Бидай алейрон клеткаларындағы азот тотығының супероксиддисмутаза белсенділігі мен супероксид радикалының жинақталуына әсері

РЕФЕРАТ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1. ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
Астық тұқымдастарының алейрон қабаттары ... ... ... ... ... ... ...6
Оттегінің белсенді түрлерінің химиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
Азот тотығы мен гиббереллин қышқылының метаболизмдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
Супероксиддисмутаза ферментінің құрылысы мен функциясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16

2. ЭКСПЕРИМЕНТТІК БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.1 Материалдар мен зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
2.1.1. Бидай дәнінің жекелеген алейрон ұлпасын бөліп алу ... ... ... .20
2.1.2. Супероксиддисмутаза изоферменттерін экстракциялау және активтілігін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20

2.1.3 Супероксиддисмутаза изоферменттерін электрофоретикалық сұрыптау және электрофорезден соң айқындау ... ... ... ... ... ... ... ... ..21

2.1.4 Супероксид радикалы мөлшерін анықтау ... ... ... ... ... ... ..22

3. НӘТИЖЕЛЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23

4. ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28

5. ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
Супероксид, сутектің асқын тотығы және гидроксид радикалы секілді оттегінің белсенді формаларының клеткалардың программаланған өлімінiнiң iске асу механизiмiндегi ролі зор. Мысалы , гидроксил қалдығы лезде 7х10-10с ішінде клетка құрлымын бұзып, ондағы белок, нуклеин қышқылдарының құрылымын бұзып, липидтерді аса тотықтырып, тотығу өнімдері: альдегид, кетон, асқын тотықтармен қатар, аса улы қосылыстардың түзілуін жүзеге асырады. Осылардың ішінде нуклеин қышқылдарының зақымдалуы ДНҚ-дағы генетикалық информацияны өзгертіп, организмнің тіршілігіне қауіп тудыруы мүмкін.
Антиоксидантты ферменттердің ішінде ОБТ қарсы клетка ішілік қорғаныстың алғашқы қатарын супероксиддисмутаза (СОД) құрайтыны анықталған. СОД өсімдік клеткасында детоксикация реакциясын катализдейді. Ол супероксид радикалдарын өзара әсерлестіріп, аса улы супероксид радикалының улылығы төмен сутегінің асқын тотығына айналуын катализдейді.
Осыған орай жұмысымның мақсаты алейрон қабатының клеткаларындағы супероксид радикалының жинақталуы мен супероксиддисмутаза ферментінің активтілігінің азот тотығы арқылы реттелуiн зерттеу болып табылады.
Jacobsen J.V. Regulation of the synthesis and transport of secreted proteins in cereal aleurone. Int Rev Cytol. - 1991. - Vol.126. - P. 49–88.
2 Bethke P. C., Hillmer S. and Jones R. L. Isolation of intact protein storage vacuoles from barley aleurone // Plant Physiol. - 1996. - Vol.110. - P.521-529.
3 Fujimura K., Kanoh M., Benaka T. Studies heterogecity of Taka-amylas A: Isolation of an amylase having one N-acetylglucosoamine residue as the sugar chain // J. Biochem. - 1982. - Vol. 92. - P. 265-270.
4 Бисенбаев А.К., Кениев А.М. Берсимбаев Р.И. Участие ядерных дезоксирибонуклеаз в реализации онтогенетически программированной гибели клеток алейронового слоя зерна пшеницы// Известия НАН РК. – 2003. - №.5. - С. 35-42.
5 Бисенбаев А.К., Кениев А.М., Тазабекова Ж.Ж., Берсимбаев Р.И. Онтогенетически программированная гибель клеток эндосперма созревающего зерна пшеницы// Вестник КазНУ. Серия биологическая. – 2003. -№3(21). - С. 40-45.
6 Jones R.L., Dangl J.L. Logjam at the styx: Programmed cell death in plants // trends Plant Sci. - 1996. - Vol. 1. - P. 114-118.
7 Бисенбаев А.К., Кениев А.М., Берсимбаев Р.И. Действие гибберелловой и абсцизовой кислот на апоптоз клеток алейронового слоя зерна пшеницы // Вестник КазГУ. Серия биологическая - 2001. - № 1(13). - С. 52-57.
8 Jacobsen J.V., Knox R.B., Pyliotis N.A. The structure and composition of aleuron grains in the barley aleurone layer // Planta. - 1971. - Vol. 101. - P.189-209.
9 Gilroy S., Jones R.L. Perception of gibberellin and abscisic acid at the external face of the plasma membrane of barley (Hordeum vulgare L.) aleurone protoplasts. Plant Physiol. - 1994. - Vol. 104. - Р. 1185–1192.
10 Gomez-Cadenas A., Zentalla R., Walker-Simmons M. and Ho T. H. Gibberellin / abscisic acid antagonism in barley aleurone cells: Site of action of the protein kinase PKABA1 in relation to gibberellin signaling molecules // Plant Cell. - 2001. - Vol. 13. - Р. 667–679.
11 Бисенбаев А.К., Алтыбаева Н.А., Берсимбаев Р.И. Получение изолир-ованных протопластов из алейронового слоя зерна пшеницы // Вестник КазНУ. Серия биологическая. – 2000. - №1(9). - С. 88-95.
12 Bethke P.C., Hillmer S., Jones R.L. Isolation of intact protein storage vacuoles from barley aleurone // Plant Physiol. - 1996. - Vol.110. - P.521-529.
13 Bethke P.C., Jones R.L. Gibberellin signaling // Plant Biol. - 1998. - Vol. 1. - Р. 440–446.
14 Гильманов М.К., Сабитов А.Н., Саменов Н.А., Ибрагимова С.А., Мусабеков К. Изучение механизмов активации надф-гдг сферосом в семенах злаковых культур ионами Са2+, медиатором цитокинина и гиббереллином // Вестник КазНУ. Серия биологическая. – 2006. - №3(29). - С. 111-116.
15 Jones R.L., Jacobsen J.V. Regulation of the synthesis and transport of secreted proteins in cereal aleurone. Int Rev Cytol. - 1991. - Vol.126. - P. 49–88.
16 Schuurink R.C., Bakhuizen R., Libbenga K.R., Boulanger F., SinjorgoM.C. Dormant barley aleurone shows heterogeneity and a specific cytodifferentiation // J. Cereal Sci. - 1997. - Vol. 25. - P. 27–36.
17 Rodaway S. J. Composition of alpha-amylase secreted by aleurone layers of grains Himalaya barley // Phytochemistry. - 1978. - Vol.17. - P.385-389.
18 Акаева М. М., Каракеева Р.К., Юсупова Р., Фурсов О. В. Активация альфа-амилаз из алейроновых зерен // Известия АН Каз ССР. - 1990. - Т.6. - С. 35-38.
19 Wyatt S.E. and Carpita N. C. Two distinct soures of elicited reactive oxygen species in tobacco epidermal cells. // Trends Cell Biol. - 1993. - Vol.3. - P. 413–417.
20 Dixon R. A., Harrison M. J. and Lamb, C. A sensetive method for the estimation of hydrogen peroxide in biological materials // J. Annu. Rev. Phytopathol. - 1994. - Vol.32. - P.479–501.
21 Van de Rhee M. D., Linthorst H. J. M., Bol J. F. Lethal hydroxyl radical production in paraquat – treated plants // in: Stress-Induced Gene Expression in Plants/ Basra, A. S., ed., Harwood Academic Publishers. - Lausanne, New York, Philadelphia and Reading, 1994. - P.249–284.
22 Hase S., Fujimura K., Kanoh M., Benaka T. Studies heterogecity of Taka-amylas A: Isolation of an amylase having one N-acetylglucosoamine residue as the sugar chain // J. Biochem. - 1982. - Vol. 92. - P. 265-270.
23 Kombrink E. and Somssich I. E. Active oxygen in plant pathogenesis // Adv. Bot. Res. - 1995. – Vol. 21. - P 1–34.
24 Jones A. M. and Dangl J. L.The activated oxygen role of peroxisomes in senescence // Trends Plant Sci. - 1996. - Vol.1. - P.114–119.
25 Apel K. and Jones J. D. G. Reactive oxygen species: metabolism, oxidative stress, and signal transduction // Plant Cell. - 1996. - Vol.8. - P.1773–1791.
26 Berlett BS., Dietrich R. A. and Richberg, M. H. Protein oxidation in aging, disease, and oxidative stress // Plant Cell. - 1996. - Vol.8. - P.1793–1807.
27 Baker C. J. and Orlandi E. W. Oxidative stress increased respiration and generation of reactive oxygen species, resulting in ATP depletion, opening of mitochondrial permeability transition, and programmed cell daeth // Annu. Rev. Phytopathol. - 1995. - Vol.33. - P.299–321.
28 Chung H.T., Pae H.O., Choi B.M., Billar T.R., Kim Y.M. Nitric oxide as bioregulator of apoptosis // Biochem. Biophys. Res. Commun. - 2002. - Vol.282. - Р. 107-115.
29 Durner J., Gow A.J., Stamler J.S., Glazebrook J. Ancient origins of nitric oxide signaling in biological systems // Proceedings of the National Academy of Sciences, USA. - 1999. - Vol.96. - Р.14206–14207.
30 Neill S.J., Radhika D. and Hancock J.T. Nitric oxide signalling in plants // New Phytologist. - 2003. - Vol.159. - Р.11–35.
        
        Әл – Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Биология факультеті
Генетика және молекулалық биология кафедрасы
БIТIРУ ЖҰМЫСЫ
БИДАЙ АЛЕЙРОН ... АЗОТ ... ... МЕН ... ... ... ӘСЕРІ.
Орындаушы
4- курс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ғылымдарының докторы
Айташева З.Г.
“______”________2007ж.
Алматы, 2007
МАЗМҰНЫ
РЕФЕРАТ.................................................................
.......................................3
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН ... ... ... ... ... қабаттары...........................6
2. ... ... ... Азот ... мен ... қышқылының
метаболизмдері........................................................
.................................12
4. ... ... ... ... ЭКСПЕРИМЕНТТІК
БӨЛІМ.......................................................................
20
2.1 Материалдар мен зерттеу
әдістері..............……..…………..…......20
2.1.1. Бидай дәнінің жекелеген ... ... ... ... Супероксиддисмутаза изоферменттерін экстракциялау және
активтілігін анықтау
.......................................................................
........20
2.1.3 Супероксиддисмутаза изоферменттерін электрофоретикалық сұрыптау
және электрофорезден соң айқындау..................................21
4. Супероксид радикалы мөлшерін анықтау ……...………….....22
3. НӘТИЖЕЛЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ
ТАЛҚЫЛАУ.........................................23
4.
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.............................28
5. ... ... ... 33 ... ... ... текстен, 5 суреттен
тұрады.
Жұмыстың мақсаты: Бидай ... ... азот ... ... мен ... ... жинақталуына
әсерін зерттеу.
Жұмысты жасау үшiн объект ретiнде: ... 4 ... ... ... ... ... ... барысында келесi әдiстемелер қолданылды: Бiркелкi ... ПААГ ... ... ферментiн экстракциялау
және белсендiлiгiн анықтау, белок мөлшерiн анықтаудың Бредфорд әдiстемесi.
Кілтті сөздер: Оттегінің ... ... ... ... қопарылыс, антиоксидантты ферменттер, супероксиддисмутаза.
ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР ТІЗІМІ
ОБТ-оттегінің белсенді түрлері
СОД-супероксиддисмутаза
АБҚ – абсциз қышқылы
ГҚ – гиббереллин қышқылы
NO – азот тотығы
SNAP – S-нитрозо-N-ацетилпенициламин
КПӨ – ... ... ...... гель
О* – супероксид радикалы
Н2О2 – сутегінің асқын тотығы
КІРІСПЕ
Супероксид, сутектің асқын тотығы және ... ... ... ... ... ... ... өлімінiнiң
iске асу механизiмiндегi ролі зор. Мысалы , гидроксил қалдығы ... ... ... клетка құрлымын бұзып, ондағы белок, нуклеин қышқылдарының
құрылымын бұзып, липидтерді аса ... ... ... альдегид,
кетон, асқын тотықтармен қатар, аса улы қосылыстардың түзілуін ... ... ... ... ... ... ДНҚ-дағы
генетикалық информацияны өзгертіп, организмнің тіршілігіне қауіп тудыруы
мүмкін.
Антиоксидантты ферменттердің ... ОБТ ... ... ... алғашқы қатарын супероксиддисмутаза (СОД) құрайтыны анықталған.
СОД өсімдік клеткасында ... ... ... Ол ... ... әсерлестіріп, аса улы супероксид ... ... ... ... ... ... ... орай жұмысымның мақсаты алейрон қабатының ... ... ... мен супероксиддисмутаза ферментінің
активтілігінің азот тотығы арқылы реттелуiн зерттеу болып табылады.
1. ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ
1. ... ... ... ... тұқымдастарының алейронын зерттеу кем дегенде екі ғасырға ... ... ... өсімдіктердің ең қарқынды түрде зерттеліп келе
жатқан ұлпаларының бірі ... ... Сыра ... және ... ... ... ... орын алатындықтан химия және биология
мамандары шамамен 200 жыл ... ... ... ... ... [1].
ЕСКЕРТУ: АЛ. – бидай дәнінің алейрон қабаты; ЭНД. – ... ... ... ...... дәнінің проксимальды бөлігі; ... ... ... ... бөлігі. 3 – бидай дәнінің ұрығы
Сурет 1- Бидай дәнінің құрылысы
Бидай дәнінің эндоспермі тозаң қапшығында, орталық клетканың ... ... ... ... ... ... ... ұлпа (1-
сурет). Тозаңдану процесінен кейін шамамен 8-10 тәуліктен соң, ... ... ... және ... ... дифференциацияланады
[2]. Алайда, ұрықтанған бір клеткадан пайда болатынына қарамастан, алейрон
ұлпасы мен крахмалды эндосперм клеткаларының өлуі ... ... ... Крахмалды эндосперм клеткалары бидай дәнінің пісіп-жетілу барысында
өліп, дән қуысын белокты және ... ... ... ... ... болжам бар. Ал алейрон клеткалары, дәннің пісіп-жетілу сатысында еш
өзгеріссіз сақталып, тек қана оның ... ... ... ... ... ... индукциялағаннан кейін ғана
элиминацияланады [3].
Алейрон қабатының онтогенетикалық программаланған ... ... ... ... ... ... анықталған [4-6]. Бұл ... ... ... ... ... фрагментациялануымен үйлесіп, фитогормондар - гиббереллин
және абсциз қышқылдарымен бақыланылатыны көрсетілген ... ... ... клеткаларының негізгі қызметі
гидролитикалық ферменттерді ... ... ... ... ... ... ... құрылымы олардың қызметін көрсетеді.
Дәндегі алейронның көптеген көрсеткіштері оның ... және ... жүйе ... қамтамасыз етеді. Астық тұқымдастарының алейрон
қабаты біртекті, жоғары ... ... бір ... ... қара ... ... немесе бірнеше қабатынан (күріш, арпа)
тұрады [8]. Пісіп-жетілген, ... ... ... ... қабырғамен қоршалған және олар ... да ... ... ... ... ... ... өлі крахмалды
эндоспермнен ажыратып алуға болады және ажыратып алынған алейрон ұлпасынан
ферменттердің көмегімен протопластардың ... ... ... ... [9]. Осындай жолмен жекеленіп алынған протопластар, тұтас алейрон
ұлпалары сияқты гиббереллинге тәуелді α-амилаза изоферментінің ... ... ... ... көрсетілген. Жекеленген протопластар алу
әдістемесі сұлы және арпа алейрон ұлпасына ... ... [10] ... бидай алейрон ұлпаларынан жекеленген протопластарды бөліп
алудың және ... ... ... үшін ... ... ... [11]. ... өңдеу арқылы
алынған бидай алейрон протопластарының шығымы шикі ұлпаға шаққанда –35х106
клетка/1 г ... ... ... ... ... ... дәрежесі жоғары клеткалар фракциясын алуға мүмкіндік
берді (шамамен 80-85 %).
Алейрон клеткаларының цитоплазмасына белоктар қорынан ... ... тән, ... ... ... ... деп те атайды, олар
бүкіл клеткаларды алып жатады. Бұл органелла алейронның гормондар әсеріне
қайтаратын реакциясында негізгі ... ... ... қоры ... ... ... ... гидролизге ұшыраған протеиндерді
секреторлық белоктардың түзілуіне қажетті аминқышқылдармен қамтамасыз ету
үшін қор ретінде сақтай бастайды [12]. Протеиндердің қоры бар ... ... ... ... ... ... қоймасы
болып табылады. Олардың құрамынан минералдар фитин түрінде бөлініп алынған.
Фитин К+, Mg2+, және Ca2+ ... мен ... ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл кристалды
қосынды, глобоид деп те аталады. ... ... ... ... ... РО43+, К+, Mg2+ және Ca2+ ... ... 75% алейрон
қабаттарында сақталады [13]. Алейрон немесе протопластардың инкубациялық
кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... түзілгенше қосыла бастайды. Инкубациялық ортада гиббереллин болған
жағдайда клеткалар мен протопластардағы алейрон қабаттарының вакуольдену
процесі жылдамдай ... ... ... ... ... ... олеосомдар да алейрон клеткаларының маңызды органеллалары ... олар ... ... ... 30% алып ... ... тұрады [14]. Алейрон клеткаларындағы олеосомдар эндоплазмалық
торда пайда болып, кейіннен ... ... және ... қоры ... ... бекінген күйде болады. Олеосомдардың вакуольдер бетіне
бекініп жатуы вакуолдердің кейбір ... ... ... ... ... ... болжамды растайды. Қор ретінде сақталған бейтарап майлар
алейрон клеткаларын көміртегі ... де ... ... ... ... дейін клетка көміртегіні осы ... ... ... ... ... май қышқылдары мембрананы түзуге
пайдаланылады. Бұл май ... ... ... ... ... дәлелдер бар. Алейрон клеткаларында
малатсинтетазадан және изоцитрат ... ... ... ... ... [15;16] және оқшауланып алынған алейрон ... ... ... ... ... ... – жоғары деңгейде
дифференциацияланған ұлпа. Бұл ... ... ...... ... ... ... крахмалды эндоспермге
секрециялау. Олай болса, ... ... оның ... ... эндоплазматикалық тор, Гольджи аппараты, митохондриялар өте
жақсы дамыған.
Аталған гидролитикалық ферменттердің ішінде ... ... ... ... маңызды болып табылады. Крахмалды эндоспермге секрецияланған
α-амилаза крахмалды ... ... ... ... ... ... ... етеді [17;18].
α-амилаза ферментінің практикалық маңыздылығына байланысты (ауыл-
шаруашылығы, сыра дайындау, нан ... ... және т.б.) ... ... ... ... ... аударуда. Осыған орай альфа-
амилаза ферментінің құрылысы мен ... ... ... ... Оттегінің белсенді түрлерінің химиясы
Өсімдіктер өздерінің тіршілік кезеңі барысында қоршаған ортаның
әртүрлі ... ... ... тұруы тиіс. Осыған байланысты олардың
бойында ... ... ... және ... ... ... ... кең ауқымды бағдарламалар пайда болып,
дамыды. Өсімдіктердің потогенді ... ... ... ... және ... зақымдалуы олар үшін ең ... бірі ... ... ... ... ... ... олар, патогендердің
көбеюін шектеу мен жою мақсатында бір ... ... ... ... қосуы мүмкін [20]. Клетка қабырғаларының қалыңдауы, ... және ... ... ... ... ... реакцияларды жүзеге асырады. Бұл реакциялардың ... ... ... ... ие ... патоген арасындағы қарым-
қатынастың ... ... ... ... ... ... табылады
(организм не микроорганизмнің ықпалына душар болып, беріледі, не оған ... ... [21]. Көп ... бұл ... ... ошақта бірнеше
клеткалардың өлімге ұшырауымен байланысты болады (гиперсезімталды ... ... жүре ... үшін не ... ... ... түзілген, не өсімдіктің клеткалық қабырғаларынан босап ... ... ... қабылдануы қажет. Мұндай молекулалар "элиситерлер"
(ағылш . elicit-қоздырып-шақыру, шығарып алу) деп аталады, олардың ... ... ... және ... ... иденти-
фикацияланады [22]. Бұл элиситерлер ие организм –микроб түріндегі белгілі
бір өсімдік ... үшін ... ... ... ... ... немесе
арнайы емес сипаттағы ... ... ... ... қабырғаларының бөліктері немесе өсімдік организміне енген
патогеннің клеткалық бөлшектері ретінде болуы ... ... ... ... ... ... үшін ... молекулаларының қоспасы қолданылған жағдайда ,
қорғаныс жауабының негізінен клетка қабырғасының бетінде жүзеге ... ... тез ... ... ... жаңа жақтары ... ... ... ... ... : ... түрлерінің (ОБТ) босатылуы (тотықтырушы қопарылыс, ТҚ) [23];
клеткадан тыс рН мәнінің, мембрандық ... ... ... ... ... фосфарлау моделінің өзгеруі [24]; клеткалық
қабырғаның белоктық бөліктерінің тотыға иммобилизациялануы [25].
Клеткалардың көпшілігі ОБТ-рін өндіруге және ... ... ... ... ОБТ ... молекулалық оттегінің (О2) бір
электрондық ... ... ... ... ... отыратын
қосымша өнім ретінде кездеседі. Сонымен қатар, клеткадағы ОБТ ... ең ... ... қамтамассыз ету үшін ... ... ... механизмдер болады.
Сүтқоректілерде ОБТ өндіру реакциясы жүретіні бізге 30 жылдан астам
уақыттан бері ... ... ... ... ... ... ... кеш анықталады [26]. Жуық арада жаряланған жұмыстардың
нәтижесі бойынша ОБТ тек ... ... ... ... ... ... ғана ... атқарып қоймай, өсімдіктердің бұдан ... ... ... ... ... ... жауабын белсендіруші сигнал болып табылады.
ОБТ молекулалық оттегінің белгілі бір ретпен тотықсыздануы барысында
түзелетін : супероксид (О), ... ... ... (Н2О2), және гидроксил
радикалы (ОН) өнімдері. Бұл қосылыстар ... ... ... мен хлоропластарындағы жүретін ... ... аз ... ... (О) ... үшін ... аз мөлшерде жұмсалады. Тірі
клеткалардағы супероксидтің мөлшері оның протондалған түрі гидропероксил
радикалдың (О2Н) ... ... ... ... ... қарағанда анағұрлым гидрофобты келеді және мембраналардың
липидті қабаттары ... оңай ... ... ... ... жағдайда
супероксид клетканың макромолекулаларымен әлсіз түрде әрекеттеседі. рН мәні
бейтарап немесе әлсіз сілтілі болған жағдайда супероксидте, сутегінің ... да Н2О2 және О2 ... Бұл ... ... ... мүмкін, сондай-
ақ супероксиддисмутазаның (СОД) қатысуыменде жүреді.
Н2О2 салыстырмалы түрде ... ... ОБТ ... ... ... түсу ... жоғары емес. Ол электрлік тұрғыдан алғанда бейтарап
бола отырып, клеткалық мембраналар арқылы еніп, Н2О2 ... ... ... ... ... ... ... Өсімдік клеткаларында
жаңадан түзілген Н2О2 мынадай өзгерістерге ұшырауы мүмкі: 1) ... ... ... ... су және оттегіге ыдырайды; ... ... үшін ... ... болуы мүмкін, мысалы,
лигниннің түзілуін құрлымдық тұрғыдан тежейтін феноксил ... үшін ... ... ... 3) ... ... бірлесіп әсер ететін аскорбат пероксидаза көмегімен
зияндылығы жойылуы мүмкін (халливела –Асада жолы). Белгілі бір ... ... ... Н2О2 ... арқылы Compound III
түзілуін қамтамассыз ететін реакциялардың ретті тізбегіне ... ... ... бұл жұмыста аталған ОБТ ішінде реакцияға түсу
қаблеті ең ... ... ... ... ... Ол Н2О2 мен О ... ... пайда болуы мүмкін. Қалыпты ... ... баяу ... және ОН көп ... өндірілуі үшін тиімсіз болып
табылады. Бірақ, Fe2+ ... Cu+ ... ... ... ... бұл ... иондардың супероксидтің қатысуымен тотықсызданған
түрлеріне дейін регенерациялануынан ... ... ... ... ... көп мөлшерде түзіледі. ОН радикалдық тізбекті реакцияларды
бастауға қаблетті болғандықтан, ол клеткалық макромолекулалардың ... ... ... және ... ... ... ... негізгі ОБТ ретінде саналады. ОН бос күйінде болуы
шамамен 0,000000002 сек тең болғандықтан оны көзбен көру және оның ... ... ... ... ... аяқталды. N-ацетилхит-
олигосахаридті элиситермен өңделген күріштің (Oryza sativa) суспензиялық
культура ... ... ғана ... тәжірибелер нәтижесінде, бұл
модельдік жүйеде ОН түзілетіні анықталды [27].
Өсімдік клеткаларының көптеген жануар жүйелерінен ерекшелігі ... ОБТ ... ... Н2О2 түрі үнемі ,айтарлықтай көп мөлшерде
өндіруге ... ... бұл ... ... клетканың экстрацеллюларлық
компар-таментімен байланысты болады және ол ... ... ... ... сияқты әртүрлі фактолар арқылы реттеледі. Н2О2
лигнификация процесіне ұшырайтын клеткаларда кездеседі, мысалы, ... ... және ... ... ... ... ал ... клеткалардың клеткалық қабырғаларында әдетте болмайды; механикалық
стреске шалдығып зақымдалған клеткаларда Н2О2 қарқынды түрде өндіріледі.
Тотықтырушы қопарылыс дегеніміз, сырттан ... ... ... ... ОБТ көп мөлшерде, жылдам өндірілуі ... ... ... ... ... ... 1983 жылы пайда болды, бұл мәліметтер
бойынша картоп түйіндеріне (Solanum tuberosum) өзімен сәйкес ... ... ... ... ... ... ... түйіндері супероксид түзе бастайды. Бұл реакция сондай-ақ ... ... ... және ... ... бөліктерімен өңделіп немесе ... ... ... ... да байқалады. Көптеген мәліметтер
бойынша, тотықтырушы қопарылысқа қатысатын негізгі ОБТ - Н2О2 ... О ... да ... Н2О2 мен О ... ... тұрғыдан алғанда
ұқсас келеді, сондықтан тотықтырушы ... СОД ... ... ... бұзылатындықтан, Н2О2 СОД
қатысуымен О-ден түзіледі деген болжам бар.
ОБТ өнімдерінің кенеттен жоғарлауы әдетте жылдам ... ... ... әр-түрлі зиянды факторларды пайдаланған жағдайда зерттеліп жатқан түрлі
жүйелерде өзгеше болады. Суспензиялық – культура ... ... ... ... ... ... 1-2 минут өткен соң басталып,
бірнеше минуттан кейін ең ... ... ... де ... 30-60 ... ... аяқталады. Тотық-тырушы ... үшін ... ... ... кезде реакция айтарлықтай
кеш байқалды: элиситерлеуден ... 8-12 ... ... 2-4 ... соң
ОБТ түзілуінің айқын белгілері көрінді. Мұны салат-латук ... ... ... syringеae тұқымын инокуляциялағаннан кейін 5 сағат
өткен соң салат-латук өсімдігі in-vivo ... Н2О2 ... ... ... ... ... ... қиярдың
(Cucumis sativus) кутикуласын алып тастап, ... ... не ... (СҚ) не ... ... (ИНҚ) ... ... гипоко-тилінде жылдам жүретін реакцияны тудыруға болады, салицил
қышқылы мен 2,6- дихлороизоникотин қышқылы тіршілік ету ... ... ... ... ... болып табылады. Мұндай
гипокотильдерде Н2О2 өндірілуі элиситерлеуден кейін 20 минут ... ... бұл ... ... ... ... ... келеді.
1.3 Азот тотығы мен гиббереллин қышқылының метаболизмдері
NО- газ тәрізді бос радикал, сондықтан да ол ... зат ... ... арқылы оңай өтеді [28]. NО клетка ішілік мессенджер
жүйесінің бір ... бола ... ... ... ... кең көлемде әсер етеді [29].
Қазіргі уақытта әдебиеттерде жинақталған мәліметтерге қарағанда, ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді: патогенге жауап реакциясы, өсіп-өну,
фитогормондардың мөлшері, ... ... КПӨ ... ... ... азот
тотығы антиоксидант, яғни ... ... ... ... ретінде де қарастырылады [30].
NО тасымалдануы. NО диффузияланушы газ екендігіне қарамастан, ... ... ... ... немесе алыс қашықтыққа көшіп отыратын NО
қоры «депосы» немесе ... түрі ... ... ... ... ... ... ізашары – АСС тасымалдануына ұқсас аналогиялық
жолмен ... қан ... ... ... ... азот тотығының көзі ретінде қызмет атқаруы мүмкін деген
болжамды тудырды. Қазіргі уақытта бұл ... ... ... алайда бұл
болжамның орнына азот тотығының көзі ретінде нитрит қызмет атқаратындығы
туралы мәліметтер ұсынылды. ... ... де NО көзі ... ... ... және бір ... екінші орынға жылжи алады.
NО басқа сигналдық жолдармен өзара әрекеттесуі. Азот ... ... ... оқшаулау құбылысындағы ... ... ... ... аз ... еді. Азот тотығы басқа сигналдармен
тікелей түрде, ... ... ... пероксинитрит түзуі, сондай-ақ
жанама түрде өзара әрекеттесе алады. Азот ... ... ... ... мен өзара әрекеттесу үрдістерін толық түрде қарастыру бұл жұмыс
аумағынан тыс болып табылады, дегенмен ... шолу ... кету ... Көптеген тәжрибелік мәліметтердің көрсетуі бойынша, Н2О2 сияқты
(NADPH- оксидазаның көмегімен ... ... ... ... оттегінің
белсенді түрлерінің түзілуі NО синтезінің ... ... ... ... Мысалы, оттегінің белсенді түлері де, NО да патогендік инфекцияға
жауап ретінде түзіліп, пайда болады; сонымен қатар олар, ... ... ... ... ... болады. Н2О2 көптеген биотикалық және
абиотикалық стимулдарға, сондай-ақ азот ... ... ... ... Азот тотығы мен Н2О2 өзара ... ... ... ... ... ... ... Н2О2 және азот тотығы МАРК ферментін
белсендіреді және кальцийдің клеткаішілік мөлшерінде өзгерістер тудырады.
... ... ... ... өзара әрекеттеседі. NО
көптеген сигналдармен әрекеттесетіні айқын түрде белгілі, ... ... ... ... әлі ... және ... ... Гендердің NО ... ең ... рет ... мен ... ... ... ... Төзімді темекі өсімдіктерін ВТМ арқылы
инфекцияланған ... NOS ... ... Рекомбинантты NOS
енгізіп, GSNO немесе SNAP арқылы өңдеген кезде PAL және PR-1 ... PR-1 ... ... қатар BTM арқылы инфекциялаған
жағдайда да экспрессияланады; L-NAME (NOS ... ... ... бұл ... ... BTM ... ... экспрессия барысында, NO аралық
қызметті жүзеге асырады. Arabidopsis өсімдігінде азот ... PTIO ... ... ... NOS-ы L-NAME ... ... ... CHS генінің
ультракүлгін сәулесінің әсерінен ... ... ... Бұл ... экспрессиясы азот тотығы GSNO немесе SNAP көмегімен
ткелей әсер еткен жағдайда индукцияланады, демек, NО бұл ... ... ... деп ... болады [31].
Гиббереллиндер – химиялық тұрғыдан табиғаты дитерпеноидты биологиялық
активті қосылыстарға жатады. Олар барлық ... ... ... ... ... ... ... гиббереллиндер қарқынды
зерттелуде, себебі олар өсімдік организмдеріндегі алуан түрлі физиологиялық
процестерді реттеуге қатысады [32-34].
Ең алғаш рет 1926 жылы ... ... ... ... ... ... ... кедергі болатын паразиттік саңырауқұлақтарында (Gibberella
fugjikuroi) ... рет, ... ... ... ... (ГҚ) 1930 жылы жапон биохимиктері химиялық сипаттама беріп, таза
күйде бөліп алды. Осы кезге ... ... ... аса ... химиялық статусы анықталды. Оның ішінде, ең жақсы ... ... ... 3 (ГҚ3), ол ... ... ... ... қышқылы 4-А,В,С, және Д сақиналарынан ... 4 ... ... ... ... ... ... химиялық құрлымының негізінде гиббереллан қаңқасы ... ... А ... ... ... ... ... топтардың, сонымен қатар, осы ... ... ... молекулаларының тетрациклді ядросында бірнеше
тұрақты орынбасарлары болады: ... ... топ; ... қос ... ... СН3 топ; С-19 ... ... топ ... ... ... айырмашылығы немесе
олардың ұқсастығы барлық гиббериллиндердің алуан түрлілігін анықтайды.
Көміртегінің атомының санына ... ... екі ... ... ... және ... 19 көміртекті. Энт-гибберелан С20
гиббереллиндерінің молекулалық бастамасы ... ... 10-шы ... 20
көміртекті гиббереллин қышқылдарының қосымша метильді, гидроксиметильді,
карбоксильді топтары болады. С 19 ... ... ... ... ... және С20 атомының аластатылуы нәтижесінде
түзіледі. С20 гиббереллиндер физиологиялық белсенді емес және де олар ... ... ... болып табылады [36]. Жоғарыда
айтылғандай, ГҚ тетрациклді дитерпеноидтар ... ... ... ... ... алғашқы сатысы ацетил Со ... ... ... ... үшін ортақ болады.
Гиббереллиндердің синтезінің бірінші фазасы (ГГПФ-ГА12-альдегид) жоғарғы
сатыдағы өсімдіктерде қандай болса, ... үшін де тура ... ... Бірінші этапта, ГГПФ копалилпирофосфат және
кейіннен энт-кауренге айналады. Бұл айналу тізбегі екі ... ... ... ... ... Гибберелин 12 альдегидтен
бастап гиббереллиндерге ... ... ... fugjikuroi
саңырауқұлағында толығымен анықталған. Кейбір ... ... ... сатыдағы өсімдіктердің клеткадан тыс жүйелерінде зерттелген.
Gibberella ... ... ... ... ... ... өсу ортасына көп мөлшерде гиббереллин қышқылын
бөледі. Бұл олардың (ГҚ-ның) ... мен таза ... ... ... қатар in vitro жағдайда саңырауқұлақ клеткалары жақсы ... ... ... гиббереллиндер түзуге қажет бастаушы заттарды тез сіңіре
алады. Атап айту керек, Gibberella ... В1-41а ... ... ең ... ... шықты. Бұл мутанттар энт-кауреннің
тотығуын ... ете ... ... ... ... келесі сатыларын жүзеге асыратын ферменттердің сақталатыны
анықталды. Сондықтанда тек экзогенді бастамаларды қосып оның ... ... ... бақылауға болады. Gibberella fugjikuroi В1-41а
мутанттарына жүргізілген эксперименттің ... ... ... ... 12- ... сатысында екі тармаққа бөлінетіні анықталды: 1) 3
бета ... ерте жолы және 2) 3 бета ... ... жолы [37]. ... жолдың ГҚ3-ның және басқа жақсы зерттелген ... ... ... ... ... жол 12 және 19
гиббереллин қышқылдарының түзілуіне әкеледі. ... ... ... зерттеу, жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің,
жоғарыда ... ... екі ... ... тағы бір ... ... ерте жолы бар ... мүмкіндік берді. Ең ... ... ... ... ... ... С19 және С10 ... лактонды сақинаның ажырауына әкеледі. Гиббереллин-А12-
альдегидтінің энт-кауреннен ... ... ... ... ... қабықтарына және қараңғыда өсірілген жүгерінің
өсінділерінің гомогенатына енгізілген 17-13С,3Н-кауреноидтар ... ... және ... ... капилярлы газды
хромотографияны қолдана отырып, алғаш рет ... ... ... ... түзілуінің 5 метаболиттік
сатысы ашылды. ... ... ... ... ... ... гиббереллин А12-альдегид.
1) Сонымен көптеген көрсеткіштердің бірлестігі С-19 ... ... ... негізгі ... ... ... тегі ... тетроциклиндер болып табылады.
2) Энт-кауреннің бірнеше тізбектелген тотығу ... ... ... ... А12-альдегид;
3) а12-альдегидінің әртүрлі гиббереллиндерге дейін тотығуы.
Ең басты мәселе, ГҚ биосинтезіне жауапты ферменттерді анықтау. Әзірге
олардың ... аз. ... ... ... ... ... ... синтетаза ферменті бөлініп
алынған [38]. ... 2 ... ... ... ... ... ... катализдейді, екіншісі кауренге
циклдейді. Сонымен қатар, ... ... ... олар ... С20 және ... айналдырады.
Хлорхалинхлорид және АМО-1618 геранил-геранилпирофосфаттан
копалилпирофосфаттың ... оның ... ... ... Д
стадиясын тежейді. Анцилиндал кауренінің тотығуын ингибрлейді. ГҚ-ның
өсімдіктердің бойымен ... ... ... жүреді. Көбіне флоэмада
және аз мөлшерде сұйық заттармен ксилеманың бойында. Табиғи ... ... ... бос ... ... кездеседі. Соңғылары
комплексті түрде болады, мұнда гиббереллиндер төменгі ... ... ... ... ... Жиі сипатталғандары ацетаттар,
бетта-глюкопироноидтер, бетта-глюказилды эфирлер, Н-пропилді эфирлер.
Коньюгацияланған ... ... ... ... ... ... ... онтогенезіндегі гиббереллиндердің
құрамының өзгеруі көп ... ... ГҚ ... ... 2-3
жапырақты және түктелу фазаларында жоғарлайды, яғни сабақтың ұзына бойы
өсу ... ... ... ал ... өсуі ... кезде
белсенділігі төмендейді [39]. Осыған ұқсас көрсеткіштер ... ... ... қатар жапырақтың ... ... өсу ... ... ... ... Оның ... өсу кезеңі аяқталуға жақын ... ... ол ... фитогормон түзілу орталығы және өсімдік ағзасының басқа
мүшелеріне оның ... ... ... ... айтып өткендей
гиббереллиндер кең көлемде ... ... ... ... жақсы жеміс беруіне, фотосинтезге, сабақ пен
тамырдың ұзарып өсуіне және басқа үрдістерге әсерін тигізеді.
4. ... ... ... мен функциясы
Супероксиддиемутаза СОД (супероксид'супероксид-оксидоредуктаза, su-
peroxide ... КФ ... ... бiр ... қосып алу
арқылы О2 және Н2О2 ... ... ... ... ... О2- ... ... катализдейтiн металл-фермент
тұқымдасы болып келеді. СОД клетканың ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... O2- ... осыған
байланысты O2- активтілігін клетканың әртүрлі бөлімдерінде: митохондрияда,
микросома хлоропластарында, пероксисомаларда, апопластарда және ... ... ... ... ... ... O2-ң түзілуіне шамалас
сайттар болатын болса, онда ... ... ... ... ... ... ең ... генераторлары
болып табылады [40].
Ең алғаш 1968-1970 жылдары ... пен И. ... СОД ... бактериясынан бөліп алып, СОД ... ... ... ... ... көрсеткен. Фермет-терде қолданатын металл ко-
факторларына сүйене отырып, СОД -ды 3 топқа бөлеміз; темір СОД (Fе-СОД);
марганец СОД ... және ... ... СОД (Cu-Zn-СОД) және де осы
СОД-лар клетканың әртүрлі бөлімдерінде локализденеді: ... ... ... мен ... және ... мен ... ішілік кеңістік цитозольдерде локализденеді .
Зерттелген СОД-дың ... екi ... ... ... ... суббiрлiктiң құрамы 1 атом металлдан; дисульфидтiк көпiршеден; 1
сульфидрильдi топ-тан; ацетилденген аминдiк топтан тұрады. Осы үш ... ... ... ... ... ... Mn пен ... салыстырмалы
түрде ертерек пайда болған түрлер екені, сонымен қатар бұл ферменттердің
шығу тегі бір ... ... ... ... анықталған. Ал Cu-Zn-СОД болса
Mn пен Fe-СОД-ң қатарларына ұқсастығы жоқ ... олар ... ... ... ... айтуға болады.
Темір SOD
Темір СОД (Fe-СОД) тобы СОД топтарының ішіндегі ең ежелгі түрі болуы
мүмкін. Fe-СОД тек ... ғана емес , ... да ... эукариоттарда Euglena glacilis-тан және жоғарғы сатыдағы өсімдіктердің
бірқатарынан бөліп алған . Осы ... ... ... ... ... олар хлорапластарда локализденген деген қорытынды жасалған .
Fe-СОД-дың екі тобы бар: бірінші топ- бұл активті орталықтарында 1-2
грамм ... ... бар, екі ... 20 кДа ... ... ... бұл типі E. Coli, photobakterium serva және P. Leiognathi ... ... ... ... бурыл сұр бактериялардан ,
Chromatium vinosum және Ginkgo biloba, Brassica ... Nuphare ... ... ... бөлініп алынған. Осы Fe-СОД-тың әр суббөлігі екі
доменнен тұрады. Бір домен α-спиральдан, екіншісі α-спираль және β-қабаттан
(слой) тұрады. ... ... ... осы екі ... ... екінші тобы-көпшілік жоғарғы сатыдағы өсімдіктерден табылған.
Бұл молекулалық салмағы 80-90 кДа болатын төрт бірдей суббірліктен тұратын
тетромер. Бұл ... ... ... орталықтарында 2-4 грамм темір
атомдары ... Бұл ... ... үш ... түзілген:
Mycrobacterium tuberculosis, Thermoplasma acisophilum, Methanobacterium
briantii .
Fe-СОД ферментінің белсенділігі ортаның рН ... ... ... ... рН ... ферменттің белсенділігі төмендейді. Fe-СОД Н2О2
және ... ... ... ... ... pI ... 4,9 құрайды.
Mn СОД
Қоршаған ортада О2-нің мөлшері жоғарласа, ортадағы Fe(II) шамасы
азайып, Mn(III) ... ... ... орай ... Fe-СОД-қа қарағанда
шығу тегі бойынша ... ... ... ... тұр, және ... СОД ... ежелгі Fe-СОД-тан пайда болу мүмкіншілігі бар.
Mn-СОД-тың суббірлігіне бір ғана металл атомы бар. ... ... ... Mn атомынсыз жұмыс жасай алмайды . Тіптен осы жағдайда да Fe мен
Mn-СОД өздерінің ... ... ... ... ... көрсетеді [41].
Mn-СОД бір суббірлікке бір Mn(III) атомы бар не ... ... ... ... ... Бұл ... ... цианидімен
ингибрленбейді немесе Н2О2-де активсізденбейді және де прокариоттарда да,
эукариоттарда да ... ... pI ... 6,6-ға тең. ... мен пероксисомаларда локализденген. Mn-СОД эукариоттардың
митохондриясының ферменті ретінде белгілі болғанымен, құрамында Mn бар ... ... да ... ... ... ... ... құрамында бір пероксисомалы және бір митохондриялы Mn-СОД-
дың бар екендігі ... N. icotiana ... ... ... екі ... ... ... бөлініп алынған және Mn-СОД-ң ұлпалық-
спецификалық экспрессиясы ... ... ... ... ... ... көрсеткен. Жасыл балдыр-лармен
цианобактериаларда Mn-СОД тилокойд мембраналарында табылған . ... ... СОД ... ... ... мен ... ... деп болжам айтуға болады [42].
Мысты-қалайылы СОД
Атмосфера түгелімен дерлік оттегімен толтырылған кезде Fe(II) ... ... ... болды. Cu(I) ерігіш Cu(II)-ге айналды. Осы сатыда
СОД-дың активті сайттарында Cu(II) металдық ко-фактор ... ... . ... мен ... ... ... ұқсас, темірді
қолданудан марганецті қолдануға ауысуда СОД ... ... ... ... ... ... Осыған орай, құрлымы жағынан Mn пен Fe ... және ... ... ал ... ... ғана және псевдамонадаларда кездеседі. Төменде Сu-Zn-СОД-ң
прокариоттарда кездесетіндігін түсіндіретін 3 гипотеза берілген:
1. Сu-Zn-СОД ... да, ... да ... ... ... ... ... болған, кейіннен эукариот гендері
прокариоттарға берілген. Бұл гипотезаны ең алғаш рет ... және ... одан ... олар ... мен оның ... ... ... Сu-Zn-СОД -ң аминқышқылдық қатарының оның симбионты Photobacterium
Leiognathi-мен 30%-дай ұқсастығы болды .
3. ... ең ... ... ... ... ... ... Бірақ, бұл гипотезаның прокариоттық және ... шығу тегі бір ... ... ... ... ... ... клеткасында кездеседі. Сu-Zn-СОД жоғары
белсенділікке ие, реакция жылдамдығының константасы 2х10М с. ... ... 5-9 ... орта рН мәніне тәуелді емес,
цианидке төзімді емес, pI мөлшері 6,75-5,35 құрайды. ... 2 ... бар. ... тобы 32 кДа молекулалық массасы тән ... ... ол ... және ... формасын құрайды. Екініші
тобы гомотетрамер болып табылатын ... және ... тыс ... ... ... ... ... түрінде де кездеседі. Бұл екі
изоформаның аминқышқылдық реттілігі шамамен 65% ... ... ... ерігіш фермент және де ол стромада локализденеді. Шпинат ... ... ... ... ... антиденелермен өсірген
зерттеу нәтижелері ерігіш ферменттердің хлороплас-тарда ... ... ... ... ... ... ... көп локализденгені анықталған. Алайда, иммунды алтынмен
белгіленген ... ... ... ... ... ... қолданылған, мұнда бұл ферменттердің ядро мен апопластарда
жинақталатындығы байқалған. Апопластарда ... ... ... ... ... ... ал 25% ядродан табылған. Зерттеушілердің болжамы
бойынша Сu-Zn-СОД апопластарда лигнификация қызыметін атқарады, яғни ... ... O2- ... ... ... фотальды мутациялардан
қорғайды [43].
Камбиолистикалық СОД
Камбиолистикалы Fe/Mn СОД-екі металлды лиганданың біреуін ... ... ... ... ... ... ... Fe мен Mn
екеуі үшін ортақ СОД ... осы екі ... ... ... ... ... ... қолданды. Fe мен Мn ... ... ... реттік құрылымдарының өзара ұқсастықтары байқалған.
Бұл ферменттердің арасында металликалық (металды) лиганда мен басқа ... және ... ... қалдықтар сақталған. Бұған қоса, Fe
мен Mn электрикалық қасиеттері ... ... ... ... белоктық құрылымын өзгертпей-ақ осы екі металдың
екеуінің біреуімен функцияға түседі. Сынымен қатар, E. ... Fe және ... ... СОД ... оның ... Fe ... ... жартылай тежеледі. Fe мен Mn-СОД үш реттік құрылымдарының
жоғары деңгейде ұқсастықтарын көрсетеді, яғни осы 2 ... ... бар ... ... ... ... БӨЛІМ
2.1 Материалдар мен зерттеу әдістері
Зерттеулерде Қазақстан - 4 сортты гексоплоидты бидайдың ... ... ... ... ... келесі реактивтер пайдаланылды
׃ гиббереллин қышқылы, ... ... ("Sigma" ... хлорамфеникол,
крахмал ("Merck" ФРГ), трис (гидрокиметил) ... ... ... ... көк ... ... N,N,N,N'-тетраметиэтилендиамин, N,N'-метилен-
бисакриламид, аммоний персульфаты, ... ... ... ... көк ... ... рибофлавин, қалған реактивтер химиялық
таза квалификациясынан төмен емес.
2.1.1 Бидай дәнінің ... ... ... бөліп алу
Тәжірибелерде деэмбриональды дәндердің жекеленген алейрон ұлпаларын
пайдаландық [45]. Эндогенді гиббереллиндердің алейрон клеткаларына ... үшін ... ... ұрық ... ... ... Алынған
ұрықсыз бидай бөліктерін 10 ... ... ... ... ... ... суда бірнеше рет жудық. Содан соң, 100
г. ... құмы бар ... ... ... оларды 20-25 мл
ионсыздалған сумен ылғалдап, оның ... 150-200 ... ... ... ... ... алғашқы инкубациясын үш күн
мерзімде, шайқағышта (220 айн/мин), 25° С температурада, ... ... ... уақыты аяқталған соң дән жартыларын шығарып,
20 мл суда ... ... ... ... ... алу ... дән
қабығы мен жеміс серігі ажыратылды. Крахмалды эндоспермді ... ... ... ... ... ... тазарту үшін
оларды бірнеше рет шайып, ... ... ... ... ары ... қолдандық. Барлық жүргізілген үрдістер стерильді жағдайларда
орындалды.
2.1.2 Супероксиддисмутаза изоферменттерін экстракциялау және
активтілігін анықтау
15-20 жекеленген бидай алейрон ... ... 50 мл ... ... 2 мл 0,02 М ... фосфаттық буферінде (рН 7,0)
уақытқа қатысты инкубацияладық, зерттелетін затты (1 мкМ ГҚ, 5 мкМ АБҚ ... мкМ SNAP) ... ... 0,02 мл ... ... Инкубациялау
шарттары қараңғыда, 26°С температурада жүзеге асты. ... ... соң, ... ... ... рет ... суда ... 0,1 мМ ЭДТА бар 60 мМ ... ... ... (рН ... ... гомогенатты жиі араластыра отырып, 1 сағат бойы
4°С температурада ұстадық. Содан соң гомогенатты 4°С температурада, 5000 ... 15 ... бойы ... ... алдағы
тәжірибелерде СОД көзі ретінде ... ... ... 1мМ ЭДТА, 13 мМ метионин бар 50 мМ фосфаттық
буферін (рН 7,0), 5мМ нитро тетрозольды көк ... және 0,2 ... ... ... ... ... Ол үшін ... 2,7 мл
фосфаттық буферіне (рН 7,0) 25 мкг ... 0,1 мл ... көк ... мл ... қосып, 15 минут ұзын толқынды жарықта инкубациялап, ... ... ... ... ... ... алынған нәтижелерді төмендегі формулаға салып,
СОД-ның (мкг/мкл) шаққандағы белсенділігін есептеп шығардық:
Т=ЕК-Е0/ЕКх100% , А=Т%/100- Т%
2.1.3 ... ... ... ... ... соң айқындау
СОД изоферменттерінің электрофоретикалық фракциясын 4°С температурада
12,5% ... ... ... Гель ... үшін ... ... ... 0,8%-тік метиленбисакриламид бар 30%-тік
акриламид; 3 М трис-НС1 (рН 8,9) ; 10%-тік аммоний ... ... және рН 8,3 ... (14 г. ... 3 г. трисаминометан)
электродты буфер. 12,5%-ті сұрыптаушы гелін дайындау үшін, 8,3 мл ... және 5 мл 0,75 М ... ... (рН 8,9), 6,7 ... су қосып, жақсылап ... ... ... ... қоспаға 0,16 мл электрофорез алдында ғана дайындалған 10%-тік
аммоний ... және 0,024 мл ... ... ... арналған камераны жоғарғы бөлімінен шамамен 2 см
ауданын бос қалдырып, ерітіндімен толтырамыз. Содан соң ... ... ... үшін ... 3 мм ұзындыққа дейін этанол ерітіндісін ... ... ... ... соң, камераны этанол
ерітіндісінен аластап, оған концентрациялаушы гель ... ... ... 1,8 мл ... ... 2,5 мл 0,153 М ... ... 6,8); 5,5 мл дистилденген су; 0,15 мл 10%-тік аммоний персульфат ... мл ... ... ... соң, камераны электрофорез
аппаратына ... ... ... толтырдық.
Инкубация уақыты аяқталған бидай алейрон қабаттарын 0,1 мМ ЭДТА бар ... ... ... ... (рН 7,8) ... ... гомогени-ацияладық.
Алынған гомогенатты жиі араластыра отырып, 1 ... бойы ... ... 1
сағаттан соң гомогенатты 4°С температурада, 4600 g ... 15 ... ... ... 50%-тік сахароза ерітіндісімен 1:1
қатынаста араластырып, 4° С-та сақтадық. Бір қалташаға 20-30 мкг ... ... анод ... ... 100В ток ... ... ... соң гельді ионсыздалған суда жуып, фотохимиялық жолмен
айқындадық. Ол үшін гелді 2,45 мМ нитро-тетразольды көк ... ... бойы ... 20 минуттан соң гельді құрамында : 28 мМ ТЕМЕД
және 28 мкМ ... бар 36 мМ ... ... буферінде (рН 7,8) 15 минут
инкубациялаймыз. Инкубация уақыты ... соң ... ... сумен
шайып, жарық береміз. Нәтижесінде супероксиддисмутаза ферментінің белсенді
аймақтарын көк фонда ашық жолақ ретінде байқауға болады [46].
2.1.4 Супероксид ... ... ... ... ... ... ... гидроксиламиннен
нитриттің түзілуін спектрофотометрлік тіркеу арқылы өлшедік. Ең ... ... ... ... ... ... ... Ол үшін келесі
ерітінділерді: 17 мМ ... ... 7 мМ ... 10 ... ... ... әртүрлі мөлшерін (0,1 мМ; 0,08 мМ;
0,06 мМ; 0,04 мМ; 0,02 мМ; 0,01 мМ) ... ... ... ... осы ... әртүрлі мөлшерінен жеке-жеке 0,1 мл алып, оған 2,7 мл
дистильденген суды қосып,-4°С ... 10-15 ... ... ... оған 0,352 мл ... және 0,176 мл 2 мМ НС1 ... ... комнаталық температурада инкубацияладық. Инкубация уақыты аяқталған
соң қоспаға 0,176 мл 7 мМ ... ... 550 нм ... ... ... ... ... калибрлік
график тұрғыздық. Осы калибрлік график арқылы супероксид ... ... ... ... бидай алейрон қабаттарын 2 мл 65 мМ ... ... (рН 7,8) ... ... ... ... зат (1 ... 5 мкМ АБҚ және 300 мкМ SNAP ) инкубациялық ортаға белгілі мөлшерде: ГҚ
мен АБҚ 0,020 мл, ал SNAP 0,066 мл ... ... ... ... температурада жүргіздік. Инкубация уақыты ... соң, ... ... рет ... ... ... 4 мл рН 7,8 65 мМ ... буферінде мұздың үстінде гомогенизацияладық, әр 5-15 минут сайын
гомогенатты араластырыру арқылы 1 ... 4°С ... ... ... соң, ... 4°С температурада, 15 ... 4600 ... ... супернатанттан 1мл алып, оған 0,9 мл 65 мМ натрий
фосфат буферін (рН 7,8) және 0,1 мл 10 мМ ... ... ... ... 20 ... ... 20 минуттан соң ортаға 1 мл 17
мМ сульфаниламид және 1 мл 7 мМ α-нафтилэтилендиамид ... тағы да ... 20 ... инкубациядадық. Инкубация уақыты аяқталған соң
бірдей көлемде этилен эфирін қосу арқылы ... ... 5 ... ... центрифугаладық. Супернатанттан супероксид мөлшерін 530 нм
толқын ... ... ... ... [47].
3 НӘТИЖЕЛЕР ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ
Бидай алейрон ... ... ... жинақталу
динамикасының және супероксиддисмутаза ферментінің белсенділігінің гормонға
тәуелді ... азот ... ... сутектің асқын тотығы және ... ... ... ... ... клеткалардың программаланған өлімінде жіне
олардың функциональды белсенділігін анықтауда маңызы зор. Мысалы, гидроксил
қалдығы лезде 7х10-10 секунд ішінде клетка ... ... ... ... ... ... ... тотығу өнімдері: альдегид, кетон,
асқын тотықтармен қатар, аса улы қосылыстардың түзілуін ... ... ... тек тыныс алу барысында ғана емес, сонымен қатар
ол аутототығу, яғни молекулалық оттегiнiң әртүрлi биомолекулаларға қосылуы
барысында да пайда ... ... ... ... ОБТ клеткаларда көптеген физиологиялық үрдістерді
реттейтін ішкіклеткалық эффектор да болып ... [50]. ОБТ ... ... экспрессиясын реттеуде, ... ... ... аса ... рөл ... ... өсімдіктерде клетка қабатының ... ... ... ... ... процестерiне жауап ... ... ... индукциялайтыны дәлелденген [48-51]. Олай ... ... ... ... ОБТ ... организiмiнiң қорғаныс
механизмдерiн күшейтiп, клеткалардың программаланған өлiмiн ... ... ... ... ... ОБТ ... қамтамасыз
ететін ферментативтік ... ... ... қатар ОБТ түзілуін тежейтін антиоксидантты ферменттер бар.
Антиоксидантты ферменттердің ішінде ОБТ-не қарсы клетка ішілік қорғаныстың
алғашқы ... СОД ... ... СОД ... ... реакциясын катализдейді. Ол ... ... ... аса улы ... ... ... ... сутегінің асқын
тотығына айналуын катализдейді [52;53].
Осыған орай біздер өз жұмыстарымызда алейрон қабатының клеткаларында
супероксид ... ... мен оны ... ... ... ГҚ мен азот ... ... SNAP-тың әсерін қарастырдық.
NО- газ тәрізді бос ... ... да ол ... зат ... ... ... оңай ... [54]. NО клетка ішілік мессенджер
жүйесінің бір ... бола ... ... ... ... кең ... әсер етеді [55].
Қазіргі уақытта әдебиеттерде жинақталған мәліметтерге қарағанда, NО
сонымен қатар өсімдіктерде ... ... ... ... ... ... ... реакциясы, өніп-өсу,
фитогормондардың ... ... ... КПӨ ... ... қатар азот
тотығы антиоксидант, яғни клеткаішілік ... ... ... ... де ... ... ... тәжірибелердің нәтижесі 1 мкМ дозадағы ГҚ-мен жекелеген
алейрон қабаттарын 48 ... бойы ... ... варианттарымен
салыстырғанда супероксид мөлшерінің жинақталуының ... ... ... Ал әрі қарай ГҚ-ның қатысуымен инкубация ... ... ... ... ... ... мөлшері
алдыңғы тәжірибе нәтижесімен салыстырғанда (48 сағат)
Ескерту: 1 – ... 2 – ГҚ (1 ... 2 - ... алейрон клеткаларында супероксид мөлшерінің инкубация
уақытына тәуелді жинақталуына ГҚ-ның әсерi.
төмендегені байқалды, ... бұл ... ... ... ... 39,5 пайызға жоғары болатындығын көрсетті.
ГҚ-ң бұл әсері инкубациялық ортаға 300 мкМ ... азот ... ... қосқанда белгілі бір дәрежеде тежелетіндігі байқалды.
Ескерту: 1 – Бақылау; 2 – ГҚ (1 ... 3 - ... ... клеткаларында супероксид мөлшерінің инкубация
уақытына тәуелді жинақталуына ГҚ-ның және ... ... ... супероксид радикалының гормонға тәуелді жинақталуын
реттеуде азот ... ... рөл ... және де бұл ... ... ... жинақталуына NО-ның елеулі түрде тежеуші
әсер көрсетуі оның антиоксидантты қызмет атқаратындығын көрсетеді.
Бидай ... ... ... ... ... ... яғни антиоксидантты ... ... ... ... ... ... ... сутектің асқын тотығына дейін дисмутациялайтын фермент. Олай
болса супероксид ... ... ... ... ... ... байланысты.
Осыған орай келесі ... ... ... ... ... және SNAP-тың әсерін қарастырдық.
Е с к е р т у: 1 – ... 2 – ГҚ ... 3 – ГҚ ... + ... 4 – SNAP ... 4 - ... ... клеткаларының супероксиддисмутаза
изоферменттерінің белсенділігінің гормонға тәуелді өзгеруіне азот тотығының
доноры SNAP-тың әсері
Алынған нәтижелердің негізінде, инкубациялық ортада ГҚ ... ... ... ... белсенділігі инкубациялық уақыт артқан ... ... ... 48 ... ... ... СОД белсенділігін
айтарлықтай тежегені байқалды (4-сурет). 72 ... ... ... ... ... ... ... бар бір ғана
электротеріске жақын белокты аймақпен көрініс ... ... ... қарсы
алейрон қабаттарын ГҚ (1мкМ) және SNAP (300мкМ) бар ортада 48 сағат ... ... ... тек қана ГҚ бар ... жеткілікті
дәрежеде жоғары деңгейде болды (4-сурет). Ал 72 сағаттан кейін ГҚ-ның ... ... ... ... әсерін, азот тотығының
доноры SNAP жоятын әсер көрсете алмады. ... ... тек 300 ... SNAP-ы қосу ... ... СОД белсенділігінің 72 сағат
бойы ... ... ... ... 2 ... ... с к е р т у: 1 – ... 2 – ГҚ ... 3 – ГҚ ... + ... 4 – SNAP (300мкМ)
Сурет 5 - Бидай алейрон клеткаларының супероксиддисмутаза
изоферменттерінің белсенділігінің гормонға тәуелді өзгеруіне азот тотығының
доноры SNAP-тың ... ... ... ... гиббереллин қышқылы супероксид
радикалдарының iшкiклеткалық мөлшерiн арттырып, ... ... ... ... ... ... белсендiлiгiн
тежейтiндiгi анықталды.
2. Бидай алейрон клеткаларындағы ... ... ... ... ... азот ... ... рөл атқаратындығы анықталды.
3. Азот ... ... ... ... ... қышқылының
супероксиддисмутаза ферментiне қатысты әсерін тежейтіндігі көрсетiлдi.
4. Алынған деректер негiзiнде NО-ның супероксиддисмутаза ... ... оның ... ... ... ... ... тотығу процестерінің жүруін тоқтату арқылы (антиоксидантты
модулятор), бұл ферменттердің қызмет ету уақытын ... деп ... role of nitric oxide in ... of reactive ... generation and antioxidative isoenzymes activity of wheat
aleurone layer was ... Strong ... effect of nitric oxide ... ... radicals ... in wheat aleurone layer ... It has been shown that nitric oxide delayed activity ... ... forms of wheat aleurone ... ... activity by inhibit of cellular ... damage. On ... of obtained results ... role of nitric oxide ... ... programmed cell death of wheat aleurone layer ... ... ... роль ... ... в ... гормонозависимых
процессов генерации радикалов кислорода и активности супероксиддисмутазы.
Показано, что NO существенно ингибирует ГК – ... ... ... от ... времени инкубации алейроновой
ткани. Установлено, что донор окиси ... ... ... ... на ... ... за счет ... окислительного
повреждения клеток. Высказано предположение об антиоксидантной роли ... в ... ... ... гибели клеток
алейронового слоя зерна пшеницы.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТЕР
1 Jacobsen J.V. ... of the ... and ... of ... in cereal ... Int Rev Cytol. - 1991. - Vol.126. - P. 49–88.
2 Bethke P. C., Hillmer S. and Jones R. L. ... of intact ... vacuoles from barley aleurone // Plant Physiol. - 1996. - ... P.521-529.
3 Fujimura K., Kanoh M., Benaka T. Studies heterogecity of Taka-amylas
A: Isolation of an amylase having one ... residue as ... chain // J. Biochem. - 1982. - Vol. 92. - P. ... ... А.К., Кениев А.М. Берсимбаев Р.И. Участие ядерных
дезоксирибонуклеаз в ... ... ... ... ... слоя ... пшеницы// Известия НАН РК. – 2003. - №.5. -
С. 35-42.
5 Бисенбаев А.К., Кениев А.М., ... Ж.Ж., ... ... ... ... ... ... созревающего
зерна пшеницы// Вестник КазНУ. Серия биологическая. – 2003. ... - ... Jones R.L., Dangl J.L. Logjam at the styx: ... cell death ... // trends Plant Sci. - 1996. - Vol. 1. - P. 114-118.
7 Бисенбаев А.К., ... А.М., ... Р.И. ... ... ... ... на апоптоз клеток алейронового слоя зерна пшеницы //
Вестник КазГУ. Серия биологическая - 2001. - № 1(13). - С. ... Jacobsen J.V., Knox R.B., Pyliotis N.A. The ... ... of aleuron grains in the barley aleurone layer // Planta. ... - Vol. 101. - P.189-209.
9 Gilroy S., Jones R.L. Perception of gibberellin and abscisic acid
at the external face of the plasma membrane of barley (Hordeum vulgare ... ... Plant Physiol. - 1994. - Vol. 104. - Р. ... ... A., Zentalla R., ... M. and Ho T. ... / abscisic acid ... in barley aleurone cells: Site ... of the protein kinase PKABA1 in relation to gibberellin signaling
molecules // Plant Cell. - 2001. - Vol. 13. - Р. ... ... А.К., ... Н.А., ... Р.И. ... изолир-
ованных протопластов из алейронового слоя зерна пшеницы // Вестник ... ... – 2000. - №1(9). - С. ... Bethke P.C., Hillmer S., Jones R.L. ... of intact ... vacuoles from barley aleurone // Plant Physiol. - 1996. - ... ... Bethke P.C., Jones R.L. ... signaling // Plant Biol. -
1998. - Vol. 1. - Р. 440–446.
14 Гильманов М.К., ... А.Н., ... Н.А., ... ... К. ... ... ... надф-гдг сферосом в семенах
злаковых культур ионами Са2+, медиатором ... и ... ... ... ... биологическая. – 2006. - №3(29). - С. 111-116.
15 Jones R.L., Jacobsen J.V. ... of the ... and ... secreted proteins in cereal ... Int Rev Cytol. - 1991. - Vol.126.
- P. 49–88.
16 Schuurink R.C., Bakhuizen R., Libbenga K.R., ... ... Dormant barley aleurone shows ... and a specific
cytodifferentiation // J. Cereal Sci. - 1997. - Vol. 25. - P. ... Rodaway S. J. ... of ... secreted by ... of grains Himalaya barley // ... - 1978. - Vol.17. -
P.385-389.
18 ... М. М., ... Р.К., ... Р., ... О. В. ... из ... ... // Известия АН Каз ССР. - 1990. - Т.6. -
С. 35-38.
19 Wyatt S.E. and Carpita N. C. Two distinct soures of ... oxygen species in tobacco ... cells. // Trends Cell Biol. ... - Vol.3. - P. 413–417.
20 Dixon R. A., Harrison M. J. and Lamb, C. A ... method for ... of hydrogen peroxide in ... ... // J. Annu. ... - 1994. - Vol.32. - P.479–501.
21 Van de Rhee M. D., ... H. J. M., Bol J. F. Lethal ... ... in paraquat – treated plants // in: Stress-Induced Gene
Expression in Plants/ Basra, A. S., ed., Harwood Academic ... ... New York, ... and Reading, 1994. - ... Hase S., Fujimura K., Kanoh M., Benaka T. Studies ... ... A: Isolation of an amylase having one N-acetylglucosoamine
residue as the sugar chain // J. Biochem. - 1982. - Vol. 92. - P. ... Kombrink E. and Somssich I. E. Active oxygen in plant ... Adv. Bot. Res. - 1995. – Vol. 21. - P ... Jones A. M. and Dangl J. L.The ... oxygen role of ... ... // Trends Plant Sci. - 1996. - Vol.1. - ... Apel K. and Jones J. D. G. Reactive oxygen species: ... stress, and signal ... // Plant Cell. - 1996. - Vol.8. -
P.1773–1791.
26 Berlett BS., Dietrich R. A. and ... M. H. Protein ... aging, disease, and ... stress // Plant Cell. - 1996. - Vol.8. ... Baker C. J. and Orlandi E. W. Oxidative stress increased respiration
and generation of reactive oxygen species, resulting in ATP ... of ... ... transition, and programmed cell daeth
// Annu. Rev. Phytopathol. - 1995. - Vol.33. - P.299–321.
28 Chung H.T., Pae H.O., Choi B.M., Billar T.R., Kim Y.M. Nitric ... ... of ... // Biochem. Biophys. Res. Commun. - 2002. ... - Р. ... Durner J., Gow A.J., Stamler J.S., Glazebrook J. Ancient origins
of nitric oxide signaling in ... systems // ... of ... Academy of ... USA. - 1999. - Vol.96. - ... Neill S.J., Radhika D. and Hancock J.T. Nitric oxide ... ... // New Phytologist. - 2003. - Vol.159. - Р.11–35.
31 Chung H.T., Pae H.O., Choi B.M., Billar T.R., Kim Y.M. Nitric ... ... of ... // Biochem. Biophys. Res. Commun. - 2002. ... - Р. ... ... N., Tai- Sun and Gubler F. ... Signaling:
Biosynthesis, Catabolism, and Response Pathways // Plant Cell. – 2002. ... 65. - Р. ... Коф Э.М., ... Т.А., ... Н. А. ... роста
природного типа и отдельные фазы онтогенеза // Итоги науки и техники. Серия
физиология растений. - М., 1990. - T.7. - C. ... ... В.В. ... - Л. ... ЛГУ, 1982. - С. 555-
568.
35 Hanson J.R. Aspects of diterpenoid and gibberellin biosynthesis ... ... // Biochem. Soc. Trans. - 1983. - Vol.11. - P. ... ... B., Hanson J. R. The fate of C20 in C19 ... // ... - 1978. - Vol.17. - P. ... Graebe J.E. Gibberellin biosythesis and control // Ann. Rev.Plant.
Physiol. - 1987. - Vol.38. - P. ... Ogura K., Shinka T., Seto S. The ... and ... ... geranyl ... syntetase from pumpkin fruit // J. Biochem. -
1972. - Vol.72. - P.1101-1108.
39 Скоробогатова И. В. Гормональная ... ... ... ... им. Н. К. ... 1985. - C. 16-21.
40. anematsu S, Asada K. 1979. Ferric and manganic ... ... Euglena ... Archives of Biochemistry and Biophysics 195, 535-
545.
Salin ML, Bridges SM. 1981. Absence of the ... ... in ... from mustard ... ... ... ... I. 1986. Superoxide dismutases. Advances in Enzymology and
Related Areas oj ... Biologv 58, ... ... MA, Asada K. 1983. ... anion ... ... membranes and chloroplast thylakoids. Archives of
Biochemistry and Biophysics 226, 558-566.
43. Samis K, Bowley S, McKersie B. 2002. ... ... ... to improve ... and ... in alfalfa. Journal of Experimental Botany 53, 1343-1350.
44. Van Camp W, Bowler C, ... R, Tsang EW, Van Montagu M, Inze ... ... of iron ... ... cDNAs from plants
obtained by genetic complementation in Escherichia coli. ... the ... Academy of ... USA 87, ... Chrispeels M.J.,Varner J.E. Hormonal control of enzyme ... the mode of action of ... acid and abscin in aleuron layer ... Plant Physiol. ... - Vol. 42. - Р.1008-1016.
46 Beauchamp C., fridovich IR. ... ... Improved ... an assay ... to ... gels // ... Biohem. - 1977. ... 44. - P. 276-287.
47 Brennan T., Frenkel C. ... of hydrogen peroxide in ... of ... in pear // Plant. Physiol. - 1977. - Vol.59. - ... ... Ю. А., ... О. А., Деев А. И. и др. Свободные
радикалы в живых системах // ... ... и ... - 1991. - Т. 29. - ... Levine A., Pennell R.I., Alvarez M.E., Palmer R., Lamb C. Calcium-
mediated apoptosis in a plant ... disease ... response ... Biol. - 1996. -Vol. 6. - Р. ... Fath A., Bethke P., Lonsdale J., ... R., Jones ... cell death in cereal aleurone // Plant ... Biology. ... - Vol.44. - ... Jab T.I. Reactive oxygen ... as ... of programmed
cell death in plant and animals // Biochem. Pharm. - 1999. - Vol. 57. ... ... Jiang M., Zhang J. Effect of abscisic acid on active oxygen ... defense system and ... damage in leaves of ... // Plant Cell Physiol. – 2001. - Vol.42. - ... Bawler C., Van Camp W., Van Montagu M., Inze D. ... dismutase
in plants // Critical reviews in plant science. – 1994. - Vol.13. -Р.199-
218.
54 Chung H.T., Pae H.O., Choi B.M., Billar T.R., Kim Y.M. Nitric ... ... of ... // Biochem. Biophys. Res. Commun. - 2002. ... - Р. ... Durner J., Gow A.J., Stamler J.S., ... J. Ancient ... nitric oxide signaling in biological systems // ... of ... Academy of ... USA. - 1999. - Vol.96. - ... Neill S.J., Radhika D. and Hancock J.T. Nitric oxide ... ... // New Phytologist. - 2003. - Vol.159. - Р.11–35.
-----------------------
3
2
1
2
1
1 2 3 4
48 ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азот тотығының бидай алейрон клеткаларының программаланған өліміне әсері30 бет
6-7-жасар балалардың таным белсенділігін дамыту динамикасы, ерекшеліктері8 бет
N (Азоттың) және P(Фосфордың) биологиялық ролі, медицинада қолданылатын қосылыстар4 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Іріңді жара қоздырғыштары қатысында сорбенттің эфференттік белсенділігін зерттеу33 бет
Азот16 бет
Азот тобының элементтері8 бет
Азот тыңайтқышы және оның классификациясы8 бет
Азот тыңайтқышы және оның классификациясы. Нитрат аммоний өндірісі3 бет
Азот қышқылы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь