Коммерциялық банктердің депозиттік операцияларын қалыптастыру мен жетілдіру жолдары

Кіріспе 4

Негізгі бөлім

1. Банктердегі депозиттік операциялардың теориялық негіздері. 6
1.1. Депозиттік операциялардың түсінігі мен түрлері. 6
1.2. Қазақстан Республикасының депозит нарығының
қалыптасуы мен ерекшелігі. 18
1.3. Депозиттік операциялардың шетелдік тәжірибесі. 26

2. Қазақстан Республикасындағы коммерциялық
банктердің депозиттік операцияларының қазіргі жағдайы.
2.1. Банк жүйесіндегі депозиттік операцияларды талдау. 36
2.2. «Валют.Транзит банкі» іс.тәжірибесінің
депозиттік операцияларын бағалау. 49
2.3. ҚР депозиттерді сақтандыру Қорының қызметін талдау. 60

3. Коммерциялық банктердегі депозиттік операцияларды
жетілдіру жолдары.
3.1. Коммерциялық банктердегі депозиттік операциялардың
хұқықтық негізі. 69
3.2. Депозиттік саясат және оның коммерциялық
банктердегі қолданылуы. 78
3.3. ҚР депозит нарығының құралдары және оларды
жетілдіру жолдары. 88

Қорытынды 93

Қолданылған әдебиеттер тізімі 95
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасы екінші деңгейлі банктеріндегі депозиттік операциялар жалпы банктік операциялардың ішінде өздігінше маңызды роль ойнайды. Коммерциялық ұйым түрлерінің бірі ретіндегі банктік мекеменің спецификасы оның ресурстарының көп бөлігі меншікті капиталы есебінен емес, тартылған қаражаттардың есебінен құралатындығында болып табылады.
Коммерциялық банктер шаруашылық қатынастардың басқа субъектілері тәрізді өзінің коммерциялық және шаруашылық қызметін қамтамасыз ету үшін белгілі-бір ақша қаражаттарын иеленуі керек. Қазіргі кезде ресурстарды қалыптастыру мәселесі алдыңғы қатарға қойылады. Өйткені, банк қызметінің көлемі ресурстардың көлеміне байланысты. Банктік ресурстар оның иелігіндегі және активтік операцияларды жүзеге асыруда қолданылатын меншікті және тартылған қаражаттардың жиынтығы болып табылады.
Коммерциялық банк кәсіпорындардың, ұйымдардың, мекемелердің, халықтың және басқа да банктердің қаражаттарын салым (депозит) түрінде тартады. Банктер тартатын қаражаттар құрамы бойынша әр түрлі болып табылады. Олардың негізгі түрлері – банктердің клиенттермен жұмыс істеу барысындағы тартқан қаражаттары (депозиттер) және банктердің меншікті қарыздық міндеттемелерін шығару жолымен жинақтаған қаражаттары (депозит және жинақ сертификаттары) болып табылады.
Банктің пассивтік операцияларды жүзеге асыру барысындағы ресурстық базасын қалыптастыруы оның активтік операцияларына қатысты маңызды роль ойнайды. Банктік ресурстардың негізгі бөлігі банктің депозиттік операцияларын жүргізуінен қалыптасатыны белгілі. Оның қызметінің тұрақтылығы депозиттік операцияларын тиімді жүргізуіне байланысты. Осыған байланысты ресурстық потенциалды өсіру және пассивтерді тиімді басқару арқылы оның тұрақтылығын қамтамасыз ету мәселелері өзекті мәселеге айналады.
Диссертациялық жұмыстың мақсаты – коммерциялық банктің депозиттік операцияларын жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау болып табылады.
Аталған мақсаттан шыға отырып, жұмыстың келесі міндеттерін анықтаймыз:
- депозиттік операциялардың түсінігі мен түрлерін қарастыру;
- Қазақстан Республикасының депозит нарығы мен шетел тәжірибесіндегі депозиттік нарықтың ерекшеліктерін анықтау;
- қазіргі кездегі еліміздің банк жүйесіндегі депозиттік операциялардың жүргізілуін зерттеу;
- «Валют-Транзит банкі» іс-тәжірибесінің депозиттік операцияларын бағалау;
1. «Ақша, несие, банктер» / Жалпы редакциясын басқарған Ғ.С. Сейтқасымов – Алматы, 2001-ж. /24-26-б/
2. «Банковское дело» / Под ред. Колесникова В. И. – М.: Финансы и статистика, 1999г. /48-50-б/
3. «Банки и банковская деятельность.»/ Балабанова И. Т.–Питер, 2001. /26б/
4. «Коммерциялық банктер операциялары» / Мақыш С.Б. – Алматы, 2004ж. /32-36-б/
5. «Деньги и кредит» - 1991г., №4. – Канцеленбаум З. – К вопросу о сущности банковского депозита. /12-б/
6. «Банковское дело» / под ред. В.И. Колесникова, Л.П. Кровелицкой – Москва, 1993г. /46-49-б/
7. «Банковское дело» / Под ред. Лаврушина О.И. – Москва, 1998г. /78-83-б/
8. «Банки и банковские операции в России» / Под ред. Лапидуса М.Х. – Москва, 1996г. /24-25-б/
9. «Банковское дело: стратегическое руководство» / Под ред. Платонова В., Хиггинса М. – Москва,1998г. /34-35-б/
10. «Банки и банковские операции» / Под ред. Жукова Е.Ф. – Москва,1997г. /36-37-б/
11. «Современный коммерческий банк: управление и операции» / Усоскин В.М. – Москва, 1998г. /45-50-б/
12. «Денежное обращение и банки.» / Белоглазова Б. Н., Толоконцева Г. В. – М.: «Финансы и статистика», 2000. /62-64-б/
13. «Банковское дело» /Под ред. Сейткасымова Г.С.–Алматы, 1998г. /26-35-б/
14. «Финансовые рынки и посредники» / У.М. Искаков, Д.Т. Бохаев, Э.А. Рузиева – Алматы, 2005г. /21-30-б/
15. «Банки Казахстана» - №10, 2005г – Маженова Б. – Казахстанский Фонд гарантирования депозитов: опыт, достижения, перспективы. /12-13-б/
16. «Банки Казахстана» - №12, 2004г – Кошербаева Г. – Почтово-сберегательная система на депозитном рынке страны. /18-19-б/
17. «Деньги, банки и денежно-кредитная политика» / Эдвин Дж. Долан - Санкт-Петербург,1994г. /89-91-б/
18. «Основы банковского дела» / Дэвид Полфреман, Филипп Форд – Москва, 1996г. /78-80-б/
19. «Банковский менеджмент» / Питер С. Роуз – Москва,1997г. /45-48-б/
20. «Сегодня.» – №21, 2002г – Карпов М. Т. – Вкладчики возвращаются в банки. /15-17-б/
21. «Банковское дело.» – №5, 2003г – Как же будут гарантироваться вклады граждан. /22-26-б/
22. «Банки Казахстана»- №6 2005г. - Кошенова Л.М. – Депозиты населения растут. /19-21-б/
23. «Вестник КазНУ» - №6, 2005г – Рахымбаева Л.А. – Депозиттік операциялардың қазіргі жағдайы мен даму перспективасы.
24. «ҚР Ұлттық Банктің статистикалық бюллетені.» - №12, 2005ж.
25. «ҚР Ұлттық Банктің статистикалық бюллетені.» - №12, 2002ж.
26. «ҚР Ұлттық Банктің статистикалық бюллетені.» - №12, 2003ж.
27. «ҚР Ұлттық Банктің статистикалық бюллетені.» - №12, 2004ж.
28. «Экономика в школе, колледже и университете» - №2, 2006г – Рахымбаева Л.А. – Коммерциялық банктердегі депозиттік операциялардың ролі.
29. «Программа по депозитам» Каспийского банка – 2005г.
30. «Депозитная политика ЦентркредитБанка» – 2005г.
31. «Халық Банкінің депозиттік бағдарламалары» - 2005-ж.
32. «ТұранӘлемБанкінің депозиттік бағдарламалары» - 2006-ж.
33. «Депозитные продукты Казкоммерцбанка» - 2005-г.
34. «Депозитная политика Темирбанка» - 2005-г.
35. «Программы по депозитам Валют-Транзит Банка» - 2005-г.
36. «Аль-Пари» - №3, 2005г. – А.Д. Сапанова – Гарантирование (страхование) банковских вкладов в Казахстане. /36-38-б/
37. «Аль-Пари» - №4, 2004г. – Сагиндыкова Р.Т. – Страхование вкладов населения. /23-26-б/
38. «Банки Казахстана» - №3, 2005г. – Руднева Л.К. – Депозитные операций банков. /15-18-б/
39. «Банки Казахстана» - №2, 2004г. – Маженова Б. – Фонд гарантирует надежность вкладов. /19-22-б/
40. «Деньги и кредит.» – №6, 2002. – Виноградов А. В.. - Основные модели построения системы гарантирования вкладов в мире. /14-16-б/
41. «Банковское дело.» - №36 2002г. - Лепетиков Д. О - Как же будут гарантироваться вклады граждан. /21-23-б/
42. «Банки Казахстана» -№5, 2005г. – Лемешко Б.Г. – Гарантирование депозитов в РК. /16-18-б/
43. Ұлттық Банк Басқармасының қаулысымен бекітілген «Қазақстан Республикасы екінші деңгейлі банктерде кассалық операцияларды жүргізу Ережесі» - 15-қараша, 1999-ж.
44. «Қазақстан Республикасы банктерінде клиенттердің банктік шоттарын ашу, жүргізу және жабу тәртібі туралы Ереже» - 2-маусым, 2000-ж.
45. «Қазақстан Республикасындағы банктер мен банктік қызмет туралы» ҚР Заңы - 31-тамыз, 1995-жыл.
46. «Қазақстан Республикасы аумағында төлем құжаттарын пайдалану және қолма-қолсыз төлемдер мен ақшалай аударымдарды жүзеге асыру Ережесі» туралы ҚР Ұлттық Банк Басқармасының 2000-жылғы 25-сәуірде бекіткен №179 қаулысы.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
«Экономика және бизнес» факультеті
«Қаржы» кафедрасы
МАГИСТРЛІК ДИССЕРТАЦИЯ
Тақырыбы: Коммерциялық банктердің депозиттік операцияларын қалыптастыру ... ... ... ... ... магистратура бөлімінің магистранты
Рахимбаева Лаура Абилкасымовна
Сын-пікір беруші:
э.ғ.к., доцент Жоламанова М.Т.
ЕвразИР.
Ғылыми жетекші:
э.ғ.к., доцент Бохаев Д.Т.
Қорғауға жіберілді:
кафедра меңгерушісі,
э.ғ.к., доцент Ермекбаева Б.Ж.
Хаттама № __қаулымен __ ... ... ... ... ... ... теориялық негіздері.
6
1.1. ... ... ... мен ... ... ... ... ... мен ... ... операциялардың шетелдік ... ... ... коммерциялық
банктердің депозиттік операцияларының қазіргі жағдайы.
2.1. Банк ... ... ... ... ... ... іс-тәжірибесінің
депозиттік операцияларын бағалау.
49
2.3. ҚР ... ... ... ... ... Коммерциялық банктердегі депозиттік операцияларды
жетілдіру жолдары.
3.1. Коммерциялық банктердегі депозиттік операциялардың
хұқықтық ... ... ... және оның коммерциялық
банктердегі ... ҚР ... ... құралдары және оларды
жетілдіру ... ... ... ... Формирование и пути совершенствования депозитных
операций коммерческих банков Республики Казахстан.
Актуальность работы ... в том, что ... ... ... ... ... для осуществления активных операций
коммерческого банка.
Магистерская работа ... из 96 ... ... ... ... и 7 ... работы – определить пути совершенствования депозитных операций
коммерческих банков.
Исходя из этой цели определены следующие задачи:
- рассмотрение понятий и ... ... ... ... особенностей депозитного рынка Казахстана и зарубежа;
- современное состояние депозитных ... ... ... ... депозитных операций «Валют-Транзит Банка»;
- анализ деятельности Фонда ... ... ... по ... ... ... рынка
Казахстана.
Объекты исследования – виды, современное состояние и ... ... ... ... ... исследования – коммерческие банки, Фонд гарантирования
депозитов.
Методологические и теоретические основы работы – ... и ... ... по депозитным операциям. Были
использованы труды Ғ.С. ... Н.Н. ... У.М. ... ... ... работы – определено, что некоторые условия
депозитных операций ... ... ... ... ... ... ... В результате исследования полученные данные показали,
что дальнейшее совершенствование депозитного портфеля ... ... базу ... банка.
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасы екінші деңгейлі
банктеріндегі депозиттік операциялар жалпы банктік ... ... ... роль ... ... ұйым түрлерінің бірі ретіндегі
банктік мекеменің спецификасы оның ресурстарының көп ... ... ... ... ... ... есебінен құралатындығында
болып табылады.
Коммерциялық банктер шаруашылық ... ... ... ... коммерциялық және шаруашылық қызметін қамтамасыз ету ... ақша ... ... ... Қазіргі кезде ресурстарды
қалыптастыру мәселесі алдыңғы қатарға ... ... банк ... ... ... ... Банктік ресурстар оның иелігіндегі
және активтік операцияларды жүзеге асыруда қолданылатын ... ... ... ... ... табылады.
Коммерциялық банк кәсіпорындардың, ұйымдардың, мекемелердің, халықтың
және басқа да банктердің ... ... ... ... тартады.
Банктер тартатын қаражаттар құрамы бойынша әр түрлі ... ... ... түрлері – банктердің клиенттермен жұмыс істеу барысындағы тартқан
қаражаттары (депозиттер) және ... ... ... ... ... ... қаражаттары (депозит және жинақ сертификаттары)
болып табылады.
Банктің пассивтік операцияларды жүзеге асыру барысындағы ресурстық
базасын ... оның ... ... қатысты маңызды роль
ойнайды. Банктік ресурстардың негізгі бөлігі ... ... ... қалыптасатыны белгілі. Оның ... ... ... ... ... ... ... ресурстық потенциалды өсіру және пассивтерді ... ... оның ... ... ету ... өзекті мәселеге
айналады.
Диссертациялық жұмыстың мақсаты – коммерциялық банктің депозиттік
операцияларын ... ... ... ... ... ... мақсаттан шыға отырып, жұмыстың келесі міндеттерін
анықтаймыз:
- депозиттік операциялардың ... мен ... ... Қазақстан Республикасының депозит нарығы мен шетел тәжірибесіндегі
депозиттік нарықтың ерекшеліктерін анықтау;
- қазіргі ... ... банк ... депозиттік
операциялардың жүргізілуін зерттеу;
- «Валют-Транзит банкі» іс-тәжірибесінің депозиттік операцияларын
бағалау;
- депозиттерді сақтандыру Қорының қызметін талқылау;
- ... ... ... ... ... ... ... саясаттың банктердегі қолданылуын талдау;
- ҚР депозит нарығын жетілдіру ... ... пәні – ... ... ... ... ... қалыптасатын экономикалық қатынастар ... ... ... ... – ҚР ... ... депозиттік
операцияларың түрлері, қазіргі жағдайы және жүзеге асырылу механизмі ... ... ... және ... ... ... отандық және шетелдік экономистердің депозиттік ... ... ... туралы және оның тиімді қызмет етуінің экономикалық
дамудағы ролін сипаттайтын зерттеулері пайдаланылды.
Статистикалық және ... ... ... ҚР ... ... ... ҚР-ғы екінші деңгейлі банктердің есеп ... ... Ғ.С. ... Н.Н. ... У.М.Искаков, Б.Ж.
Ермекбаева еңбектері пайдаланылды.
Құқықтық негізіне ҚР «Банктер мен банктік қызмет туралы» Заңы, ҚР
Ұлттық Банктің нормативтік ... мен әр ... ... нұсқаулары
жатады.
Жұмысты жазу барысындағы зерттеудің ...... ... ... ... жүзеге асырып жатқан
депозиттік операцияларының кейбір ... ... ... ... ... ... ... мәліметтерге негізделгенде
депозиттік портфель сапасын әрі қарай жетілдіру арқылы ... ... ... ... ... ... өзгерту арқылы оның
жаңа түрі ұсынылады.
Автордың жеке үлесі – ғылыми зерттеудегі өзекті ойдың ... ... мен оның ... ... ... ... ... қатысуымен орындалды.
Жұмыстың құрылымы. Көлемі 97 беттен тұратын диссертациялық жұмыс
кіріспеден, негізгі бөлімнен және ... ... ... ... ... ... Бірінші тарауында банктердегі депозиттік операциялардың
теориялық негіздері, екінші тарауында ... ... ... депозиттік операцияларының қазіргі жағдайы
қарастырылса, ... ... ... банктердегі депозиттік
операцияларды жетілдіру ... ... ... ... ... және 7 сурет бар.
1. Банктердегі депозиттік операциялардың теориялық негіздері
1.1 Депозиттік ... ... мен ... дегеніміз не дейтін болсақ, бұл ... әр ... ... бар. ... ... ... ... С.Б. Мақыш оған келесідей анықтама берген: депозит –
бұл клиенттердің ... және ... ... ... ... бір ... және өздері пайдалана алатын ... ... ... ... ... ... бойынша депозиттік операциялар – бұл
банктердің ақшалай қаражаттарды салымдарға ... және ... ... ... ... ... ... табылады /1/. Ресей авторы
Колесниковтың айтуынша, депозит ( латынша depositum – ... ... – бұл ... ... банкке уақытша пайдалануға беру бойынша
экономикалық қатынастар ... ... ... ... ... ... З.С. ... депозиттің екіжақтылық сипатын атап көрсеткен.
Депозиттер салымшылар үшін ... ... ... ... ... чек
толтырып, оны циркуляцияға жіберуі мүмкін. Сол ... ... ... ... ... Олар ... үшін екі рольде көрінеді: бір
жағынан, ақша ролінде, екінші жағынан, пайыз әкелетін ... ... ... ... ... ... банкке сыйақы төлеу
шартымен белгілі бір мерзімге салған, сондай-ақ кез келген уақытта өздері
қолдана ... ... ... ... ... – кең ... түсінік, өйткені оған банктің
салымдарға қаражат тартумен байланысты барлық ... ... ... бұл ... ерекшелігі – банк мұндай операциялардың көлеміне
салыстырмалы түрде әлсіз бақылау жүргізеді. Себебі, салымдарға қаражат ... ... өзі ... Бұл ... тәжірибе көрсеткендей,
салымшы тек қана банктің төлейтін пайызына ғана емес, сондай-ақ тапсырылған
қаражаттардың ... ... ... да ... ... ... операцияларды ұйымдастыру келесі қағидалардың сақталуымен
жүзеге асырылады:
- пайда табу;
- ... ... ... үшін ... ... ... ... саясат жүргізу;
- депозиттік саясат пен активтердің табыстылығының ... ... ... ... ... ... ... көрсетулерді дамыту.
Уақытша бос ақшалай қаражаттарды мобилизациялау және оны капиталға
айналдыру қызметін атқара ... ... ... ... мен ... ... қабылдайды. Тартылған қаражаттарды банк заңды және ... ... ... ... Коммерциялық банктердің функцияларының
бірі есеп-айырысу – төлем механизмін қамтамасыз ету ... ... ... делдал бола отырып, банктер өздерінің клиенттері үшін әр түрлі
операциялар жүргізеді /3/.
Коммерциялық банктердің ... ... ... ... өте ... Нарықтық қатынастардың дамуына байланысты және
ескі банктік жүйе үшін ... бос ... ... ... ... ... болуы тартылатын қаражаттар құрылымын толығымен өзгертті
десе де болады.
Банктік ... ... ... ... ... ... ... екі топқа бөледі:
1) депозиттік қаражаттар;
2) депозиттік емес тартылған қаражаттар.
Тартылған ... ... ең көп ... ... ... банк үшін ... ... ресурс көзі болып табылады /4/.
Депозиттердің қолма-қол ақшамен салыстырғанда артықшылығы – ол
пайыздық сыйақы ... ал ...... ... ... азырақ пайыз әкеледі. Осы төмендетілген пайыз кездейсоқ ... бұл банк ... ... ... ... ... ... депозит
бойынша төлейтін пайызы өз қаражатын орналастырудан түсетін пайыздан төмен
болады. Бұл жерде екеуінің қатынасы – ¼ ... ... тек ... ғана емес, сондай-ақ банкке де пайдалы. Көптеген
депозиттер банкке ... ... ... мүмкіндігі бар. Содан соң банк
оны тиімді салаларға орналастырады. Депозиттер бойынша ... бен ... ... ... ... табысы болып табылады. Банктердің осы
табысты көбейтуге тырысуы ресурстық базаны көбейтуге ұмтылуына әкеледі.
Банктің ... ... ... оның ... ... ... мерзімі міндеттемелерінің мөлшері мен мерзіміне сәйкес келуі керек. Осы
ережеге сәйкес банктер ... ... ... несиелеу ресурсы
ретінде қолдана алмас еді. Алайда, ... ... бір ... ... ... ... ... ақша резерві тым көп болмауына
да болады. Сонымен қатар, көптеген ... ... ... ... ... резерв ретінде қолданылмаған қолма-қол ақша қаражаттары
банктің өтімділігін көбейтіп, несие беруге ресурс түрінде қолданылуы ... ... ... ... ... және пассивті болып
бөлінеді. Активті депозиттік ...... ... бос ақша
қаражаттарын басқа корреспондент-банктердегі шоттарда ... ... Олар ... өтімді активтері ретінде, яғни жалпы
активтердің өте аз бөлігін алады.
Пассивті депозиттік операциялар – ... ... бос ... белгілі уақытқа және пайыз төлеу шартымен тартумен байланысты
операциялар. Бұл операциялар көмегімен тартылған депозиттер пассив жағының
көп бөлігін ... және ... ... ... ... көзі ... ... және депозиттік емес ресурстардың
шоттарының әр ... ... Бұл ... ... ... ... ... деген клиенттер топтарының сұранысын қанағаттандыруға
және ... ... мен ... бос ... ... ... ... жағдай жасайды.
Экономикалық мазмұнына қарай депозиттерді мынадай топтарға бөледі:
1. талап етуіне дейінгі ... ... ... ... ... бағалы қағаздар.
Сондай-ақ, оларды мынадай белгілеріне қарай жіктеуге болады:
1. ... ... ... иелерінің категорияларына қарай;
3. қаражаттарды салу және қайтарып алу шартына қарай;
4. пайыз төлеу тәсіліне қарай;
5. банктің активтік ... ... ... ... ... ... иелерінің категорияларына байланысты депозиттік шоттар мынадай
түрге бөлінеді:
1. жеке тұлғалардың шоттары;
2. кәсіпорындар мен акционерлік ... ... ... ... ... ... қаржылық мекемелердің шоттары;
5. шетелдік азаматтардың шоттары.
Талап етуіне дейінгі депозиттер – салым иелерінің бастапқы талап
етуіне байланысты әр ... ... ... ... ... ақшаларын
алатын әр түрлі шоттардағы қаражаттар. ... ... ... ... есеп-айырысулар үшін қажет. Мұндай шотты ашуға ниетті ең алдымен
клиент білдіреді, себебі оған есеп-айырысып, төлемдер жүргізу қажет ... ... ... ... ... ... ақша түрінде, чекпен,
аударыммен, басқа да төлем құжаттарымен ресімделуі мүмкін /7/.
Қазақстан Республикасының банктік тәжірибесінде талап ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың және әр түрлі шағын
коммерциялық құрылымдардың ағымдық шоттарындағы ... ... әр ... ... тағайындалған қорлардың қаражаттары;
- есеп айырысудағы қаражаттар;
- жергілікті бюджеттер қаражаттары және олардың шоттарындағы қаражаттар;
- ... ... ... ... ... ... шоттарындағы қаражат қалдықтары.
Талап етуіне дейінгі депозиттік шоттардың артықшылығы олардың иелері
үшін ... ... ... ... Талап етуіне дейінгі
депозиттік шоттарға қаражаттар, шаруашылық және басқа да ... ... ... ... және ... – шот ... ... төленбейді немесе өте төмен мөлшерде
төленеді. Осылайша, талап ... ... ... ... ... қалыптасады:
1. ақша салу және оны алу кез ... ... ... ... ... шот иесі ... осы ... пайдаланғаны үшін пайыз түрінде немесе
комиссиондық ақы алып отырады;
3. банктер талап етуіне дейінгі ... ... ... сақтағаны
үшін өте төменгі деңгейде пайыз төлейді, кейде төлемеуі де мүмкін;
4. талап етуіне дейінгі депозиттер бойынша ... банк ... ... ... ... ... ... аударымдар
жасайды.
Талап етуіне дейінгі депозиттердің бір түріне контокорренттік шотты
да жатқызуға болады. Контокоррент ( итал. conto corrente – ... шот) ... ... ... ... барлық операциялары есепке алынатын бірегей
шот болып табылады. ... бір ... банк ... ... ... ... ... жүргізілетін барлық төлемдер
жүргізілсе, екінші жағынан – ... ... ... ... түсетін
қаражаттар орналастырылады. Осылайша, бұл – активті-пассивті шот болып
табылады. ... ... ... өз ... бар ... білдірсе,
дебеттік сальдо лкиент зайымдық қаражат алып, несие бойынша қарыз ... ... ... ... банк ... пайдасына пайыз есептесе,
дебеттік сальдо кезінде өзі берген несие үшін клиенттен ... ... ... ... шот иесі ... ... ... қарағанда жоғары
мөлшерлемемен есептеледі. Контокоррентті шоттар сенімді ... Шот иесі ... ... гөрі ... асып ... ... арнайы
құжат толтырмай-ақ банкпен келісілген шарт бойынша белгілі бір сомада несие
ала алады /8/.
Контокоррентті шотқа ұқсас овердрафты бар шотты ... ... ... ... ... пен банктің шартына сәйкес шот иесі шот ... көп ... ... ... Алайда, мұндай шот бойынша қарыз алу
сирек болады. ... бұл ... ... қалдық тән. Овердрафты бар шоттың
контокоррент шоттан айырмашылығы – онда бір мезгілде басқа шоттар да ... Ал, ... ... ... ... ... ... қатар, контокоррент шоттар шаруашылық субьектілер үшін ... бар ... жеке ... да ... ... ... дейінгі депозиттерге банктердің корреспонденттік шоттары
да жатады. Бір банктің басқа банктерде ... ... ... ... ... ... корреспондент банктердің осы банкте ашқан шоттары
лоро-шоттар деп ... ... ... ... ... кезінде жақтар осы шоттар бойынша овердрафтың болуын ... және ... ... ... ... мөлшері, мерзімі, пайыздық
мөлшерлемелері банктер арасындағы корреспонденттік қатынастар ... ... ... ... ... құрылуы банк
айналымында басқа корреспондент банктерден тартылған қосымша ... ... Ал, ... ...... ... болуын, яғни
корреспондент банкке несие бергендігін ... ... ... ... ... лоро және ... шоттар бойынша кредиттік сальдо банк
балансында ... ... ... ... ... көрсетеді.
Көптеген банктерде талап етуіне дейінгі депозиттер тартылған қаражаттар
құрылымында көп ... ... Бұл ... ... қалыптастырудың ең арзан
жолы болып табылады. Талап етуіне дейінгі депозит қаражатының жоғары
мобильділігіне ... бұл шот ... ... ... ... ... ... қаражатты кез келген уақытта алып кету ... ... ... өтімділігі бар активтердің болуын талап етеді. Сондықтан
банктер бұл шоттарға өте аз пайыз төлейді немесе тіпті ... ... ... ... ... ... ... қозғалмалылығына
қарамастан, оның ең төменгі қалатын сомасын анықтап, соны тұрақты несиелік
ресурсқа айналдыруға болады. Талап етуіне дейінгі ... ... ... «мерзімді депозитке» ауыстыруға болатын қаражат үлесін келесі формула
бойынша есептеуге ... * 100 ... А – ... ... шоттарға ауыстыруға болатын
қаражат үлесі;
Оср – бір жылдағы ағымдық шоттағы орташа қаражат қалдығы;
Окр – бір жылдағы ағымдық шот ... ... ... ... ...... ... бір мерзімге және
пайыз төлеу шартында орналастырылған клиенттердің уақытша бос ... ... ... түрі ... ала хабарлаудан кейін немесе мерзім бойынша
алынуы мүмкін. Мерзімді депозиттер чектің көмегімен ... ... ақша ... ... ... Егер мерзімге дейін бұл салымды
алатын болса, онда шот иесі айыппұл төлеуге ... ... ...... ... ... депозитке
қарағанда оларға міндетті резервтердің төменгі мөлшері белгіленеді.
Депозиттің бұл түрін алдын ала ... ... ... ... ... ... иесі ала ... Мерзімді депозиттерді чектер ... ... ... депозиттерді басқа шоттарға аударуға болады.
Мерзімді депозиттер мынадай түрлерге бөлінеді:
- меншікті-мерзімді депозиттер;
- алдын ала алуы ескерілетін мерзімді депозиттер.
Меншікті-мерзімді депозиттер ... ... ... ... 30 ... дейінгі;
- 30-90 күнге дейінгі;
- 90-180 күнге дейінгі;
- 180-360 ... ... 360 ... ... ... бойынша салым иесінен алдын ала хабарлау депозиті
бойынша міндетті түрде өтінішін ... ... ... беру ... ... ... және ... бойынша соған сәйкес пайыз белгіленеді.
Мерзімді депозиттердің мынадай ерекшеліктері болады:
- есеп ... үшін ... ... ... баяу ... ... ... төленеді;
- пайыз мөлшерінің ең жоғары деңгейі Ұлттық банк ... ... ... алу ... салым иесінің алдын ала хабардар етуі талап етіледі;
- бұл ... ... ... ең төменгі мөлшерде резервтер
белгіленеді.
Тағы бір кеңінен таралған ... түрі – ... ... белгіленген мерзімі жоқ, қаражатын алуда ескертуін талап етпейді,
салымның жоғарғы шегі шектелген, ... салу және алу ... ... ... ... үшін ... ... қосымша жұмыстарды талап етеді: операцияны
ресімдеу қиынырақ, кітапшаны жоғалту және ұрлатып алу ... сай ... ... ... ... және т.б. Компьютердің көмегімен жасалған ... шоты ... ... ... жинақ салымдарымен басқа салымдарды
ауыстыруға мүмкіндігі бар.
Мерзімді депозиттер және жинақ ... ... ... тұрақты бөлігін білдіреді /10/.
Жинақ салымдарының тұрақты мерзімі болмайды. Бұл салымдардың түрі
бойынша мерзімді депозиттерге қарағанда ... ... ... төленеді.
Жинақ салымдары жинақ кітапшалары негізінде толтырылады.
Жинақ салымдарының мынадай ерекшеліктері болады:
- ақшалай қаражаттар сақтауда тұрақты мерзімі болмайды;
- шоттағы ... ... ала алу ... ... ескерті талап
етілмейді;
- ақшаны шотқа саларда немесе ... ... ... ... ақшалай
қаражаттар қозғалысы көрсетілетін жинақ кітапшасының болуы талап
етіледі.
Елімізде жинақ ... тек жеке ... ғана ... ... ... ... коммерциялық емес ұйымдарға және іскер
фирмаларға ашыла береді.
Отандық банктік тәжірибеде жеке тұлғаларға ашылатын ... ... ... ... және мазмұнына қарай мынадай түрлерге
бөлінеді:
- мерзімді жинақ салымдары;
- қосымша жарна қосатын ... ... ... ұтыс ... ... ұтыс салымдары;
- мақсатты және ағымдық салымдар;
- алдын ала алуын хабарлайтын салымдар;
- валюталық ... ... ... ... ... белгіленетін және сол
мерзім өткенше алуға мүмкін емес ... ... ... жинақ
салымдарына басқа жинақ салымдарына қарағанда жоғарғы мөлшерде ... ... ... ... – бұл ... қаражатқа алдын ала
келісілген уәде бойынша үздіксіз ақшалай ... ... ... болатын
салымды білдіреді. Бұл шотта жинақталынған сома ... бір ... ... ... ... ... жалақы, зейнетақы, үздіксіз
төлемдерді ... үшін ... және ... ... Мұндай салымдар бойынша өте төменгі пайыз төленеді /11/.
Мерзімді депозиттер мен ... ... бір ... ... және
жинақ сертификаттарын жатқызуға болады.
Депозиттік және жинақ сертификаттары – салым иесіне белгілі мерзім
өткен соң тиісті ... және оған ... ... ... ... және оның ... ... қаражатының барлығын куәландыратын банк-
эмитенттің жазбаша куәлігі.
Депозиттік және жинақ сертификаттары ... ... екі ... ... атаулы сертификаттар;
- мәлімдеуші сертификаттар.
Атаулы депозиттік және жинақ сертификаттары салым ... ... Ал, ... сертификатта салым иесінің аты-жөні
көрсетілмейді, яғни оны кім иеленсе, сол қаражаттың иесі ... ... және ... ... сатылған тауарлар ... ... үшін ... ... төлем құралы немесе есеп айырысу
қызметін ... ... ... сертификаттар көбіне ірі сомада
шығарылатындықтан да, оларды заңды тұлғалар сатып алады.
Әлемдік ... ... ... ... ... ... бар:
- аударылатын;
- аударылмайтын.
Аударылмайтын депозиттік сертификаттар салым иелерінің ... ... ... соң ... ... ... сертификаттар басқа бір тұлғаларға ... ... ... арқылы өтеді.
Сонымен қатар, сертификаттарды басқа ... ... да ... Бір рет ... ... ... ... бойынша:
1. мерзімді;
2. талап етуіне дейінгі.
Өтелу шартына қарай:
1. Белгілі бір есеп кезеңі өткенге дейін біркелкі ... ... ... бар ... ... сертификат мерзімі біткеннен кейін төленетін сертификат.
Сертификатты өтеу үш түрлі тәсілмен жүргізіледі:
- сертификатты жаңадан шығару;
- салымның басқа түрлеріне немесе ... ... ... ... ... аудару арқылы;
- қолма-қол ақша түрінде (жеке тұлғалар үшін).
Сертификатты шығаратын банк ... ... мен ... ... Өз ... ... ... үшін келесі ... ... ... үшін ... пайыздық мөлшерлеме;
- салымшы үшін тиімді болатындай сертификаттың ең ... ... ... мөлшерлемені қайта қараудың икемді механизмі;
- стандартты шығарылу шарттары;
- ... ... мен ... ... ... етіп кепілдендіру;
- потенциалды сатып алушыларды ақпараттандыру, яғни ірі жарнама.
Жинақ ... жеке ... ... шығарылады. Жинақ
сертификатының мерзімі 1-3 жылға дейінгі мерзім ... ... ... тек жеке ... ... ... ... рұқсаты бар полиграфиялық кәсіпорындармен
дайындалады. Сертификат бланкінде шығарылу шарттары мен басқа да мәліметтер
орналасуы мүмкін, ... ... ... болуы талап етіледі:
• «депозиттік не жинақ сертификаты» атауы;
• шығарылу себебіне нұсқау;
• депозитті немесе салымды салу мерзімі;
... өтеу ... ... ... ... соманы банктің міндетті түрде қайтару міндеттемесі;
• депозит немесе салым ... ... ... ... пайыз сыйақысы;
• эмитент банктің атауы мен мекен-жайы;
• сертификаттың шығуына жауапты банктің екі тұлғасының қолдары және ... ... ... ... алу ... өтіп ... ... мұндай
сертификат талап етуіне дейінгі құжат болып саналады және банк оны алғашқы
талап ... ... ... ... ... және ... ... бұрын төлеуге ұсынылуы мүмкін. Мұндай жағдайда банк ... ... ... төменгі мөлшерде пайыз төлейді. Коммерциялық банктер
үшін бұл сертификат ресурсты ... ... яғни ірі ... бір ... ... ... депозиттік келісім-шартқа қарағанда сертификаттар келесідей
артықщылыққа ие:
- сертификаттардың таратылуы мен айналуында қаржы ... ... ... ... ... саны ... ... нарық жағдайында сертификат басқа тұлғаға сатыла алады, бұл
жерде оның иесі ... ... ... ... және банк ... жоғалтпайды;
- Депозиттік сертификат иелері салық салу кезінде көп табыстан айрылмайды.
Жинақ сертификаттары бойынша табысқа басқа ... ... ... ... депозиттерге қарағанда сертификаттардың кемшілігі –
банктің оларды эмиссиялауымен байланысты үлкен шығындарының болуы.
Осындай жағдайда, коммерциялық ... ... ... ... көзі ... ... ... қаражаттарды
жинақтауда, коммерциялық банктерден депозиттік саясатты белсенді түрде
жүргізе отырып, ... ... ... талап етіледі. Депозиттік
оперцияларды ұйымдастыру барысында коммерциялық банктер баланс өтімділігін
сақтай отырып, мынадай талаптарды ескеруі ... ... ... ... ... ... мен ... сәйкес келуі;
- депозиттік операциялар банк пайдасын ұлғайтуға немесе ... үшін ... ... ... ... ... ... процесінде мерзімді депозиттер
мен мерзімді салымдардың көбірек тартылуына ... ... ... ... ... өсіру мақсатында депозиттік операциялар түрлерін
ұлғайтып, қосымша қызмет көрсетіп, жеңілдіктер жасауға тиіс.
Қазіргі ... ... және ... шоттары банктер үшін ең тиімді
ресурс көзі болып табылады. ... ... ... үшін ... ... Банктік терминологияда «бір клиенттің банкі» ұғымы
пайда болған. Неғұрлым ірі кәсіпорындардың өз банкі бар. ... ... ірі ... клиенттерді тартып алатын жағдай көп
кездеседі. Бұл ... және ... ... ... ... өте ... болып келетінін көрсетеді. ... ... ... ... ... жеке ... ... /12/.
Банктік операция ретінде депозиттерді тартудың өзіндік құнын
төмендететін ... атап ... жөн. ... ... ... сәйкес салымдар мен депозиттер бойынша резервтік ... ... ... бойынша пайыздық мөлшерлеменің сондай шамаға өсетініне
әкеледі. Сондықтан, бұл нормативтер банктердің активтілігін ... ... ... салыстыратын болсақ, бұл норматив Германияда 2-5% құрайды, ... ... ... ... жоқ.
Ақша-несиелік көзқарас тұрғысынан төменгі резервтер екі ... Бір ... олар ... ... ... ... өзгерту
арқылы банк өтімділігін ұзақ мерзімді басқару аясында ұзақ мерзімді қаражат
мөлшерін түзеуге немесе банк ... ... ... ... ... ... ... резервтік мөлшерлеменің өзгеруі салдарынан банктердің
орталық банктегі салымдары не бір-бірімен ... не ... ... саясаты көмегімен өтімділік деңгейімен байланысты
операциялар, ... ... ... ... не толық
компенсациялануы мүмкін.
Екінші ... ... ... мөлшерлеменің жоғарылығы
банктердің орталық банк қаражатына сұранысын қалыптастырады. Осылайша, олар
орталық банк қаражатына ... ... ... ... ... ... әсер ... пайыздық мөлшерлемеге
де ықпал етеді. Резервтік мөлшерлеменің көтерілуі банк ернтабельділігін
төмендетеді. ... ... ... бұл ауыртпалықты клиенттерге
аударуға тырысады.
Келесі ... ... ... ... ... ... және ... механизмінің жоқтығын айтуға болады. Бұл мәселе ұлттық
валютаның жоғары инфляциясы кезінде өте өзекті болды, ... ... ... ... жүзеге асыруда кедергі болды.
Осының барлығы банктердің пассивтерді тартудағы саясатын өзгертуіне
себеп болды. Осылайша, ... ... ... ашу кезінде оған осы
шотпен пайдалану уақытына ... ... Бұл ... ... ... бола ... ... де бар. Мысалы, салым сомасын банк
белгілейді.
Депозит ... ... ие, ... оның ... ... ... кезде енгізіледі. Егер ол салынбаса, банк өзінің ... ... Бұл ... ... депозит деуге болады, өйткені
одан қаражат алу ... ... ... ... кезде ғана жүзеге
асырылады. Ол мерзімсіз болып саналады, бұл банкке қаражатты ұзақ мерзімді
несиелеуге ... ... ... ... өте төмен пайыз төленеді.
Кейбір банктер бұл депозитті кепілдік деп санайды, себебі салымшы
осының ... ... ... ... ала ... ... депозит есебінен
қызмет көрсету мерзіміне коммерциялық банктер тұрақты, ұзақ ... ... ... арасында ресурс тартудағы бәсекелестік күрестің ...... ... ... ... ... кезде банктер депозит
бойынша пайызды Салымдарды сақтандыру Қорының белгілеген ... ... ... жеке ... бойынша пайыздық
мөлшерлеме деңгейі салым мерзіміне, сомасына байланысты қойылады. ... ұзақ ... ... ... ... де ... ... табылады.
Сондай-ақ пайыз төлеу жиілігі де маңызды мәнге ие. Бұл жерде пайыз ... ... ... ... ... ... де жоғары болады.
Салымшыларды тарту мақсатында пайызды есептеудің әр ... ... ... ... ... ... жай пайыз жатады. Мұнда
есептеу базасы ретінде салымның соңғы ... ... ... ... түрі – ... пайыз болып табылады. Бұл
жерде есептеу ... ... соң ... ... ... есептеледі де, ол
салым сомасына тағы да ... ... ... ... ... ... жаңа ... қолданылады.
Салымшылар үшін соманың депозитте нақты болу ... ... ... ... ... тартымды көрінеді. Мұндай есептеу
тәртібі ... ... ... ... оны ... ... ... инфляциядан сақтану үшін пайызды алдын ала есептеп
беруді ұсынады. Бұл ... ... ... табысты салымды сала салысымен
ала алады. Егер келісім-шарт мерзімінен бұрын тоқтатылатын болса, ... ... ... ... ... артық төленген соманы қайтарып алады.
Кейбір банктер пайызды есептеу кезінде бір жылдағы нақты күнді алса ... 365 күн), ... ... ... ... (360 күн) ... да табыс мөлшеріне әсер етеді.
2. Қазақстан Республикасының депозит нарығының қалыптасуы мен
ерекшелігі
Депозит ... ... тек ... ортасынан бастап айтуға болады,
себебі сол кезеңде ғана қаражат жинақтауға нақты шарттар қалыптасқан. Осы
уақытта теңге бағамы ... ... ... айлық инфляция деңгейі
түсті, бюджеттен жалақы алатын адамдарға бірнеше ... ... ... ... Осы ... адамдар қаражатты жинақтау үшін тиімді салым түріне
талдау жасады.
Банктің депозиттік нарығы 1994-жылдың аяғында сезіле ... ... ... ... мөлшерлемелер позитивті болды.
Осы кезде банктерді ресурстар тартуға ... ... ... ... ... олар ... ... маңызды болып
табылады, ал жағдай өзгерсе болды, ... ... ... бұл ... ... ... ... Ресми мәліметтер бойынша
1994-жылдың соңында қолдағы қолма-қол ақша мен ... 5096,2 млн. ... ... ... ... ... бұл шамадан көп болды,
өйткені халық өз жинағын тез ... ... ... ... ... ... банктердің көңілін аулады, яғни депозиттерді тартуда бұл
бірінші себеп болды.
Халық осы ... өз ... ең ... әрі ... ... түрін
іздеді. Әр түрлі жоғары тәуекелдігі бар салым түрлеріне сенімі қалмаған
халық 1994-жылдың ... ... ... ... ... ... ... қаржылық ұйымдарға – банктерге ... ... ... ... Қазақстан қаржы нарығы дамып, шамадан тыс ... ... ... Бұл ... ... терең талдап, өзгерістер енгізуге
екінші себеп болды.
Сонымен қатар, бірқатар банктер потенциалды салымшыларды ... ... ... жасай бастағанын атап өткен жөн. Яғни, қаржы нарығында
банктер арасында салымшылар үшін бәсекелестік туындады. Бұл ... ... ... ... Бұл ... ... ... жүргізудегі үшінші
себеп болды.
Сондай-ақ, халық үшін салықтық жеңілдіктер де оң әсер ... ... ... ... ... сыйақыға салық төлемейді.
Дамыған банктік жүйеде банктер қаражат тартуда маңызды роль ойнайды.
Ірі әлемдік банктердегі пассивтерді талдау халық ... мен ... банк ... ... 70-80% құрайтынын көрсетті.
Ал, Қазақстандағы осындай көрсеткіш сол кезде тек 15-35% ... Бұл ... ... ... ... өз мүмкіндіктерін толық пайдаланбағанын
көрсетеді. Содан кейін банктер депозит нарығында неғұрлым белсенді ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасына сәйкес Ұлттық Банктің аукциондық ресурстары ... ... шешу үшін ... болды.
1994-жылдың соңына қарай банктер депозит түрлерін ... ... ... ... ... ... ойнатылды. Клиенттерге
арналған құжаттрадың дизайны өзгертілді. ... ... ... ... ... мәселеге айналды.
1994-жылдың аяғында инфляцияның түсуі банктің салымдар бойынша
пайыздық мөлшерлемесіне оң әсер ... Бұл ... банк ... салуды
тартымды етті. Қазіргі кезде банктер арасында ... ... ... ... ... олар ... ... қоры белгілеген
пайыздық мөлшерлемеден асып кете алмайды.
Ресми органдардың мәліметтері ... ... ... ... ... осы ... депозит нарығы біршама
көбейіп, салмақты болған. ... ... ... Агенттігінің
мәліметтері бойынша тек 1994-жылы ғана жеке және ... ... мен ... 8,8 есе ... 1995-жылдың 1-қаңтарына 7,7 млрд.
теңгені құрады. 1995-жылдың 1-ақпанына – 10,4 млрд. теңге, ... ... ... ... ... – 18,15 ... теңге және 1996-жылдың 1-
қаңтарына 21,2 млрд. теңгені құрады. Бұл көрсеткіштер депозит ... ... ... ... ... ресурс көздеріне қарағанда жоғары ... ... ... жүйедегі депозиттік пайыздық мөлшерлемелер
позитивті болды және салымшылар үшін тартымды көрінді. Оны ... ... 7,7 ... ... құрып, 1995-жылдың соңына 18,15 ... ... ... Осы ... ... ... депозиттерді
неғұрлым ұзақ мерзімге тартуға тырысты, алайда, банктердегі ... ... ... ... депозиттер мен қысқа мерзімді депозиттер
көп үлес алды. Сөйтіп, сол кездегі инфляцияның неғұрлым қалыпты ... мен ... ... ... қажеттігі банктерді
депозиттік нарықта неғұрлым белсенді орын алуға мәжбүр етті.
1995-жыл депозит нарығының әрі ... ... мен ... ... Осы жылы банктер неғұрлым жоғары сенімділік пен басқа салымдарға
қарағанда ... ... ... ... жоғары
болғандықтан, банктік жүйенің авторитетін қалпына келтіруге мүмкіндік
берді. Банктер ... ... ... үшін ... ... Бұл ... жарнама жүргізу мен депозиттер бойынша ... ... ... мөлшерлемелерді талдау коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... жыл
соңында олар өз беттерінше белгілегенін көрсетті. Бұл депозиттік және
банкаралық нарықтардағы ... ... әр ... ... ... қаражаттарын банкаралық нарықтағы пайыздық ... ... ... ... ... ... сыйымдылығы жоғары және
қымбат емес ресурстар нарығын қалыптастырды.
Депозиттік нарықты талдау 1995-жылы қаржы нарығының бұл ... ... ... ... куәландырады. Сондықтан,
банктердің ... ... ... ... сенімді және
диверсификацияланған банк атағы үшін күреске алмасты. ... бұл ... ...... ... пайыздық мөлшерлемелердің әр түрлі болуы.
Болашағы жоғары аймақтар, әдетте, жоғары пайыз қолданды.
1996-жылы қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемелердің
түсуіне әкелді. Пайыздық мөлшерлемелердің төмендеуі жыл ... ... ... ... ... ... ... банктер
депозиттік нарықтағы қызмет ... ... Оны ... ... ... ... бірге, банктік карталарды енгізу депозит нарығындағы
банктердің қызметінің перспективті ... ... ... ірі ... ... ... ... енгізе бастады. Клиенттерді
тарту үшін олар карточкалық шоттардағы қаражат қалдықтарына жоғары пайыздық
мөлшерлемелерді ... ... ... ... ... Депозиттерді тартуда банктер үшін эконмикалық түрде дәйекті
пайыздық мөлшерлемелер бекіту маңызды болып табылады. Яғни, бұл ... ... ... ... ... кезде банктер талап етуіне дейінгі депозиттерді тек жеке
тұлғалардан қабылдайды. Ол ... ... ... ... ... пайыз есептеу жүйесімен сәйкес ... ... ... ... ... көп ... ... Мысалы, ол бойынша
электрондық операциялар жүргізілмеді. Ал, ... ... ... талап етуіне дейінгі шоттар тәрізді ашыла отырып, шот ... ... ... Мысалы, көптеген банктер карточкалық шот
бойынша жалақы алатын ... сол ... ... ... ... ... Бұл автоматты түрде жүргендіктен, уақыт алмайды.
Несие қысқа мерзімге, яғни 1 айға ... ... ... ... ... отырады.
Кез келген мемлекеттің ... ... ... ... ... ... құрылымына институттар мен нарықтың
қаржылық ... ... ... ... ... ... ... мен тікелей қатысушылар – шаруашылық ... ... ... нарықтағы қаржылық институттар өз қызметін
жүргізу мақсатында салымдар тартатын ұйымдар болып ... ... ... ... ... ... бола отырып, Қаржы нарығы мен
қаржылық ұйымдарды реттеу мен қадағалау жөніндегі ҚР Агенттігі коммерциялық
банктер мен мамандандырылған несиелік ұйымдардың ... ... ... ... ... ... соның ішінде депозиттік нарықты да реттейтін ... ... мен ... ұйымдарды реттеу мен қадағалау жөніндегі ҚР
Агенттігі болып табылады. Негізінен, бұл ... ... ... Ал, одан бұрын коммерциялық банктер мен барлық қаржы ұйымдарын ҚР
Ұлттық Банкі қадағалап отырған.
Қазақстан Республикасының депозит ... ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қорларын, жеке
тұлғалардың депозиттерін ... ... ... ... Олардың
әрқайсысы өздігінше халық салымдарын қабылдап, олар бойынша заң жүзінде
операциялар жүргізеді. Әрине, бұл ... ... ... ең ... бар – ... ... болып табылады. Өз кезегінді,
депозиттер коммерциялық ... ... ең көп ... ... институттарға байланысты депозит нарығының құрылымын келесідей
көрсетуге болады /14/:
1-сурет. ҚР депозит нарығының институционалды құрылымы.
Деректер көзі: «Финансовые рынки и посредники» У.М. ... Д.Т. ... ...... 2005г
Банктердегі халық салымдарының өсуі несие қабілеттілігінің,
өтімділіктің, тұрақтылықтың және ... ... бір ... бірі ... ... Сондықтан, халық салымдарын кешенді және
жүйелі сақтандыру қажеттілігі обьективті болып табылады.
Бүгінгі таңда депозиттерді сақтандыру жүйесі (ДСЖ) дамыған қаржылық
инфрақұрылымы бар ... ... ... ... ДСЖ-нің негізгі үш
қатысушысы бар: банктер, салымшылар және ... ... ... ... ... ... 1999-жылдың қарашасында құрылған Қазақстан
депозиттерді сақтандыру Қоры жүзеге ... ... ...... ... ету, ... қорғау және халыққа сақтандыру
қағидаларын ақпараттандыру.
Қазақстанның ДСЖ-ін құру сызбасы ең жақсы халықаралық ... ... АҚШ, ... секілді елдерге сүйеніп негізделген. Құрылғаннан бері
ДСЖ халықаралық стандарттарға, сақтандырылатын депозиттерді ... ... ... өтеу ... ... және ... қарай
жақындатылып дамуда. 2003-жылдың сәуірінен бастап Қазақстан депозиттерді
сақтандыру Қоры 41 елді ... ... ... жүйелерінің
Халықаралық Ассоциациясының толыққанды мүшесі болды. Оған мүше болу Қордың
шетел ... ... ... депозиттерді сақтандыру
бойынша ұсыныстар ... және ... да ... шешуге мүмкіндік береді.
Шетел тәжірибесінің негізінде, бірақ отандық ерекшеліктерді де есепке
ала отырып құрылған қазақстандық депозиттерді сақтандыру ... ... оң ... ... 34 банк оның ... ... табылады. Соңғы
5 жылдың ішінде депозиттер көлемі шамамен 10 есеге өсті.
ДСЖ-нің негізгі міндеті – ... ... ... өтеу ... ... үшін Қордың төлем қабілеттілігін қамтамасыз ету
болып табылады. 2005-жылдың 1-қыркүйегіне Қор ... ... ... ... ... ал жеке ... салымдары бойынша өтеу резервінің
мөлшері – 8,6 млрд. теңгедей болды /15/.
Әрине, нарықтағы негізгі депозиттік институттары болып ... ... Олар өз ... 80%-ын ... ... есебінен
жүзеге асырады. Алайда, депозит нарығының жүйесінен парабанктік жүйе
ұйымдары – ... ... ... алып ... АҚ-мы 1993-жылдың сәуірінде «байланыстан» бөлініп шығып,
отандық экономиканың жеке сегменті болып қызмет етті. ... ... ... ... ... ... ... болып қайта
құрылды. Қазпоштаның депозиттік нарықтағы үлесі 0,41%-ды құрайды. Елдің
қаржы жүйесінің ... ... аз үлес ... ... ... ... ... банктің депозиттік қызмет көрсетуге лицензиясын салыстырмалы
түрде жақын ... ... ... табылады. Алайда, қазіргі таңда
депозиттік ресурстарды көбейту Қазпошта АҚ-ның басымды бағыттарының бірі
болып ... ... ... ... ... мерзімді салымдар
12-13% құрайды.
Қазпоштаның пошталық желісі 3371 бөлімді құрайды, соның ішінде 615-сі
қалаларда орналасса, 2756-сы ... ... ... Бұл ... ... ... жеке тұлғаларға өте жақын келеді.
Халықтың жинақтарын тартудағы Қазпоштаның саясаты сандық және сапалық
жағынан жоғары деңгейге жетуге, ауылдық аймақтарда лидерлік дәрежеге ... ... ... ... ... жаңа ... ... мен енгізуге үлкен көңіл бөлінеді.
Қазіргі кезде Қазпошта ауылдық территорияларды ... ... ... жүзеге асыру үшін банктер мен халық ... ... ... ... ... ... ... Қазпошта мен
Қазақстанның тұрғын үй-құрылыс жинақ банкінің арасында тұрғын үй-құрылыс
жинақтарын ... ... ... және ... беру ... ... /16/.
Халық салымдарын тартатын ұйым ретінде жинақтаушы зейнетақы қорларын
айтуға ... Олар ... ... бір ... жинақтай отырып,
ресурстарды құруда өздігінше маңызды роль ойнайды. ... ... ... ... жағынан көрнекті болып ... ... ... ... ... ... елдердің тәжірибесіне сүйене
отырып құрылған. Озық ... ... ала ... ... ... ... ... атқарады. Олардың жалпы активтерінің көлемі
жылдан-жылға көбеюде. Ал, оларды ... ... ... ... ... ... ... жүйесіне кірмейтін жинақтау-депозиттік
ұйымдар да белгілі-бір ... алу ... ... салымдарын тартады.
Олар депозит нарығында маңызды роль ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... зейнетақы
қорлары ашық немесе корпоративті болуы мүмкін. ... ету үшін ... ... ... ... ... Бұл ... Қазақстан Республикасы
шеңберінде жарамды болып табылады және ол тұрақты немесе уақытша ... ... ... ... ... көзделген:
1) міндетті зейнетақы салымдары – 10%;
2) ерікті ... ...... ... ... ... ... салымдар – жақтардың келісімі бойынша, бірақ
жұмысшының айлық табысының 10%-нан көп емес.
Жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... асыратын ұйым активтерге
орналастырады. Оның өз ережесі бар. Ол ... бұл ұйым ... ... ... қағаздарға 35%-дан кем ... ... ... қағаздарына 30%-дан көп емес, депозиттерге ... емес ... ... ... ... инвестициялық табыстың бір
бөлігін ұйым қызмет еткені үшін алса, бір бөлігін ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы салымдары
өсіп отырады. Әрбір салымшы өз шотын бақылап ... ... яғни ... ... қоры жыл ... ... жері ... шот выпискасын
беруге міндетті. Выпискада салымшының нақты ... ... мен ... ... табыс мөлшері жазылады.
Қазіргі кезде Қазақстанда 14 жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... ... келесі кестеден көруге болады: (1-
кесте)
1-кесте
2005-ж. соңындағы барлық зейнетақы жинақтары*
|Атауы ... ... ... ... ЖЗҚ |156839921 ... ... ... Үміт ЖЗҚ ... ... ... ЖЗҚ ... ... АМРО – ... ... ... | ... Қоры ЖЗҚ ... ... ЖЗҚ ... ... – ДЕМ ЖЗҚ ... ... ЖЗҚ ... ... ЖЗҚ ... ... ЖЗҚ ... ... ЖЗҚ |9511455 ... ЖЗҚ |9279637 ... Қонаев атындағы ЖЗҚ |2152692 ... ... ... ... ... ... ... түрлері бар.
Әрбір институт заң шеңберінде тартылатын депозиттердің шарттарын дербес
анықтауға құқылы. Яғни, оның көптүрлілігін, ... ... ... ... ... әр ... жеке ... арқылы өзі
тағайындайды. Бұл бағдарламалар әр субъекттің өз Басқармасымен анықталып,
бекітіледі. Алайда, олар ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы депозит нарығының
құрылымы жан-жақты, ауқымды болып табылады.
Жоғарыда аталып кеткендей, қазақстандық ... ... ... және ... ... ... депозиттер бар. Егер аталған депозиттерді
жеке-жеке нарық дейтін болсақ, онда олардың әрқайсысының құралдары ... ... ... ... ... негізгі құралдарын көруге
болады (2-сурет):
2-сурет. Қазақстандағы депозит нарығының сегменттері.
Деректер көзі: «Финансовые рынки и посредники» У.М. ... Д.Т. ... ...... ... динамикалық жүйе бола отырып, ҚР депозит нарығы ... ... ... ... ... ... ... өз мүддесін жүзеге
асыруға тырысқан ... ... ... ... ... ... ... ағымдармен жүреді.
3. Депозиттік операциялардың шетелдік тәжірибесі
Депозиттік операциялардың негізгі мәні, әрине, барлық жерде бірдей
болып табылады. ... ... ... ... ... ... ретінде
шықса, банк салымшылары депозитті сатушылар болып есептеледі. Банктер
депозиттерді ... ... ... үшін оларға сұраныс қалыптастырса,
салымшылар капиталға ұсынысты қалыптастырады.
Америка Құрама Штаттарында жергілікті ... мен ... ... депозиттер деп атайды. Олардың кейбіреулері пайыз
әкелетін депозиттер категорисына ... ... ... ... ... елеулі көтеретін болғандықтан тартады. Талап етуіне
дейінгі депозиттер мен ... ... ... ... ... ... жатады, өйткені олар айырбас операцияларын
жүргізу құралының қызметін атқарады. Чектік депозиттер ... ... ... ... ... ірі клиенттер өз қаражатын депозитке сала отырып,
неғұрлым көп пайыздық сыйақы ала алса да, оны ... ... ... ... ... пайыздық сыйақы алады. Жинақ және қысқа мерзімді
салымдар тікелей ... ... ... да, олар ... өтімділік
деңгейін жоғары ұстауға мүмкіндік береді.
Банктер көбінесе өздерінің негізгі салымшыларымен өте жақын байланыс
орнатады. Бұл ... ... үй ... да ... ... ... салымшылар банктен траст-операцияларын ... ... ... ... ... ... ... немесе ақшалай
қаражатын неғұрлым қауіпсіз салымға салуға байланысты кеңес беруін өтінеді.
Тіпті клиенттері өте көп ... ... ірі ... ... ... банкіне» байланып қалады. Өте аз адамдар ғана банктерін жиі ауыстырады.
Келесі суреттен негізгі депозиттердің маңызды ... ... ... (3-
сурет):
АҚШ-тағы депозиттердің негізгі түрлері*
Чектік депозиттер ... ... ... ... Нау-шоттары ... Ақша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... «Деньги, банки и денежно-кредитная политика», Эдвин Дж.
Долан, - Санкт-Петербург,1994г.
Чектік депозиттер өте ыңғайлы болып табылады, өйткені олар ... ... ... ... ... ... дерлік американдық фирмаларда
өздерінің чек шоттары бар.
Алайда, чектік депозиттер ... есеп ... ... ... ... банктер осы шоттарды қолдануға белгілі-бір
төлемақыларды ... Бұл ... ... депозит мөлшері мен бір айда
толтырылатын чектер санына байланысты өзгереді. Сонымен қатар, ... егер ... өз ... бір ... ... жеткілікті мөлшерде қаражат
қалдыратын болса, төлемақы алмауы да мүмкін.
Қазіргі кезде көптеген чек депозиттері ... ... ... ... Талап етуіне дейінгі депозиттер;
5) Нау-шоттары.
Осы депозиттермен қатар көптеген банктердің баланстық есеп беруіне
«куәландырылған чектер және банк ... ... чек» деп ... ... Банк ... ... ... ол сонда көрсетілген соманы шешіп
алады да, оны жеке шотта сақтайды. Сонымен қатар, банктің қызметкері ... ол ... осы ... ... ... ... ... депозиттер – пайыз төленбейтін чек депозиті
болып табылады. 1933-жылы Конгресс чек ... ... ... ... салды.
Шаруашылық субьектілер қаражаттарын талап етуіне дейінгі депозиттерде
ұстайды және оларға пайыз төленетін нау-шоттар ашуға болмайды. ... көп ... ... ... ... ... ... себебі банктер
бұл бойынша нау-шоттарынан гөрі аз комиссия белгілейді. ... өз ... ... ... ... ... Ол ... банктер шоттағы қаражаттарды инвестициялық ... ... ... ... Ал, шот бойынша чек толтырылатын
болса, банк автоматты түрде қаражаттарды қайтадан шотқа ... ... – бұл ... ... ... ... депозит
болып табылады. 1973-жылы Конгресс Массачусетстегі және ... ... ... ... ... ... емес ... ашуға рұқсат берді. Ал, 1981-жылы Конгресс осындай шоттарды
басқа ... ... ... ... ... бұл ... ашуға хұқық алуына олардың жинақ
банктерімен бәсекелестік құруға мүмкіндігінің ... ... ... Нау-шоттар
автоматты түрде аударылатын шоттардың орнын басты. ... олар ... ... ... да, оларға резервтік талаптар төмен болды.
Кейіннен олар чек депозиттері ... ... ... олар ... ... талап етуіне дейінгі депозиттерге қойылатын талаптар
секілді болды.
Жинақ ... ... ... ... ... ... – жинақ
кітапшаларындағы шоттар, жинақ салымының жағдайы көрсетілетін шоттар және
ақшалай нарықтағы депозиттік шоттар. ... ... ... ... мөлшерлеме өте сирек өзгереді.
Жинақ кітапшаларындағы шоттар минималды баланстық қалдықтың ... ... ... қай ... ... одан ... ... ала алады.
Заң бойынша банктер салымшалардан белгілі-бір соманы алатынын алдын ала
хабарлауын ... ете алса да, олар бұл ... көп ... қаражат салу немесе одан қаражат алу кезінде салымшылар жинақ
кітапшасын ... ... ... деп ... ... ... 1000
доллардан төмен баланстық қалдықтың болуын сақтау үшін ... бір ... ... ... ... аақша алуға белгілі бір төлемақы белгілейді.
Жинақ салымының ... ... ... ... да ... ... Олар жинақ кітапшаларындағы шоттар тәрізді функциялар атқарады.
Бұл шот түрінің ... ...... ... ... ... арқылы қызмет көрсетілетін клиенттерге өте тиімді.
Ақша нарығының депозиттік шоттары алғаш рет 1982-жылдың желтоқсанында
енгізіліп, жинақ ... жаңа түрі ... ... ... ... жинақ кітапшаларындағы шоттармен ұқсастығы көп, алайда бұл депозит
түрі бойынша пайыз апта ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Сонымен қатар, жинақ кітапшалары
да қолданылмайды. Салымшы бұл ... қай ... ... ... ала ... бұл ... ... бір мерзімі болмайды. Алғашында ақша нарығының
депозиті бойынша 2500 доллар ... ... ... белгіленген, бірақ
бұл талап 1985-жылы 1000 долларға түсіп, 1986-жылы тіпті алынып тасталған.
Ақша нарығының ... ... ... ... нарық шарттарының
өзгерістеріне өте сезімтал болып табылады. Әр банк бұл депозит ... өзі ... ... ... ... әр банкте әр түрлі
болады.
Ақша нарығының депозиттері салымшыларға ... ... ... ... ... Жүргізілген зерттеулер бұл шоттың мәміле жасау
үшін емес, жинақтау үшін ... ... ... ... жеке ... да, ... да аша алады.
Банктер корпорациялар ашқан ақша нарығының депозиттеріне резервтер құрса,
жеке тұлғалар ашқан депозиттерге құрмайды.
Ақша ... ... ... ... ... ... болуы банк менеджерлеріне осы шот категориясы ... ... ... ... ... ... депозиттерге келетін болсақ, олардың жинақ депозиттерінен
айырмашылығы – депозит мерзімінің болуында. Әдетте, салымшылар одан белгілі-
бір қаражат сомасын ... ... ... ... сол үшін олар ... Ірі ... ... депозиттер негізгі депозиттер ретінде
қарастырылмайды. Аз мөлшердегі ... ... 100 000 ... ... ... ... Бұл депозиттің иесіне салынған сомасы, пайыздық
мөлшерлеме, өтелу мерзімі және басқа да шарттар көрсетілген ... ... осы ... ... 91 күн, 6 ай, 1 жыл, ... 2 жыл, 3 жыл ... 5 жыл ... ... ... ... 500 ... 1000 ... немесе 2500 доллар құрайды.
Алғашында мерзімді депозиттердің ең жоғарға пайыздық ... ... ... ... ... соң ... бұл тәжірибеден бас
тартты. Өйткені, банктерге басқа ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берілді. Ақша нарығының жаңа
өзара қорлары ... мен ... ... ... ... ... жағынан, реттеуден бас тарту мақсаты – үкімет ипотекалық қорлардың
тозуын тоқтатқысы ... ... ... ... ... ... өсіп,
жинақ және мерзімді депозит мөлшері ... ... ... ... орын ... ... шоттардан басқа жеке зейнетақы шоттарын да атап
өтуге болады. ... ... ... ... ... және ... қатар өздерінің ақшалай қаражаттарын пайыздық ... ... ... ... ... ... беретін басқа да
қаржылық активтерге салатын болды. Бұл салымдар жеке зейнетақы шоттары ... ... бұл ... ... ... ... салынбады да, жеке
тұлғалар өз ... бір ... ... ... еді. Алайда, 1986-
жылы Салық Реформасы туралы Заң мұндай ... ... бір ... ... көп ... бар ... қаражатының көп бөлігін жасыра алмайтын
болды.
Жоғарыда айтылған депозит ... ... ... ...... ... Қазынашылығы мен үкіметтің басқа да органдарының
депозиттері кірмейді. Штаттардың үкіметтері мен басқа да жергілікті ... ... ... жеке тұлғалар мен фирмалардың депозиттері тәрізді
салымдары болады. Коммерциялық банктер мен жинақ ... ... ... етуіне дейінгі депозиттерді пайыз әкелетін талап етуіне дейінгі
вексельдерге айналдырған.
Жергілікті фирмалар коммерциялық банк арқылы федералды табыс ... ... ... ... ... ... ... кезде бұл
қорлар бірден талап етуіне дейінгі ... ... ... АҚШ-тың жинақ облигацияларын АҚШ-тың ... ... ... олар осы облигацияларға төленетін төлемдерді ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемесі АҚШ
үкіметінің бағалы қағаздарының пайызына байланысты өзгеріп отырады. Пайызды
төлеуге кеткен ... ... жабу үшін ... ... ... құрудан босатылады. Сондай-ақ, банктер ... ... үшін ... ақы ... ... ... ... үшін
төлемақы алады /17/.
Аталған депозиттерді сақтандыру мәселесі 1829-жылы жеке штат
деңгейінде ... ... ... ... бұл 14 ... байқалды. Алайда,
бұл талпыныстар сәттілікпен аяқталмады. 1907-1908жж. қаржы нарығындағы ақша
дағдарысынан туындаған қаржылық ... ... ... ... ... Конгресс
ақша эмиссиясын бақылау механизмін жасап, салымдар бойынша ... ... ... ... ... ... Федералды
резервтік жүйе туралы Заң бойынша ... ... ... Ал, ... ... қызмет туралы Заң қабылдады. Ол депозиттерді ... ... ... ... Қазіргі кезде бұл қор 100 000
доллар сомасын кепілдендіреді. Банктер мен ... ... ... ... ... премиясын береді. Қазіргі кезде
коммерциялық банктер, ... ... ... ... ... әр ... үшін 0,23% төлейді.
Басқа елдердегі тәрізді Англияда да банк ... ең ... ... ... Депозиттер барлық елдерде ұлттық және ... ... ... ... банкі оларды ... және ... ... депозиттер» деп бөледі. Жалпы, шоттарды
ағымдағы шоттар, депозиттік шоттар, инвестициялық депозиттік шоттар ... ... ... ... ... ... ... депозиттер тәрізді
пайыз төленбейді. Ал, кейбір аударымдық т.б. операциялар үшін комиссиондық
төлемақы алынады /18/.
Клиенттер қаржылық операцияларды жүргізуде өте ... ... ... өз ... ... ... көп ... пайыздық сыйақы
берілетін шоттарда қалдыруға тырысады. ... ... көп ... ... шоттарда сақталады. Бұл салымдар
бойынша ... ... ... ... Ол ... 2-4% ... болып табылады. Депозиттік шоттар бойынша
чектік кітапшалар қолданылмайды және ... ... ... ... банк шығындарын үнемдейді де, пайыздық төлемдердің ... ... ... ағымдағы шоттарға қарағанда неғұрлым тұрақты болып
табылады, өйткені олар жинақтау және сақтау үшін ... Бұл ... ... ол ... бір апта ... алдын ала айтылып қойылады. Бірақ,
банктер бұл талапты көп сақтамайды.
Инвестициялық ... ... ... ірі ... ... келген
клиенттерге ұсынылады. Әдетте 10 000 фунт стерлинг талап етіледі. Сонымен
қатар, бұл ... ... ... ... ... мөлшерлеме қойылады.
Салым мерзімі белгіленеді, ол әдетте 1 айдан 2 жылға дейін болады. Пайыздық
мөлшерлеме депозиттің барлық мерзіміне бекітілген ... ... ... қаражаттар банкке белгісіз мерзімге салынуы мүмкін. Бірақ, белгілі бір
мерзім кезеңі көрсетіледі. Кезең ұзақтылығы 1 күннен ... айға ... ... аталған депозиттік шоттармен қоса депозиттік сертификаттар
да шығарылады. Олар не фунт стерлингте, не АҚШ ... ... ... сертификаттар 50 000-нан 500 000-ға дейінгі сомаға
рәсімделеді. Олардың мерзімі 3 айдан 5 жылға ... ... ... ... ... ... ... табыс алуға және кез келген
уақытта оны қайталама нарықта ... ... ... ... ... ... ... депозиттерді сақтандыру қоры банк класына ... мүше ... ... ... ... Жарнаның ең
төмен мөлшері 10 000 GBP құраса, ең жоғарғы мөлшері 300 000 GBP ... ... ... жарна мөлшері көтерілуі мүмкін. Алайда, олардың ең
жоғарғы мөлшері барлық сақтандырылған депозиттердің ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Ол
басқарушыдан, оның орынбасарынан және Англия Банкінің бас ... ... ... ... үш ... және мүше ... бірнеше
директорлары бар.
Қазіргі кезде Англияда салынған соманың тек ¾-і ғана сақтандырылған.
Компенсацияның ең үлкен мөлшері 20000 GBP ... ... ... ... 0,3% ... емес мөлшерде белгіленген. ... ... ... мүше болу міндетті болып саналады.
Ал, Германиядағы депозиттерді сақтандыру жүйесіне келетін болсақ, ХІХ-
ғасырдың соңында ... ... ... ... ... ... емес ... құрды. Бұл қазіргі қызмет етіп жатқан
жүйенің негізін құрады. Банктерді бақылау ... ... ... ... бағынышты болды. Бұл облыстағы ... ... ... ... ... ... ... және
кооперативті мекемелерде туындады да, кейіннен ғана кредиттік банктерде
пайда ... ... ... ... ... ... ... жүйесі 1987-жылы іске қосылды. Содан бері оған аса
маңызды өзгертулер енгізілген жоқ. Ресми ... ол ... ... ... онда ... ... ... қолданылады. Германияда салымдарды
қайтаруды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ... кепілдендіру жүйесі
сақтандыру принципінде құрылған.
Германияда банк салымдарын сақтандыру қорларының тармақталған желісі
бар:
• жеке ... ... ... ... қоры;
• жинақ кассаларының депозиттерін сақтандыру қоры;
• кооперативті банктердің сақтандыру қоры.
Германияның орталық ... ... ... салымдарды сақтандыру
жүйесіне тікелей ықпал етпейді. Жеке меншік ... ... ... Несиелік істі қадағалау бойынша Федералды Ведомствоның
генералды лицензиясы бар және неміс банктері аудиторларының Одағына ... жеке ... ... ... қатыса алады.Банкаралық салымдардан
басқаларының барлығы дерлік ... ... ... өз басшылары мен құрылтайшыларына қатысты банк міндеттемелері;
• Қадағалау кеңесі мүшелерінің банкке талаптары;
• жоғарыда айтылған тұлғалардың ... ... ... ... ... депозиттерін сақтандыру қоры бір салымшыға
келетін сақтандыру сомасын біршама жоғары белгілеген – ... ... ... 30%-ға ... ... ... ... үшін банктік
ассоциация 9 адамнан тұратын арнайы комитет құрады. Олар банктерге көмек
көрсету туралы шешім ... қор ... ... ... ... ... кенеттен бір реттік салымдардың мөлшері туралы шешім
қабылдайды, қор қызметі туралы қаржылық есеп беруді ... қор ... ... банктер мүшеліктен алынып тасталады:
• қорға қажетті ақпаратты тапсырмау;
• белгіленген ... ... ... ... ... жасанды кедергі болу;
• банктік ассоцияциядан Қадағалау кеңесінің ... ... ... ... ... сомасының мөлшері туралы жалған ақпарат
беруі;
• банктің қорға мүше екенін ашық түрде жарнамалау;
• қор ... ... ... ... банк қор мүшелігінен шықса, ол банктік ассоциациядан бірден
шығады және ... ... ... ... сақтандыру қоры
салымшы мүдделерін қорғаудың қосымша құралы болып ... ... ... ... ... кассаларының пассивтері емес, активтері алынады,
өйткені егер бір жағдай болып ... ... қор ... ... ... ... жабуға кетеді. Аймақтық қорлардың жалпы
көлемі жинақ кассалары клиенттерінің ... ... 3% ... Жеке ... ... ...... кассаларында
бірнеше сақтандыру қоры болады.
Жинақ кассаларының қорғау жүйесінің тағы бір элементі – банктік емес
салымдардың 1% мөлшерінде құрылатын жер ... ... ... ... ... ... құру үшін жер банктері жалпы көлемі 50%
болғанша дейін жыл сайын клиент салымдарының 1% мөлшерінде ... ... ... ... ... бойынша 1995-2004 жылдар
аралығында депозиттерді сақтандыру жүйелері бар елдер саны бірден өсті.
Қазіргі ... ... ... ... ... жарнасының мөлшері банк
саясатының тәуекелділік деңгейіне байланысты. Көптеген қорлар ... ... ... ... ... да, ... ... мемлекеттің
қолдауымен қызмет ететін жүйелердің де саны өсуде. ... ... ... ... бар ... саны 50-ге ... 1999-жылы
депозиттерді сақтандырудың кодталған жүйесі бар 68 елдің 52-інде бұл ... ... ... ... ... кезде кепілдендіру жүйесі бар елдер
саны 73-ке жетті (2-кесте).
2-кесте
Депозиттерді сақтандыру жүйесі бар елдер саны*
|Аймақ |Жалпы саны ... ... бар ... |
| | ... | ... |
| | | | ... ... |1995 |2005 |1995 |
| |1995ж |2005ж |1995ж |2005ж |1995ж |2005ж ... |0 |1 |0 |6 |4 |3 ... |1 |0 |2 |1 |4 |8 ... |7 |10 |5 |12 |7 |12 ... |1 |0 |0 |2 |0 |1 ... | | | | | | ... |0 |2 |4 |2 |6 |11 ... |9 |13 |11 |23 |21 |35 ... ... ... Казахстана», №6 2005г
Банктік депозиттерді сақтандыру тәжірибесі жүйенің жалпы жақсы қызмет
етіп ... ... ... ... ... ... ... болып
табылатынын көрсетті. Ал, егер жалпы банктік дағдарыс жағдайы туындаса,
сақтандыру заң жүзінде көрсетілген барлық міндетін ... ... ... ... АҚШ пен ... ... ... кезеңінде орын
алған. Депозиттерді сақтандыру жүйесінің ең көп айтылатын мақсаты – ... ... ... дағдарысты тойтару – шын мәнінде мүмкін емес.
Ірі банктік дағдарыс ... ... ... ... ... олардың
депозиттерін толық кепілдендіруді көздейді, ал сақтандыру ... ... ... ... ... сақтандырудың әмбебап механизмі жоқ,
алайда, ол әрбір өркениетті елдің маңызды құрамдас бөлігі ... ... ... ... коммерциялық банктердің депозиттік
операцияларының қазіргі жағдайы
1. Банк жүйесіндегі депозиттік операцияларды талдау
Екінші деңгейлі банктер өз ... бір ... ... мен ... ... бос ақшалай қаражаттарын тартатын болса,
екінші жағынан, бұл қаражаттар есебінен ... ... ... ... ... әр түрлі қажеттіліктерін қанағаттандырады. Банк
қызметінің жүзеге ... үшін ... ... ... қажетті
банк ресурстары жинақталады. Осының есебінен банк өзінің маржасын алады.
Осыған ... ... ... ... көп болса, банктің
алатын пайдасы да көп болмақ /23/.
Ресми мәліметтер бойынша 2005-жылдың соңына ... ... ... ... 1377091 млн. ... жеткен /24/. Салыстыру үшін 2005-
жылы мемлекет бюджетінің кірістері 1128444 млн. теңге құрады. Яғни, банктік
салымдар – ... ... ... ... өте үлкен күш болып табылады.
Олардың 2001-жылмен салыстырғандағы өсімі – 68,2%-ды ... ... ... ... ...... өссе, шетел валютасындағы салымдар
56,57%-ға көтерілген. Ал, ұлттық валютадағы банктік емес заңды ...... ... осы ... жеке ...... ... Шетел валютасындағы банктік емес заңды
тұлғалардың депозиттері – 61,66%-ға көтерілсе, жеке ... ... ... ... ... ... ... депозиттері.*
(млн.тг., кезең соңына)
| |2001ж. |2002ж. |2003ж. |2004ж. |2005ж. ... ... |437941 |455543 |731167 |1039348 |1377091 ... ... | | | | | ... Ұлттық валютада, |171428 |165785 |386735 |604784 |763474 ... | | | | | ... ... емес |121497 |110311 |259132 |351979 |454736 ... ... | | | | | ... жеке ... |49931 |55474 |127604 |252805 |308738 ... ... ... |289758 |344432 |434563 |613617 ... | | | | | ... банктік емес |131609 |144285 |136665 |253484 |343291 ... ... | | | | | ... жеке тұлғалардың |134903 |145473 |207767 |181079 |270326 ... ... ... ... ... бюллетені», 2001-2005жж.
2002-жылы 2001-жылмен салыстырғанда барлық ... ... млн. ... ... /25/. Ал, ... ... қарағанда 60,5%-ға
275624 млн. теңгеге жоғарылаған /26/. 2004-жылы 2003-жылмен салыстырғанда
42,15%-ға 308181 млн. ... ... ... ... ... 337743 млн. ... көтерілген /27/. Көріп тұрғанымыздай,
депозиттер қарқынды өсіп ... ... ... ұлттық валютадағы салымдар шетел
валютасындағы ... ... ... аз ... ... ... ... көтерілген. Мысалы, 2001-жылы ұлттық валютадағы
депозиттер мен шетел валютасындағы ... ... ... ... 39,14% және 60,86%, ... 36,39% және 63,61%
болса, 2003-жылы 52,89% және 47,11%, ... 58,19% және 41,81%, ... 55,44% және 44,56% ...... бірден бір қайнар көзі ... оның ... көп ... банк қызметінің жақсы жүріп
жатқандығын айқындайды. Депозиттердің көп бөлігін жеке ... ... оның ... өте зор ... табылады. Жалпы,
Қазақстан Республикасындағы жеке тұлғалардың салымдары бойынша депозиттер
нарығының банктердегі құрылымын келесі суреттен көруге ... ... ҚР ... ... ... үлесі.
Деректер көзі: Статистика Агенттігінің мәліметтері бойынша
Жеке тұлғалардың салымдарын сақтандыру Қорының пайда болуы ... ... ... бір ... ... ... өсу қарқыны заңды
тұлғалар салымдарының өсу қарқынынан жоғары болды. Келесі кестеден ... ... ... өзгеру динамикасын көруге болады:
5-кесте
Қазақстан Республикасындағы кейбір екінші деңгейлі банктердегі халықтың
салымдары.*
(млн.тг., кезең соңына)
|№|Банктің атауы ... ... ... ... |Мерзімді депозиттер |
| | | ... | |
| | |2001 |2002 |2003 ... ... |Халықтық-с|3,12,18,24| ... ... ... мерзімі |
|Банкі |тандарт |, ... ... ... ... |
| | |ай. | ... және ... ... |
| | | | |алу ... жоқ. ... ең |
| | | | ... ... ... және ... | | | ... үшін 15000 теңге, 100 АҚШ|
| | | | ... ... 100 ... басқа |
| | | | ... 2000 ... 20 АҚШ |
| | | | ... ... 20 ... |
| ... ... мақсатында ашылады. |
| ... ... ... ... мүмкіндік |
| | |0 ай. | |бар да, ... ... ... |
| | | | |жоқ. ... бойынша ағымдағы |
| | | | ... ... шот ... |
| | | | ... ең ... мөлшері Алматы|
| | | | ... ... ... үшін 15000 |
| | | | ... 100 АҚШ ... ... 100 |
| | | | ... ... ... 2000 ... | | | |20 АҚШ ... ... 20 ... |
| ... ... ... ... Сыйақы |
| |алалар |8, 60 ай | ... ... ... ... |
| ... | | ... ... толықтыру |
| | | | ... бар, ал ... алу |
| | | | ... қарастырылмаған. |
| | | | ... ең ... ... ... | | | ... ... ... үшін 15000 |
| | | | ... 100 АҚШ ... ... 100 |
| | | | ... басқа аймақтарда 7000 теңге,|
| | | | |50 АҚШ ... ... 50 ... |
| ... ... | ... ... жасы 50-ден |
| |ейнетақы-л|13 ай. | ... ... ... Салымды |
| |ық | | ... ... бар, ... |
| | | | ... болмайды. Салымның ең |
| | | | ... ... 2000 ... 20 ... | | | ... немесе 20 евро. Қалауы |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... шот ... |
| ... |Сыйақы ай сайын ... ... ... |ең ... ... 150 000 ... |
| |ен |0 ай. | |1000 АҚШ ... ... |
| | | | ... және ... ішінара |
| | | | |алу ... жоқ. ... ... ... 5 | ... салымның сомасы 2000 АҚШ |
|Банкі |й ... | ... кем емес ... және |
| | ... | ... ... 6 ... кем |
| | | | ... онда ... ... | | | ... ... ... |
| | | | ... Алматы және Астана |
| | | | ... үшін ең ... ... |
| | | | ... – 75000 ... 500 АҚШ |
| | | | ... және 500 евро болса, басқа|
| | | | ... 45000 ... 300 АҚШ |
| | | | ... және 300 евроға тең. |
| | | | ... ... ... ... |
| | | | ... ... ... ... Ай |
| | | | ... 100 ... ... |
| ... |7 - 60 күн|Теңгеде -|Ең төменгі салым сомасы – 150000 |
| | | | ... 1000 АҚШ ... және 1000 |
| | | |2-3,5%; ... ... Сыйақы сақтаудың |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... ... ... салуға |
| | | |да - ... ... ... болмайды. |
| | | |1,5-3%; | |
| ... |3 ... 5 | ... ай ... ... |
| ... ... | ... ... алып ... ... | ... | |Ай ... 100 ... ұтыс |
| | | | ... ... ұтыс – |
| | | | ... ... тең. Егер |
| | | | ... ... 2000 АҚШ ... | | | ... ... 6 ... кем ... |
| | | | ... ... ... ... |
| | | | ... ... ... |
| | | | |ең ... ... 75000 ... |
| | | | |500 АҚШ ... және 500 ... |
| | | | |тең |
| ... |3 ... 5 ... |Ең ... ... 10 000 АҚШ |
| | ... ... ... 10 000 евроны немесе |
| | ... ... ... құрайды. Қосымша|
| | | |ты ... ... ... бар. Ол |
| | | ... |1000 АҚШ долларынан, 1000 евродан |
| | | ... 150 000 ... кем |
| | | |-ға ... ... Салымға |
| | | ... ... ... Салым |
| | | ... ... көп ... ... сыйақы |
| | | ... де ... ... |
| | | |да | |
| | | ... |
| | | |ға ... | |
| ... |3 ... 5 |Теңгеде |Ашылу мерзіміне қарай келесідей |
| | ... ... ... |
| | ...... |- ... - ... |
| | | ... ... ... |
| | | ... ... - 1 ... |
| | | |да ... дейін; |
| | | ... ... - ... |
| | | |ға ... ... |
| | | | |- ... ... - |
| | | | ... 30-қарашаға дейін. |
|3. ... |3-36 ай ... |Ең ... ... ... – 75000 |
|Казкоммерц | |және 36 ... ... 500$ және 500 ... ... | ... |АҚШ ... ... мөлшерлемесі 36 |
| | ... ... ... ... ... | | |а ... толықтыруға болады. |
| | | ... |
| | | ... | |
| | | |3,5-7%. | |
| |7 000 000 |3-36 ай ... |Сақтандырылмайтын депозитке |
| ... ... 36 ... ... ... |
| ... |айдан |АҚШ |мөлшерлемелері ... |
| ... ... ... ... ... |
| | | |а | |
| | | ... |
| | | ... | |
| | | |3,5-7%. | |
| ... |Ең ... ... - 15000 ... |
| |кий |, 36 ай. |6-10%; |100$ және 100 ... ... |
| | | ... |Сақтаудың ең төменгі мерзімі - 6 |
| | | ... ... ... ай ... |
| | | |нда ... ... және АҚШ |
| | | |4-6,5%. ... ... ... |
| | | | |ал ... ... |
| | | | ... ... болады. |
| ... ай ... |Ең ... ... сомасы бар: 15000|
| |й ... одан ... ... 100$, 100 ... ... |
| | ... |АҚШ ... тоқсан сайын |
| | | ... ... ... ... | | |а ... дейін фиксацияланған. |
| | | ... |
| | | ... | |
| | | |3,5-7%. | |
| ... ... ... ... ... және 1 айда |
| | |6, ... | ... ... мөлшерінде |
| | ... ... ... ... бар. |
| | |1, ... ... ... 75000 |
| | ...... 500$ және 500 евро ... |
| | |ай. ... керек. 12 айдан жоғары |
| | | ... ... ... ... |
| | | |2-5,5%. ... ... ... |
| | | | ... |
| ... |1 жылға |Теңгеде |Салымның ең төменгі мөлшері 15000 |
| | ... ... ... 100 АҚШ ... және 100 |
| | |1 ... ... ... |
| | ... ... |
| | | |да | |
| | | ... ... ... | | ... ... мөлшерлемені |
|Центркре-дит| | | ... ... ... ... | | | ... ... бұза |
| | | | ... Пайыздық мөлшерлеме 18 айға|
| | | | ... ... ... ... | | | ... ... қосымша салуға да |
| | | | ... ... әр ай ... |
| | | | ... ... ... | | | ... ... – VISA Electron |
| | | | ... тегін алуға болады. |
| ... ай, 36 ... ... ... ... Ең |
| |ный |ай және ... ... 24 ай ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | | |да 6,5-7%| |
| ... | |Ең ... қалдық мөлшері (15000 |
| |копи-тельн| | ... 100 АҚШ ... ... |
| |ый | | | |
| ... о |18-36 | ... арналып ашылады. |
| ... ... | | |
| | ... | | |
| ... ... 5 | ... немесе жасы 50-ден |
| |й ... | ... ... ... |
| | ... | | |
| |VIP |12-60 ... ... ең ... ... – |
| | ... | |50 000 АҚШ ... немесе оның |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... |
| ... | | ... ең ... мөлшері теңгеде |
| | | | ... ... ... 1000 |
| | | | |АҚШ ... құрайды. ... ... ... ... ең төменгі мөлшері 15000 |
|Каспийский | |-48 ай. |6-11%; ... 100 АҚШ ... және 100 ... | | |АҚШ ... ... Ай ... ... | | ... ал жыл ... бас ... |
| | | |а ... ... ... |
| | | ... | |
| | | ... |
| ... |1-48 ай. ... |Салымның ең төменгі мөлшері 5000 |
| ... | |4-9,5%; ... 50АҚШ ... және 50 |
| | | |АҚШ ... тең. Пайыздық мөлшерлемені |
| | | ... ... ... |
| | | |а ... ... |
| | | ... |
| | | ... | |
| | | |2-6,3%. | |
| ... |1-48 ай. ... |Салымның ең төменгі мөлшері 5000 |
| ... | |4-11%; ... 50АҚШ ... және 50 |
| | | |АҚШ ... тең. ... ... |
| | | ... ... ... ... |
| | | |а ... Егер ... депозитті |
| | | ... ... ... ... |
| | | ... ... оны ... ... |
| | | |2-6,3%. ... |
| ... |1-4 ... ... ең ... мөлшері 5000 |
| |каникулы ... |7,5-11 ... 50АҚШ ... және 50 |
| | ... |АҚШ ... тең. Егер ... ... |
| | | ... ... келіп тұрса, |
| | | |а ... ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | |3,5-6%. | |
| ... ай. ... ... ең төменгі мөлшері 75000 |
| |й | |4,5-11 ... 500 АҚШ ... және 500 |
| | | |АҚШ ... ... салым салуға және |
| | | ... ... ... |
| | | |а | |
| | | ... |
| | | ... | |
| | | ... |
| ... ... ... ең төменгі мөлшері 740000|
| |клад ... |3-4,5%; ... ... ... Мерзімінен|
| | | |АҚШ ... ... ... |
| | | ... ... ... етуіне|
| | | |а ... ... ... |
| | | ... ... ... |Темір-Сюрп|12 айға |теңгеде |Пайыздық ... ... ... |риз ... |8%-ға |келісім-шартқа отырған ... |
| | | ... ... |
| | | ... | |
| | | ... |
| | | |да 4%-ға | |
| | | ... | |
| ... |1,2,3,7,13|Теңгеде |Екі түрі ...... |
| ... |, 24 және ... ... ай ... ... |
| | |36 ... ... ... ... ... ай ... |
| | ... ... |
| | | |да | |
| | | ... |
| ... VIP ... |Салымның ең төменгі мөлшері |
| | |, 24, 36 |4-11%; ... ... 20 000 АҚШ |
| | ... 36 |шетел |доллары және 20000 евро. Осы сома |
| | ... ... ... ... керек. |
| | ... |да | |
| | | ... |
| ... ... ... ақша ... ... Сыйақы|
| ... |, 24 және |4-11%; ... ... мрзімі |
| | |36 ... ... ... ... |
| | ... ... |
| | | |да | |
| | | ... |
| ... ... ... ... жасы 50-ден |
| ... 24, ... ... ... ... Екі түрі |
| ... |36 айдан ... ...... ... ай |
| | ... ... ... және пайызы |
| | | |да ... |
| | | |2-7,5%. | |
| ... |1-30 ... ... ең ... ... |
| | ... |4%, ... ... 10000 АҚШ доллары|
| | | ... 10000 ... Егер ... |
| | | |да 2%. ... ... 150000 ... 1000 |
| | | | |АҚШ ... ... 1000 евро |
| | | | ... ... ... 3%, шетел |
| | | | ... 2% ... |
| ... |3-7 жылға |10%-дан |Тек теңгеде ашылады. Ең төменгі |
| | ... ... ... ... – 8000 ... ... көзі: ҚР екінші деңгейлі банктердің депозиттік бағдарламалары
негізінде автормен құрылған.
«ЦентркредитБанкіндегі» депозиттердің ішінде ең тартымды көрінетін –
«Чемпион» ... ... ... ... бұл ... бойынша 5 жылға
салып, 3 айдан кейін алып кетсе де ... ... ... ... ... ерекшелігі – онда осы банктің
басқа депозиттеріне қарағанда ең төменгі қалдық мөлшері (15000 және 100 ... ... және ол ... ... ашылады. Басқа банктерде
тәрізді «ЦентркредитБанкінде» де балаларға арналған «Подумай о ... ... ... ... ... ... ... о
детях» депозиті арасы 1 айдан қосыла ... ... 36 ... ... ... «Пенсионный» депозитін 3 айдан жоғары мерзімге ... ... ... ... ... көп ... ... түрі – «VIP» салымы қарастырылған. Ол бойынша салымның ең ... – 50 000 АҚШ ... ... оның ... ... ... Пайыздық мөлшерлемесі қалған депозиттердің пайызымен бірдей.
Қысқа мерзімге салуға арналған «Рантье» ... бар. Оның ең ... ... 100 000, шетел валютасында 1000 АҚШ долларын құрайды /30/.
Депозиттік ресурстардың мөлшері ... ... ... тұрған
банктердің депозиттерін қарастыратын болсақ, олардың ... ... ... жыл ... жеке тұлғалар депозиттері нарығында алдыңғы орынды алып
келеді. Оның ... ... ... - ... ... мерзімінің икемділігі әрі
барынша мол табыс алу;
2. «Халықтық-жинақтаушы» - ақшаны ыңғайлы сақтау әрі ... ... ... ... үшін» - балаларға жасалған қамқорлық және ... ... ... - ... үстеме қаржы алу мүмкіндігі;
5. «Халықтық-төлемдерімен» - қосымша табыс табу мүмкіндігі.
Аталған депозиттердің ішінде тек «Халықтық-төлемдерімен» депозитінен
ішінара алуға ... ... ... ... ... «Халықтық-
жинақтаушы», «Халықтық-зейнетақылық» және «Халықтық-балалар ... ғана бар. ... ... ... бойынша салымның ең
төменгі мөлшері Алматы және Астана қалаларына бөлек белгіленеді /31/.
«ТұранӘлемБанкінде» де жоғарыда аталған банктердегідей зейнеткерлерге
арналған ... ... бар. Оның бір ... – егер ... 2000 АҚШ ... кем емес ... және ... 6 айдан кем болмаса,
онда депозиттің валютасын басқа валютаға конвертациялауға болады.
«Спринт» депозиті қысқа мерзімге рәсімделеді. Ең төменгі ... ... 150000 ... 1000 АҚШ ... және 1000 ... ... ... сақтаудың
нақты мерзіміне байланысты төленеді. Қаражатты ішінара алғысы келген клиент
бұл депозиттен алуға ... ... ... қана ала алады.
«ТұранӘлембанкіндегі» ең тартымды деп ... ... түрі ... ... ... табылады. Ол бойынша сыйақыны ай сайын капитализация
жасауға немесе алып жүруге болады. Ай сайын 100 ақшалай ұтыс ... ұтыс – ... ... тең. ... ... ... егер ... сомасы 2000 АҚШ долларынан және мерзімі 6 ... ... онда ... ... валютаға конвертациялауға болады.
Қаражаты көп салымшыларға «Платинум» депозиті белгіленген. Оның ең
төменгі сомасы 10 000 АҚШ долларын, 10 000 ... ... ... теңгені
құрайды. Сомасына байланысты пайыздық мөлшерлемелері көбейіп отырады.
Қосымша салым ... ... бар. Ол 1000 АҚШ ... 1000 ... 150 000 ... кем ... ... Салымға капитализация
жүргізіледі.
«Сезонный» депозиті жыл ... ... ... ... ... ... байланысты депозит атауы өзгереді (6-кесте) /32/.
«Казкоммерцбанкке» келетін болсақ, оның мерзімдеріне ... ... ... ... банктерге қарағанда жоғары
болғандықтан, клиенттерге ... ... ... банк ... ... қатарды алатыны белгілі.
Ресурстарды тарту жағынан ... банк ... ... ... 3-орында
тұр. Оның пайыздық ... ... ... ... ... Барлық депозиттер бойынша сыйақы мөлшерлемесі 36
айға дейін фиксацияланған. Тек «Классический» депозиті бойынша теңгеде ... ... ... фиксацияланған, ал еврода фиксацияланбаған. Салымды
толықтыруға болады.
Зейнеткерлерге арналған “Пенсионный” депозиті қарастырылған. Мұнда да
ең төменгі салым ... бар: 15.000 ... 100$, 100 ... ... тоқсан сайын есептеледі.
Сондай-ақ, “Казкомерцбанктің” “Свобода” депозиті бар. Ол ... ... ... және 1 айда ... ... мөлшерінде жартылай
алуға мүмкіндік бар. Бірақ, депозитте тұрақты 75.000 теңге, 500$ және 500
евро қалдық қалуы ... 12 ... ... ... салынған депозиттер
бойынша пайыздық мөлшерлеме фиксацияланбаған.
Балаларға арналған “Детский” депозиті 1 жылға ... және 1 ... ... ... да, ... ... сәйкесінше теңгеде 8%
және 10%, шетел валютасында 4,5% және 6,5% ... ... ... деңгейлі банктердің ішінде Темірбанк 1 000000 тг ұтыс
ойнатуымен клиенттерді тартады. ... ұтыс қоры ... 9 100 ... ... Ол осы жылы 8 ... ... ... кепіл береді. Ай
сайын 65.000 теңге, 500$, 400 евро сомасына 6 ... кем емес ... ... ... ішінде 100.000 теңге ойнатылады. Әр тоқсан
сайын 12 айдан жоғары ... 130.000 ... 1000$, 800 ... депозит
ашқан салымшылардың біреуіне 1000.000 теңге беріледі. Ал, желтоқсан айында
болатын соңғы ойын нәтижесінде 5.000.000 теңге 5 ... ... ... ... ... ... “Темір VIP”,
“Маленький банкир”, “Забота ... ... ... т.б.
депозиттер бар. Қосымша қаражат қажет болған адамдарға “Темір-сюрприз”
депозиті ыңғайлы. Себебі, ... ... ... ... ... ... беріледі.
Қосымша салуға, жартылай алуға болатын әрі пайызы ай ... ... ... – бұл ... срочный” және “Темір VIP”
депозиттері. “Темір срочный” бойынша төменгі сома - 7000 ... 50$, ... ... ... VIP” ... – 3 000 000 ... 2000$, 2000 ... 30 күнге дейін ашылатын депозит түрі – “Спринт” депозиті. Пайыздық
мөлшерлемесі теңгеде - 4%, ... ... - 3% ... кепіл ретінде қоюға болатын “Гарантия” депозиті бар. Оның ... ... ... 10%, ... валютасында – 6,5% болып табылады /34/.
2. «Валют-Транзит банкі» іс-тәжірибесінің депозиттік операцияларын
бағалау
«Валют-Транзит Банкінде» депозиттердің әр ... ... ... ... ... қарағанда көптеген артықшылықтар қарастырылған.
Жалпы, ... ... ... екі ... бөлуге болады:
1) Интегрированные депозиттері;
2) Әдеттегі депозиттер.
Бірінші топ депозиттеріне жататындар:
1) ... ... ... ... подарков»;
4) «Серебряный щит»;
5) «Серебряный дождь»;
6) «Ломбардный рай»;
«Денсаулық» депозиті ... ... ... ... полисі
ақысыз рәсімдеуге болады. Осы секілді «Гарантия труда» және ... ... де ... ... ... ... ... негізінде сақтандыру сомасының ең жоғарғы ... ... ... дейін төленеді. Бұл жерде келесі тәуекелдер бар:
- жарақаттану;
- еңбек жарамдылығын толық жоғалту;
- еңбек жарамдылығын ... ... ... және басқа да төтенше жағдайлар салдарынан қайтыс болу.
Сақтандыру сыйақысы «Валют-Транзит Банкі» және ... ... 80% және 20% ... ... Оны ... кестеден көруге
болады:
7-кесте
Сақтандыру келісім-шартының мерзімі бойынша ... ... |6 айға ... |1 ... ... ... | | ... | | ... (%-да) |0,7 |1 ... сыйақысының |700 |1000 ... | | ... ... |560 |800 ... (80%) | | ... Полисі» |140 |200 ... (20%) | | ... ... «Валют-Транзит Банк» мәліметтері бойынша
Алайда, бұл депозиттердің өзіндік ерекшеліктері де бар. «Гарантия
труда» депозитін ашқан клиентке ... ... ... де, ... ... депозит сомасының 0,5%-ы мөлшерінде бір реттік сыйақы
аударылады. ... ... ... ... ... ... бір-бірімен тығыз байланыста жұмыс істейді. Оны біз ... ... де ... ... бұл ... ... ... адам
аша алады. Ал, «Серебряный щит» депозиті тек зейнеткерлер немесе жасы ... ... ... ... Жоғарыда айтылғандай, бұл депозиттер бойынша
ақысыз сақтандыру полисін рәсімдеуге болады. Зейнеткерлерге ... ... ... түрі бар: «Серебряный дождь». Ол бойынша ... ... ... ... ... Бұл жеңілдіктерді депозитті
орналастыру мерзіміне байланысты сақтандыру түрлеріне бөлген: ( 8-кесте)
8-кесте
«Серебряный ... ... ... ... ... ... орналастыру мерзімі |«Валют-Транзит life» сақтандыруына |
| ... |
|1 ... ... ... - бала ... ... ... ... дейін |«Sun life» - ... ... ... ... ... |«Sun life» - ... сақтандыру. |
|3-4 жылға дейін ... life» - ... ... ... жылға дейін ... life» - ... ... ... ... ... Банк» мәліметтері бойынша
«Букет подарков» депозиті бойынша салымшы белгілі-бір ... ... ... ... ... ... ... алынбаған
заттарды сататын «Торги» дүкенінде жеңілдікпен ала алады. Оның ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... Қорының» |
| | ... ... тг. ... |2% |3% ... тг. |4% |5% ... | | ... – 500 000 тг. |9% |10% ... | | ...... тг. |14% |15% ... | | ... тг-ден жоғары |19% |20% ... ... ... Банк» мәліметтері бойынша
Көріп тұрғанымыздай, «Валют-Транзит Қорының» салымшылары болып
табылатын клиенттерге басқа клиенттерге қарағанда ... Бұл да ... ... бір ... ... ... Депозит бойынша ондай
жеңілдіктерді салымшылар 180 ... ... ала ... ... ... басқа
құрылымдық бөлімшелерімен байланысты жұмыс істейтін тағы бір депозит –
«Ломбардный рай» болып ... Оны ... ... «Валют-Транзит
Ломбардтан» несие алған кезде жеңілдікті ... ... Оны ... ... ... рай» депозиті бойынша ломбардтық несие алудағы пайыздық
жеңілдіктер*
|«Ломбардный рай» |«Валют-Транзит Ломбардқа» пайыз ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... |
| | ... |
|3 ... 1 ... дейін |20% |25% ... ... ... |25% |30% ... ... ... |30% |35% ... ... ... |35% |40% ... жылға дейін |45% |50% ... ... ... ... мәліметтері бойынша.
Мұнда да «Валют-Транзит Қорының» салымшыларына ... ... ... ... көмегімен Банктік топ бөлімшелері бір-
біріне ... ... ... ... ... ... аталған
депозиттер бойынша жеңілдікпен несие алуға болатынын айта кеткен жөн. Яғни,
ашқан депозиттерін ... ала ... ... ... несиелеу
барысында пайыздық жеңілдіктер белгілеген. Осыған ... ... ... несиенің пайыздық мөлшерлемесі 2 ... ... ...... 3 ай, бұл ... несие бойынша пайыз депозит
пайызына тең;
б) 2-кезең – қалған айларға ... ... ... ... ... бойынша %-дық мөлшерлеме = депозит бойынша % + маржа
Бұл жерде маржа депозиттің мерзіміне байланысты. Депозит ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерде де ұзақ мерзімді
депозит тартудың бір тәсілін көруге болады. ... ... ... кестеден көреміз:
11-кесте
«Гарантия труда» депозиті бойынша банк маржасы*
|Депозиттің несие алу |Маржа, % ... ... ... | ... ... | |
| ... ... ... |
|3 айға ... |5,5 |6,5 ... айға ... |4,5 |6 |
|6 ... 1 ... дейін |4 |5,5 ... ... ... |3,5 |5 ... жылға дейін |3 |4,5 |
|3 ... ... |2,5 |3,5 ... ... «Валют-Транзит Банк» мәліметтері бойынша.
Ал, «Денсаулық», «Серебряный щит» және «Серебряный дождь» депозиттері
бойынша алдыңғы 3 айда ... ... банк ... ... ... кесте)
12-кесте
«Денсаулық», «Серебряный щит» және «Серебряный дождь» бойынша
несиелеу ... банк ... ... алу ... % ... ... нақты | ... ... | |
| ... ... ... |
|1 ... 3 айға дейін |5 |6 ... айға ... |4 |5,5 |
|6 ... 1 ... дейін |3,5 |5 ... ... ... |3 |4,5 ... ... дейін |2,5 |4 |
|3 ... ... |2 |3 ... ... ... Банк» мәліметтері бойынша.
«Букет подарков», «Ломбардный рай» депозиттеріне келсек, бұл жерде
маржа төмендетілмейді және несие сомасы ... ... ... ... Ал, қалған депозиттер бойынша, яғни, «Гарантия ... ... ... және ... щит» депозиттерінде несие
сомасы депозиттің 100%-ы мөлшерінде беріледі.
Жалпы, аталған депозиттердің несиелендіру бағдарламалары бойынша
сыйақы ... ... ... ол әр ... ... әр ... ... Ол сақтандыру сомасына байланысты болып табылады.
Келесі кестелерден жоғарыда аталған ... ... ... әр
түрлі депозит түрлері үшін ... ... мен 3 ... ... ... байланысты банктің алатын таза маржасын көруге болады:
13-кесте
«Гарантия труда» несиелендіру ... ... ... ... ... ... |Банктің|
|орналасты|бойынша |дыру |мен несие берудің|к ... ... ... ... ... ... ... |маржа |%-дық |маржасы|
|мерзімі |мөлшерлеме| |есепке ... | ... |
| | | ... ... |(3 айдан | |
| | | ... %-дық | ... | |
| | | ... | | | |
|3 ай |6 |1.9 |9.9 |6.5 |12.5 |2.6 |
|6 ай |6 |1.9 |9.9 |6 |12 |2.1 |
|9 ай |9 |1.6 |12.6 |5.5 |14.5 |1.9 |
|1 жыл |9 |1.6 |12.6 |5 |14 |1.4 |
|2 жыл |10 |0.8 |12.8 |4.5 |14.5 |1.7 |
|3 жыл |10 |0.8 |12.8 |4.5 |14.5 |1.7 |
|4 жыл |11 |0.5 |13.5 |3.5 |14.5 |1 |
|5 жыл |11 |0.5 |13.5 |3.5 |14.5 |1 ... ... ... ... мәліметтері бойынша.
«Серебряный дождь» депозиті бойынша таза маржа төменірек ... оның ... құны ... ... табылады. Келесі кестеден
«Серебряный дождь» депозитінің пайызы боынша ... ... ... ... ... ... ... рентабельділігі*
(%-бен)
|Депозитті|Депозит |Сақтан-|Сақтандыру сомасы|Банкті|Несие |Банктің|
|орналасты|бойынша |дыру |мен несие берудің|к ... ... ... ... ... ... ... |маржа |%-дық |маржасы|
|мерзімі |мөлшерлеме| ... ... | ... |
| | | ... ... |(3 ... | |
| | | ... %-дық | ... | |
| | | ... | | | |
|3 ай |6 |3,3 |11,3 |6 |12 |0,7 |
|6 ай |6 |3,3 |11,3 |5,5 |11,5 |0,2 |
|9 ай |9 |2 |13 |5 |14 |1 |
|1 жыл |9 |2 |13 |4,5 |13,5 |0,5 |
|2 жыл |10 |1 |13 |4 |14 |1 |
|3 жыл |10 |1 |13 |4 |14 |1 |
|4 жыл |11 |0,7 |13,7 |3 |14 |0,3 |
|5 жыл |11 |0,7 |13,7 |3 |14 |0,3 ... көзі: «Валют-Транзит Банк» мәліметтері бойынша.
«Денсаулық» және «Серебряный щит» депозиттерінің өзіндік құны ... ... ... ... төмендетілгендіктен, банктің таза маржасы
келесідей:
15-кесте
«Денсаулық» және «Серебряный щит» несиелендіру бағдарламасы бойынша
сыйақы ... ... ... ... ... ... |мен несие берудің|к |бойынша ... ... ... ... ... құнын |маржа |%-дық |маржасы|
|мерзімі |мөлшерлеме| ... ... | ... |
| | | ... өзіндік| |(3 айдан | |
| | | ... %-дық | ... | |
| | | ... | | | |
|3 ай |6 |1.9 |9.9 |6 |12 |2,1 |
|6 ай |6 |1.9 |9.9 |5,5 |11,5 |1,6 |
|9 ай |9 |1.6 |12.6 |5 |14 |1,4 |
|1 жыл |9 |1.6 |12.6 |4,5 |13,5 |0,9 |
|2 жыл |10 |0.8 |12.8 |4 |14 |1,2 |
|3 жыл |10 |0.8 |12.8 |4 |14 |1,2 |
|4 жыл |11 |0.5 |13.5 |3 |14 |0,5 |
|5 жыл |11 |0.5 |13.5 |3 |14 |0,5 ... ... «Валют-Транзит Банк» мәліметтері бойынша.
Аталған депозиттер бойынша несиенің ең төменгі ... ... ... ... байланысты және барлық депозиттерге бірдей болып
табылады. (16-кесте)
16-кесте
Несиенің ең төменгі мөлшері*
|Депозитті рәсімдеу мерзімі ... ең ... ... |
|6 айға ... |30 000 тг |
|1 ... ... |50 000 тг |
|3 ... дейін ... тг |
|5 ... ... ... тг ... ... ... Банк» мәліметтері бойынша.
«Валют-Транзит Банкінің» ... ... ... ... ... ... жұмыс жасамайды. Олардың әрқайсысының
өзіндік ерекшеліктері бар. Мысалы, «Самый лучший» депозиті бойынша төменгі
салым ... ... Ол 150 000 ... тең. ... 13 айға ... ай сайын алуға болады. Қосымша жарна салуға және қалдығы 150 000
теңгеден төмен болмайтындай, одан асқан соманы жартылай ... да ... ... ... – 10%. Егер ... 3 ай ... ... одан кейін де
депозитті мерзімінен бұрын 10% -бен ... ... ... ... ... үшін өте ... ... нақты түрде салым 3 айға 10%-
дық мөлшерлемемен қабылданып отыр. Ал, жалпы қалған депозиттер ... ... ... яғни ... ... ... ... – барлығы 3 айдан 5 жылға дейін ашыла отырып, пайыздық
мөлшерлемесі келесідей ... ... ... ... бойынша сыйақы мөлшерлемесі*
|Валютасы |Пайыз |3 ай |6 ай |9 ай |1 жыл |2 жыл |
| ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... |8 |11 |12 |12,5 |13 |13,5 ... ... |6 |7 |8 |8,5 |9 |9,5 ... | | | | | | ... ... ... ... ... бойынша.
Салым сомасы 7 000 000 теңгеден төмен болып кеткен ... ол ... ... категориясына өтеді де, пайыздық мөлшерлемесі де
соған сәйкес әдеттегі ... ... ... болып ауысады.
Салымшылардың барлық категорияларына арналған салым түрі ... ... ... ... тек ... қабылданады да, 1 жылдан
кейін бірден 2 жыл, 3 жыл, 4 жыл, 5 жыл деп ... 1 ... 2 ... 2 ... 3 жылға дейін, 3 жылдан 4 жылға дейін, 4 жылдан 5 ... деп ... ... ... 18 ай, 13 ай мерзім өткеннен ... ... ... ... ... ... ... болады.
Міне, «Валют-Транзит Банкі» депозиттері әр түрлілігімен клиенттерді
тартады. Салымдардың мөлшері тұрақты көбеюде. Оны Алматы қаласының №18 есеп-
айырысу ... ... ... ... ... көруге
болады. (5-сурет)
5-сурет. 2000-2005жж. аралығындағы «Валют-Транзит Банкі» №18 ... ... ... ... ... ... ... мәліметтері бойынша.
Көріп тұрғанымыздай, жылдан жылға депозит көлемі ... ... ... ... ... 35% ... ... 2001-жылға
қарағанда 192%-ға өскен. 2003-жылы 2002-жылға қарағанда 102%, 2004-жылы
2003-жылға қарағанда 48% және ... ... ... ... ... ... аталған есеп-айырысу бөлімінде 3070 талап етуіне
дейінгі ... 849 ... ... бар. ... ... ... көлемі – 1 551 032 906,64 теңгеге жеткен.
Депозиттердің ішінде ең көп ... ... ... алады.
Себебі, біріншіден, ол интегрированный депозиттерге қарағанда ... ... ... сол ... бұл өте ... ... болып саналған. Ол
бойынша жартылай қаражат алып тұруға және қосымша салып тұруға да ... бос ... ... көбінесе зейнеткерлерде болады. Жоғарыда
айтып кеткеніміздей, ай сайынғы жолдамалар берілген депозит ... ... ... депозиттердің ішінде интегрированный депозиттер ең аз үлесті
алады. Өйткені, олар 2005-жылы ғана пайда болған. ... ... ... үлесі көбейеді деп күтіледі.
Бұрын шыққан болса да, кейбір мақсатты депозиттер үлесі де аз ... ... ... ... Жалпы, Заслуженный депозитінен
басқа депозиттердің үлесі жылдан-жылға азайып ... ... ... ... бірден көбейіп отыруымен ... ... ... ... ... түрлері бойынша әрқайсысының алатын ... ... ... №18 ... бөлімшесінің депозит түрлері
бойынша үлес салмақтары*
(жыл соңына %-бен)
|Депозит түрлері |2000-ж. |2001-ж. |2002-ж. |2003-ж. |2004-ж. |2005-ж. |
|Заслуженный |0,34 |8,05 |23,71 |35,24 |39,22 |87,25 ... |63,13 |42,72 |15,31 |11,90 |16,26 |7,39 ... |36,53 |49,23 |17,35 |11,53 |9,63 |2,98 ... |0 |0 |0 |0,05 |0,02 |0,024 ... |0 |0 |0 |0,17 |0,20 |0,016 ... ... |0 |0 |0 |0 |0 |0,34 ... щит |0 |0 |0 |0 |0 |0,52 ... ... |0 |0 |0 |0 |0,17 ... |0 |0 |0 |0 |0 |0,57 ... ... |0 |0 |0 |0 |0 |0,18 ... |0 |0 |43,63 |41,11 |34,67 |0,56 ... |100 |100 |100 |100 |100 |100 ... ... ... Банк» мәліметтері бойынша.
Көріп тұрғанымыздай, 2000-2002жж. депозит түрлері өте аз ... ... ... ... ең көп үлесті алған. Себебі, сол
уақытта осы депозит ... ... ... қоса ... ... Оның ... 1-3% аралығында болды. Алайда, жылдан-жылға оның
үлесі азаюда. Себебі, оның нақты ... ... ... ... ... де ... әсіресе, «Заслуженный» депозиті кең тараған
(2005-жылы бұл депозиттің үлес салмағы 87,25%-ды құрады). Яғни, тек басқа
депозиттермен салыстырғанда үлес ... ... Ал, ... ... ... көп үлесті алуына сол кездегі осы ... ... ... Бұл ... түрін көбінесе жылжымалы немесе
жылжымайтын мүлігін ауыстырып жатқандар ашады. ... алу ... бос ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, кестеден интегрированный депозиттердің 2005-жылы ... ... ... ... олардың алатын үлесі өте төмен. «Жар-
жар» және ... ... аз үлес алуы ... ... бір ... жұмсау үшін емес, пайыз түріндегі сыйақыны ... ... үшін ғана ... ашатынын дәлелдейді. Жалпы, бұл жерден
көріп тұрғанымыз, аталған есеп-айырысу ... ... ... ... егер ... ... бір салымшысы
өзінің депозитін алып кетсе, депозиттік портфелі бірден төмендейді.
Қазақстанда банк жүйесі қалыптасқаннан бері ... ... ... ... Экономикалық жағдайдың жақсаруы депозиттер
бойынша ... ... мен ... ... ... мөлшерлемесінің
түсуіне мүмкіндік берді. Қазіргі кезде сақтандырылмайтын депозиттердің
жоғарыда аталған есеп-айырысу ... ... ... ... ... кестеден көруге болады:
20-кесте
2005-жылдың соңына «Валют-Транзит Банкінің» өте жоғары сыйақы
мөлшерлемесіне ... ... ... ... ... ... ... ... |шетел |
| | ... | ... | ... |
| ... ... |15%дан |9%-дан |11%-дан |7,5%-дан |
| ... ... ... ... ... |жоғары |
|Барлық депозиттер|30 |57 |146 |89 |335 |136 ... | | | | | | ... ... |929471,9 |45403,9 |199739 |96571,9 |122912,9 |65455,7 ... ... | | | | | | ... ... ... ... мәліметтері бойынша.
Көріп тұрғанымыздай, ... ... 94%-ын ... ... Бұл ... көп пайыз төлеуіне әкеледі де, оның шығындарын
көбейтеді. Соның салдарынан несиенің пайызы да жоғары ... яғни ... ... /35/.
Жасалған талдаудан «Валют-Транзит Банкінің» №18 есеп-айырысу
бөліміндегі депозиттік операциялар ... ... етіп ... ... ... ... депозиттік портфелі диверсификацияланбаған,
екіншіден, жоғары пайыздық депозиттердің үлесі өте ... ... ... ... ... талдау
Банктік қызметке халық сенімін қамтамасыз ету қажеттігі туралы мәселе
1991-жылы КСРО Жинақ банкі салымшыларының ақшалары ... ... ... ... Бұл ... ... есінде көпке қалды және оны ұмыту екі жолмен
ғана мүмкін болды: банктік ... ... ... өтеу ... ... кепілдендіру жүйесін құру. Осылайша, 1995-жылдары ... ... ... ... құру туралы сөз қозғалды. Банктер
Ассоциациясына көптеген ұсыныстар ... ... оның бірі де ... ... ... Ассоциация осы бағытта жұмысын жалғастыра берді,
банктердің пікірлері жиналды, ... ... ... ... ... ... Республикасының Президенті
Нұрсұлтан Назарбаевтың бастауымен құрылған депозиттерді сақтандыру жүйесі
Қазақстан Республикасының банк жүйесінің ... ... ... ... бірі ... ... Салымдарды кепілдендіру қорының
құрылтайшысы Қ.Р.Ұлттық Банкі болды, ол ... ... ... теңге
құйды. Депозиттерді сақтандыру жүйесінің негізгі міндеті – банк жабылған
жағдайда салымшылардың жеке ... ... ... ... ... еліміздегі барлық банктер депозиттерді сақтандыру
жүйесінің құрамына кіреді.Оның қызметі ... ... ... ... ... ... түрлерін
кеңейтуге, қайтару мөлшерін көбейтуге, оның ... ... ... ... ... қолдануға негізделеді.
Еліміздегі жеке тұлғалардың екінші деңгейлі банктерге сеніп тапсырған
салымдарын қорғау мәселесі халық салымдарының жинақ банктерде ... ... ... құрылымдардың тоқырауы және қазіргі уақыттағы кейбір
банктердің тиімділігінің болмау нәтижесінде туындады. Қазіргі ... ... ... жекелеген тұлғалардың салымшылар саны
өсуде, халықтың салымдарының мөлшерлері көбеюде және осыған ... ... ... құру қажеттігі де туындады. Ұлттық банк
тарапынан жеке тұлғалардың салымдарын кепілдендіру және ... ... ... ... ... ... бағытталған шаралар жүргізілуде
/37/.
Қазақстан Республикасы коммерциялық банктеріндегі жеке тұлғалардың
салымдарын ... ... ... ... көп жылдардан
бері шешімін таппай келе жатқан мәселелердің бірі болды. Бұл ... ... ... бойы ... ақша қорларының 1990-жылдардың
басында инфляция әсерінен жоғалып кетуімен байланысты болып отыр. ... ... ... ... сақтандыру (кепілдендіру) қорын
құру оңай мәселе болмады. Өйткені, мұндай қордың ... ... ... ... ... жылдарының өзінде де қаланбаған
болатын. Ешқандай негізі болмаған, тәжірибесі жоқ қаржы ... құру ... ... ... ... ... ... етеді. Сондықтан,
депозиттерді сақтандыру ... құру ... ... ... ... қаржыгерлер көтеріп келді /38/.
Халықтың коммерциялық банктердегі салымдарын сақтандырудың ... ... ... ... ... бос ... қаражаттарды экономикаға тарту;
• ақша иелерінің табыстарын өсіру;
• банк жүйесін ақша ресурстарымен қамтамасыз ету;
• экономиканың ... ... ... несие ресурстарын
көбейту;
• өндіріске ішкі инвестицияны тарту және т.б.
Қор қызметін басқаратын орган – Директорлар Кеңесі болып ... 7 ... ... оның төртеуі ҚР Ұлттық Банкінің өкілдері, Қазақстан
қаржыгерлер Ассоциациясының Басшысы, ҚР ... ... ... ... Бас ... Қордың ағымдағы қызметін Бас директор жүзеге асырады.
Қордың қаржы-шаруашылық қызметін бақылау органы – ревизор бақылайды.
Жүйеге қатысушы банктермен ... ... ... үшін қорда
консультативтік орган – Консультативті Кеңес құрылған. Ол әр ... ... ... жүргізеді.
Алғашқы уақытта Қорға қаржылық жағдайы тұрақты, халықаралық
стандарттар негізінде қызмет ... ... ... ... ... өздеріне жинақтаған 14 банк мүше болды. Бұл банктер:
1. «ТұранӘлемБанкі»;
2. «ЦентрКредитБанкі»;
3. «Қазақстан Халық Жинақ Банкі»;
4. «Алматы Сауда Қаржы Банкі»;
5. «Темір Банкі»;
6. ... ... ... Қазақстан Банкі»;
8. «Казкоммерцбанк»;
9. «Цесна Банкі»;
10. «Нұр Банкі»;
11. «Евразия Банкі»;
12. «Каспийский Банкі»;
13. «Қазақстанның Сити ... ... HSBC ... ... ... капиталы 1 млрд. теңгеден кем емес болуы және
меншікті ... ... ... ... ... ... деңгейде сақталуы керек болды. Сонымен ... ... ... ... ... ... халықаралық аудитрлық ұйымдардың біреуімен
куәландырылуы талап ... ... жеке ... ... ... қоры ... ... деңгейлі банктердегі жеке тұлғалардың салымдарын
міндетті ұжымдық кепілдендіру (сақтандыру) Ережесі» ... ... ... және ... да заңнамаларға, нормативтік
актілеріне ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл
қордың негізгі мақсаты – қатысушы банктердің еріксіз жойылуы жағдайында
жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... Қор ... мен банктің арасындағы қатынаста салымның сақталынуының
кепілі ретінде үшінші тұлға ... ... ... ... мүддесін
қорғау банктерге деген тұрғындардың ... ... ... ... ... ... қорларға, басқа да ... ... ... ... ... ... бірнеше жылда
төмендеп кетті. Бұған себеп аталып отырған мекемелердің өз ... ... ... ... ... ... банкротқа ұшырауы,
міндеттемелерін өз уақытында орындамауы, оған мемлекеттің ... ... және тағы ... да ... ... ... ... салымдарды кепілдендіру ерекшелігі – ... ... ... ... ... ... бөлігін ғана
сақтандыруында болып табылады. Бұл тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... тиімді етіп
алынған түрі. Еліміздегі Қордың тәжірибесіне әрі қарай жеке фирмалардың да
шоттарындағы ақшалай қаражаттарын ... ... өз ... ... ... ... енгізуіне болады. Нарықтық экономикасы жақсы дамыған
елдердің банк ... ... бір ... бөлігі – салымдарды сақтандыру
қоры болып табылады. /40/ Өйткені, ... ... ... ... ... және ... салымдарының жоғалмауына,
тәуекелдің қорғалуына кепілдік береді. Қазақстанның жеке ... ... ... ... ... ... ... экономикасы жағдайына қолайлы, тиімді жақтарын алып
қалыптасқан. Қор бүгінгі күні өз ... ... ... жағдайы нашарлаған
банкті банкрот деп сот шешімінің жариялануымен ... банк ... ... ... ... сомасын төлеуді ғана міндеттеніп отыр.
Қаржылық қиыншылық көріп ... ... ... ... ... ... бір ... жағдайы тұрақты банкке осы банктің активтерін сату туралы
ешқандай сөз қозғалмайды. Қор өз қызметінде қатысушы банктердің ... ... ... ... өз ... ... ... озық нәтижелерін енгізуі керек /41/.
Қазақстанның депозиттерді сақтандыру Қорының ... әр ... ... ... ... құрайтын сақтандырылған салымдар бойынша өтеу
үшін төлеуге арналған ақша сомасы бар. Әр ... ... ... ... жарналарды аударуымен қордың резерві толып отырады. ... ... ... жойылуы барысында сақтандырылған салымдар сомасын
өтеуге арналған қордың активтері ... ... ... онда ... сомасының жартысы қатысушы банктердің қосымша жарна төлеуі ... ... ... ... алу ... төленеді.
Салымдарды өтеу Қордың қатысушы ... ... ... өткізіп
анықтаған агент банкі арқылы іске асады. Осы ... банк ... ... ... алуына болады. Ал, Қордың алған қарызы, төлеген қосымша
жарна сомасы және ... ... ... ... бар ... ... жойылып жатқан банкке регрестік талап қою есебінен
сақтандырылған ... ... ... ... қаражаты қатысушы
банктердің күтілмеген жарнасы есебінен ... ... Бұл ... ... ... ... болып табылатынын түсінуге болады.
Сондықтан, қатысушы банктер ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілік алады.
2002-жылдың шілде айына дейін депозиттерді сақтандыру келесі мазмұнда
болды: егер ... банк ... ... ... ... онда Қор салымшыға
200000 теңгеге дейін салымы бойынша 100% өтеу жүргізеді. Ал, одан ары қарай
бекітілген ережелер бойынша ... ... ... бір ... бойынша максималды өтеу көлемі 1 000 000 теңгені құраған. ... өтеу ... жеке ... үшін ... жағдайларды түсініксіз
және сақтандыру Қоры мен банктер үшін көп жұмыс уақытын алатын ... бұл ... ... ... ... қазіргі уақытта жеке тұлғалардың депозиттерінің көлемін сақтандыру
деңгейі 400 000 ... және ... ... ... ... Банктің қайта
қаржыландыру мөлшерлемесінің 50% есебінен ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің Басқармасының ... ... ... ... ... жеке ... ... міндетті ұжымдық кепілдендіру (сақтандыру)
Ережесі» ... ... ... ... ... табылады.
Депозиттер нарығындағы ерекше жыл, негізінен, 2001-жыл болды. Өйткені,
бұл жылы халықтың қолындағы айналысқа түспей отырған ... ... ... ... мәселесі бойынша көптеген қызметтер атқарылды. Олар:
1. Депозиттердің әр түрлерін ашу;
2. Депозиттер ... ... ... пайда болуы;
3. Салымдарды сақтандыру Қоры тарапынан жаранмалардың көптеп
жүргізілуі;
4. мемлекет ... ... ... азаматтарының шетел
банктерінің шоттарында сақталынып ... ... және ... ... ... жүрген
ақша қаражаттарына легализациялық процесті жариялау ... ... ... ... ... ... ... Банкінде халықтың барлық
салымдарының көлемі 35 741 млн. теңге болса, оның ... ... ... ... 20 060 млн. теңгені құрады. Бұл салымдардың жалпы
сомасындағы мерзімді депозиттердің үлесі бойынша 56,13 % ... ... ... ... ... сомасы 20 032 млн. теңгені құрап,
мерзімді депозиттердің жалпы сомасындағы кепілдендірілген депозиттердің
үлесін 99,86%-ға көтерді. ... ... ... ... ... мен ... ... мәліметтерді салыстыратын болсақ, онда салымдардың жалпы сомасы
52 754 млн. ... ... оның ... ... ... ... ... теңгені құраған. Бұл салымдардың жалпы сомасындағы
мерзімді депозиттер үлесінің 63,57%-ды құрағанын көрсетеді. Сонымен ... ... ... ... ... ... 22 158 млн. теңгені
құрап, мерзімді депозиттердің жалпы сомасындағы кепілдендірілген
депозиттердің ... ... ... ... ... Бұл ... өткен кезеңде 99,86% болса, ал қазір ... ... ... ... ... ... ... қызмет етіп жатқан қатысушы
банктердің бірі Казкоммерцбанктің 2001-жылдың ... ... ... ... ... ... болса, оның ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... құрады. Ал,
Қор арқылы міндеттемелерді қайтаруды кепілдендіретін ... ... млн. ... ... ... құрады.
Осы кезең мен 2002-жылдың бірінші ... ... ... онда мына ... ... болады: жалпы салымдардың
көлемі 43 673 млн. теңгеге өсіп, оның ішінде мерзімді депозиттердің жалпы
сомасы ... ... ... ... құрады. Ал, Қормен
кепілдендірілген жеке тұлғалардың салымдарының ... ... ... ... ... ... депозиттердің көлемі 86,62%-дан 91,14%-ға
артып, ол мерзімді депозиттердің көлеміндегі сақтандырылған ... ... ... ... ... ... келесі
кестедегі қатысушы банктердің қызметін ... ... ... ... болады:
21-кесте
Депозиттерді сақтандыру қорына қатысушы кейбір банктер бойынша 2001-2005жж.
мәліметтер*
| |Банктің |2001-ж |2002-ж |2003-ж |2004-ж |2005-ж |
| ... | | | | | |
| | ... ... ... |
| | ... |салымдар |барлығы ... |9 |10 |10 |11 ... | | | | ... ... ҚР ... ... банктерінің депозиттік бағдарламалары
негізінде автормен құрылған.
Бұл жерде клиент 60 ай мерзімге депозит ашса және егер ... ... ... алып ... келсе, онда оған салымын бірінші бағанда
көрсетілгендей 9%-бен есептейді. Сол сияқты 4-ші, 5-ші ... 11-ші ... де ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі
толық айларға ғана емес, сондай-ақ күндерге де есептеледі. Мысалы, 3 ай 15
күннен кейін қаражат ... ... ... да, ... нақты жатқан
күндеріне де пайыз төленеді. Ал, клиент депозиттік ... 12 ай ... ... арасында бұзғысы келсе, онда оған 10% сыйақы мөлшерлемемен ... ... 60 айға ... ашқан клиент сыйақы мөлшерін
жоғалтпай-ақ қаражатын өзіне ыңғайлы мерзімде алып кете ... Бұл ... ... ... ... ... ... Депозитке
сыйақы мөлшерлемесін келесі формуламен есептеуге болады:
Дс * См * К
= Тс,
360 ... ... Дс – ... ...... мөлшерлемесі;
К – депозиттің нақты жатқан күндер саны;
Тс – төленетін сыйақы.
Соның ішінде депозиттің ... ... ... оның ... 50% ... кез ... ... ішінара алуға болады. Яғни, егер
клиент 5 жылға депозит ашып, оның ... 20%-ын 1 ... ... алып ... онда ... ... ... орташа сомасына есептеледі.
Сонда жоғарғы формуладағы ... ... ... ... ... ... тұрады. Сыйақы мөлшерлемесін күндерге есептеу банкке ... ... ... ол ... сомасын да күнделікті пайдаланып
отырады.
Депозиттің банкте ұзақ мерзім сақталып тұруы үшін көп ... ... ... ... қосымша сыйақы есептеуге болады. Мысалы, ... 5 ... ... ашқан салымшыға депозит мерзімі аяқталғаннан кейін
салымның орташа есептелген сомасына 2% ... ... ... ... ... ... бұрын алып кетпеуіне себеп болар еді.
Сонымен қатар, клиент қажет болған жағдайда ... ... ... қайта-қайта ішінара ала бермеуі үшін есептелетін сыйақы
мөлшерлемесі ай сайын төленіп отырғаны жөн. Бұл, бір ... ... ... әсер ете ... ... ... ... салымның
негізгі сомасынан ішінара алудың қажеті жоқ болатындай көрінеді. Сондай-ақ,
қолда бар ... ... үшін ... ... ... ... ақшасын
алып отыруына мүмкіндік болады.
Аталған депозитке қосымша ... ... ... ... ... ... табылады.
Сондай-ақ, қазіргі кезде көптеген банктерде ұтыс ойнаьылатындықтан,
клиенттер көп жағдайда осы критерийге де ... ... ... ... ... де ... ... маңызды болып табылады. Ол
бойынша ай сайын әр ... ... 10 ... ... ... ... көбейіп кетпеуі үшін бұл жолдамаларды демалыс орындарымен
арнайы келісім-шарт орнату арқылы алуға ... Ал, бұл ... ... үйі ... есеп-айырысу шотын ашып, ол бойынша
операцияларды жеңілдікпен ... ... ... ... операциялары активті операцияларға
қатысты маңызды роль ойнайды. Олардың есебінен банктің әрі ... ... үшін ... ... уақытта депозиттер тәрізді банктік ресурстарды қалыптастыру
көзіне ... ... де тән. ... салымдарға қаражат тарту кезінде
банктің бірталай материалдық шығындары ... ... ... ... ... ... ... клиенттерге байланысты. Сондықтан, несиелік
ресурстар нарығындағы банктер арасындағы ... ... ... ... ... ... ... түрлерін дамыту бойынша шаралар
қолдануға итермелейді. Осы мақсаттар үшін коммерциялық банктер депозиттік
операциялар бойынша ... ... ... ... Депозиттік базаны
қалыптастыру банктер үшін өте маңызды. Жеке және ... ... ... сомасы мен салымшылардың шеңберін ұлғайту ... ... ... және ... ... ... ... жұмыста коммерциялық банктердің ресурс тарту
аясындағы қызметінің ... ... ... ... ... ... көрсетілген, олардың ерекшеліктері анықталған.
Жұмысты жазу барысында Қазақстан Республикасының ... ... ... зерттелген. Сонымен қатар, нақты бір ... ... ... ... ... жұмыста жүргізілген зерттеу жұмыстарының қорытындысы
бойынша еліміздегі депозиттік нарықта тұрақтылық байқалатынын айтып кетуге
болады. Қазақстандық депозит ... ... келе ... төрт ... ішінде
ұлттық валютадағы салымдардың ... ... ... ... көп ... ... ... депозиттердің ішінде заңды
тұлғалардың салымдары жеке ... ... ... көп екені
көрсетілген.
Жұмыста зерттеу обьектісі ретінде алынған «Валют-Транзит Банкінің»
№18 есеп-айырысу бөліміндегі депозиттік операцияларды талдау негізінде ... және ... ... ... Оң ... ... базаның және
депозиттердің жалпы ... ... ... теріс жақтары ретінде
депозиттік портфельдің диверсификацияланбағанын және жоғары ... ... көп ... ... болады.
Депозиттік операциялардың теориялық ... ... ... тарту аясындағы қазіргі жағдайды бағалау ... ... ... бірқатар ұсыныстар жасауымызға мүмкіндік
берді. Осылайша, коммерциялық ... ... ... мен ... ... ... үшін ... ұсынылады:
1. Қоғамның әр түрлі тұрмыс деңгейіне қарай салым түрлерін көбейту;
2. Жинақ сертификаттарын шығаруды игеру;
3. Халықтың мерзімді салымдарды кенеттен алып ... ... ... ... ... ... ... қолдану;
4. инфляция әсерінің орнын толтыру мақсатында сыйақы пайызын алдын-
ала төлеу;
5. Клиенттер үшін жаңа ... ...... ... ... жарнамалық қызметін жандандыру.
Сонымен қатар, жұмыста халықтың кез-келген тұрмыс деңейіне ыңғайлы
болатын ... түрі ... Оның ... ... ... сыйақының
төлену тәртібінің жаңа түрі енгізілген. Аталған депозит көптеген адамдарға
қолайлы ... өте ... ... ... ... Осылайша,
диссертациялық жұмысты жазу ... алға ... ... ... ... орындалды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. «Ақша, несие, банктер» / Жалпы редакциясын басқарған Ғ.С. ... ... 2001-ж. ... «Банковское дело» / Под ред. Колесникова В. И. – М.: ... ... 1999г. ... ... и ... ... ... И. Т.–Питер, 2001.
/26б/
4. «Коммерциялық банктер операциялары» / Мақыш С.Б. – ... 2004ж. ... ... и ... - 1991г., №4. – ... З. – К ... о
сущности банковского депозита. /12-б/
6. «Банковское дело» / под ред. В.И. Колесникова, Л.П. ... ... 1993г. ... ... дело» / Под ред. Лаврушина О.И. – Москва, 1998г. /78-83-б/
8. «Банки и банковские операции в России» / Под ред. ... М.Х. ... 1996г. ... ... ... стратегическое руководство» / Под ред. Платонова В.,
Хиггинса М. – ... ... ... и банковские операции» / Под ред. Жукова Е.Ф. – ... ... ... ... управление и операции» / Усоскин В.М.
– Москва, 1998г. /45-50-б/
12. ... ... и ... / ... Б. Н., ... Г. В. ... «Финансы и статистика», 2000. /62-64-б/
13. «Банковское дело» /Под ред. Сейткасымова Г.С.–Алматы, 1998г. /26-35-б/
14. «Финансовые рынки и посредники» / У.М. ... Д.Т. ... ...... 2005г. ... «Банки Казахстана» - №10, 2005г – Маженова Б. – Казахстанский Фонд
гарантирования депозитов: опыт, достижения, перспективы. /12-13-б/
16. ... ... - №12, 2004г – ... Г. – ... система на депозитном рынке страны. /18-19-б/
17. «Деньги, банки и денежно-кредитная политика» / Эдвин Дж. ... - ... ... ... банковского дела» / Дэвид Полфреман, Филипп Форд – Москва,
1996г. /78-80-б/
19. «Банковский менеджмент» / ... С. Роуз – ... ... «Сегодня.» – №21, 2002г – Карпов М. Т. – ... ... ... ... ... ... – №5, 2003г – Как же ... гарантироваться вклады
граждан. /22-26-б/
22. «Банки Казахстана»- №6 2005г. - Кошенова Л.М. – ... ... ... ... ... - №6, 2005г – ... Л.А. – Депозиттік
операциялардың қазіргі жағдайы мен даму перспективасы.
24. «ҚР Ұлттық ... ... ... - №12, 2005ж.
25. «ҚР Ұлттық Банктің статистикалық бюллетені.» - №12, 2002ж.
26. «ҚР Ұлттық Банктің статистикалық бюллетені.» - №12, 2003ж.
27. «ҚР ... ... ... бюллетені.» - №12, 2004ж.
28. «Экономика в школе, колледже и университете» - №2, 2006г – Рахымбаева
Л.А. – ... ... ... операциялардың ролі.
29. «Программа по депозитам» Каспийского банка – 2005г.
30. «Депозитная политика ЦентркредитБанка» – 2005г.
31. ... ... ... ... - ... «ТұранӘлемБанкінің депозиттік бағдарламалары» - 2006-ж.
33. «Депозитные продукты Казкоммерцбанка» - 2005-г.
34. «Депозитная политика Темирбанка» - 2005-г.
35. «Программы по депозитам ... ... - ... ... - №3, 2005г. – А.Д. ...... (страхование)
банковских вкладов в Казахстане. /36-38-б/
37. «Аль-Пари» - №4, 2004г. – Сагиндыкова Р.Т. – ... ... ... ... ... - №3, 2005г. – Руднева Л.К. – Депозитные ... ... ... Казахстана» - №2, 2004г. – Маженова Б. – Фонд гарантирует
надежность ... ... ... и ... – №6, 2002. – ... А. В.. - ... ... системы гарантирования вкладов в мире. /14-16-б/
41. «Банковское дело.» - №36 2002г. - ... Д. О - Как же ... ... ... ... «Банки Казахстана» -№5, 2005г. – Лемешко Б.Г. – ... в РК. ... ... Банк Басқармасының қаулысымен бекітілген «Қазақстан
Республикасы екінші ... ... ... операцияларды жүргізу
Ережесі» - 15-қараша, 1999-ж.
44. «Қазақстан Республикасы банктерінде клиенттердің ... ... ... және жабу ... ... Ереже» - 2-маусым, 2000-ж.
45. «Қазақстан Республикасындағы банктер мен банктік қызмет туралы» ҚР
Заңы - ... ... ... Республикасы аумағында төлем құжаттарын пайдалану және
қолма-қолсыз төлемдер мен ... ... ... ... ... ҚР ... Банк Басқармасының 2000-жылғы 25-сәуірде бекіткен
№179 қаулысы.
47. «Ақшалай төлемдер мен аударымдар туралы» ҚР Заңы - ... ... ... тұлғалардың салымдарын (депозиттерін) міндетті ұжымдық
кепілдендіру (сақтандыру) жүйесінің қызмет ету және оған ... ... ... банктерінің қатысу Ережесі»
49. «Қазақстан Республикасындағы екінші ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру
Ережесі»
50. «Коммерсант- Деньги» – №14, 2003г – Буйлов М. Т., Потоцкая Е. А. – Две
большие ... ... ... ... банки» / Лаврушин О. И.. – М.: «Финансы ... 2000. – ... ... ... ... ... ... и кредит» - №5, 2005г. – Бектенова О.Д. – Вклады населения ... ... ... ... ... – №30, 2004г – ... О. Д. – Надежность в обмен
на доход. /15-16-б/
55. «Финансовый бизнес» – №11, 2005г – ... А. Ю. – ... ... ... ... ... – №24, 2004г – ... П. Р. – Банки не отдадут вклады. ... ... - №3, 2005г. – ... Т. – ... ... ... /25-26-б/
58. Информационное Национальное Статистическое Агентство РК, 2001-г.
59. ... ... – №10, 2003г. – ... М. Ю. – ... ставки – риски и возможности. /16-18-б/
60. «Банковское дело.» – №6, 2002г. – Мурычев А. Н. – ... ... ... ... ... ... /29-30-б/
-----------------------
Зейнетақы қорлары
«Қазпошта» АҚ
Коммерциялық банктер
Жүйеге қатысушы коммерциялық банктер
ДСЖ-не кірмейтін жинақтау-депозиттік мекемелер
Депозиттерді сақтандыру жүйесі (ДСЖ)
Қаржы нарығы мен қаржылық ... ... және ... ... ... Ұлттық Банкі
1. Ағымдағы шот
2. Есеп-айырысу шоты
3. Валюталық шот
4. Карточкалық шот
5. Чектік шот
Талап етуіне дейінгі депозиттер нарығы
1. Жинақ кітапшасы
2. Жинақ выпискасы
3. ... ... ... ... ... Депозиттік сертификаттар
2. Қысқа мерзімді депозиттер
3. Орта мерзімді депозиттер
4. Ұзақ мерзімді депозиттер
Жинақ депозиттерінің нарығы
Мерзімді депозиттер нарығы
Депозит нарығы
Жеке тұлғалар
(ағымдағы шоттар)
Жеке тұлғалар
(мерзімді ... ... ... ... ... ... Сенімділік
2.Көптеген қызмет көрсетулердің ашықтылығы
2. Пайыздық мөлшерлемелер
2. Банк ... ... ... Мәмілені жүзеге асырудың ыңғайлылығы
3.Қаржы сұрақтары бойынша кеңес сапасы
4. Ораналасқан ... ... ... ... ... ақшамен жұмыс және операциондық қызметтер
5. Пайыздық мөлшерлеме
5. Қызметке төленетін ... ... құру ... ... қағидалар
Шығындардың тиімді деңгейін қамтамасыз ету қағидасы
Ғылыми негізділік қағидасы
Тиімділік
қағидасы
Банк операцияларының қауіпсіздігі қағидасы
Сенімділігін қамтамасыз ету қағидасы
Кешенді бағдар ... ... ... біртұтастылығы қағидасы

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктердің депозиттік операцияларын қалыптастыру мен жетілдіру жолдары жайлы56 бет
Әдебиетті оқытудың инновациялық әдістемесі, технологиясы230 бет
Банктік менеджмент, құрылымы және оның қазақстандағы қажеттілігі67 бет
Коммерциялық банктердің мазмұны, құрамы, құрлымы74 бет
Коммерциялық ұйымдардағы шығындар есебі мен аудиті57 бет
Өтімділік есебі43 бет
Ағымдағы шоттағы шетел валютадағы ақша қаражаттарының есебі43 бет
Ақша қаражаттары мен оның баламалары7 бет
Банкілік консервациялауды құқықтық реттеу15 бет
Банктердің филиалдарын, өкілеттігін ашу тәртібі. Еншілес шетел капиталдарының қатысуымен банктерді құру12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь