Ауа - өмір арқауы

1. Ауа.өмір арқауы
2. Арал дағдарысы
3. Қайран Нарын ... ...
4. Қазақстан териториясындағы әскери полигондар
5. Байқоңыр ғарыш аймағы
6. Радиациялық ахуал және адам экологисы
7. Таза ауа . тіршілік кепілі
ҚОРЫТЫНДЫ
Соңғы жылдарда, әсіресе кейінгі он жыл ішінде дүние жүзінің барлық елдеріндегі, сондай-ақ, Қазақстан Республикасындағы халық денсаулығының тым нашарлап кетуіне байланысты және адамдардың тіршілік ету мерзімінің қысқаруына сәйкес адамдардың денсаулығына көп көңіл бөліне бастады.
Денсаулық – адам өміріндегі ең жоғары бағалы дүние. Өмірдің шаттығы мен қызығы денсаулыққа байланысты. Адам бақыты – денсаулық. « Денсаулық – зор байлық » - дейді қазақ. Ол адам символы. Дені сау қайыршы адам ауру хандардан артық деген нақыл сөз бар. Негізі дұрыс. Дені сау адам өте көңілді жүреді. Әлемде болып жататын кішігірім, ұсақ түйектерге ол ешқандай көңіл аудармайды. Көңілді күймен неше түрлі қиыншылықтарды жеңіп тіршілік ете береді. Дүниежүзілік медицина ғылымдарының ұлы өкілдері, денсаулық адамзат баласына табиғаттың тартқан үлкен сыйы деп түсіндіреді. Адамзат баласының тіршілік өміріндегі ең бір бағалы нәрсе – оның денсаулығы. Денсаулықты сақтап, оны орынсыз ысырап етпеу керек, үнемі денсаулық қорын көбейтіп отыру керек дейді дәрігерлер мен биологтар. Біз денсаулығымызға немқұрайлы қарап, оған үлкен зиян келтіреміз. Әркім өзінің денсаулығының нашарлауына өзі кінәлі. Ауруды ағзаларға жолатпау, адамдардың өз қолында.
Халықтың денсаулығын сақтау аурулардың алдын алу мен оларды емдеу бағыттары мемлекеттік, әлеуметтік, экономикалық, медициналық және биологиялық мәселе. Адамның еңбек пен тұрмыс жағдайын жақсарта бер, аурулардың алдын алу, халықтың дене және рухани күшінің жан-жақты дами беруіне қолайлы жағдайлартуғызу, халыққа тегін, жалпыға бірдей, жоғары дәрежедегі мамандандырылған медициналықкөмек көрсетуді қамтамасыз ету біздің тәуелсіз егеменді ата заңымызға кең көлемде жазылған.
Денсаулық әрдайым адамның басты құндылығы болып қала береді. Адам әр уақытта өзіне тәндік рухани және әлеуметтік игілігінің негізгі көзі ретінде денсаулығын сақтауға ұмтылады. Денсаулық, сымбаттылық, сергектік – адамның ежелгі заманнан бергі арманы. Адам әр уақытта ұзақ өмір сүргісі, бақытты болғысы, жастыққа тән күш-жігерін сақтағысы келеді. Денені шынықтырумен және спортпен шұғылданудың денсаулықты нығайтатындығы және оның ұзақ өмір сүруге ықпал ететіндігі баршамызға мәлім. Дене шынықтыру мен спорттық маңызы техника, көлік және автоматика күрт дамыған қазіргі уақытта арта түсіп отыр. Күнделікті телегей-теңіз ақпарат ағыны адамның белсенділігі мен қозғалысын айтарлықтай төмендетеді. Бұған жүйелік-психологиялық жүктемені қосыңыз. Сондықтан да гипертония, миокард инфаргі, қан тамырының қатаюы және стенокардия сияқты аурулардың соңғы 10-20 жылда 50 пайызға неліктен өскендігін түсінуге болады.
« Тәні саудың жаны сау » дейді көне Ресейдегі өмір сүрушілер. Жүгірумен, туризммен, жүзумен тұрақты шұғылданған немесе таңертең гимнастика жасайтын адамдарға қараңыз. Олар әр уақытта ақкөңіл, ұстамды, басқалардың кемшіліктеріне кешірімді болып келеді. Ой еңбегі мен дене еңбегі үйлесімді дамыған жас ұрпақты тәрбиелеу ата-аналардың алдында тұрған негізгі міндеттердің бірі болып табылады.
        
        Ауа - өмір арқауы
КІРІСПЕ
Соңғы жылдарда, әсіресе кейінгі он жыл ішінде дүние жүзінің ... ... ... ... ... ... тым
нашарлап кетуіне байланысты және адамдардың тіршілік ету ... ... ... денсаулығына көп көңіл бөліне бастады.
Денсаулық – адам өміріндегі ең ... ... ... ... шаттығы
мен қызығы денсаулыққа байланысты. Адам бақыты – денсаулық. « Денсаулық –
зор байлық » - дейді қазақ. Ол адам ... Дені сау ... адам ... ... ... ... сөз бар. ... дұрыс. Дені сау адам өте
көңілді жүреді. Әлемде ... ... ... ұсақ түйектерге ол ешқандай
көңіл аудармайды. Көңілді күймен неше түрлі ... ... ... ... ... ... ғылымдарының ұлы өкілдері, денсаулық
адамзат баласына табиғаттың тартқан ... сыйы деп ... ... ... ... ең бір ... нәрсе – оның денсаулығы.
Денсаулықты сақтап, оны орынсыз ... ... ... ... денсаулық қорын
көбейтіп отыру керек дейді дәрігерлер мен биологтар. Біз денсаулығымызға
немқұрайлы қарап, оған ... зиян ... ... ... ... өзі ... Ауруды ағзаларға жолатпау, адамдардың өз қолында.
Халықтың денсаулығын ... ... ... алу мен ... емдеу
бағыттары мемлекеттік, әлеуметтік, экономикалық, ... ... ... ... ... пен тұрмыс жағдайын жақсарта бер,
аурулардың алдын алу, ... дене және ... ... ... дами
беруіне қолайлы жағдайлартуғызу, халыққа тегін, жалпыға бірдей, жоғары
дәрежедегі ... ... ... ... ... тәуелсіз егеменді ата заңымызға кең көлемде жазылған.
Денсаулық әрдайым адамның басты құндылығы болып қала береді. Адам ... ... ... ... және ... игілігінің негізгі көзі ретінде
денсаулығын сақтауға ұмтылады. Денсаулық, сымбаттылық, сергектік – адамның
ежелгі заманнан бергі ... Адам әр ... ұзақ өмір ... ... ... тән күш-жігерін сақтағысы келеді. Денені шынықтырумен
және спортпен шұғылданудың денсаулықты нығайтатындығы және оның ұзақ ... ... ... баршамызға мәлім. Дене шынықтыру мен спорттық
маңызы ... ... және ... күрт ... ... ... арта
түсіп отыр. Күнделікті телегей-теңіз ақпарат ағыны адамның белсенділігі мен
қозғалысын айтарлықтай төмендетеді. Бұған жүйелік-психологиялық ... ... да ... ... ... қан ... қатаюы
және стенокардия сияқты аурулардың соңғы 10-20 жылда 50 пайызға неліктен
өскендігін түсінуге болады.
« Тәні ... жаны сау » ... көне ... өмір ... ... ... ... шұғылданған немесе ... ... ... ... Олар әр ... ақкөңіл, ұстамды,
басқалардың кемшіліктеріне кешірімді болып келеді. Ой ... мен ... ... ... жас ұрпақты тәрбиелеу ата-аналардың алдында тұрған
негізгі міндеттердің бірі болып табылады.
1. Ауа - өмір арқауы
Айналаны қоршаған сыртқы орта – ауа, су, ... адам ... ... ... жасайтыны белгілі. Денсаулығымыздың жағдайы да осыған байланысты.
Сондықтан қоршаған ортаны қорғау еліміздің аса маңызды міндеттерінің бірі
ретінде ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау, ерекше қорғалатын табиғи аймақтар,
жануарлар дүниесін сақтау, ... ... ... заңдармен қатар ҚР Президентінің заң күші бар жер ... ... ... ... ... мен қоршаған ортаны қорғау туралы
қатынастарды реттейтін басқа да заңдық және ... ... ... ... төндіретін экологиялық апаттардың алдын алудың көптеген
шаралары белгіленген. Мұның бәрі қазіргі ғылыми-техникалық ... ... ... ... қорғау мен оны адамның физиологиялық талаптарына
сәйкестендіру шаралары аса маңызды мәселеге айналып отырғанын көрсетеді.
Ең алдымен адам өмірінің ...... таза ... мәні зор. ... және ... ... ... табиғи қалпынан сәл өзгеріп,
бактериологиялық ластануға ұшырап, шаң-тозаңға батса, адамды сан ... ... ... ... ... ... атқылайтын түтін, зиянды
газдардың өнеркәсіптік тастандылары, түтіндік аймақтар. Металлургия, химия
кәсіпорындары мен өнеркәсіптік басқа да салалары ... ... ... ... ... шығатын орасан зоршаң, күкіртті және басқа ... ... ... ... ... ... ... тотығымен,
азот тотықтарымен, көмірсутегімен, әрі ... ... ... Бір литр ... ... ... қоспасы
түрінде тасталатын 1 ... ... ... ... мүмкін.
Автокөліктен атқылайтын газдар ... ... ... ... ... ... бар фотооксиданттарды: озон, органикалық асқын
тотықтар, азот тотықтары, еркін радикалдар деген жаңа өнімдер шығарады.
Жылу электр станциялары, ... ... ... ... ... ... газ, ұшпа күл, күйе, шайырлы заттар жібереді. Қаланы
түтін ... ... ... ... ... ультракүлгін радиацияның
кемитіні осыдан. Қара металургия – ... мен ... қою ... ... газ ... Бір ... шойыннан 4,5 кг шаң, 2,7 кг күкіртті газ бен
0,5-0,1 кг марганец шығады; атмосфераға біраз ... ... ... ... сынап және сирек кездесетін металдардың қоспаларымен
қатар цианды сутегі және ... ... ... Қара ... көп ... жерлері – Теміртау, Қарағанды, Өскемен қалалары.
Негізгі өндіріс ошақтары еліміздің ... және ... ... ... ... ... қатты ластайтын көмір мен
пириттің өзінен-өзі жануы салдарынан ... газ ... ... ... ... ... бос кен ... үйінділері. Ал
Қызылордада, Атырау, Ақсай(Орал), Ақтөбе, Тараз ... ... және ... ... ... ... ... сутегі мен сан
алуан газдарды таратудың орасан зор көзі.
1-сурет
Ауылдық жерлерде ауаның мал ... және құс ... және жылу ... ... Мал мен құс асырауға
арналған қорлардың маңынанаммиак, күкіртсутегі және басқа да ... ... ... ... Салғырттықтың салдарынан адам ағзаларына зақым
келтіретін улы ... ... ... ... ... ... ... күрестің ең тиімдісі - өнеркәсіп өндірісін қалдықсыз
технология принципімен ұйымдастыру екенін өмір ... ... ... ... ... станциялары мен ... ... ... ... ... өнеркәсіп
тастандыларын көму, автокөліктен ... ... ... ... салу ... өлшеудің нәтижелері жақсы болса ғана көлікке жолаушылар
мен тамақ өнімдерін ... ... ... ... ... ... ... шараларын тиімді пайдалану, азаматтардың өмірі ... ... ... ... ... жүзеге асыруды қамтамасыз ету
мемлекетіміздің басты бағыттарының бірі болып отыр.
2. Арал дағдарысы
Соңғы 35-40 ... ... ... Азияның халқы дүние жүзіндегі ең
ірі су қоймаларының бірі – Арал теңізінің жоғалып бара жатқандығының куәсі
болды. ... ... ... ... ... ... тек Арал
өңірін ғана емес, ол бүкіл аймақты қамтып отырғаны ... ... ... ... ... ... теңіз маңайындағы бес мемлекеттің 36 миллион
халқының хал-ахуалына кері әсерін тигізуде: ... ... ... ... ... ... ... үдей түсуі,
адам ғұмырының қысқаруы, балалар мен аналар арасында өлім-жітімнің көбеюі –
қазіргі экологиялық дағдарыс салдарының толық емес ... – міне ... он бір жыл ... яғни 1993 жылы Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан,
Түркменстан және Өзбекстан мемлекеттерінің басшылары Арал теңізі мен ... ... шешу ... ... ... халықаралық Аралды қорғау
қорын құру туралы шешім қабылдағандығы да міне ... ... ... игі шара ... ... ... ... отырған ауыртпалықтың дәрежесі ... ... ... егер оны ... ... ... көңіл бөлінбесе,
мұның ақыры апатқа әкелуі әбден мүмкін.Өйткені қоршаған ортаның ластану
ауқымы ... ... мен ... ... ... ... ... анық.
Республика территориясындағы осындай экологиялық апат аймағы боп
саналатын жерлердің бірі-Арал өңірі.Орта Азия мен ... ... ... ... ... жаюы мен бұл аймақтардағы су көздерін
ұқыпсыз пайдаланудың салдарынан теңіздің құрғаған ... ... ... ұшып ... оны ... ... шаң мен тұздың үлкен ошағына
айналуда. Соның нәтижесінде бұл өңірде ауыз су мәселесі күрт қиындады.Бұған
Арал ... ... ... ... ... климатты-географиялық
факторлардың өзгеруін, Байқоңыр космодромына байланысты ... ... және ... пен ... пестицидтермен,
дефолиаттармен, улы химикаттармен ластануын қосуға болады.
Бірқатар зерттеушілердің мәліметтері бойынша, Арал өңірі ... ... ... ... ... бар ... сондай-
ақ ана сүтінің құрамындағы тұз бен пестициттердің қалыпты жағдайдан ... ... орай бұл ... әлеуметтік-экономикалық және
санитарлық-гигиеналық жағдайлардың нашарлауы байқалады.
Бір жағынан жұмыссыздықтың өсуі, халық тұрмысының ... ... ... ... күрт өсуі ... ... жағдайын
төмендетті.Жеткіліксіз тамақтану экологиялық апат аймағы тұрғындары
денсаулығының ... ... ... ... ... ... ... аналардың 40%-ке жуығында дене салмағының кемдігі, ... ... ... әйелдердің түгелдерлігінде, емшек
жасындағы балалардың 77-85%-ке жуығында қаназдық байқалады.
Бір ... ... жас ... ... ауру мен шетінеудің көбеюі,
адамдардың өмір жасының ... ... ... кең ... туа ... ... және обыр ... санының жоғарылауы, жүкті әйелдердің
денсаулық көрсеткішінің төмендеуі-Арал аймағына тән жағдай. ... ... ... осы, ... ... жергілікті тұрғындардың 70%-
інде иммунитеттің нашарлауы байқалады.
Осыған байланысты жергілікті тұрғындардың, ... ... ... ... ... ... өзекті мәселеге айналып отыр.
Жүкті әйелдің ауруға шалдығуының бірден-бір ерекшелігі-оның бір сәтте екі
өмірге: ана мен ... ... ... ... Ал ... ... бірінші кезектегі міндетіміз-үздіксіз өсіп келе
жатқан экологиялық қолайсыз жағдайда болашақ ұрпақтың денсаулығын әйел ... ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады.Экологиялық
зиянды факторлар ең алдымен сезгіштігі жоғары тұқым-бала жолдасы жүйесі мен
(фето-плацентарлық) және ... әсер етуі ... ... ... мен бала ... ... ... бұзылады. Соның
салдарынан жүкті әйелдің бойында акушерлік кеселдердің,ал тұқым ... ... ... ... кездесетін кеселдер (перинатальдық) мен
әртүрлі аурулардың (соматикалық) асқынған белгілері ... жиі ... ... ... ... ... әсер еткенде ағза
бейімделушілікке көптеген белгілі бір өзгерістер арқылы жетеді. ... ... мен ... ... жолдасы (фето-плацентарлық)
жүйесі мен иммунитетін өзара байланысқан ... ... ... әсер ету ... ... ... ... әйел мен шақалақтың
бойында болып жатқан өзгерістердің ауыртпалығын бағалау және ... ... ... ... бүгінгі таңдағы негізгі иәселе
болып отыр.
Аудандық әйелдер босанатын үйдің 1995 жылғы архивтік материалдарына
талдау жүргізілді.Ол ... ... ... ... азаюы жүкті
әйелдердің 99,4%-інде, түсік тастауы-24,2%-інде бар екені анықталды. Қанның
азаюы, ... ... ... ... және ... ... іштегі нәрестенің дамуына кері әсерін тигізеді, жаңа ... ... ... ... ... ... ... отырып, біз Арал ауданының қауіпті
топтағы әйелдерінің ( қан аздық, түсік тастау ) ... ... ... ... ... арасындағы уақыттың азаюы немесе жиі ... және ... ұзақ ... қан ... ... ... бірі болып есептелетіні белгілі. Барлығы ... ... ... арасындағы уақыты үш жылға дейінгі аралықта болды, ал ... ... ... ...... ... ... Қаралған аяғы ауыр
әйелдердің көбісі сәбилерін 12 айдан ... ... ... Назар
аударатын нәрселердің бірі бала көтеретін әйелдердің ... ... ... да ... ... ... және соматикалық аурулардың
көптігі. Аймақтың ерік-шелігі: жүктілік пен босануға байланысты әртүрлі
бөтен кеселдерге асқыну жиілігінің ... ... оның ... ... аз ... ... шаранасындағы нәрестені қоршаған ... ... ... ... кеш ... ... иммунологиялық бұзылулар қан аздықтың, соматикалық
аурулардың, жүктіліктің асқынуының себебі болуы мүмкін. Сондай-ақ иммунитет
көрсеткіштері ... ... адам ... ... ... ... статусты зерттеу бұл аймақтың аяғы ауыр ... анық ... ... ... жоғарыда айтырған ауыр ... ... ... аймақтық бағдарлама жасауды қажет етеді. Бағдарлама
экологиялық шаралардан басқа босануға ... және ... ... алу мен емдеу шараларын қамтуы тиіс. Сонымен,
Арал өңіріндегі нәрестенің дамуы барысында пайда болатын кеселдердің ... ... ... кезеңінен басталуы керек. Оған мыналар жатады:
тұрғындар ... ... ... күшейту, аймақтық
кеселдердің алдын алу мақсатымен отбасын жоспарлау ... ... ... оны ... ... елді мекендерге жақындату,
периконцепциялық терапияны жүргізу. Периконцепциялық терапияның мақсаты –
жүктілік алдындағы ... және ... ... ... ... ... ... ету. Ол үшін әйелдердің бала көтергенге
дейінгі ... ... ... соматикалық ауруларын тауып
емдеу, тамақтануларына ерекше ... ... ... ... ... ... қажет.
Әрине, бүгінгі күні Арал экологиялық апат аймағындағы ауыртпалыққа
душар болып отырған ... мен ... ... ... бұл әдіс
аздық етеді, дегенмен үнемі ізденумен оларға көмек қолын ұсыну – біздің
міндетіміз. ... ... ... тағдыры - өмірге енді
келіп ... ... ... ... ... тікелей байланысты. Ал адамға өмір мен қуаныш сыйлайтын ана
денсаулығы мықты ... ... ... денсаулығы да мықты болады.
Сондықтан аналар мен нәрестелерді аман ... ... ... ... ... Қайран Нарын........
Кеңес өкіметінің өз халқына деген солақай саясатының салдарынан кең
байтақ қазақ даласының ... ... ... ... ... ... ... бірі – Исатай мен Махамбетті, Бөкей мен хан Жәңгірді,
Құрманғазы, Дәулеткерей, ... ... ... ... ... ... ... бері Қазақстанның батыс өңірінде радиацияның қара бұлтын
төндіріп келген « ... » ... ... 1992 ... ... ... ... жоқ. Еліміз егемендік алған соң « Нарын » қозғалысы өмірге
келгеннен кейін ғана көптеген құпия мәліметтер белгілі ... ... ... ... ... ... мүддесін аяқасты еткен биліктің
тұтқасын ұстағандар « ... және ... » ... ... ... ... Орда ... барлық аумағы 1 миллион 921 мың 445 километр жерді
алып жатса, оның 944 мың 979 ... яғни 49,2 ... ... полигонына
айналды да кетті. Осы ... 28 мың адам ... ... күшпен
көшіріледі. Оның басым көпшілігі Шымкент облысының тың жерлеріне жер
аударылған. Зорлықпен ... ... ... ... ... ауа
райына көндіге алмай қырылды. Қарсылық білдіргендерді сот арқылы қорқытқан,
қудалаған.
3-сурет
Антиядролық-антиракеталық « Нарын » ... ... ... ... ... ... көз жіберсек, Батыс Қазақстан
аймағында барлығы 45 ядролық жарылыс жасалған екен. ... ... – 17 ... жарылысы Азғыр даласының құпия атауы «Галит» екен. Мұнда
арнаулы ... ... ... істеген. Алғашқы жарылыс 1966 жылы
300 ... ... ... бар ... 1,5 ... ... 165 ... жасалған.
«Капустин-Ярдың» үстінде әуеде жарылған «» ядролық сынақ әскери соғыс
мақсатында жасалған. Қазір жерасты байлығымен әлем ... ... ... ... 6 ... ... ... жасалған екен. «Капустин-Яр»
полигонында 24 мыңнан астам зымырандар мен зенитті ... ... ... ... әрқайсысы 60 тонналық улы заттар, 619 орта қашықтығы
СП-1, СП-2 ракеталары жарылып жойылған.
Қазақстан мен шекаралас Ресей ... ... ... өзі ... ... ... ескере отырып жасалған, - дейді Кәкен Көбейсінов.
Яғни радиацияның улы ... ... ... ... ... дәлелдейтін
құжаттар «Нарын» қозғалысы жетекшісінің қолында тұр. Жарылыс ... ... ... 100 ... ... көлшіктер пайда болған.
Радиациялық залалдылық деңгейі 40 микрорентген деп белгіленген. Ал Алматы
қаласының радиациялық орталығының ... ... ... ... бойынша бұл радиациялық залалдылық 1000-нан жоғарылап отыр.
Ең сұмдығы – осы ... ... ... ... ... ... ... ішінде сол жарылыстардан зардап шегіп отырған халықтың денсаулығын
қорғауға ешқандай көңіл бөлінбеген, әлі де ... ... жоқ. ... облысына қарасты Орда аудандық медицина бөлімінің дәрігерлерінің
айтуына қарағанда, қазір бұл ... ... 11 мың ... өмір ... 7 ... сәби ... ... 33,3 пайызға жеткен. Оның 70
пайызы 1 жасқа толмай шетінейді екен. Барлық ... бала ... ... Сәби ... ... ең жоғарғы көрсеткіш осында. Соңғы 15
жылдың ішінде аудан ... ... ... саны ... ... ... ... бөтеке мен ішек-қарын жолдары және ақ қан ауруларына
шалдыққандар өте көп.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... федерациясына жалға беру жөніндегі келісімді 2007 жылға
ұзарту ... ... ... қол ... Бұл тұрғыда жалға алу
төлемақысы 25 миллион долларды құрайтын ... ... ... ... ... ... ... Халыққа қолына тимейтін
доллар емес, денсаулық керек.
4. Қазақстан териториясындағы әскери ... ... және ... облысының бірсыпыра жерлері 50 жылға жуық
« Капустин Яр » атты әскери полигоны кейінгі ... ғана ... ... ... ... ... ... аудандарында 24 мың зымыран
ұшырылып, 177 әскери жаппай қырып жоятын қару-жарақ сыналғаны бүгінгі ... ... ... ашық ... ... 1988-1991 жылдары аралығында
осыф аймақта 619 СС-20 ... ... ... ... ... ... мың тоннадай өте улы заттар шығарылған. Жоғарыда көрсетілген жылдарда
жер астында – 18, ал атмосферада – 11, ... ... және ... ... ) ... үстінде жарылған атом бомбаларының қуатынан бірде-бір
кем емес, керісінше күші пара-пар келетін ... ... ... ... ... Орда ... « Капустин Яр », Атырау
облысының Теңіз ауданындағы « ... », « ... » ... полигондары
болған. Оларда 1966 жылдан 1979 жылға дейін жер астында ең кем дегенде ... ... ... Осыған байланысты Батыс Қазақстан облысының
көптеген ... ... және ... улы ... ластанған.
Қазіргі кезде бұлақ, өзен, көл не шаруашылыққа, не жуынып-шайынуға ... ... ... улы ... ... көлемі 2,6 еседен
800-ге дейін ... Бұл ... ... және ... ... ... ... жүргізілген ғылыми зерттеулер анықтап шықты.
Қорғасын, стронций мен темірдің деңгейі Елқонды ... ... ... ... ... ... ауыз суларында көптеген мөлшерде
екені тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... біледі.
Жануарлар денесінен, жерден, судан алынған үлгілерді лабораториялық
анализден өткізгенде, оларда радиоактивті калий – 40, торий – 232, ... ... бар ... ... және ... ... ... тістерін жан-жақты
зерттегенде, адамдардың тістерінде радиоактивті сәулеленудің ... ... ... (Бэр – ... ... көрсеткіші) көлемінде
иондалған сәуле шығаратын заттар бар екені дәлелденген. Халықаралық ... егер 7 Бэр ... ... ... ... шығаратын заттар
анықталса, онда ол жерлерді радиациялық қауіпті аймақтар қатарына жатқызып,
жергілікті тұрғындарға мемлекет тарапынан жеңілдік беріледі.
Медиктер мен ... ... ... ... ғылыми зерттеу
жұмыстарының қорытындылары баспасөз беттерінде халыққа жарияланып отырды.
Әскери полигондарда неше ... ... ... ... ... жиі
апатқа ұшырады. Ондай кездерде олардың жанармайлары (отындары) топырақпен
су көздеріне шашылады да, оларды улайды. ... ... ... ... емес радиоактивті диметилгидразин зақымданатыны
анықталды. Сонымен бірге, мұнай (жанармай) құрамындағы қалдықтар – ... және суды ... ... ... ... ... көп болады. Ол концерогенді қосылыс. Адамдарға
аса қауіпті дерт – рак ауруын тудырады.
« Капустин Яр » және « ... » ... ... ... ... ... ... жас келіншектердің бала туу қабілетінен айырып
жібергені ... Неге ... жас ... ... ... ... ... кеткен. Осыған орай адамдардың өсу процесі
тежеліп қалған. Айта ... тағы бір ... бұл ... ... ... өте көп ... Аналардың денсаулығының нашарлығынан туылған
балалардың арасында қол-аяғы жоқ ... өте көп ... ... ауырудың көптеген түрлері елімізде экологияның төмендігі
салдарынан өршіп отыр. Қантты диабет ауруы екі ... ... ... ... мың бала туса, олардың 40-ы ... ... ... ... жүр. Орда ... халық басқа жерлермен салыстырғанда
көп ауыратыны байқалып отыр.
Әскерге шақырылған жасөспірімдердің 40,7 ... ... ... деп ... ... бойы ... ... кейбір балалардың ақыл-
ойы қалыптағыдай болып жетілмеген. Осы келтіцрілген ғылыми деректер соңғы
жылдары Орда ... ... ... байқалған. Онда әсіресе, бірінші
және екінші топтағы мүгедектер 72,8 пайыз, ... саны жыл ... ... ... Тұрғындардың бүйрек аурулары бар ... 60,6 ... неше ... ... аурулар да жеткілікті. Мұның бәрін жіпке
тізгендей етіп айта ... ... ... күйі ... ... белгілі.
Оның бәрі зымырандардың әсерінен екенін ... есте ... жөн. ... ... ... » ... қазақ, ескі уақытты көксемейміз. Келешекті
ойлап отырмыз, келешекте не боламыз, ақыр заман ... ... ме? – ... Биылғы жылғы адамзат баласына ең ауыр жыл болып тұр ғой. Неге
десеңіз, ... өте көп. Анау өліп ... ... өліп ... ... ... кезде көп айтылып жүр. ... бәрі ... ... ... ... ... ... ғарыш аймағы қазақ жеріндегі аса ірі күрделі ... ... ... кеңістігіне әртүрлі зымырандар, адам таситын ғарыш кемелері,
зерттеу бекеттері ұшырылады, түрлі әскери қарулар сыналады, көлемді ... ... ... Ғарыш аймағының, ондағы жүргізіліп жатқан
сан-қилы ғылыми ... ... ... ... ... ... биологиялық салалардың одан әрі ... ... ... көп. ... ... ... ... күш
тепеөтеңдігін ұстап тұрудағы атқарар мақсаты да ұшан ... ... ... ... істелініп жатқан, келешекте
істелінетін жұмыстардың, сынақтардың адам және ... ... мен ... ... зияны жеткілікті. Зымырандардың жер
жарған, қатты күркіреген дыбыстары, кездейсоқ жарылыстары, олардан бөлінген
улы ... ... ... бөлшектері айрықша қатерлі. Кейінгі
кезде ... ... ... ... ауа райына, табиғм
биологиялық ресурстарына, тіпті айналаны қоршаған ... ... ... ... өте зор. ... ... нәтижелері оған да ... ... ... ... ... ... ... негізгі кері әсерлері
мынадай:
➢ Ұшырылған зымырандар, ғарыш кемелері табиғи жол мен ... ... ау ... ... тікелей бұзып жібереді;
➢ Зымырандарға пайдаланатын отындар улы ... ... ... ... ... ... тыс уландырады;
➢ Ұшырылған зымырандар өсімдіктер әлеміне, жан-жануарлар дүниесіне
зиянды әсер ... ... ... тірі ... ортасын бұзады, оларға өте қауіпті мутациялық өзгерістер
әкелді;
➢ Ұшыру кезінде, апат болған жағдайда ... ... ... жер ... ... ... ... мал жайылымдарын,
елді мекендерді ластайды.
Зымырандарды көптеп ... ... зиян ... облысына Арал
теңізінің күрт тартылуынан болған зияннан кем емес. Байқоңыр ... ... ... отыр. Ауа райы жиі бұзылып, климат өзгеріп барады.
1996 жылы мамырдың 14-інде РК – ... ... ... Торғай
облысының Амангелді ауданына қарайтын «Сарыторғай» жылқы зауытының ауласына
құлаған болатын. Жүргізілген ... ... ... ... өте ... қосындысымен ластанғанын көрсетті. Апаттан келген зиянның мөлшері
1395,6 мың теңгені ... ... ... ... ғарыш
кемелерін ұшыруда, басқа да зерттеу сынақтарын жүргізуде кеңістік ортаға
тигізетін зиянды ... ... ... ... ... азайту –
дүниежүзілік, мемлекетаралық үлкен іс.
6. Радиациялық ... және адам ... ... бойы ... күшті ядролық сынақ-жарылыстардың, ғарышқа
ұшырылған алып зымырандардың, түрлі химиялық соғыс қаруларын сынаудың
әсерлерінен ... ... ... ... ... ... ... өзгерістерге ұшырайды. Мәселен, «Возрождение» аралындағы
ғылыми-зерттеу сынап тексеру құпия лаборатория (ол жер қазір Аралск-7 деп
аталады) жабыл:аннан кейін ғана (1991 ... ... ... бұл ... ... ... бактериялогиялық әскери соғыс қару-жарақтарын
сынақтан өткізіп, олардан қорғанудың ... ... Оған ... мал, өсімдік, адамдар радиациялық орасан көп зардап шеккен. ... ... ... ... жарымжан туған нәрестелердің саны 5
есе, әскерге ... ... ... 3 есеге, обыр 5 есеге артқан.
Зымырандарды ғарышқа ұшырғанда жанатын отыннан ... ... улы ... аспан мен жер үсті кеңістігінің күшті ... ... ... ... Мысал үшін, «Протон» зымыранының бірінші сатысының өзі
атмосфераға 100 мың автомобильден шығатын ... тең улы ... ... ... та ... Олардан «қышқыл жаңбыр», «сары жаңбыр»,
«қызыл жаңбыр» сияқты улы жаңбырлар жиі-жиі жауып, егін мен ... ... ... аурулар дертіне шалдықтыратындығы жыл сайынғы үйреншікті
қасіретке айналуда.
Осы уақытқа дейінгі жасалған барлық ... ... ... ... ... эквивалентті дозасы 3млн зиверт адамға
жеткен. Мысалы, 1980 жылы адамзат осы дозаның 12 процентін ғана ... ... ... әлі ... ... бойы қабылдай беретін болды.
Республика территориясында ... уран кен ... бар, ... ... асты ... құрамындағы торийдің мөлшері 400 есеге дейін жеткен, ал
радийдің мөлшері 3 еседен асып ... Оған ... 42 жыл бойы ... ... ... ... полигоны Қазақстандағы радиоактивті
заттардың көмбесі іспеттес, ол жан-жағына радиациялық улы заттарды таратушы
орталыққа айналған. Демек, ... ... ... ... ... ... ... мен торий және стронцийдің ... ... ... ... мен Арал апта ... адамдары нитрат пен
радиоактивті қалдықтар және радиация уына тұншығуда. Радиацияның ең негізгі
қаупі қатерлі-радиоактивті сәулелердің адам ағзасына өте ... әсер ... ... ... ... механизмі радиациядан азғантай
зақымдалғанның өзінде-ақ өзінің қалыпты тіршілігін жояды.
Радиацияның әсерінен ... ... ... ... ... де, ... ... ондаған жылдардан кейін де жасушаның өлуіне себепші
болады. Мысалы, радиоактивті сәулені 1 рет қабылдауы ... ... ... 2,5 ... жеткенде адамды сәуле ауруының жеңіл түріне 4-6
грейге – ауыр түріне шалдықтырады, ал 10 грей – ... ... ең ... ұшырайды, яғни қанның қызыл түйіршіктері мен ... ... ... 10-15 грей доза ... адам 1-2 апта ... ... қан ... өледі. Радиация дозасы 1000 грейден
асқанда орталық жүйке жүйесіне елеулі әсер ... ... ... ... ... соң ... әкеліп соқтырады. Радиацияның ең қауіпті зияны
- ... қан ... ... тез ... да, олардың көбі
радиосәуленің 1 грей дозасынан өлімге ... ... ... полигоны
аймағындағы халықтар ядролық жарылыстардың мұндағы радиациялық қатерін
білмей өмір сүріп, уланған және сәулеленген ... ... ... ... тағамдарды жеп келді. Бұған мысал – Абай ауданының Қарауыл және
Сарыжар елді ... ... ... тексергенде, олардың
денесінде жиналған радиосәулелер мөлшері 150-200 бэрге дейін жеткен (бұл
қалыпты мөлшерден 10 есе көп ... ... ... ... әкелінген ядролық оқ тұмсықты жүздеген
ракеталар 1,5 жыл бойы ... ... ... соң, бұл аймақта мал
мен адам өлімінің 2 есе көбейгені ... ... ... ... ... ... сымдарды алып сатамыз деп сол жерлерден шықпай-
ақ радиацияның күшті әсерінен сеспей ... ... ... болғаны
да мәлім. Міне, радиацияның ... жау ... ... одан
қорғана алмағандықтан қанша жанның өмірімен қоштасқаны қандай қайғылы
қасірет десеңізші. Радиацияның өте бір ... – тірі ... ... яғни оның ... ... ... ... Мұндай ДНК-
сы өзгерген жасушаның бөлінуі (мутант) қатерлі ісіктер ... ... бар ... ... ... ... генетикалық түрін өзгертеді.
Мұндай мутациялық құбылыстың ... ... ... ... өмір ... ... жіберу қаупі туады.
Радиацияға еркектер мен әйелдердің ұрық жасушалары өте ... Бір рет ... 0,1 грей ... ... ... ... ... бұзады, ал 2 грейден көп болса – біржолата жояды. Сондай-
ақ, 3 грей доза - әйелдердің жұмыртқа жасушасының қызметін ... ... өсіп келе ... ... ... ... өте
қауіпті. 8-15 апталық ... ми ... ... ... мезеттегі
қабылдаған радиация оның ақыл-есінің кеміс боп ... алп ... ... дозасының өзі балалардың шеміршек тіндерінің жетілуін
баялатады не тіптен сүйектің ... ... ... ... уран рудасын өндіріп, оны тасымалдаудың
салдарынан пайда болатын радиоактивті тозаңның ұзақ ... бойы ... ... зиянды әсері соңғы 6-7 жылда ғана медициналық ... ... ... ... бойы ... ... халқының
әрбір төртінші жұмыскері мен ... ... код ... ... ... ... Бұл жәйт олардың ұрпақ қалдыру
қабілетінің ... ... қала ... ... ... ... ... әке болуға жарамайтын болып шыққан, яғни
тексерілген жасөспірімдердің ... ... өлі ... ... ... қала ... үрейін туғызуда, олардың келешегі ... ... ... ... Қармақшы және Жалағаш
аудандары тұрғындарының жұқпалы гепатит, жүрек талмасы, тыныс демікшесі ... өт ... ... мен бүйрекке тас жиналу 5-6 есе өскен. Арал
және ... ... обыр ... ... ... Бұл ... бойынша жылдан-
жылға бала туу жағдайы төмендеп барады. өйткен, мұндай ... ... ... ... ұшыараған. Соның салдарынан түсік тастау 35
пайызы, ... ... ... 6 ... өлі туу 9 ... ... мен ... науқастардың саны жыл сайын арта түсуде.
7. Таза ауа – тіршілік кепілі
Адам әрекеті жер бетіндегі суды ғана ... ... да ... ... ... ... орындары ауаға орасан зор улы газ және оларға қоса өте
майда бөлшектерден тұратын қоспаларды ... ... Олар ... ... мен ... ... сіңеді және жер бетіне шөгеді. Кейде оларды
жел алғашқы щыққан орнына мыңдаған километр жерге айдап ... ... да газ ... ... зат ... ... ... заттардан ауаны
қорғау адам денсаулығы үшін де, тіршілік үшін де үлкен мән ... ... ... улы ... ... ... ... алдында тұрған
үлкен мәселе.
Ауаның әр түрлі жолмен былғануы атмосферада бірте-бірте түпкілікті
мутагенді өзгерістер тудыратыны ... ... ... ... ... м биіктік көлемінде газдар мен ұсақ бөлшектерден ... (не ... ... не бұлт екені белгісіз) түтін басып тұрады.
Осындай көрініс Алматы ... тән ... ... ... ... күн сәулесінің ультра күлгін сәулесі жетпейді. Сондықтан қала ішінде
неше түрлі жұқпалы ауру ... ... ... ... Олар неше түрлі
көз, тері, өкпе дерттерін адамдарға таратады. Адамдар көп мөлшерде ауруға
шалдығады. әсіресе ... ... ... ... ... ... ... деректер бойынша, жаз айларында күн ... ... ... ... қала ... ... ... тұтып қалатыны
анықталды. Қарақошқыл ... күн ... ... ... ... ... күн сәулесінің құрамында тек 0,5 процент ультракүлгін
сәулелердің мөлшері 20 процентке жететіні белгілі болды.
Өнеркәсіп ... ... ... және ұзақ ... жүретін майда
шаң-тозаңдармен ластайды. Әсіресе миллиондаған тонна көмір мен ... ... ... ... көмірқышқыл газының көлемі аса үлкен. Егер
ауаның көмірқышқыл газымен толықтырылуы ... ... ... ... ... газы жинала берсе, онда күн ... ... ... ... ... ... ... мұзға айналады, яғни мұз дәуірі
қайтадан оралуы мүмкін деген болжам бар. Ал ... ... ... онда ... көмірқышқыл газының мөлшері көбейеді де, жер бетіндегі
энергия ... ... ... ... ауаның температурасын
жоғарылатып жібереді. Сол ... жер ... ... қарлар мен мұздар
еріп кетіп, теңіздер мен ... ... ... ... ... жер ... топан суы басып кете ме деген ғылыми болжам бар. Қазіргі
кезде ауаның ... ... ... Оның ... ... ... жатыр. Газет-журналдардан оқып жатырмыз 0,04 процентке дейін СО2
жиналуы ... ... ... ... ... ... қолайсыз
«паниктік эффект» дейтін құбылысты тудырады. Климат мүлдем өзгеріп кетеді
жылдық орташа температура 0,8-3 градусқа дейін ... ... ... ... ... ... ... Өйткені оны көптеген
организмдер, неше ... ... ... Бір ... ... жол жүргенде бір адамның бір жыл ішінде дем алуға ... ... ... жояды. Жағылған бір тонна тас көмір 10 ... ... ... ... ... ... Тек қана жанармаймен таскөмір, ағаш,
торф, газ жанғанның өзінде жер жүзіндегі оттектің сұрапыл көп бөлігі ... ... ... ... Бұл ... ... өзі қорқынышты.
Қазіргі кезде атмосфералық ауаның аса көп мөлшерден тыс улануы АҚШ-та
болып ... ... ... ... өндіріс жүйелері басқа биосфера байлықтарын
аяусыз пайдаланумен ... дем ... ... да адам өміріне қауіп туғызатын
улы газға айналдырып отыр. Бұның өзі тек ... ... ... ... ... ... ... нұқсан келтіруде. Өйткені ауа өне бойы бір жерде
тұра ... Жел ... ... ... ... отырады да, улы, зиянды
заттарды тарата ... жыл ... ... 150-160 миллион тоннадай зиянды заттар ... Яғни жыл ... ... бұл ... ... 400-500 ... зиянды заттардың жалпы химиялық құрамында 5,2 ... ... 18 ... ... тотығы, 12 процент көмірлі оттек, 6
процент азот тотығы, 12 процент әртүрлі ... бары ... ... ... 60 ... ... ... 150 миллионнан астам
автомобильдерден бір жыл ішінде ауаға 100 миллион тоннадай зиянды ... ... Ал жер ... 300 ... ... ... отыратын улы газдардың көлемі 200-250 миллион ... ... ... және газ ... ... адам денсаулығына
зиянды құбылыстар туғызады. Бұл құбылыс әсіресе метеорологиялық жағдайдың
әсерінен ауа сирек алмасатын қалаларда жиі ... оны смог деп ... сөзі – ... ... мағына береді. Жер шарының аса ірі қалаларында
«фотохимиялық тұман» түзілу үрдісі ... ... өсіп ... ... ... мен ... ... сондай-ақ адамзат баласына өте
үлкен зиян келтіруде. Осы жағдайларға байланысты шет ел ... ... ... ... ауаны қорғау мақсатында
автомобильдердің қозғаушы күшін жетілдіру, ... ... ... ... ... ... шығару мәселесі туып ... ... ... ... пайдалану және жанармайлардың альтернативті
түрлерін жасау, шешу жолдары зерттелуде.
Ауаның жер бетіндегі ... ... және ... ... мен
түтіннен тұратын қалың тұман басады. Күн ... ... ... ... ... улы ... түзеді. Ол кезде адамдардың
көздері ауырады, өкпесін улы газ ... ... ... ... Бұл орасан үлкен күйзеліске ұшыратады, ... ... ... алып кетеді. Атмосфера ластануына зардабы сан алуан, әрі
өте ... ... ... Күн ... ... шұғыл
төмендейді. Күн сәулесі энергиясының 40-50 процентке жуығын Нью-Йорк және
басқа да ірі қалалардың атмосферасы сіңіріп ... ... ... ... ... Егер біздің еліміздің барлық цемент ... ... ... ... ... ... олар ... жыл сайын 2 миллион тоннаға дейін цемент материалдарын сақтаған ... ... жер ... ... ... ... ... біздің азаматтығымыздың игілігіне өздігінен
кепілдік бере алмайды. Гүлденген ... ... өз ... ... және қоршаған ортаның ластануы салдарынан науқас адамдардың
саны жылдан-жылға өсіп отыр. Қоғамымыздағы ... ... ... ... ... болуы қоршаған табиғи ... ... ... ... ... ... өмір салтын ынталандыру
халықтың денсаулығына әсер ететін маңызды фактор. Салауатты өмір салтын
ынталандыру ... дене ... ... ... ... ... мен алкогольді тұтынуды қойып,
тазалық пен санитария шараларын сақтауымызға бағытталған.
Мен бұл курстық жұмысымды орындау ... өз ... ... мәліметтермен таныстым. Және осы жұмысымды аяқтай отырып, мен
мынаны айтқым келеді: Денсаулық – баға ... ... ғана асыл ... ... ... үшін не ... не күш ... не еңбекті, тіпті барлық
дүниені аямай жұмсау керек.
Денсаулық үшін ... бір ... де ... болады. Денсаулықсыз өмір
қызықсыз әлем деп есептеймін.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар жайлы5 бет
Автоотмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез9 бет
Биогеоценоз және экожүйе туралы түсінік15 бет
Сығанақ алғашқы қазақ мемлекеті – Ақ Орданың астанасы6 бет
Тіршілік қауіпсіздік негіздері95 бет
Қазіргі психология және оның адамтану ғылымдары жүйесінде алатын орны6 бет
Қазақ жылқысының көне замандардағы тарихы. Жылқының арғы тегі5 бет
Қоршаған орта ластануының генетикалық салдары5 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
1986 жылдан 2002 жылдар аралығындағы салқын кездегі Алматы және Астана қалалары бойынша ауа температурасының термикалық режимі38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь