қазақстан да қадам басып, тың серпінмен ірі жобаларды іске асыруда. ... ... ... аса бастаған бұл бағдарлама аймақтарда да жалғасын табуда. Осы ретте біздерге Астана қаласында өтетін халықаралық ... ... емес қуат ... ... ... ... ...
Қазақстанда балама энергия көздерін дамытудың әлеуеті аса жоғары ... ... ... еліміздің гидроэнергия, жел және күн энергиясынан алынатын қуат көзінің ресурстық әлеуеті 1 трлн. кВт/сағатқа тең келетінін айтқан болатын. Қазірдің өзінде ... ... ... ... дамыту мақсатында оннан астам жобалар жүзеге асырылуда. Олар негізінен шағын қуаттағы қанатқақты жобалар болғанымен, ... ... ... ... сөзсіз.
Адамзаттың ертеңі - . Астанада өтетін ЕХРО-2017-нің басты ұраны - . Бүгінде бұл барлық саналы ... ... ... ... ... Жұмыр жерді мекендейтін жеті миллиард адамның күннен-күнге өсіп бара жатқан энергетикалық сұранысын қанағаттандыру планетамыздың болашақтағы ең бір өзекті проблемасына айналып бара ... ... ... ... үшін ... шикізатын көптеп пайдалану - ауаны ластап, атмосферадағы тепе-теңдікті бұзды. Сондықтан бүгінгі таңдағы ... ... - ... ... қуат ... тиімді балама табу. Тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен өмірге келген Астана ЕХРО-2017-нің басты ... - ... ... да ... ... ... өзінде Қазақстан бұл көкейкесті мәселе бойынша бірқатар ғылыми жаңалықтар мен озық ойларды алға тартуда. Әрине, ... ... өте кең. Бұл - ... ... ... ... ... балама қуат көздерін ашу үшін жаңа технологияларды өмірге әкелу. Бұл - жаңа балама қуат көздерін ... ... ... ... ... Дәстүрлі энергетикалық қуат шикізаттарына тиімді балама табу, жаңа балама қуат көздерін игеруге халықаралық қоғамдастықтың назарын аудару.
1 БАЛАМАЛЫ ... ... ... ... ... ... ... көздеріне энергияның мынандай түрлері жатады: күн энергиясы, геотермалды энергия, жел ... ... ... энергиясы, мұхит суының ағысынан туындайтын энергия, мұхит ... ... мен ... ... қалыптасатын энергия, биомасса энергиясы, гидро (су) энергиясы, төмен ... жылу ... және ... ... ... да түрлері.
Шартты түрде жаңартылатын эенргия көздерін 2 топқа бөледі:
* Дәстүрлі - бұл топқа қуаттылығы кем ... 30 ... ... СЭС-тардан алынатын су энергиясы; жылу алу үшін отынды, торфты және ... ... ... ... ... да ... ... жолмен жағу арқылы алынатын биомасса энергиясы; сонымен бірге геотермалды энергия жатады.
* Дәстүрлі емес - бұл ... күн ... жел ... ... пен ... ... ... ағыстарының және суының өз деңгейінен көтерілуі кезінде қалыптасатын энергия; кіші және микро СЭС-терден алынатын су энергиясы; ... жағу ... ... биомасса энергиясы; төмен әлеуетті жылу энергиясы және жаңартылатын энергияның басқа да түрлері жатады.
Қазіргі таңда адамзат баласының 1/3-нен ... ... ... ... ... ... электр энергиясына қолдары жетпейді. Органикалық отынның шектен тыс жануы ғаламдық климатқа орны толмас әлеуметтік және ... ... ... адам ... ... ... ... қатар, дәстүрлі органикалық отын көздері үстіміздегі үшінші мыңжылдықта таусылудың алдында тұр. Ал дәстүрлі емес ... ... ... ... ... құмдақты қолдану біріншіден - энергия тасмалдағыштардың бағасының анағұрлым жоғарылауына алып келсе, екіншіден - қоршаған ... ... ... Жоғарыда аталған деректердің салдарынан меншікті дәстүрлі энергетикалық ресурстары жоқ елдердің электр энергисын импорттауға деген қажеттілігі екі есеге өседі. Ал бұл ... ... ... ... пен ... алып келуі мүмкін. Қалыптасқан жағдайда көп елдер мақсатты түрде атом энергиясын ары қарай дамыту жолдарын іздестіруі ... ... ... қолдану туралы бір-біріне қарама-қайшы екі көзқарас бар: біріншілері бұл электр қуатын өндіру технологиясының қалыпты ... ... атап ... ... ... апаттардың салдарынан туындайтын күрделі мәселелер мен атомдық қарудың таралу қаупін, ... ... ... алға ... ... осы ... белгілі-бір елдер мен аймақтарда 2 миллиард адам электр қуатынсыз өмір сүріп жатқанда, ядролық ... ... ... ... ... ... электр энергиясын қалыпты бағамен немесе дәстүрлі энергия көздері беретін электр энергиясының бағасынан да төмен бағамен алуға мүмкіндік ... ... ... ... бүкіл әлемде зерттеу жұмыстарына, дамытуға, энергетикалық орталықтарды салу мен баламалы энергия нарығын құру мәселелері тиісті ... ... ... ... ... ... ... көздерінің табиғи әлеуеті ешқашан таусылмайды және органикалық энергия мен ядролық энергияның жалпы жылдық табысын бірнеше мың рет асып түседі, ал бұл ... ... ... ... ... әрі ... ... мүмкіндік береді. Ал баламалы энергия көздерінің экономикалық әлеуетіне, пайдасына ... ... ... өте келе оның экономикалық тиімділігі сөзсіз арта түседі. Сондықтан алдағы уақытта баламалы энергия көздерін өндіретін электр станциялары кең ... ... және ... ... дамиды. Ал дәстүрлі энергия көздерінің бағасы оның қорының аздығы мен қоршаған ... ... ... ... жоғарылайды. Қазірдің өзінде, әсіресе біріккен энергиялық жүйесі жоқ ... ... ... ... ... ... ... енгізуге мүмкіндік бар.
Баламалы энергия көздерін кең түрде қолданысқа енгізу мен энергия ... ... ... ... ... назарында қоршаған ортаны қорғау, табиғат байлықтарын сақтау, энергетикалық қауіпсіздік пен баламалы энергия көздерінің экономикалық дамуы, кедейліктің азаюы, табиғи ... бола ... ... мен ... дағдарыстың қаупін ауыздықтау және басқа да энергетика мен табиғи қорларға байланысты туындайтын мәселелер болуы шарт. Жоғарыда аталып ... ... шешу үшін ... бастамалардың болуы керек. Сонымен қатар әлемдегі елдердің парламенттері демократиялық қозғаушы күш ретінде осы құбылыстардың бастамасын қалыптастыруы қажет ... Күн ... - ... ... ... энергетикалық ресурстардың ішінде жер бетінде мол таралған энергия көзі Күн ... ... ... ... ... ... ... бір тәулік ішінде алатын энергия мөлшері 63,8*1016 миллиард кВт /сағатқа тең. Бұл ұшан-теңіз энергия. Осыншама ... 47%-ы ғана ... ... ауа қабатына сіңіп, қалғаны шағылысып, кері космос кеңістігіне тарап кетеді. Планетамызға ... Күн ... ... ... ... ... жылытуға, теңіз және мұхит суларын буландыруға, өсімдіктер дүниесіне қажетті фотосинтез процесіне, су және ауа ағыстары сияқты әр ... ... ... ... Күн энергиясының жалпы мөлшерін бүкіл жер бетінің ауданына бөлсе оның әрбір шаршы метріне орта есеппен 160 ватт қуатынан келер еді. ... жер ... Күн ... бірдей таралмайтыны белгілі, оның мөлшері экваторлық ендіктерде көбірек те, полюстерге қарай азаяды. Соған қарамастан Жер ... ... ... ... ... ... ... энергия мөлшері сол үйді жылытуға пайдаланатын энергиядан анағұрлым артық екенін біле бермейміз [2].
Жыл сайын Жер ... ... 1,6*1018 ... ... ... бұл ... ... қазіргі деңгейіне қарағанда 10 мың есе көп. Және ... ... ... ... ... басқа барлық көздерінің қосынды үлесінен 5 мың есеге артады, басқаша айтсақ жер үшін күн энергиясының әлеуеті ... ... ... 123*1012 т ... Сонымен қатар Жерде пайдаланатын энергияның барлық түрі жылу энергиясына трансформацияланады, бұл энергия өндірісінде түсетін күн радиациясының 5%-на тең келетін ... ... әкеп ... ... ... бір ... ... әлемдегі барлық элетр станцияларында өндірілетін электр энергисынан мың есе көп энергия алады. Күн энергиясы қоршаған ортаға жоғарғы дәрежеде жағымды әсер ... ... ... ... ... ... кезінде шоғыр (спектр) пайда болады және ол спектр қара дененің спектріне ұқсас келеді. Спектрдің температурасы - 6 000 К, ... ... - 0,50 ... ... Атмосфера сыртындағы күннің сәулелену қарқындылығы Жердің жылдық қозғалысы нәтижесінде кішкене өзгеріс жасайды. Күннің орташа тұрақты өнімділігі I0 = 1360 Вт / м2 - ты ... ... ... Жер ... күн сәулесі түсіп тұрған нүктенің қай ендікте орналасқандығына, сол жердің теңіз деңгейінен биіктігіне, жыл мезгілі мен тәулікке, бұлттылыққа тәуелді ... ... ... ... 1000 ... асуы ... Күн сәулесінің жер бетіне түсуін мемлекеттік метеорологиялық орталықтар актинометриялық станцияларының желілері арқылы тіркеп отырады. Өлшеу жұмыстары стандартты термоэлектрлі құралдар арқылы ... ... ... ... тіке ... ... - АТ-50 ... арқылы; жиынтық сәулелену қарқындылығы - М-80 ... ... ... ... ... ... Егер ... отырған аумақта актинометриялық станциялар мүлде болмаған жағдайда күннің сәулеленуін өлшеу үшін жанама тәсіл қолданылады. ... ... ... ... орналасқан станциялардағы күннің сәулеленуі өлшенген статистикалық мағлұматтарды ... ... Күн ... ... өз ... ... да болса пайдалануда. Бірақ ол энергия табиғаттың заңымен өзгерген бір түрден екінші ... ... адам ... арқауы болған энергия түрі болып табылады. Жер бетінде жайқала ... ... ... теңіз бен мұхиттың тулаған толқындары, атмосфераның жауын-шашыны, планетамыздың барлық тіршілік түрлері, жер қойнауының ... ... мен газы және тағы ... ... Күн ... ... ... түскен Күн энергиясы із-түзсіз жоғалып кетпейді. Оның өзгерген түрі біздің ... ... ... ... киіміміз, жағатын отынымыз, зауыттар мен фабрикаларда, қала мен ... ... ... ... ... Күн ... ... әсерінсіз бірде-бір тіршілік түрі қалыптасып, дами алмас еді. ... бола ... да ... Күн ... ... әлі толықтай меңгере қойған жоқ. Оның басты себебі Күн энергиясының мөлшері орасан мол ... ол жер ... ... түрде жетеді, оларды өндіріс салаларын арзан, ең тиімді энергия көзімен ... ... ... қай елде ... да өндірістік көлемде өз шешімін таппай отыр ... да Күн ... ... ең арзан да қуатты табиғи энергия көзі ... ... ... осы ... жер бетінде таралу мөлшері бірдей емес. Жер бетінің Күн энергиясы экваторға жақын ... мол ... ... Күн ... Закавказье, Орта Азия Республикаларына, Қырымға, Қазақстанның оңтүстік облыстарына едәуір мол түседі. Ғалымдардың есептеулеріне қарағанда, бұл аудандардың әрбір шаршы метріне түсетін ... ... ... ... қуаты жағынан ауданы 1 шаршы метр, қалыңдығы жарты метр қоңыр көмір энергиясының қуатына тең. Бұл, ... өте ... ... ... ... орналасқан Нигерияда Күннің ыстықтығы сондай, тіпті көлеңкенің ... ... ... 40-450С-қа жететін көрінеді. Осындай Күн энергиясы мол түсетін жерлер Қазақстан территориясында да бар, олар Маңғышлақ, Қызылорда, Шымкент, Жамбыл, Алматы ... ... ... ... және тағы басқа жерлер. Ғылыми деректерге қарағанда, осы аудандарда 1 жыл ішінде 150-210 күн ... ... ... 370С жылы болып тұрады екен. Әрине, жалпы Күннен таралған энергия жер бетіне ... ... ... ... Біздің планетамызға Күн бөлетін энергияның небары 2 миллиардтан бір бөлігі ғана жетеді. Тіпті осы энергияның ... ... Азов ... ... су ... 1-2 ... ... буландырып, құрғатып жіберуге молынан жетеді. Жыл сайын ... ... ... Күн ... ... 1,3*1014 тонна шартты отын қуатымен бірдей [6].
Жер шары халқының энергияны пайдалануы жыл сайын артуда, оның мөлшері ... даму ... ... ... 10-12 ... 2 есе өсіп ... екен. Болашақта да энергия түрлерін пайдалану қарқыны сөзсіз артады. Сонда ғаламшарымыздың тұрғындары өздеріне қажетті энергияны ... ... ... етеді деген сұрақ туындайды.
Әрине, қазірдің өзінде халық шаруашылығы салаларын дамытуға энергияның жаңа түрлерін, әсіресе атом, термоядролық, жер асты ... ... ... ... ... ... ... алына бастады. Бірақ олардан өндірілетін энергия мөлшері өте аз және тым қымбатқа түседі. Сонымен бірге атом ... ... ... ... қоры ғаламшарымыздың байырғы отын түрлері сияқты бір ... ... ... ғой. Міне, сондықтан да көптеген оқымыстылардың батыл пікірлеріне ... ... ең ... әрі ... сарқылмайтын энергия көзі - Күн сәулесінің энергиясы болмақ.
Күн ... ... ... ... ... Ол ... Египет, Грек, Рим аңыз-әңгімелерінде, ескі жазбаларында баяндалған. Осыдан 2500 жыл бұрын Грек оқымыстысы Ксенофонт: деп айтқан екен.
Күн сәулесін пайдаланудың ... ... ... ... көрінеді, олар Күн сәулесін жинайтын шынылардың көмегімен от тұтатқан. Архимед өзінің деген еңбегінде Күн ... ... ... сөз еткен. Мысалы, тарихта Архимед жасаған Күн сәулелерін шоғырландыратын ... ... ... ... Римнің әскери флотын өртеп жіберген деген аңыз да бар ... Азия ... да шыны ... ... Күн ... ... яғни бір ... шоғырландыруды білген. Беруни және Ибн-сина шыны линза мен айналардың Күн ... ... ... ... оны пайдалануды ұсынған. Ибн-сина өзінің деген ... деп ... В. ... 1741 жылы ... ... ... шыны линза немесе айна түрлерін пайдаланып, жасау туралы ұсыныс енгізген болатын. Ал 1878 жылы ... ... ... ... француз инженері Мишо өзінің Күн сәулесін пайдаланып, жұмыс істейтін алғашқы бу машинасының үлгісін көрсеткен еді. ... ... ... да Күн ... ... ... ... жұмыстар жүргізілді, болашағынан үлкен үміт күттіретін бірнеше жаңа машиналардың үлгілері де ... ... ... мен ... бұл ... Күн ... ... пайдалану жолдарын жан-жақты зерттеуде. Алайда Күн сәулесін тұтыну, оны ... ... ... ... пайдаланып, оларды арзан энергиямен қамтамасыз ету мәселесі өзінің техникалық жағынан күрделілігімен қатар едәуір ... ... мен ... жұмсауды талап етеді. Сондықтан да Күн энергиясын тиімді ... ... ... қондырғы түрлері әрі тиімді, әрі көлемі жағынан шағын болуы керек. Осындай талаптарды ескеріп, Күн энергиясын тиімді пайдалану ... ... ... ... ... ... ... қолға ала бастады. Ғалымдар негізінен ең арзан, ең қолайлы қондырғыларды жасау, олардың экономикалық тиімділіктерін арттыру мақсатымен гелиотехниканың көптеген үлгілерін, Күн ... ... сан ... ... ұсынуда.
Бүгінгі таңда ғалымдар Күн энергиясын негізінен 2 ... ... ... деп ... ... ... ... - табиғи энергияның сарқылмас көзін игеріп, электр энергиясын өндіру, ол үшін аса тиімді Күн ... ... ... ... ... ... - ... елді-мекендерді, үйлерді жылыту, ыстық сулармен қамтамасыз ету және теңіз суларын тұщытып, ауыз су ... шешу ... ... ... ... ... көптеген елдерінде Күн энергиясын пайдаланудың соңғы жолы тиімді саналып отыр, өйткені жекелеген үйлерді ... ... ... ... ... ... сулар негізінен төмен температуралы болады, демек оларға Күн ... да аз ... ... техникалық қондырғылардың қолайлы әрі тиімді түрлерін жасау бағытында едәуір табыстарға жетуде. Күн ... ... ... қондырғылардың құрылыстары да күрделі болмайды, сонымен қатар ... ... ... ... жылу алуға болады [8].
Әрине, Күн энергиясымен үйлерді жылыту, ыстық сумен қамтамасыз ету барлық жерде бірдей іске аса бермейді. ... ТМД ... ... ... немесе Қазақстанның солтүстік аймағында тұрмыстық қажет үшін Күн ... ... ... бу ... салу ... жағынан тиімді емес. Өйткені ауа-райының құбылмалылығына, оның тәуліктік және маусымдық өзгерулеріне байланысты Күн көзінен тұрақты ... алу ... ... да бұл ... ... отын ... ... істейтін қосалқы бу қазандарын салу қажет немесе екінші жолы осы аумақтарда жел қатты ... ... жел ... ... Жел Электр Станцияларын салған тиімді болмақ.
Еліміздің жылы ендіктерінде Күн энергисымен жұмыс істейтін қондырғыларды әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... оңтүстік аудандарында күн қондырғыларының көптеген үлгілері жасалынып, оларды шаруашылықтың ... ... ... кең өріс алып ... ал бұл ... қондырғылардың тиімділігі де жоғары.
Қазір Күн энергиясы мен су жылытатын қондырғы түрлері көптеген елдерде ... ... жүр. ... ... тек ... ... ғана 150 ... жуық гелиоқондырғыны тұрмыстың әр түрлі саласында пайдаланады, ал ... ... ... осындай қондырғылар тұрғын үйлерді, жылыжайларды, мал қораларын жылытуға кеңінен пайдаланылады.
Қазірдің өзінде көптеген ... ал ... ... ... ... Күн ... ... алғашқы үйлер, жекелеген коттедждер, балалар бақшасы салынып, ... ... ... аумағы 105 шаршы метр осындай алғашқы тұрғын үй Францияның Шованси-ле-Шато деревнясында бой көтерген болатын. Осы гелиоүйдің авторлары - ... Жак ... және ... ... ... , дейді. Иә, Күн энергиясын тұрмыстық қажеттерге кеңінен пайдаланудың жалпы оның экономикалық тиімділігімен қатар айналадағы ортаны ластанудан сақтауда да ... зор. Бұл ... да Күн ... шын ... болашақтың энергиясы екенін айқындай түседі.
Аспан шырағының тегін энергиясын ұтымды пайдалану мәселесімен көптеген елдің ... ... ... ... территориясы өте ыстық ендікте жатқаны белгілі, мұнда ... ... ... ... 400-600 ... ... жылу түседі. Міне осындай энергияны игеру бағытында үнді ғалымдары да жемісті еңбек етуде.
Қазір Үндістанда бірнеше жұмыс істейді. ... ... ... 10 ... ... орналасқан осындай бір кезде күн күйдіріп, тусырап жатқан өңірді жасыл ... ... ... Бұл ... ... барлық жұмыс Күн энергиясымен атқарылады. Электр энергиясын өндіру, егістікке су жіберу, үйлерді ыстық ... ... ... іске қосу ... ... ... жүйелермен басқарылады. Мұндай фермалар болашақ қалалар мен ауылдардың көркеюі мен энергияға деген тапшылығын жоюға септігін тигізеді [9].
Күн ... ... ... ... ... ... әрі ... елдерде ғана емес, ондай үйлер соңғы жылдары солтүстік ендіктерде де салына бастады.
Ғалымдардың есептеулеріне қарағанда, тұрғын үйлерде Күн ... ... жылу ... ... ... 60%-ын үнемдеуге мүмкіндік береді екен. Әрине Күн энергиясымен жылытылатын үйлердің өзіндік құны әр түрлі қондырғылардың ... ... ... ... 15-20%-ға қымбат. Бірақ ол артық жұмсалған қаржы 2-3 жылдың ... ... ... ... одан ... жылдары бұл үйлер тек кіріс қана келтіреді. Бұл әдіс 1 жылда жұмсалатын энергетикалық отын ... 3 есе ... 5000 ... ... ... ... мүмкіндік береді. Мысалы, Орта Азия республикаларының ауыл шаруашылығы дамыған елді-мекендерінде жұмсалып отырған отын түрлерін Күн энергиясымен алмастыру мүмкіндігі туса, онда ... ... 1 ... таза пайда 372 миллион теңгеге тең екен. Ал жалпы еліміздің оңтүстігіндегі күн ... мол ... ... Күн ... ... ... болса, жылдық үнем 3 миллиард теңгеге жетер еді.
Күн энергиясын тиімді пайдаланудың тағы бір жолы ... ащы суды ... ауыз су үшін ... болып табылады. Табиғатта ащы су көздері өте көп, олар - ... ... және көл ... ... ... ... ... ащы суларды минералды тұздардан айырып, тұщы суларға айналдыратын гелиоқондырғылар жұмыс істеуде.
Үстіміздегі мыңжылдықта ғалымдар күн сәулесінен электр ... ... ... ... ... Соның бірі Күн сәулесін шоғырландырып, кремний батареясына бағыттау арқылы сәулені электр энергиясына айналдыру. Мұндай агрегаттың қуаты үлкен емес, ... 450 ватт ... ... ... ... ... ... Әрине, әзірше кремнийлі жартылай өткізгіштердің өзіндік құны қымбат, бұл жағынан ол тиімсіз. ... ... ... ... ... ... орасан зор, оны игеру тек жердегі қажеттіліктен ғана туындап отырған жоқ, оның қуатты энергиясы ... ... ... ... ... сапарлар үшін де қажет. Мысалы, қазіргі жер орбитасына шығарылған спутниктер, басқа да Күн жүйесін ... ... ... арнайы ракеталар толықтай Күн энергиясын пайдаланып, жұмыс істейді.
Күн энергиясын халық шаруашылығы салаларына пайдаланудың болашағы зор, ... оны ... ауыл ... ... ... ... алғашқы эксперименттері де жасалуда. Күн энергиясын металл дәнекерлеуге де пайдалану ұсынылып жүр, әсіресе қоспасыз таза металдарды өте тез әрі ... ... ... ... Күн ... ... істейтін пештер келешекте энергия көздері жоқ шалғай елді-мекен тұрғындарының тұрмысына, сондай-ақ ғарышты зерттеу техникасы ... ... ... ... де ... мол энергиясын игерудің мәселесі әзірге, қай елде болса да толық шешімін таба қойған жоқ. Бұл күндері энергия тапшылығына ... ... ... елдер тегін энергия көзін игерудің тиімді жолдарын іздестіруде [2].
Күн энергиясымен жұмыс істейтін гелиостанциялардың ғалымдар ұсынған ... өте көп. ... ... ... ... игерілмей жатқан шөлейтті аудандарда бүгінгі ғылыми-техникалық прогресс жетістіктерін пайдаланып, 130 миллиард кВт энергия беретін біртұтас гелиостанциялар кешенін салуға болатын ... ... ... ... ... ... салу үшін ... күрделі эксперименттер жасалынып, ғылыми жұмыстар жүргізілуі қажет.
Негізінен Күн ... ... ... ... ХХІ ... еншісіне тимек, сонымен қатар ғалымдар да оны игерудің бірнеше тиімді жолын көрсетіп берді. Солардың бірі ... ... ... Жолио-Кюри Күн энергиясын болашақта пайдалану табиғаттың өзі көрсеткен жолмен жүргені дұрыс деген еді, яғни ғалым бұл жерде Күн ... ... ... арқылы пайдалану туралы айтып отыр. Ол: ... ... ... ... А. Ф. Иоффе Күн энергиясын жартылай өткізгіштерді кеңінен пайдаланып, электр энергиясына айналдыру тәсілін қуаттайды. Осы әдіспен Күн ... ... ... ... ... аумағының үштен біріне орналасқан болса, ғалымның есептеуінше, олардан алынатын энергия мөлшері қазіргі дүние жүзі ... ... ... ... бірлесіп өндіретін энергиядан 20 есе көп болады екен.
Күн энергиясын пайдаланудың болашақтағы басты бағыты - оның ... ... ... одан ... ... ... ... Бұл мәселені шешудің өзіндік қиындықтары да бар. Өйткені Күн сәулесінің жер бетіне шашыранды түрде таралуына ... оның ... ... метр ... ... ... мөлшері 1 кВт-тан аспайды. Міне, осындай аз энергияны жинастыру үшін аумағы тым үлкен қабылдағыш-концентраторлар жасалуы ... ... ... ... ... ... ... кейбір түрлері тиімді емес, олардың негізінде жұмыс істейтін гелиостанциялардың қуаты да жоғары болмайды.
Қазірдің өзінде күн энергиясын транспортта пайдалану жұмыстары іске ... Жер ... ... отын ... сарқылуына байланысты жанармай тапшылығы осы күндердің өзінде байқалуда. Сондықтан күн энергиясымен жүретін транспорт түрлері жоғарыда аталған ... ең ... ... ... табылады [2].
Қазақстан аумағының көпшілік бөлігінің күн энергиясын пайдалану үшін жағымды климаттық жағдайлары бар. ... ... күн ... ұзақтығы жылына 2000-нан 3000 сағатты құрайды, ал күн энергиясының ... ... ... - 1 ш. ... ... 1870 ... ... [4].
Күн шуағы мол шілдеде горизонталь қабаттың 1 ш. м ... ... ... ... ... күніне 6,4-тен 7,5 кВт/сағатқа дейін құрайды. Яғни, күн энергиясын кеңінен пайдаланудың шаруашылық маңызы болуы ... ... ... ... қалай орналасқанына қарамастан, елдегі күн энергиясының ресурстары жағымды құрғақ климаттық жағдайлардың арқасында тұрақты да ... ... ... Күн ... саны жылына 2200-3000 сағатты құрайды, ал күн сәулесінің энергиясы 1 ш. м. жылына 1,300-1,800 кВт-ты ... бұл ... ... күн ... ... атап ... фотоэлектр көздерінің ықшам жүйелерін жасауға мүмкіндік береді. Энергияның осындай деңгейінде суды күнмен жылытудың болашағы бар, әсіресе газ ... қолы ... ... қашық аудандар үшін.
Қазақстанның барлық аумағындағы энергия ағынының потенциалды ағыны 1 ... ... ... ... ... ... энергия ағынын ықтималды пайдалану деңгейі 1 трлн. кВт/сағатты құрайды (түрлендірудің ПҚК 100% болғанда) [10].
Осыған байланысты, ... ... жылу алу үшін де, ... ... өндірісі үшін де күн сәулесін пайдаланудың орнықты ағымы орын алып ... ... ... ... 1 кВт-қа дейінгі ондаған мың фотоэнергетикалық қондырғылар, электромобильдерге арналған күнмен қуаттандыру станциялары сәтті пайдаланылуда, ... 100 ... ... күн ... ... ... электрмен жабдықтау үшін шағын қашықтағы орталықтарды сәтті пайдалануда. Гелиоэнергетика мен гелиотехниканы дамыту ... ... ... ... ... елдерде қабылданған.
Тежеу болатын негізгі фактор энергияның басқа көздерімен салыстырғанда күн генераторларының айтарлықтай басымдылығында, пайдалы әрекеттің төменгі коэффициенті (ПӘК) және ... ... ... ... (ФЭП) ... ... ... соңғы жарты ғасыр бойына фотоэлектрлік түрлендіргіш (ФЭТ) бағасының әрбір 5 жылда 50%-ға төмендегені байқалады, ал ПӘК ... ... ... ... ... ... ФЭТ құны 1 Вт үшін 1 мың ... асатын, ал қазіргі кезде құны 1 Вт үшін 5 ... ... 15% ПӘК ... ... тағандағы поликристалды кремнийден жасалған ФЭТ (АҚШ) өндірісінің конвейерлік ... 1 Вт үшін 2 ... ... ... ... береді, аморфты кремнийден ФЭТ алу (Жапония, ПӘК 6-10%) ... ... 1 Вт үшін 1 ... ... ... ... береді [11].
Оптикалық элементтерді пайдаланатын түрлендіргіштердің (линзалар, сфералық ... ... ... ПӘК - 20%-дан асады [3].
Күн энергиясын электрлікке түрлендіретін қазіргі құрылғыларының айта кетерлік ... ... жылу ... ... ... болып табылады, бұл пайдалы әрекет коэффициентін төмендетеді, олардың жұмыс жағдайын нашарлатады, ... ... ... азайтады және гелиоэнергетиканың дамуына кедергі келтіреді.
Жылу шығаруды фотоэлектрлік түрлендіргіштерден бұрып әкету үшін жылу сүзгілерін пайдаланады, бұл энергияны қосымша жоғалтуға және ... әкеп ... ... ... мен ... да ... Алайда алынған ПӘК және ФЭТ құны бүгіндері күн ... күн ... ... ... ... және ұшақтарды құрастыруға мүмкіндік берді.
Күн радиациясын электр энергиясына түрлендіру, жоғарыда айтылғандай, шоғырландырғыштың (концентраторлардың) жеткіліксіздігіне, ... ... ... ... сәуле шығаруды дифференциялауға, яғни дисперсиялауға қабілетсіздігіне байланысты айтарлықтай шығындардың орын алуымен байланысты. Себебі бұл жарықтың белгілі-бір толқын ұзындығында ғана ... ... ... ... күн ... ... ... түрлендіргіштердің жұмысы үшін өте маңызды.
Күн энергиясын көп көлемде пайдаланудың өнеркәсіптік және ... ... үшін де, ... үшін де ... жол, ... және су ... ... энергиясымен жеке және топтық қамтамасыз етудегі маңызы өте үлкен.
Күн энергетикалық қондырғыларының келесідей артықшылықтары бар:
* электр энергиясының ... таза ... ... ... ... ... жоқтығы;
* қолданудың әмбебаптылығы;
* конструкциясының қарапайымдылығы мен салмағының шағындығы;
* жұмыс кезінде шу шығармауы;
* қуаттылық жиынтығының модульді принципі;
* сенімділіктің жоғарылығы.
Күн энергиясын қолданудың ... өте ... Бұл ... ... түрлерін өндіру мен тасымалдауға жұмсалатын шығындардың артуына жол бермейді, энергияны алудың экологиялық таза тәсілін қамтамасыз етеді [8].
Күн ... ... Күн ... - бұл күн ... жылу ... айналдыратын жүйелі құрылғы. Күн коллекторы күн сәулесін қабылдағыш ... ... Осы ... ... күн ... қалған құрылғылар қозғалысқа еніп, күн энергиясын жылу энергиясына айналдырады. Күн панелі күн ... ... ... жылу ... сұйықтықтың қызуын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар күн коллекторындағы құбыр, сорғы мен ... іске ... ... ... күн ... көптеген түрлері бар. Коллекторлардың негізгі құрылымы жан-жағынан жылумен жарақтанған жазық ... ... ... ... коллектордың қоршаған ортамен энергетикалық алмасуы тек жарықтандырылған беткі қабат ... ... ... ... ... жылу ... немесе электр энергиясына айналдыратын күн электр станцияларының, күн ... мен күн ... ... ... ... өте баяу ... ең бір ... себебі - құрылғылардың қымбат тұруы. Күн энергиясынан өндірілетін электр ... ... ... ... ... ... күн ... станцияларының экономикалық тиімділігі болашақта артатын болады. Өйткені күн энергиясы ешқашан сарқылмайды және басқа дәстүрлі жолмен ... ... ... салыстырғанда экологияға зиянсыз.
Күн энергиясын фотоэлектрлік жолмен түрлендіру. Күн энергиясын ... ... ... ... ... ең ... тәсіл - фотоэлектрлік тәсіл болып табылады. Бұл ... тек ... ғана ... ... ... ... және экологиялық таза.
Күн энергиясын фотоэлектрлік түрлендіру кезінде физикалық негіз ретінде ... ... ... ... ... Сонымен қатар күн энергиясын электр энергиясына айналдыратын басқа да тікелей тәсілдер бар және даму үстінде. Мысалы, термоэлектрлік, ... ... және тағы ... да ... уақытта кең қолданыс таппаған тәсілдер [12].
Әлемдік энергетикалық жүйеде фотоэлементтердің негізінде энергияны ... ... ... ... серпіліс байқалады. 1999 жылы бүкіл әлемде фотоэлементтердің көмегімен өндірілген энергияның жылдық мөлшері 200 МВт қуатты құрады. Соңғы 5 жыл ... ... өсу ... 30%-ды құрайды. Көшбасшы елдер: Жапония - 80 МВт, АҚШ - 60 МВт, ... - 50 МВт, ... - 0,5 МВт). ... деректер бойынша күн коллекторларының әлемдегі жалпы аумағы 21 ... ... ... ... ... күн коллекторларының жылдық өндірісі 1,7 миллион м2-тан асады. ... ... ... - 7, АҚШ - 4, ... - 2,8, ... - 2,0 миллион м2, (Ресей - 0,1 миллион м2).
Қазақстанның географиялық орналасуына қарамастан елдегі күн ... қоры ... ... ... ... арқасында тұрақты және тиімді болып табылады. Күнді сағаттардың жылдық мөлшері 2200-3000 сағатты құрайды. Күн радиациясының жылдық көлемі 1300-1800 ... ... ... ... күн ... мен күн ... шамасының арқасында ауылды жерлерде панельді күн батареялары мен ... ... ... құруға мүмкіндік береді. Энергияның мұндай деңгейінде газ ... ... шет ... ... су жылытқыштарды орналастырудың да болашағы бар.
Үкіметпен бағытталған күн энергиясын алғашқы қолдану энергия ағынының потенциалды деңгейі бүкіл Қазақстан аумағы бойынша 1 трлн ... ... ... ... ... 2500 МВт жиынтық қуаттылықты құрайтын гелиоэлектрстанцияларында өндірілетін өнім шамасы жылына 2,5 млрд кВт ... ... ... ... ... ... ... 40 000 фотоэлементтерден құралған кішігірім ықшамды батареяларды сатып алуға Қазақстан нарығының мүмкіншілігі жетеді.
Қазақстандағы гелиоэлектрстанцияларды орналастыруға ең ыңғайлы аумақтар: Арал ... ... және ... ... облыстары [1].
+ Геотермалды энергия көздері
Жер қыртысының жылулық табиғаты. Геотермика ( - жер және - жылу грек ... ... жер ... және барлық жердің жылулық жағдайын, оның геологиялық құрылысына тәуелділігін, таулы жыныс құрамын, магматикалық үрдістерді және басқа бірқатар факторларды зерттейді.
Жер шарының ... ... ... ... жылу бар ... қабатындағы температуралық градиент болып табылады.
Градиентті үлкен тереңдіктегі геотермалды аймақтағы ыстық сулардың температурасының мәндерін экстрополяциялап, жер қартысының температуралық жағдайын бағалауға ... ... ... ... ... ... сұйық және газ тәрізділердегі барлық табиғи түрдегі геотермалды қорды екі ... ... ... ядросының температурасы 50000С (жуық).
Жердің орташа температурасы әрбір 100 метр тереңдікте 30С-қа жоғарылайды. Осылай 20 км тереңдікте температура 700...8000С мөлшеріне көтеріледі. ... ... ... көзі жер ... ... жер ... ... жылу ағынынан пайда болады.
Жер қыртысы астындағы таулы нәсілдерді балқытуға, магмаға айналдыруға бұл жылу жеткілікті. Магманың көп бөлігі жер ... ... ... және пеш ... ... ортаны қыздырады. Егер жер асты сулары осы жылумен кездессе, оларды қатты ... ... ... ... кейбір жерлерде, әсіресе материктердің тектоникалық плитасының жан-жағында, сондай-ақ деп аталатын нүктеде жер бетіне өте жақын келеді, тіпті оны ... ... ... ... табуға болады. Егер адамзат тек геотермалды энергияны қолданатын болса, жер жүзінің температурасы жарты ... ... 41 млн. ... ... ... ... аймақтарында термалды жылу көздері кездеседі, оны сол аймақтағы тұрғын үй нысанасын жылыту үшін және жылу ... ... өте ... ... ... ... ... Жер жылуын пайдалану жатады. Сонымен 700С жылу алу, Қазақстанның көптеген аумағында тұрғын үй нысанасын ... үшін жылу ... ... ... ... жылудың сол шамадағы көлемін алу 3 еседей төмен энергияны қажет етеді [15].
Геотермалды энергияның дүниежүзіндегі жағдайы. ... ... ең ... 1904 жылы Италияндық П. Джинони Конти геотермалды құрғақ бу ... ... ... ... ... АҚШ-та коммерциялық геотермалды электр стансасы электр энергияны 1960 ... ... ... бастады.
Жылумен қамдау үшін геотермалды энергияны қолдану Исландия, Жапония, Филиппинде, Францияда, ҚХР, ... Жаңа ... көп ... ... елдерінде температурасы 100...1500С жерасты құйынды жүйелерді жасау үшін қолданылатын жылудың энергетикалық әлеуеті болжаммен 70 миллиард тонна шартты отынды құрайды.
Дегенмен оны ... үшін ... ... ... ... ... үлкен масштабтағы импорттық құрылғыларды сатып алуды талап етеді.
Бүгінгі таңда 58 мемлекет өздерінің геотермалды қор жылуын тек электр ... ... ... ... жылу ... ... ...
Ванна және бассейндерді ысыту үшін 42%-ы қолданылады.
Қазіргі уақытта геотермалды энергия көздерін табуға негізінде фонтан (бұрқақ) ... ... ... ... өте ... ... ... көптеген арынды көздердегі судың температурасы 40-1000С. Олардың республика аумағындағы сұйытылған қоры шартты отынның 100 ... ... ... бұл ... ... мен ... ... қорынан асып түседі.
Геотермалды көздердің көпшілігі негізінен Батыс Қазақстанда (75,9%), Оңтүстік Қазақстанда (15,6%) және Орталық ... (5,3%) ... ... жері ... ... сулар Іле ойпатында, Сырдария, Ертіс, Маңғышлақ-Үстірт, Шу-Сарысу, Келес және ... ... ... ... Іле ойпаты аясында өнеркәсіптік болашағы бар, сонымен қатар Алматы және Жаркенттік артезиан ... ... ... Сол ... арынды, минералдануы төмен суларының температурасы 40-1000С, бұл электр энергиясын өндіру мен жылумен жабдықтаудағы өзінің артықшылығын тағы бір рет ... ... қоры ... 106,5 және 216 ... ... м, бұл шартты отынның, шамамен 1,8 млрд. тоннасына эквивалентті ... ... ... ... ... ауқымды, қоры 470,3 млрд. текше метр және арынды сулардың ... 30-750С және одан ... ... өңірін жылу және энергиямен жабдықтау мәселелерін шешуде Келес артезиан бассейнінің болашағы зор, оның қоры 120,5 ... ... метр және ... ... ... 40-850С ... ... себептерге байланысты еліміздің геотермалды ресурстары энергия көздері ретінде әзірше ... ... жоқ. ... ... олар ... және ... ... суаруда қолданылады. Алайда өздерінің потенциалды мүмкіндіктеріне қарай олардың болашағы керемет, өйткені олар міндетті түрде Батыс және Оңтүстік ... ... ... ... ... ... энергиясын және жылуды геотермалды көздерден алу мүмкіндігі әлі ... ... кең ... ... ... ортада жасанды баламасын алу бойынша жаңа идеясын өмірге келтірді. Егер шикізаттың энергия көзіне ... ... ... онда мұнайды, газды және көмірді өндіру мен өңдеу, уранды ... тек қана жылу және атом ... ... ... ... электр энергиясын шығаратын аса қызған бу түріндегі соңғы өнімді алу үшін ғана өндіріледі. Бірақ ... ... де ... ал аса ... буды ... ... жер асты жасанды геотермалды көздерден алуға болады [8].
Термалды энергия көздері. Термалды сулардың бірінші типі - ... тип ... - ... ... ... ... ол термалды суларға жатады. Зерттеу тәжірибелері көрсеткендей, жаңартаулы термалының суы басым жағдайда беттік инфильтрациялы болып келеді. Гейзерлерден басқа гидротермалдардың ... ... кір ... және ... булы ... және газды фумаролдар кіреді.
Гидротермалдар ерітілген түрде әртүрлі ... ... ... ... көмір қышқылы сияқты көмірсулар, атом сутегі және аз белсенді - азот, метан, ... ... ... күні барлық геотермалды электростанциялар жаңашыл жаңартау аудандарында жұмыс істейді.
Екінші типі - терең платформалы шұңқырларда және тау алды ... ... ... жер асты ... ... түрде ысиды. Олар жаңартаулы емес аймақта орналасады және нормалды геотермиялық градиенті - 30-330С/км.
Мұнай мен газға ... ... ... ... ... шаршы километр ауданын алатын жүздеген жер асты термалды сулардың артезианды бассейндері табылған. Ереже бойынша, артезианды бассейндер жазық аймақтармен тау алды ... ... ... ... ... 3-4 км ... ... таулы аймақтарда Альпы, Карпат, Қырым, Кавказ, Копет-Даг, Тнь-Шань, Памир, Гималайда бар. Бұл ... ... ... бағалы элементтерді шығарып алу үшін минералды шикізат ретінде қолданады.
Бұрғылаудың дамуымен 10-15 км тереңде жоғары жылу көздерін ашу - ... ... ... ... ... ... температурасы 3500С және одан жоғары [20].
Геотермалды ресурстар жалпы өзінің жылуэнергетикалық мүмкіндігі мен келешегі бар аудандарда шоғырлануы бойынша ... ... ... геотермалды энергиялардың бағаланған мөлшерін отын-энергетикалық балансқа өзгерту кезінде көптеген ғылыми-техникалық мәселелер туындайды. Ол мәселелердің шешімін табу үшін табиғи, техникалық, ... ... және ең ... ... ... ... мен параметрлердің жиынтығын есепке алу қажет.
Соңғы кездері геотермалды ресурстарды ... 2 ... ... ... ... Олар: гидрогеотермалды және петрогеотермалды. Гидрогеотермалды ресурстар - дегеніміз табиғи жылу ... жер асты ... бу ... су мен бу ... ... ... жинақталған геотермалды энергияның бір бөлігі. Петрогеотермалды ресурстарға жылу энергиясының су жинақтағыш жыныстары мен суды өткізбейтін тау ... ... жылу ... ... ... барлық геотермалды энергияларды бағалау кезінде табиғатта термалды ... ... 1%, ал ... ресурстардың мөлшері 99%-ды құрайтыны белгілі болды. Бірақ табиғатта көп кездесетін петрогеотермалды ресурстарды іс жүзінде қолдану үшін аса ... ... ... шешу ... Сонымен қатар гидравликалық, жылу физикалық жер асты өтетін жасанды жылу шығарғыштардың (геоциркуляциялы жүйелердің, жылу қазандықтарының) экономикалық тиімді ... ... және ... шығару қажет. Қазіргі уақытта АҚШ, Ұлыбритания, Германия, Ресей және басқа да елдердің көптеген ... ... ... ... ... ... петрогеотермалды ресурстарды падалануда аздаған ілгерілеушілік байқалғанымен іс жүзінде геотермалды жылу энергетикадағы жетістіктер табиғи жылу тасығыштар, яғни ... ... ... ... ... мен ... ... дамыған кезеңінде, іс жүзінде геотермалды ресурстардың техникалық және экономикалық мақсатты түрде қолданылу деңгейі жылу ... ... ... мен гидрогеотермалды ресурстардың негізгі мөлшеріне байланысты анықталады.
1970 жылы геотермалды электр ... ... ... 678 МВт ... 2000 жылы 8000 ... ... өсті. Көшбасшы елдер: АҚШ - 2228 МВт, Филиппин - 1909 МВт, ... - 785 МВт, ... - 755 МВт, ... - 589 МВт, ... - 23 МВт). ... ... ... жылдық өсуі соңғы 30 жыл бойынша 8,6%-ды құрады. Геотермалды жылу қондырғыларымен соңғы 20 жыл ішіндегі орнатылған қуаттылықтың шамасы 17 175 ... ... ... ... ... ... геотермалды локальды жерлер баршылық. Ең жоғарғы температура шамасын көрсететін елімізде 2 құдық бар. 3 ... екі ... ... ... ... орналасқан. Геотермалды құдықтардың шамамен алғанда температурасы 960С-ты құрайды.
Арыс пен Ертіс өзендері аумақтарында орналасқан қалған ... ... ... 550С-тан төмен болады. Кең көлемде энергиямен қамтамасыз ету мақсатында теңестірілген бұл ... ... ... ие ... ... ... ... жарамсыз.
Жүргізілген талдау көрсеткендей Қазақстанның геотермалды алаптарының тек жылумен қамсыздандыруда ғана пайдасы бар [1].
Геотермалды стансалар. Қазіргі уақытта геотермалды ... екі ... ... ... - ... қамдау және электр энергиясын алу.
Бірқатар технологиялар және жетілдірілген құрылғылар жылу және электр энергиясын жеке тұтынушылар және құрамдастырылған ... үшін ... ... ... ... ... 0,5-3 км жер астындағы табиғи ыстық су кен орнына негізделген.
Су буының орташа құрғақтық дәрежесі 0,2-0,5 және ... ... ... бар. ... ұңғыша стансаны 3-5 МВт энергиямен қамтамасыз етеді.
Табиғи буды ... ... ... ... станса
Ең қарапайым және арзан геотермиялық электр қондырғылар қарсы қысымды бу ... ... ... ... ... бу ... турбинаға беріледі, одан атмосфераға немесе құрылғыға шығады, одан бағалы химиялық заттарды аулаушыға береді. Бу турбинасына ... бу ... ... ... буды ... болады. Бұл қондырғы қарапайым, бағасы және пайдалану (эксплуатациялық) шығындары төмен. Ол аса үлкен емес ауданды және ... ... ... ... оны қозғалмалы геотермалды электрстанциясына келтіру оңай [22].
+ Биомасса энергиясы
Биомаңыз энергиясының табиғаты. Жаңғыртылатын энергия көздерінің бірі - ... ... ... ... газ ... отын алу ... ... елінде пайда болған.
Биомаңыз термині ұғымына өсімдіктердің барлық түрі, ауылшаруашылық өнімдерінің ... ағаш ... ... энергетикалық құндылығы бар қалдықтар жатады және олар отын есебінде пайдаланылады [23].
Биомаңызды 2 топқа бөлуге болады:
Бірінші топқа жататындар: өсімдіктер, микроорганизмдер, ... ... ... ... биомаңыздың алғашқы өнімін өңдегеннен қалған қалдықтар және адам мен жануарлардың іс-тіршілігінен қалған өнімдер.
Бірінші және ... ... ... қорланған энергияны техникалық тиімді отынға әртүрлі жолдармен түрлендіруге болады.
Бұқтыру және ашыту тәсілдерімен (ауыл шаруашылығындағы жануарлардың және өсімдіктердің ... ... ... ... және қосымша өнімдерді (витаминдер және тыңайтқыштар) алуға болады.
Биомаңыздың экологиялық жағы өте тиімді, ... өсу ... күн ... ... ал су, көмір қышқыл газдарын бөліп шығарады және ... ... ... ... ... ... жану ... жүрген кезде керісінше оттегін жұтады, жылу, су және көмір қышқыл газдарын бөліп шығарады.
Атмосферадағы С2О және ... су ... ... ... ... сутегін түзеді, ал бұдан биомаңыз алынады. Яғни, Күн энергиясы фотосинтез үдерісі кезінде пайдаланатын өзінің химиялық күйін биомаңыз ... ... біз ... тиімді жағатын болсақ (химиялық энергияны босатсақ), атмосферадағы оттегі, өсімдіктердегі көміртектері реакцияға түсіп С2О және су ... Бұл ... ... ... отырады, С2О қайта жаңа биомаңыз өндіруге жарамды.
Биомаңыздың органикалық отындарға қарағандағы ерекшелігі - оның қоршаған ... ... ... химилық құрамының ыдырауымен бөлінген заттар атмосфераға таралады. Органикалық отында ол керісінше жабық түрде жер астында қалады, оны жаққанша ол атмосфераға әсер ... ... ... ... ... көзі деп ... Бүгінгі таңда ол бірінші ретте пайдаланатын энергияның 14%-ын қамтамасыз етеді.
Бұл биомаңыз энергиясы дамыған елдерде тұратын халықтың үштен төрт бөлігін ... ... ... көзі ... табылады.
Халық санының өсуі, органикалық отындардың азаюы, дамыған елдер үшін биомаңыз энергиясына деген сұранысты ... ... ... ... үшін ... энергиясы бірінші реттегі энергияның 38%-ын қамтамасыз етеді, ал кейбір елдерде ол 99%-ды құрайды ... м3 ... ағаш ... 10 ГДж (10 ... кДж) ... бар. 1 литр суды 1 ... қыздыру үшін 4,2 кДж жылу энергиясы қажет. Ал суды ... үшін 400 кДж ... ... бұл 40 куб. сантиметр ағашты қажет етеді. Бірақ ашық ... жану ... 50 есе көп ... Оның түрлендіру тиімділігі 2%-дан аспайды [25].
Биомассаның энергиясы - бұл энергетикалық мақсатта биогаз және органикалық таза тыңайтқыштарды ... ... ... пайдаға асыру болып табылады. Қазақстанның ауыл шаруашылығында органикалық қалдықтардың жылдық шығымы шамамен 40 миллион ... ... осы ... ... ... бойынша өңдеу шамамен 18 миллиард текше метр биогаз алуға мүмкіндік ... бұл ... ... 14-15 ... ... ... Осы ... жартылай пайдаға асыру ауылға және қашықтағы тұтынушыларға алыстан ... ... ... ... ... ... айзайтып, сондай-ақ жылу мақсатындағы электр энергиясының шығынын айтарлықтай азайтар еді [26]. ... ... ... үшін ... тұрақты көзі мал шаруашылығы өнімдерінің қалдығы болып табылады. Мал және құс ... ... ... ... ... салмағы бойынша - 22,1 миллион тонна немесе 8,6 млрд. текше метр газ (ірі қара ... - 13 ... ... қой - 6,2 ... ... жылқы - 1 миллион тонна), өсімдік қалдықтары - 17,7 миллион тонна (бидай - 12 ... ... арпа - 6 ... ... 8,9 ... ... ... бұл шартты отынның 14-15 миллион тоннасына эквивалентті, мазуттың 12,4 миллион тоннасы немесе ... ... ... ... көбі [27].
Оларды өңдеудің арқасында шамамен жылына 2 миллион тонна шартты отын биогаз алуға болады. Осы ... ... ... ... жыл ... 35 млрд. кВт/сағат (энергияны жалпы тұтынудың жартысы, ауыл шаруашылығы үшін қажеттілік 19 млрд. ... және ... бір ... 44 ... Гкал жылу ... алуға мүмкіндік береді.
Егер биогазды электр энергиясының өндірісі үшін пайдаланса, оның ... құны ... үшін бар ... ... ... ал ... ... алынатын электр энергиясы кВт/сағат үшін 0,1-0,15 долларды құрайды. Сөйтіп биогаз 2-4 есе үнемдірек [28].
Биогазды технологиялар - бұл ... ... ... ... таза, қалдықсыз тәсілі болып табылады. Тазарту, әртүрлі өсімдік және жануартекті органикалық қалдықтарды жою және зиянсыз етуден тұрады.
Қазіргі кезде әлемнің барлық ... және даму ... ... ... ... барын ескере отырып, биоэтанол өндірісінің өзіндік бағдарламаларын жасауда, соның ішінде Қазақстанның ... ... ... мен ... да ... бұл ... да алдыңғы қатардан көріне алады: Қазақстан өсімдік шаруашылығының өнімдерін ең алдымен, көптеп шығарады. Бірақ бізде жыл ... ауыл ... ... ... күнбағыс қауыздары көп мөлшерде еш мәнсіз өртеледі, бұларды биоэтанол өндірісі үшін пайдалануға ... ... ... облысында компаниясы биоэтанол өндірісі бойынша зауытты салды - бұл өндірістік кешені. Сондай-ақ, энергетикадағы әлемдік ... ... ... бар ... ... ... және биоэтанол өндірісіне арналған инфрақұрылымды пайдалануға да болады.
Қазақстанда ауыл шаруашылығы өндірісінің қалдықтары энергия өндірісіне арналған ... ... көзі ... ... ... ... шамамен жылына 2 миллион тонна шартты отын - биоотын алуға болады.
Орман өнеркәсібінің қалдықтары да энергияның ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының орман қорының жалпы өрісі 23,4 миллион гектарды ... ... ... ... алып ... ... шамамен 12 миллион гектарды құрайды, бұл республика аумағының 4,5%-ы Ресей және Түркиядан кейінгі Орталық және Шығыс Еуропа елдерінің ішінде ... ... ... үшін ... біртекті таралмауы тән. Ағаш қорының шамамен 80%-ы елдің солтүстік және солтүстік-шығыс ... ... және бұл ... ... Шығыс Қазақстан облысының қылқан жапырақты ормандары (Шығыс Қазақстан - 47%, ... ... - 18,6%, ... - 11%) ... ... ... үшін ... ретінде өсімдік шаруашылығының ресурстарын да қолдануға болады. Қазақстандағы егістік алаңы 2007 жылы 18,95 миллион гектарды құраған. Қазақстандағы өңделетін алаңның ... ... (80,1%) ... және дәнді-бұршақты, негізінен бидай дақылдары алып жатыр.
Энергияның жаңартылатын көздерінің шикізатын алу үшін мал шаруашылығының әлеуеті де ... ... мал ... ... ... 188,9 миллион гектарды құрайды, соның ішінде 184,1 миллион гектары жақсартылмаған жайылым және 4,8 миллион гектары жақсартылған (2,5%). Жайылымды жерлердің ... ... ... ... бесінші орында тұр.
Ірі қара мал 5,7 миллион басты құрайды, ... мен ... - 13,4 ... бас (76%). Ірі қара мал (3,7 ... ... ірі қара және 12,4 миллион қой) климаты құрғақ қуаңды жерлерде өсіріледі, ол Қазақстанның табиғи азықтық жерінің 84%-ынан астамын алып жатыр.
Биогаз ... ... ... кезде дүниежүзінің көптеген елдерінде биогаз өндіретін әртүрлі техникалық қондырғылар пайдалануға және жаңа жобалар жасалуда.
Шетелдерде биогаз өндіру ауылшаруашылық саласының ... ... ... ... орын ... ... газ ... ол әртүрлі органикалық қалдықтардың ферменттерінің анаэоборлық жолмен, ау бермей өңдеудің нәтижесінен ... ... Одан ... ... ... метан (СН4) - 55-70%, көмір қышқыл газы (СО2) - 28-43% және аз мөлшерде күкіртті сутегі - (Н2S) ... ... кең ... ... - анаэробты ашыту реактор-метатанкте немесе анаэробты бөшкелерде.
1 м3 биогаздың құрамындағы 50-80% метан және 20-50% ... ... газы бар жылу ... ... ... 10-24 МДж, бұл 0,7-0,8 кг ... отынға тең.
Биогаздың жану жалыны көгілдір түсті, оның ... 60-70% ... ... ккал/м3 жылу өнімін береді, бұл шамалар бір-біріне тікелей тәуелді. Егер арнайы биогаз жағатын оттықты пайдаланса, онда жылу ... ... ... ... ... - улы ... түссіз, дәмсіз және иісі жоқ тұрақты газ.
Егер құрамына аз ... ... ... араласса, оның исі шіріген жұмыртқаның иісін береді.
Биогазды жаққанда өндірілетін энергияның мөлшері оның ... ... ... ... 90%-ын ... ... ... кезіндегі артықшылық ол өңделгеннен қалған қалдықта ауру тарататын микроорганизмдер болмайды.
Экономикалық тұрғыдан биогаз өндіру ... ... мал ... ... ... ... жеткілікті деп есептегенде тұрақты сұйық масса шығып отырады.
Ауада биогазды жаққанда оның жалыны көгілдір түсті болып келеді, құрамында көмірқышқыл газы болғандықтан, оны үйде отын ... ... ... Биогазды технология - экологиялық таза, қалдықсыз ... ... мен ... ... ... залалсыздандыратын жаңа технология болып саналады.
Биодизель отыны - бұл ... таза отын ... ... ... ... ... немесе толық алмастыратын отын үшін пайдаланылады. Оны өсімдік немесе жануарлардың майынан химиялық жолмен ... ... ... суға ... өсімдіктер мен жануарларға зиян келтірмейді. Тәжірибе жүзінде оның 99%-ы 28 ... ... ... ... ... ... ол өзендер мен көлдерді ластамайды.
Қазақстанда биоотынды өндіру мүмкіндігі. Қазақстанның ауыл ... ... ... ... ... 40 ... ... құрайды. Оны биогаз технологиясымен өңдей отырып, 18 миллиард куб биогаз өндіруге болады, бұл 14-15 миллион тонна шартты отынды ... ... мал ... ... ... биомаңыз энергиясын өндіретін өндіріс болып табылады [25].
Қазірдің өзінде ... мал ... ... ... ... жылына 2 миллион тонна шартты отын биогаз өндіруге болады.
Мысалы, 15 м3 ... ... 4-5 адам бар бір үйді (60 м2), бір ... бойы ... және ... сумен қамтамасыз етеді.
Есеп бойынша 1 м3 биогаз - 0,4 литр ... 1,6 кг ... 0,4 кг ... ... 2,5 кг мал ... брикіне тең.
Қазақстанда биомаңыз өнімдері жеткілікті, себебі біздің елде мал шаруашылығы жақсы дамыған, сондықтан тұрақты жағдайда биогаздың ... жылу ... ... энергиясын өндіруге мүмкіндік бар.
Ғалымдардың есебі бойынша қазіргі кезде жылына бізде мал және құс ... ... ... - 22,1 ... ... немесе 8,6 млрд. м3 газ (ірі қарадан - 13 миллион тонна, қойдан - 6,2 ... ... ... - 1 миллион тонна), өсімдік қалдықтарынан - 17,7 миллион тонна (бидайдан - 12 ... ... ... - 6 миллион немесе 8,9 млрд. м3), бұл баламалы 14-15 миллион тонна шартты отынға немесе 12,4 миллион ... ... ... ... ... мұнайдың жарты көлеміне тең.
Электробиогазогенератор қондырғысының көмегімен биогаз өнімдерін өңдей отырып, жылына 35 ... ... ... ... болады (бұл ауыл шаруашылығына қажетті энергияның жартысын қамтамасыз ... ... ... Кіші ... ... ағысы. Ағынды сулардың кинетикалық энергиясы орасан зор. ... ... ... ... өзен ... энергиясын толық пайдаланатындай мүмкіндігі болса, онда олар 33 000 ... ... ... энергиясын алған болар еді. Бірақ дүние жүзі елдері осыншама ұшан-теңіз энергияның не бары 5%-ын ғана ... ... ... ағынды сулар, өзендер жер бетіне біркелкі таралмағаны белгілі, осыған байланысты әр елдің потенциалды ... қоры да әр ... ... ... су ... ... бай ел Норвегия мемлекеті болып табылады, оның әрбір тұрғынына ағынды судың 13 000 ватт ... ... ... бұл көрсеткіш АҚШ-та 800, Канадада 1300 ваттан аспайды.
Негізінен атмосфералық жауын-шашыннан пайда болған өзен суларының энергиясы көбінесе олардың ағыс ... ... ... яғни су ... ... ... оның ... да артады. Ал су ағысының күшеюі жер бедеріне, яғни ылдиға немесе ... ... Тау ... ... ... ... да сондықтан. Жауын-шашынның едәуір бөлігінің мұхиттарға барып қосылуы жер бедерінің мұхиттарға барып қосылуы жер бедерінің ... ... ... Деректерге қарағанда, құрлықтың 800 мың шаршы километрі теңіз деңгейінен төмен, ал 150 ... ... ... ... ... жоғары жатыр. Сондықтан да барлық жылға, бұлақ, өзен сулары еңіс, яғни өзен, мұхит аңғарларына қарай ағады. Өзен суларының ағу ... ... ... ... ... ... ...
Жалпы су энергиясын, әсіресе ағынды сулардың ресурстарын мейлінше мол пайдалану болашаққа энергия тапшылығын болдырмауға ... ... ... ... ... су ... ... бір тиімді энергия көзі болмақ [2].
Қазақстанның гидроәлеуеті айтарлықтай ауқымды және ... ... 170 ... құрайды, солардан бүгіндері жылына тек 23,5 ГВт өндіріледі (30%). ... ... ... ... ... ғана маңызы бар, олардың қуаттылығы 10 МВт-тан кем. Зерттеулердің қазіргі нәтижелері негізінде бүгіндері жалпы өндіру қуаттылығы 1868 МВт және электр ... ... ... жылдық қуаттылығы 8510 ГВт болатын, кем дегенде 480 шағын гидроэлектростансалардың әлеуетті жобалары бар.
Қазақстанның негізгі гидроэнергетикалық ресурстары республиканың Шығыс және ... ... ... Көптеген көлдеуіт оң жағалық сағалары бар Ертіс өзені, Бұқтырма, Уба, Үлбі және ... ... ... ... ... ... құрайды. Осы өзендер базасында республиканың негізгі гидроэлектростансалары салынған.
Оңтүстік-Шығыс Қазақстанның гидроэнергетикалық ресурстарын 2 бассейнге ... ... Іле ... мен Балқаш және Алакөл көлдерінің шығыс жағалауы. Солардың бірінің өзендері Іле ... ал ... - ... ... және ... ... Қазақстан өзендерінің жалпы көлемінің (874) тек 66 немесе 7,6% гидроэлектростанция құрылысы үшін пайдалануға болады. ... ... Іле ... ... бойынша 379-дан 25 (6,6%) өзен, ал бассейннің шығыс бөлігі бойынша Балқаш көлі мен ... ... 495 ... 41 (8.3%) ... қуаттылықтағы гидроэнергетикалық құрылыс үшін өңірдің келесідей өзендерінің болашағы бар деп ... Іле, ... ... ... ... ... Хоргос, Текес, Талғар, Үлкен және Кіші Алматы, Өсек, Ақсу және Лепсі.
Іле өзенінде ірі Қапшағай ГЭС-і (364 МВт) салынған, ... және Кіші ... ... ... 61 МВт ГЭС сарқырамасы жұмыс істеп тұр [30].
Оңтүстік Қазақстан аумағында үш өзен ... ... ... ... ... және Шу. Өлкенің жинақты потенциалды энергетикалық ресурстары 23,2 млрд. кВт/сағат ... деп ... ... ... ... ... ... 43% немесе 10 млрд. кВт/с келеді екен.
Алайда Оңтүстік Қазақстанның барлық су ағыстарының республика ... ... ... жоқ, ... су ... ... мен ... жабдықтау үшін қолданылады.
Солтүстік және Орталық Қазақстанда су-энергетикалық ресурстардың минимумы бар, олардың үлесіне барлығы ... 3 ... ... ... республиканың потенциалды гидроэнергетикалық ресурстарының 1,7%-ы тиесілі.
Солтүстік Қазақстандағы гидроэнергетикалық ресурстардың негізгі үлесі Ишим ... ... ... - 950 ... ... Орталық Қазақстанда - Торғай үстіртіндегі өзендер тобына - 656 ... ... және ... және ... өзендері бассейніне - 478 миллион кВт/сағат. Бұл аумақтағы өзендердің энергетикалық потенциалы ... ... онда ... су ... ... салынған ГЭС сияқты жалпы шаруашылық мақсаттағы гидро тораптар құрамындағы қуаттылығы шағын ГЭС құрылысын ғана ... ... ... ... Каспий теңізіне құятын өзендер кіреді (Орал, Өзен, Ембі және ... ... ... ... 2,8 млрд. кВт/сағат деп бағалануда және олар негізінен өнеркәсіптік сумен жабдықтау, суландыру, балық шаруашылығы және кеме қатынасы үшін ... ... ... ... ... күні жұмыс істейтін ГЭС қуаттылығы 2068 МВт-ты құрайды, электр энергиясының жылдық өндірілуі 8,32 млрд. ... ... жаңа ... ... нысандары Қапшағай ГЭС контррегуляторы ретінде пайдаланылатын, Шарын өзеніндегі Мойнақ ГЭС (300 МВт) және Іле өзеніндегі Кербұлақ ГЭС (50 МВт) болып ... Сол ГЭС ... ... мен ... ... Қазақстанның электр энергиясы бойынша дефицитін 900 миллион ... ... ... ... ... аумақтарында гидроресурстарды пайдаланатын электр энергиясының жаңа көздерінің құрылысы осы аудандарды ... ... ... және олардың энергисы артық басқа аумақтардан тәуелділігін азайтуға мүмкіндік береді.
Елдің оңтүстік аудандарында, ағыссыз ойпаттарда минералдануы ... жер асты ... көп ... ... Осы ... резервуарлардың суларын, оларды концентрацияның биіктігі бойымен тұзды ерітіндінің белгілі-бір таралуы есебінен сұйықтық конвенциясы жойылған күн энергиясын қабылдау үшін пайдаланып, ... ... ... ... ... ... бар. Ұсталған күн радиациясы электр энергиясын шығарады және ... ... үшін ... ... жылу ... Отын-энергетикалық ресурстармен салыстырғандағы гидроэнергетикалық ресурстардың маңызды ерекшелігі - олардың ... ... ГЭС үшін ... ... ... ГЭС ... электр энергиясының төменгі өзіндік құнын анықтайды. Сондықтан ГЭС құрылысына, орнатылған қуаттылықтың 1 кВт айтарлықтай қаржы ... және ... ... ... ... аса үлкен мән берілуде және беріліп келеді, әсіресе бұл электр сыйымдылықты өндірісті ... ... ... ГЭС ... тәжірибесі олардың теріс жақтарын да ашып берді. Су қоймалары өзендердің су алмасуына және өздігінен тазаруына әсер етеді. Плотиналар суда ... ... ... Су ... ... өзгеруі дәстүрлі жайылымдық шабындықтардың жойылуына әкеп соғады, плотинаның суды тежеуі жақын ... ... су ... қалу ... ... ... ... сол аумақтардың экожүйелеріне әсер етері сөзсіз. Қазіргі кезде ГЭС-ке байланысты жасанды су қоймаларының ... жер ... ... өтіп жатқан геологиялық үрдістерге әсері де зерттелуде.
Электр стансалардың ... ... ... ... кең танымал артықшылықтары: энергоресурстардың шығынсыз ұдайы жаңғыртылуы, жылдамдығының жоғарылығы, атмосфераны ластайтын шығарындылардың жоқтығы және ... ... ... ... ... өту ... ... құнын күрт өсіріп жіберді, соның салдарынан электр энергиясының тарифі де артты. Осының барлығы энергияның жергілікті жаңғыртылатын көздерін кеңінен пайдалынуға, атап ... ... бар ... ГЭС-ті қалпына келтіру мен жаңасын салуға деген ұмтылысты ынталандырады [8].
1.5 Теңіз және мұхит толқындарының энергиясы
Ғаламшарымызды қоршаған су ... 361 ... ... ... аумақты алып жатыр. Бұл бүкіл жер шарының үштен екі бөлігі.
Жер бедерінің өзгеруіне, жалпы ғаламшарымыздың даму құбылысына теңіз, мұхит суларының тигізетін ... ... зор. ... ... қалыптасуына да осы теңіз, мұхит суларының тынымсыз қозғалысы әсер етеді.
Мұхит пен ... ... ... және кері ... ... ... 6 ... 12 минутында бір-бірімен алмасып, қайталанып отыратын құбылыс ... ... бұл ... ... Ай мен ... ... әсерінен болатын гравитациялық құбылысқа байланысты.
Міне, осылай... [2].
Дүниежүзілік мұхиттың энергия қорының зор екені белгілі, өйткені жер бетінің ... екі ... (361 ... шаршы километр) мұхиттар мен теңіздер алып жатыр. Тынық ... ... 180 ... ... ... ... ... - 93 миллион шаршы километр, Үнді мұхитынікі - 75 миллион шаршы ... ... алып ... ... ... кинетикалық энергиясы 1018 Дж мөлшермен бағаланады. Бірақ адамзат бұл энергияның өте аз бөлігін ғана пайдаланып келеді [8].
Дүниежүзілік ... ... ... - оның күн ... жұту нәтижесінен туады, мұхитқа энергия тағы да космостық денелердің өзара әсерлесуінің және планетаның су ... ... ... ... сондай-ақ алыс планета тереңінен түседі.
Су және ауа массаларының қозғалысы арқасында мұхиттың энергия қоры бүкіл планетаға тасымалданады, ... ... ... мен 700 с. е. ... ... ... алғанда 40% жылу мұхит ағыстарымен, ал 200 солтүстік ендікте 74% энергия тасымалданады [31].
Күн сәулесінің энергиясы ... 2/3 ... және ... ... оның бетінде көптеген өзгерістерге ұшырайды: 43%-ы жылуға түрленеді, булануға және ... ... 22%-ы, ... ... ... ... ... ағыстарға энергия беруге 0,2%-ы жұмсалады [32].
Бүгінгі таңда теңіз суларының ретті қозғалысы сияқты табиғаттың зор ... Ай мен ... ... ... тудыратынын біз білеміз. Тасқындық толқындардың энергетикалық потенциалы - 3 млрд. кВт-ты құрайды. Мұхит энергиясын пайдаланудың ең ... ... бұл - ... электр стансаларды салу.
1967 жылдан бастап Франциядағы Ранс ... ... ... 13 ... ... ... 240 мың кВт жылдық энергия берілісі 54 мың кВт/сағ. толқындық электр станса (ТЭС) жұмыс істейді. КСРО-да инженер Л.Б. Бернштейнмен қажетті ... ... ... ЖЭС блоктарын құрастырудың қолайлы әдісі табылды. Оның идеялары 1968 жылы Мурманск ... ... Губа ... ... ЖЭС-та тексерілді. Қазіргі таңды Ақ теңізде қуаты 11,4 ГВт Мезенский ЖЭС жобасы ... ... ... ... ... ресурстарына толқын энергиясы мен температуралық градиент энергиясын жатқызуға болады. Желдік толқын энергиясы 2,7 млрд. кВт жылға бағаланады.
Мұхит зерттеушілер тобы ... ... ... Гольфстрим ағысы 5 миль/сағ. екенін байқады. Бұл жылы су ... ... ... өте ... ... энергияларын түрлендіру негіздері. Теңіз толқындарынан үлкен мөлшерде энергия алуға болады. Терең судағы толқындармен тасымалданатын қуат ... ... мен ... ... ... ... ... қызығушылықты толқын бетінің бірлігінен орташа есеппен 50-ден 70 кВт/м бере ... ... ... бар, ұзын ... толқындар тудырады. Толқындық энергетикалық құрылғылардың көп мөлшері терең судағы толқындардан энергия алу үшін ... ... Жел ... энергиясын қолдану ерте заманнан басталған. Сол бұрынғы уақыттағы жел энергиясын қолданудағы пайда болған жүйелер қазіргі уақыттың өзінде заманауи ... ... кең ... Жел ... ... ... ... ретінде алуға болады, сонымен қатар электрлік энергия ретінде көптеген салаларда қолдануға болады (өнеркәсіптен бастап үй ... ... Жел ... ... ... электр құрылғылары немесе электр станциялары жеке дара немесе электр желілерімен байланыса жұмыс атқарады. Жел генераторлары қарапайым әрі орналасу үшін ... ... ... ... және тәулік бойы жұмыс істей береді. Сонымен бірге жел ... таза әрі ... ... көзі ... табылады [1].
Табиғи энергия көздерінің бірі - жел энергиясы. Жел энергиясы күн ... ... ... да ... энергия көздеріне жатпайды, бірақ оның өзіндік даму ерекшеліктері бар. Біріншіден, жер бетіндегі болып ... жел, ... ... ауа ... ... Күн ... әсерінен пайда болатын құбылыстар. Екіншіден, желдің энергиялық қуаты және оның бағыты әрқашан да құбылып, өзгеріп тұрады. Бір жерлерде жел ... ... ал ... ... оның ... аса ... болады. Осыларға қарағанда, ғаламшарымыздың жел энергиясының жалпы мөлшерін дәл ... ... ... ... ... келтірген деректеріне қарағанда, 1 жылдың ішінде жер бетінде ... ... ... ... ... 13*1012 ... тең екен. Әрине, жер бетінде өте күшті сұрапыл дауылдар да ... ... ... ... 1 ... ... ... энергиясы 13 000 мегатонналық ядролық бомбаның жарылу кезінде бөлетін энергиясымен пара-пар. Жер бетінде осындай қуатты дауылдар тұрған кезінде миллиондаған тонна ... ... оны ... ... жерге апарып тастайды. Мысалы, Африканың құм-шөлейтті ендіктерінен көтерілген миллиондаған тонна шаң-тозаң Еуропа құрлығына дейін жетеді. Осындай ... ... ... ... өз ... дарытқан жел, дауыл ғаламшарымыздың кез-келген ендіктерінде болып тұратын табиғи ... Жел ... ... ... ... ауа ... ... отыруына үлкен ықпал жасайды.
Сонымен жел - өз бойына орасан мол энергия ... ... ... ... көздерінің бірі. Осындай мол, әрі тегін энергия көзін халық ертеден-ақ пайдаланған. Мысалы, жел диірмендер мен шыңырау құдықтардан су тартатын жел ... ... ... және Таяу ... елдері кеңінен пайдаланғаны белгілі.
ТМД-да жел энергиясына бай аймақтар қатарына Қазақстан, Орта Азия, Закавказье, Повольже, Молдавия, Қырым және Құлынды далалары, ... ... ... ... т.б. жерлер жатады. Осы аталған аудандарда кезінде жел энергиясы негізінен диірмендер салып, ұн, жарма тартуға ... ... ... ... ... энергиясын пайдалану көптеген елдерде әлі де өзінің практикалық маңызын жойған жоқ. Дүние жүзінің көптеген елдерінде қазірдің өзінде 600 ... ... жел ... ... істейді. Жел энергиясын пайдалану мамандардың есептеулеріне қарағанда өте арзан әрі тиімді, өйткені оған ... ... аз ... ... қондырғыларының бұл күнде ондаған түрлері бар, олардың жалпы қуаты онша жоғары емес, 1-15 кВт шамасында ... ... ... ... ... өзі жел энергиясының 45-48%-ын механикалық, яғни электр энергиясына айналдыра алады.
Ғылыми болжамдарға ... көп ... жел ... ... ... жүзі елдерінің электр энергиясына деген қажетінің 10%-ын өтей алады.
Бұл күндері жел электр станцияларын жер бетінен едәуір ... ... жағы да ... Жер ... биіктеген сайын, әсіресе тропопауз қабатында, ауа ағысы ұдайы қозғалыста әрі қуаты едәуір жоғары болады. ... ... жыл ... ... ... ... Шетелдерде пайдаланыла бастаған тропопауза жел станцияларының қуаты 2000 кВт шамасында, ал ол 1 ... 14-15 ... ... ... ... ... ... зор, сонымен қатар табиғатта сарқылмайтын энергия көздерінің бірі, оны ... ... ... ... ... ... алынуы тиіс [2].
Желдің пайда болу табиғаты. Жер қабатының беті Күн сәулесінің энергиясынан барлық жерлерінде бірдей қызбайды. Өйткені жердің беті ... ... ... және сулы ... бар әрі олар бірдей кеңдікте емес, сондықтан таулы, орманды, шөлді ... және ... ... ... ... ... Күні бойы теңіз бен мұхиттың ауасы біршама салқын болады, өйткені күн энергиясының ... ... ... булануына шығындалады немесе оған сіңіріледі, сондықтан су бетінің ауасының температурасы тәулік бойы өзгеріп ... ... ... бен ... жағалауларында ауа қозғалысы тұрақты алмасымды қозғалыста болып тұрады, соның салдарынан бұл аймақтарда тұрақты жел тұрады (теңіз бризі деп атайды).
Құрғақ шөл және ... ... ... ауа ... ... ... ... мұндай аймақтарда ауа қозғалысы жоғары болады. Осының барлығы желдің пайда болуына әкеліп соғады.
Жер ... ... ... ... инерциялық күштің нәтижесінде туындайды, ол жердің өз осінің айналуынан пайда болады. Олар әртүрлі ауа ағындарының ауытқуын түзейді.
Желдің тұру ... және ... ... сол ... жер беті биіктігіне байланысты әртүрлі бағытта өзгеруі ... ... жер ... ... ... жел ... ... жоғары. Жер бетінің 1 және 4 км биіктігінде, 300 аймақтың аралығында солтүстік және оңтүстік еңдікте бірқалыпты әуе ағындары ... оны ... деп ... ... жылдамдығы 7-9 м/с құрайды [8].
Желдің қайраттық мінездемесі. Жел ... ... ... бірі ... ... оны ... бері ... қолданып келеді. Қазіргі кезде әлемде жел энергиясын пайдалану ... ... ... жыл сайын 3 млрд. тоннадай шартты отынды үнемдейді. Дамыған елдерде ... бір адам 0,6 ... ... ... ... ... келе жатқан елдерде 3 есе аз [8].
Жел қондырғыларының қалақшалары әдетте жер бетінен 50-70 метр биікте ... ... жаңа ... 100 ... ... ... ... көп қызығушылық осы қабаттағы әуе ағынының қозғалысының мінездемесі қажет болады.
Маңызды мінездеме қайраттық желдің құндылығын анықтайтын, оның жылдамдығы болып ... ... ... ... ауа ... ... қозғалымдық әрекет етуін анықтайды. Қозғалымдық ағынның сипаттамасы автоматты реттеу ... ... ... ... әсер етеді. Жел агрегатын өндіре алатын энергия саны, біріншіден, жел ... ... және ... ... тең ... ... жылдамдығы анықталған уақыт аралығында барлық ағынның қимасына тәуелді. Тап осы жылдамдық, сондай-ақ қондырғының жұмыс тәртібін анықтайды.
Желдің орташа жылдамдығы әр ... айда ... ... ауысып тұрады. Ауа ағынының алып құрылымының қарастыратын және оны ... мәні ... ... ... ... ... анықтайды. Энергия ауа ағынының жалпы жел құрылымы ландшафты немесе рельефті болуы жел ... ... ... жел ... ... ... түрлендіруге арналған. Жел генераторының әрекет принципі келесідей: жел қысымымен ток генераторының роторын айналдырып, қалақшалар қозғалысқа ... ... ... энергиясы контроллерге жіберіледі. Ол аккумуляторлар зарядына арналған кернеуді және тоқтың тиімді ... ... ... сондай-ақ қатты дауылда жүйені сақтандырып, басқару функцисын атқарады. Контроллерден аккумуляторлар заряд алады. Өнеркәсіптік жел ... ... желі ... ... ... ... Үйдегі жел генераторларында ток инвертормен электр желісіне пайдалану (220 В) үшін ... де, ... ... ... ... ішінде ең тартымдысы және күрделісі түрлі типтегі генераторлармен электр энергиясына ... ... ... ... ... ... ... Еліміздегі жасыл энергетиканың дамуы мен таралуы
Қазақстандағы энергетикалық сектордың көрсеткіштері. Берілген бағалар ... ... ... ... секторы дамуының ағымдағы көрсеткіштерінің қазіргі кезде келесідей мәндері бар.
Алғашқы энергия өндірісі: мұнай - 48%; ... - 39%; ... газ - 12%; ... - ... ... ... көмір - 52,3%; мұнай - 24,1%; газ - 1,7%; ... - 1,7%; ... ... ... - 0,7% ... 1 - ... энергияны тұтыну [3].
Қазақстандағы электр энергиясының өндірісі көбінесе жылу электр стансаларында (ЖЭС) жүзеге асырылып, конденсациялық және ... ... ... ... ... ... ... - 16%, үй шаруашылығында - 2%, көлікте - 1%, ауыл шаруашылығында - 1% және ... ... ... ... ... болуына қарамастан өндірудің бар болғаны 15%-ын құрайды.
Электр стансасының ... ... ... ... 18,5 мың ... ... ... қуаттылық құрылымында жылу электр стансалары 15,42 МВт-ты құрайды немесе жалпы ... 87%, ... ... - ... 12%, ... - ... 1% ... қуаттылық құрылымында электр стансаларын пайдаланудың айтарлықтай мерзімі бар (25 жыл және одан көп) және жаңартуды қажет ... ... ... ... жүйесін дамытудың бағдарламасына сәйкес үстіміздегі жылға дейін 3265 МВт ескі ... ... ... ... ... МВт ... жаңа ... ендіру жүзеге асырылды, ол жалпы алғанда генерацияланатын қуаттылықтың 30%-дан астамын құрады. Сондай-ақ айтарлықтай инвестициялар электр желілік шаруашылыққа, ... ... ... ... ... [9].
Электр энергиясы мен қуаттылығындағы қажеттілікті (дефицитті) жабу үшін Оңтүстік аймақта Солтүстік-оңтүстік электрберілістің 500 кВ ... ... ... ... жылы ... ... ... артуына байланысты оңтүстік аймақта электр энергиясына тағы да қажеттілік пайда болды. Қажеттілікті жабу үшін ... ... жаңа ... ... ... қуаттылығы 250 МВт Мойнақ ГЭС-ы және қуаттылығы 50МВт ... ... ... - 50-165 МВт ... ... ГЭС пен ЖЭС салу ... [8].
Өзекті мәселелердің бірі ауыл тұтынушыларын энергиямен жабдықтау болып ... ... ... ... мен ауылды жерлердегі халықтың аз шоғырлануы электрмен берілістің ... ... ... ... ... ... ол шамамен 360 мың км-ді құрайды және ... ... ... энергетикасы нысандарымен қоршалған ортаның ластану мәселесі өте өзекті болып табылады. Қазақстандағы көмірлі электр стансаларындағы түтінді газдардағы зиянды заттардың шоғырлануы халықаралық ... ... есе асып ... ... стансаларының атмосфераға зиянды заттарды шығаруы жылына 1 млн. тоннадан асады, ал қоршаған ортаны ... ... ... ... көлемі 11 млн. тоннадан асады.
Жылу электр стансалары Қазақстандағы зиянды заттарды шығарудың негізгі көздері болып табылады. Осы сектордың үлесі ел ... ... ... ... 43%-ын ... ... ЖЭК ... келешегі бар бағыттары: күн энергетикасы, жел энергетикасы, гидроэнергетика, геотермалды энергетика және биоэнергетика ... ... ЖЭК ... 0,05% ғана ... ... ... тұтынудың әлемдік құрылымында энергияның жаңғыртылатын көздері шамамен 7%-ды құрайды.
Қазақстанның энергобалансындағы ЖЭК ... ... Және оған ... ГЭС ... ... энергиясы да кіреді.
Егер де классикалық үштігін қарастырсақ, онда оның үлесі Республикадағы энергия тұтынудың 0,02-0,03% деңгейінде ғана ... ... ЖЭК ... ... жылына шамамен 1 трлн. кВт*сағат (елдегі электр энергиясын тұтынудан шамамен 10 есе көп). Бірақ нақты ... ... 0,4-0,5 ... кВт*сағат өндіріледі.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің жоспарларына сәйкес энергияның балама көздерінің деңгейін 2024 жылға қарай Қазақстан ... ... ... ... 5%-ға ұлғайтуды ұсынады, бұл келешекте энергетикалық, әлеуметтік және экологиялық мәселелерді шешудің жағымды болашағын қамтамасыз етеді.
ЖЭК саласының ... ... ... ... ... азайту арқылы қоршаған ортаның сапалық деңгейін арттыруға, сондай-ақ аумақты көлемді электрификациялау есебінен тұрғындардың өмір деңгейін арттыруға ... ... Жаңа ... мен ... жетістіктер құру арқылы ЖЭК қоршаған ортаға әсерінің ... ... ... ... ... жобалар мен технологияларда, зиянды заттардың атмосфераға шығару көлемі азайтылады. Бұл ... ... ... мен ... ... ... бойынша инновациялық жобаларды жүзеге асыру есебінен, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Қазіргі кезде бүкіл әлем бойынша жаңғыртылатын энергия ... ... ... ... ... ... ... аргументтердің бірі Қазақстанның үлкен аумағында (2,7 млн. шар. км) және халық тығыздығының (6,1 ... км) ... ... ... ... тиімсіздігі болып табылады. Өйткені бұл қашықтағы тұтынушыларға тасымалдау кезінде энергияның айтарлықтай жойылуына әкеп соғады. Өз ... ... ... ... ... ... ... жабдықтаудың шығынын азайтуға және электрмен беріліс желілерінің құрылысына ... ... ... ... ... және ... жаққанда СО2 шығарындылардың артуымен климат өзгерісінің жағымсыз ... ... ... ... ... және ... энергиясын алу және көлік құралдарының жұмысын қамтамасыз ету барысында көмірді, ... және ... ... шығатын көміртектің қос тотығы (СО2) біздің планетамыздың Күнмен жылынған беткі қабатының жылуын жұтады да, ... ... ... ... ... ол өз ... жаhандық жылытуға алып келеді [3].
Әлемдік экологиялық мәселелер кешеніндегі жетекші орындардың бірі энергияның дәстүрлі көздеріне негізделген ... ... ... ... ... ... ... практикалық пайдалануда ең алдымен оның қоршаған ортаға әсерінің экологиялық аспектісіне баса ... ... ... ... ... ... атмосфераны ластаудың ең ірі көздері болып табылады. Халықаралық энергетикалық агенттіктің мәліметтері бойынша жыл ... олар ... ... ... ... ... заттардың және шамамен 70 млн. тонна көміртектің қос тотығын шығарады екен ... ... ... ... ... және ... ... жабдықтау жүйені елемеушілік энергетикалық ресурстарды тиімсіз пайдалануға, энергиямен жабдықтаудың үнемділігі мен сенімділігінің төмендеуіне әкеп соғады, сондай-ақ экологияға айтарлықтай зиян ... ... ... рөлі мен алар ... ... қуат ... жаңғыртылатын және жаңғыртылмайтын (қалпына келмейтін) деп екі топқа бөлуге ... ... ... - бұл тұрақты немесе энергия көздерінің қоршаған ... ... ... ... ... қуат көздері. Мұндай қуат көздеріне тән сипат - күн сәулесінің шашарауы. ... ... ... ... ... ... ... салдары болып табылмайтындай түрде кездеседі. Бұл белгі энергияның осы ... ... ... ... табылады [21].
Энергияның жаңғыртылмайтын көздері - адамдардың энергияны ... үшін ... ... ... мен ... қоры. Бұған жатқызылатындар: ядролық отын, көмір, мұнай, газ. Жаңғыртылмайтын көздерден алынған ... ... ... ... болады және адамның мақсатты бағытталған әрекетінің нәтижесінде босатылады [18].
Алайда жаңғыртылатын көздердегі энергетика, ең алдымен жергілікті метеорологилық, гидрологиялық және ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Энергия жүйесінің тиімділігін және оның жұмысының экономикалық көрсеткіштерін арттыру көп жағдайда оны басқару шеберлігіне байланысты болады.
Энергияның жаңғыртылатын көздеріне қатысты ... ... бере ... ... ... ... ... - бұл белгілі-бір жағдайларда жыл бойына энергияның жаңғыртылатын көздеріне бекітілген немесе ... ... ... ... ... ... әлеуеті - тиімді пайдаланатын энергияға толықтай айналдырған кездегі берілген ЖЭК болатын энергияның ... ... ... ... ... ... әлеуеті - жалпы әлеуеттің бір бөлігі, яғни ... ... ... үшін ... ... ... ... құралдарды пайдалана отырып, қоршаған ортаны қорғауға қойылатын ... ... ғана ... ... көздерінің экономикалық әлеуеті - техникалық әлеуеттің бір бөлігі, пайдалы ... ... ... ... ... жылу және ... энергиясы, жабдықтардың, материалдар мен көлік қызметі бағасының, еңбекақы ... және т.б. ... ... ғана экономикалық жағынан тиімді болмақ [8].
Энергияның жаңғыртылатын көздерін пайдаланудың техникалық мүмкіндіктері. ... ... ... ... ... принциптер негізінде ғана тиімді пайдалануға болады. Тәжірибелер көрсеткендей, жаңғыртылатын көздерде энергетиканы ... ... оның ... ... ... алу ... ... бұл ұзаққа созылатын және тұрақты бақылауды, сонымен қатар осы көздердің көрсеткіштерін сараптауды қажет етеді.
Жаңғыртылатын көздердің уақытша сипаттамаларының айтарлықтай маңызы бар. ... ... ... ... ... және жергілікті жерлердің нақты жағдайларына байланысты өзгеріп тұратындай, олардың өзгерісінің сипатты кезеңдерін анықтайтын негізгі көрсеткіштер берілген.
Кесте 1 - ... ... ... ... ... [18].
Көзі
Анықтайтын көрсеткіштер
Энергетикалық арақатынас
Ескертпе
Күннің тікелей сәулеленуі
Сәулеленгендік
(Вт/м2) сәулеленудің ... ... cos (Ө), ... 1 ... ... ...
шашырап сәулеленуі
Бұлттылық
P> көрмесіне біз ұсынған ұраны негізінде елордамызға ... ... ... жаңа ... ... паш ...
ЭКСПО -2017 көрмесінің Қазақ елінде, Астананың төрінде өтуі ... үшін ... ... және ... оқиға болмақ. Көрменің өтуі мемлекетіміздің сыртқы саясатының салмақтылығын танытады. Себебі, көрмені өткізуге ... ... ... көп ... ... осыны дәлелдейді. Тәуелсіздіктің 25 - жылын жағымды жаңалықпен бастап отырған еліміз бұған ... де ... әлем ... аударатын шараларды өткізді. Атап айтсақ, ОБСЕ-гe, ШЫҰ-на төрағалық, Астана саммиты, Азияда ойындары, БҰҰ адам құқықтары бойынша кеңесіне мүшелік.
Астана қаласында ... ... ... ... ... ... ... әлем елдеріне танылуына өзіндік үлесін қосады. Сонымен қатар, Халықаралық көрме ... ... ... ... ... ... дамуына әсерін тигізеді. Осындай дүниежүзілік деңгейде өтілетін іс-шаралар мемлекетіміздің дамыған 50 елдің ... ... ... ... ... ... көрмесі - ел дамуына жол.

Пән: Электротехника
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
ТМД шеңберіндегі қазақ диаспорасының мәселелері мен Қазақстанның көзқарасы (1991-2006жж)74 бет
Күн жүйесі эволюциясы3 бет
Фотосинтез5 бет
Бизнес жоспарды орындаудағы негізгі міндеттемелер8 бет
Экономикалық талдау әдістері мен тәсілдері4 бет
«Достық» станциясы арқылы халықаралық көлік қызметінің болашақтағы даму жолдары5 бет
«Жасыл» экономика67 бет
«Жасыл» құрылыс38 бет
«Жасыл» құрылыс дамуының болашағы65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь