Салықтық бақылауды ұйымдастыруды жетілдіру жолдары

Қысқарған сөздер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
бет

3
4
1

1.1

1.2

1.3


2

2.1

2.2

2.3


3

3.1

3.2

3.3 Салық салу және салықтық бақылаудың теориялық және әдістемелік негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Нарық жағдайында мемлекеттің салық саясаты және салықтық бақылаудың нысандары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Салықтық бақылауды ұйымдастырудың экономикалық мазмұны мен мақсаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Салықтық бақылауды ұйымдастырудың объективтігі мен қажетті негізгі қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Салықтық бақылауды ұйымдастырудың қазіргі кезеңдегі жағдайына талдау жасау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Салықтық бақылаудың заңдық және нормативтік қағидаларының орындалу деңгейіне талдау жасау ... ... ... ...
Бюджетке түсетін түсімдерді салықтық бақылаудың жүргізілу тәртібі және оның тиімділігін бағалау ... ... ... ... ...
Салықтық бақылаудың объектісі ретіндегі кейбір салалардың дамуына әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Салықтық бақылаудың тиімділігін арттыруды жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Салық комитетінің салықтық бақылау жұмысының
ұйымдастырылуын жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Мемлекеттік салық қызметінің ақпараттануы және оларды дамытудың негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Корпоративтік құрылымдар қызметі мен салықты төлеу тәртібін бұзушылығын салықтық бақылауды жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

9

9

18

30


40

40

52

73


80

80

90


106
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
121

126
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қаржы жүйесін тұрақтандыру қажеттігінен, бюджетті табыс көзімен қамтамасыз ету барысында, сондай- ақ заңды және жеке тұлғалардың мемлекет алдындағы міндеттерін сапалы орындау кезінде салық тәртібін сақтау арқылы мемлекеттің қаржыны бақылау саласында жаңа бағыттың, яғни салықтыњ бақылауы бағытының қалыптасуына алып келді.
Бүгінгі таңдағы дамып келе жатқан экономикамыздың салықтық қатынастарының күрделенуі, оларды бақылауды қазіргі кездегі өзекті мәселелердің бірі. Ол қоғамымыздағы әр түрлі салықтық қатынастардағы шаруашылық субъектілердің, кәсіпорындар мен жеке тұлғалар сияқты салық төлеушілер нысандарының көбейіп, әр түрлі деңгейдегі салық төлеушіні бақылаудың бірнеше жолдарының қажеттігімен де байланысты. Салықтық бақылау мемлекеттің қаржылық бақылауының құрамдас бөлігі бола тұрып, әр түрлі дењгейдегі бюджеттің табысын барынша өсіруді қамтамасыз етуге бағытталған қаржылық және бюджеттік саясаттарды іске асыруға мүмкіндік береді. Салықтық бақылау мемлекеттің және қоғамның мүддесін қамтамасыз етуге, ақшалай қаражат қорларын қалыптастыру кезінде мемлекет алдындағы заңды және жеке тұлғалардың міндеттерінің орындалуын бақылауға бағытталған.
Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастардың қалыптасуы өркениетті салық жүйесін құруға әсер етеді. Еліміз тәуелсіздік алысымен жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға көшуіне байланысты түбегейлі өзгеріске тап болды. Әрине, ол өз кезегінде салық жүйесіне де ықпал етті. Осының негізінде 1994 жылы 1 қаңтарынан бастап салық туралы Заңдық күші бар Президент Жарлығы күшіне енді. Бұл Жарлық нарықтық экономикаға көшу барысындағы салықтық қатынасты реттейтін алғашқы құжат болып табылады. Сондықтан да Жарлықтың жүзеге асырылуы үшін салық органы қызметкерлерінің үлкен жауапкершілікпен қарқынды атсалысуына тура келді, яғни қысқа мерзім ішіндегі мақсатты қорларға түсетін қаржыларды, кәсіпорындардың салық төлеуші ретіндегі тіркеу номерін алуын қамтамасыз ету және жеке меншіктегі мүліктердің қайта бағалануын бақылау керек болды.
Салық жүйесінде жеңілдіктер неғұрлым көп болса, мемлекет экономикасына соғұрлым көп кері әсерін тигізетіні әлемдік тәжірибелерден белгілі. Ал нарықтық экономика жағдайында барлық шаруашылық субъектілері тең құқылы, сондықтан біреуге жеңілдіктер беру, екінші біреуге ауыртпалығын түсіреді. Соған байланысты бұрынғы көптеген негізсіз жеңілдіктер алынып тасталды, тек қажет екендігі дәлелденген топтарға ғана белгілі жеңілдіктер қалдырылды (әскерилер, ішкі істер қызметкерлеріне т.с.с.). Жаңа салық реформасының коммерциялық құрылымдардағы негізсіз жеңілдіктерді алып тастаудың нәтижесінде 2004 жылы бюджетке түскен салықтың жалпы ішкі өнімі өткен жылғы 9,6 пайызынан 15 пайызға өсті.
Жарлықтың іске асуы бойынша, оның соңғы тармақтарында салық төлеушінің салық заңдылығын бұзған жағдайындағы тартылатын
1 Вишневский В., Липницкий Д. Оценка возможностей налогового бремени в переходной экономике /Вопросы экономики, 2000, №2, 22с.
2 Бард В.С. Налоги в условиях экономической интеграции. М., КНОРУС, 2004, 288 с.
3 Павлова Л.П. Теоретические основы современной налоговой политики. В кн.: «Налоги в условиях экономической интеграции. М., КНОРУС, 2004, 288 с.
4 Еспаев С.С. Налоговая система: этапы, проблемы и перспективы (анализ и обобщения), Астана, 2001, 143 с.
5 Сейдахметова Ф.С. Налоги в Казахстане. Алматы, «LЕM», 2002, 160 с.
6 Смит А. Исследование о природе и причинах богатсва народов.-т.II, - кн.5. М.-Л.: Соцэкиз, 1935, 556 с.
7 Искакова З.Д. Реформирование налоговой системы в разрешении проблемы формирования доходов государственного бюджета Казахстана. Вестник КазНУ им.Аль-Фараби, №3(43), 2004,109 с.
8 Реформирование экономики Казахстана: проблемы и их решения. Под ред. М.Б.Кенжегузина.-Алматы, 1997, 352 с.
9 Баймуратов У.Б. Национальная экономическая система. – Алматы; Ғылым, 2000, 536 с.
10 Кучукова Н.К. Совершенствование бюджетного законодательства – важный фактор стабилизации и развития экономики Казахстана. В кн.: «Проблемы устойчивого экономического развития в условиях глобализации. Т.I., Алматы, 2003, 400 с.
11 Карагусова Г.Д. Теневая экономика: тенденции развития. Алматы, «Атамұра», 2001 72 с.
12 Пономаренко А. Скрытые доходы домашних хозяйств./ЭиЖ. – март 1997. - №9, с. 10
13 А.И.Худяков. Налоговые правонарушения. /Алматы, Баспа,1997 год.
14 А.И.Худяков, Г.М.Бродский. Теория налогооблажения/Учебное пособие ТОО изд. “Норма-К”. А.:2002 год.
15 Юткина Т.Ф. Налоги и налогооблажение: Учебник.- М.:ИНФРА-М, 2000 год.
16 Ермекбаева Б.Ж. Жалпы мемлекеттік салықтар. Оқу құралы. Алматы, 1997 жыл.
17 А.Смит. Исследование о природе и причинах богатства народов.–Кн.5/М.,1962, 588 с.
18 А.И.Худяков, Финансовове право РК./изд. Қаржы-қаражат, Алматы, 1995год.
19 Е.В.Порохов. Теория налоговых объязательств/Учебное пособие “Жеті жарғы”. А.:2001 год.
20 Барулин С. Налоги как инструмент государственного регулирования экономики,- М.:Финансы, 1996, №1
21 Аттапханов К.А. Фискальная система государства: роль и вопросы совершенствования. – Алматы, «Ғылым», 1999, 45 с.
22 Е.Чикаева. Анализ современного состояния автоматизации процессов налогового администрирования.// Вестник налоговой службы РК № 13 (40) декабрь 2002 год.
23 ҚР Конституциясы. 1995ж. 30 тамыз.
24 ҚР “Салық және басқа да бюджетке міндетті төлемдер” туралы Кодексі 12 маусым 2001 жылы №210 -11(толықтырулармен өзгерістер енгізілген)
25 ҚР “ Салық және басқа да бюджетке міндетті төлемдер” туралы Заңы 24.04.1995 жылғы №2235.
26 ҚР “Республикалық бюджет туралы” Заңы. 1шілде 1999 жыл.
27 Нормативные акты по финансам, налогам, бухгалтерскому учету, страхованию//изд. Қаржы-қаражат.А.:2003 год. №7(91).
28 ҚР Азаматтық Кодексі (жалпы бөлім).
29 ҚР “Бухгалтерлік есеп туралы” Заңы. 26.12.1995ж. №2732
30 “ҚҚС-ғын есептеу және төлеу тәртібі туралы” № 37 инструкция.
31 “ҚҚС және акциз салықтарын ҚР территориясына енгізілген тауарларға қатысты қолданылуы туралы” №243 инструкция.
32 “ҚҚС-нан өткізілген және импортталған тауарлардың босатылу тәртібі” №661 инструкция.
33 “Об утверждении соглашения между Правительством РК и Правительством Республики Беларусь о сотрудничестве и взаимной помощи по вопросам соблюдения налогового законодательства” Постановление Правительства РК № 917 от 4 июля 2001 года.// Бюллетень бухгалтера № 30 (380) июль 2001 год.
34 Ф.С.Сейдахметова. Налоги в Казахстане./Алматы, 2002 год, 5-13 сс.
35 Налоги, налогоблажение и налоговое законодательство / Под ред. Е.Н.Евстигнеева, СПб,2000год.
36 Рыночная экономика Казахстана: проблемы становления и развития. / Под ред. М.Б.Кенжегузина. Том 1 – Алматы, 2001, 21 с.
37 Финансовое право / Под ред. Н.И.Химчева, М., 1995 год.
38 Финансы./ Под ред. В.М.Родионовой,М., 1997 год.
39 Финансовое право/ Под ред.проф. О.Н.Горбуновой, М.:1996 год.
40 Р.Ф.Киров. Основы теории переходной экономики. /Киров, 1996 год.
41 Д.Н.Каирбеков. Выездная налоговая проверка.//Бюллетень бухгалтера № 23(373) июнь 2001 г.
42 С.М.Мусин. Налоги с населения в Казахстане/под ред.Б.К. Бекимова. Алматы: Қаржы-қаражат. 1996 год.
43 А.И.Кочетков. Налогооблажение предпринимательской деятельности. М., 1994 год.
44 К.Е.Балапанов. О налогооблажении доходов юридических лиц./Алматы, Финансы Казахстана. 1998 год.
45 Рикардо Д. Начало политической экономии и податного обжалования. –М., 1937 г.
        
        Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық Қазақ-Түрік университеті
ӘОЖ: 336.02. ... ... ... ... бақылауды ұйымдастыруды жетілдіру жолдары
08.00.10- Қаржы, ақша айналысы және ... ... ... ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған
диссертация
Ғылыми жетекшісі:
Экономика ғылымдарының
докторы, профессор Әуелбаев ... ... 2007 ... | ... ... | ... |3 ... ... | ... ... | |
|1 ... салу және ... ... ... және | |
| ... |9 ... ... |
| |....... |9 ... ... ... мемлекеттің салық саясаты және | |
| ... ... |18 ... ... | |
| ... ... ... экономикалық мазмұны | |
| |мен |30 |
|2 ... |
| ... | ... ... бақылауды ұйымдастырудың объективтігі мен |40 |
| ... ... | ... ... |
| ... | ... | |52 |
| ... ... ... қазіргі кезеңдегі | |
| ... ... |73 |
|3 ... | |
| ... ... ... және ... | ... ... ... деңгейіне талдау |80 |
| ... | ... ... ... ... салықтық бақылаудың |80 |
| ... ... және оның ... | ... |бағалау................... |90 |
| ... ... ... ретіндегі кейбір | |
| ... ... | |
| ... |...... | |
| | | |
| ... бақылаудың тиімділігін арттыруды жетілдіру | |
| ... |
| ... | |
| ... комитетінің салықтық бақылау жұмысының | |
| ... | |
| ... |
| |... | |
| ... салық қызметінің ақпараттануы және оларды | |
| ... ... | |
| ... |
| |.... | |
| ... ... ... мен салықты төлеу | |
| ... ... ... ... | |
| ... |
| ... | ... | |
| ... ... | ... ... | ... МЕН БЕЛГІЛУЛЕР
ҚР-Қазақстан Республикасы;
ҚМ СК-Қаржы министрлігінің Салық комитеті;
ОҚО-Оңтүстік Қазақстан облысы;
СТН-Салық ... ... ... құн ... ... ... серіктестік;
ӘҚБтК-Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Кодекс;
ҚР ИСАЖ-Қазақстан Республикасы Интегрирленген Салықтық Ақпарат Жүйесі;
ЖЖТ-Жылдық жиынтық табыс;
ЭБСА-Электрондық бақылау мен салы аудиті (ЭКНА);
КТС-Корпорациялық табыс салығы;
СЕЭН-Салық ... ... ... ... ... жеткізу жүйесі (СГДС);
ҚҚС АЖ-Қосылған құн салығының ақпараттық жүйесі ИС НДС);
ЖТАЖ-Жеке тұлғалардың табыс салығының ақпараттық жүйесі (ИСИД);
АҚШ-Америка құрама штаттары;
ЖЗҚ-Жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... ... Қаржы жүйесін тұрақтандыру
қажеттігінен, бюджетті табыс көзімен қамтамасыз ету барысында, ... ... және жеке ... ... ... ... ... орындау
кезінде салық тәртібін сақтау арқылы мемлекеттің қаржыны бақылау саласында
жаңа бағыттың, яғни салықтыњ бақылауы бағытының қалыптасуына алып ... ... ... келе ... ... ... күрделенуі, оларды бақылауды қазіргі кездегі өзекті
мәселелердің бірі. Ол ... әр ... ... қатынастардағы
шаруашылық субъектілердің, кәсіпорындар мен жеке тұлғалар сияқты салық
төлеушілер ... ... әр ... ... ... төлеушіні
бақылаудың бірнеше жолдарының қажеттігімен де байланысты. Салықтық бақылау
мемлекеттің қаржылық бақылауының құрамдас бөлігі бола ... әр ... ... ... ... өсіруді қамтамасыз етуге бағытталған
қаржылық және бюджеттік саясаттарды іске ... ... ... ... ... және ... мүддесін қамтамасыз етуге,
ақшалай қаражат қорларын қалыптастыру кезінде мемлекет алдындағы заңды және
жеке тұлғалардың міндеттерінің ... ... ... ... ... ... ... салық жүйесін құруға әсер етеді. Еліміз тәуелсіздік алысымен
жоспарлы ... ... ... ... байланысты түбегейлі
өзгеріске тап болды. Әрине, ол өз кезегінде салық жүйесіне де ықпал етті.
Осының негізінде 1994 жылы 1 ... ... ... туралы Заңдық күші бар
Президент Жарлығы күшіне енді. Бұл Жарлық нарықтық ... ... ... ... ... алғашқы құжат болып табылады.
Сондықтан да Жарлықтың ... ... үшін ... ... ... ... ... атсалысуына тура келді, яғни қысқа мерзім
ішіндегі мақсатты қорларға түсетін қаржыларды, ... ... ... ... ... ... ... ету және жеке меншіктегі
мүліктердің қайта бағалануын бақылау керек болды.
Салық жүйесінде жеңілдіктер ... көп ... ... ... көп кері ... ... ... тәжірибелерден белгілі. Ал
нарықтық экономика жағдайында барлық ... ... тең ... ... ... ... екінші біреуге ауыртпалығын түсіреді.
Соған байланысты бұрынғы көптеген негізсіз жеңілдіктер алынып тасталды, тек
қажет екендігі дәлелденген ... ғана ... ... ... ішкі ... ... ... Жаңа салық реформасының
коммерциялық құрылымдардағы негізсіз ... алып ... 2004 жылы ... ... ... ... ішкі өнімі өткен жылғы
9,6 пайызынан 15 пайызға өсті.
Жарлықтың іске асуы бойынша, оның соңғы тармақтарында ... ... ... ... жағдайындағы тартылатын жауапкершілігін анықтау,
салық органдарына деген наразылығын қарау және олардың кемшіліктерін ... ... ... ... - әр ... ... ... пайда
болуы, шаруашылықтардың нарықтық қатынастарға көшуі, халықтың ақша
қаражаттарының өсуі ... ... ... ... ... толық қамти алмағандығын көрсетті. ... ... көп ... ... етпейтін болғандықтан, барлық дамыған
елдердегідей экономиканы мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... Яғни, әлемдегі дамыған елдер тәжірибесінде, нарықтық
экономиканы салық саясаты арқылы, оның ішінде салықтың бақылау ... ... ... ... отырады.
Экономикадағы дағдарыстың тереңдеуі мен Республикамыздағы ақша
айналымының бұзылуы, әсіресе қолма-қол ... ... ... ... табыс жасырушылық көбейіп, етек ... ... ... үшін ... жауапкершілікке тарту қажеттігі туындады.
Салық саясатының тиімділігі, оның ... ... ... ... ... ... да жаңа ... заңдарын қабылдау
барысында, яғни қазіргі ... ... ... ... тиімсіз
жақтарымен бірге жақсы жақтарын да ескере отыру қажет. 1995 жылғы 1 шілдеде
енгізілген Қазақстан ... ... ... күші бар ... ... ... ... міндетті төлемдер” туралы Жарлыққа 2001 жылғы 12
маусымдағы “Салық және ... да ... ... ... ... Кодекс
(әрі қарай Салық Кодексі) шыққанға дейін-ақ қаншама ... ... осы 2001 ... ... ... ... өзі ... таңға дейін қаншама
өзгерістер мен толықтыруларды енгізді.
Тақырыптың зерттелу дәрежесі. Мәселенің ... ... ... мен тәжірибешілердің жұмыстарында қаржылық бақылау ... ... ... ... туралы өте аз зерттелген. Тіптен
салықтың бақылау функциясы ... ... өзі ... ... ... де айта кетуге болады. Әлемдегі көптеген ... ... ... тақырыбы, оның маңыздылығы, қоғамның дамуындағы рөлі,
экономикадағы алатын ... кең және ... ... ... ... ... жағынан қамтылған және Батыс елдердің үлкен
тәжірибесіне негіз ... ... ... ... жүр. ... ... ... Қазақстан Республикасында салықтық бақылау мәселелері, оның
еліміздің салық жүйесіндегі орны мен ... ... ... ... ... Мемлекеттің қаржы және салық саясатын жетілдіру
мәселелерін зерттеуге өз еңбектерін ... сол ... ... ... үлес ... ... экономистер мен заңгерлерді айтуға
болады: А.Смит, ... ... ... ... А.Ш.Нурсеит С.Г.Пепеляев, ... ... ... ... ... ... ... Б.Ж.Ермекбаева, Г.А.Лесбеков, С.С.Сатубалдин,
В.Г.Фурсов, К.А.Сержантов, ... ... ... ... ... ... және тағы
басқалар. Алайда, салық жүйесінің бақылау қызметі мен ... ... ... және ... ... әлі де түбегейлі
зерттеуді ќажет етеді.
Осы жоғарыда келтірілген ... ... ... ... және қарастырылатын мєселелер шеңберіне негіз болып отыр.
Дисертациялық зерттеудің мақсаты. Диссертациялық жұмыстың мақсаты
салықтық бақылауды ... ... және ... ... ... ... экономикалық мазмұнын, мақсатын және
мүдделерін ашу үшін ... ... ... және ... мен
деректерді, заңнамаларды талдау негізінде салықтың бақылаулық қызметінің
теориялық сипатын беру, ... ... ... ... ... ... ... жолдарына әдістемелік және практикалық ұсыныс
жасау.
Осы қойылған мақсатқа сәйкес келесідей міндеттерді шешу ... ... салу және ... ... ... ... ... бақылауды ұйымдастырудың экономикалық маңызы мен объективті
қажеттілігін ашу;
- салықтық бақылаудың заңдық және нормативтік негіздеріне талдау ... ... ... ... ... қаржылық бақылаудың
жүйелі бөлігі ретінде оның ... ... ... мәні мен ұйымдастыру
қағидаларын қарастыру;
- салықтық бақылау ұйымдастыру мен бюджетке түсетін төлемдерді бақылаудың
жүргізілу тәртібі жіне оның ... ... ... ... ... ... ... салық комитеттеріндегі ұйымдастырылуы мен
ақпараттық даму деңгейіне баға беру және болашағын зерттеу;
- салық ... ... ... ала ... салықтық бақылаудың
ұйымдастырылуы мен әдісін жетілдіру бағыттарын ... ҚР ... ... ... бақылаудың тиімділігін арттыру жөнінде
нақты ұсыныстар жасау және оларды негіздеу.
Зерттеудің пәні. Қазақстан ... ... ... ... бақылаудың заңдық негіздері, оның ұйымдастырылу тәртібін болып
табылады.
Зерттеу нысаны. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... және оны ... асырудың құқықтық
базасы болып табылады
Зерттеудің теориялық және әдістемелік ... ... ... ... ... Кодексі, Азаматтық Кодекс тағы ... мен ... ... ... ... түсіндірмелер) және әлемдік
экономика ғылымының классиктерінің, ... және ... ... мен ... еңбектері, сондай-ақ қарастырылып отырған
мәселеге байланысты әр түрлі нысандағы есептілік мәліметтері.
Зерттеудің ақпараттық базасы. ... ... ... ... комитетінің нормативтік құжаттары мен нұсқаулық
материалдары, ... ... ... конференциялар мен кезеңдік баспа
материалдары қолданылды. ... ... ... ... ... салыстыру, монографиялық және тағы басқа экономика-математикалық
әдістер қолданылды.
Зерттеу Қазақстан Республикасы мемлекеттік салық қызметінің ... ... ... ... ... және тағы ... ... және
қалалық салық комиттерінің материалдарын талдау негізінде жүргізіледі. Алға
қойылған ... жету ... ... ... ... және
жедел ақпараттары, сонымен бірге осы ... ... ... ... жалпы экономикалық және ... ... ... ... ... проблемалары мен оның
тиімділігін арттыру бойынша алғашқы зерттелген жұмыстардың бірі ... ... ... ... ... ... іс ... жан-жақты ғылыми жолмен зерттелген, оның ерекшеліктері айқындалған.
Зерттеудің ... ... - ... ... шешімдерді,
тәжірибелік талдауларды негізге ала отырып, салықтық бақылауды әрі қарай
жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау.
Жүргізілген зерттеуді ... ... ... ... ... салық бақылауының тиімділігін арттыру мақсатында салық заңдарының
сақталуын қадағалау барысында салық комитетінің жұмысын ұйымдастырудің жаңа
технологиясы мен ... ... және ... ... ... ... ... ғылыми негіздер байланысы
тұжырымдалып, сызба түрінде көрсетілген;
- салық органдары мен ... ... ... ... да ... жүйе аралық өзара ақпарат алмасудың ... ... ... ... салудың ақпараттық жүйесін басқару бағыттары
көрсетілген;
- салықтарды салық ... ... ... ... ... ... ... тиімділігіне кешендік баға беру үшін
салық органдары ... ... ... ... ... және ... ... берілген;
- салықтық бақылаудың қамту интервалы мен бақылау коэфиценті
есептелген.
Салықтық ... ... ... ... ... ... функционалды элементі ретінде қарастырылып отыр.
Зерттеудің ғылыми және тәжірибелік мәнділігі. Жұмыста салықтық
бақылаудың мемлекеттік ... ... ... мен ... ... ... ... ету ортасы және бақылау объектісі анықталып отыр.
Салықтық бақылаудың әр түрлі ... яғни ... ... сипаттама берілген. Салықтық бақылаудың салық
жүйесінде және жалпы экономикалық салада алатын орны ... ... ... ... жағдайдағы кемшіліктері көрсетіліп, оларды жою қажеттігі
негізделген.
Салықтық бақылаудың құқықтық ... ... ... оның
Қазақстан Республикасындағы ұйымдастырылуына баға ... ... ... кері әсерін тигізетін және бүгінгі таңдағы салықтық
бақылау субъектісінің жұмысына қиыншылық туғызатын ... ... шешу ... ... нәтижелерінің қолданылуы және ... ... ... ... ... қорытындылары мен ұсыныстары
“Аймақтық экономиканы басқару және ... ... ХХІ ... ... 2003 ж.;), ... ... ... аймақтық
экономиканың өзекті мәселелері ” (Шымкент, 2003 ж.;), “Қазақстанның БСҰ-ға
кіруі: ... ... ... оң ... ... салдары” (Алматы, 2004
ж.;), ҚазГЗУ-дың 10 жылдығына арналған ... ... ... ... 2004 ж.;), ... ... – мемлекеттің экономикалық дамуының қуаты» (Шымкент, 2005 ... ... ... ... жүзеге асырудың қазіргі
кезеңдегі жағдайы» (Шымкент, 2005 ж. ), ... ... ... мен шешімдері” (Тараз, 2005 ж.) атты халыќаралыќ жєне
республикалыќ ... ... ... ... ... ... ... негізгі нәтижелері 3,2
баспа табаќ көлемінде 11 ... ... ... ... ... мен ... Диссертациялыќ ж±мыс компьютерде
терілген 138 бетте (оныњ ішінде 23 ... 9 ... 2 ... ... кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, қолданылған әдебиеттер тізімінен
тұрады. Сандық материалдар ... ... және ... ... САЛУ ЖӘНЕ ... ... ... ЖӘНЕ ӘДІСТЕМЕЛІК
НЕГІЗДЕРІ
1. Нарық жағдайында мемлекеттің ... ... және ... ... мемлекеттің негізгі белгілерінің бірі болып коғамда
өркениетті салықтық қатынастар мен ... ... ... ... бар ... ... баршаға мәлім. Сол себептен, өкілетті
және атқарушы органдар салықтық саясатты жүргізуші тағы бір мезгілде ... мен бас ... ... ... барлық топтарының мүдделерін
үнемі есеп алып отыруы керек.
Сонымен бірге, заңдарды, ең алдымен салықтық құқықты, іске ... ... ... қатынастары іс жүзінде белгілі ... ... ... ... ... Көбінесе, заңдардың
сөзсіз орындалуы үшін жауапты мемлекеттік органдар мен азаматтардың өзара
қатынастардағы ... ... мен ... мәдениет белгісінің тµмен болуынан
деп айтуѓа болады. Нәтижеде біз заңдар ... іске ... ... ... ... ... деп аталатын тәртіпте жұмыс
істейтін сєйкессіздікке ±шырап отырамыз.
Америкалық ... ... ... ... ... алудың
(‰демелілігінен), яғни, салық мөлшерінің, салықтың ... ... ... ... ... сызба түрінде көрсетті.
Мысалы салықтың мөлшерлемесінің артуы (абсциссалар білігі) ... ... ... ... бара ... қарқындармен болған
кµлемін көбеюін көрсетті (ордината білігі). Жалпы айтқанда, экономикалық
‰рдіске ... ... ... ... ... ... еңбекақыға ынталану, сондай-ақ өндірістің жалпы
көлемі салықтың мөлшерлемесіне қарағанда ақырын бәсеңдейді. ... ... ... ... яғни оның ... ... бюджеттік табыстар көбейеді. Алайда, белгілі бір ... ... ... ... іс ... таза ... ... жағдайға алып
келеді. ¤йткені, адамдар тек қана салық төлеу үшін жұмыс істей ... ... ... ... ... ... салық төлеуден
жаппай қашу етек алады. ... ... ... ... ... ... ... пайда болады. Демек, салық мөлшерлемесінің артуына қарамай
бюджетке табыстардың т‰суі төмендейді, ... ... ... үшін мөлшер
қысқарады. Сондықтан, салық салудың тиімді ... ... бұл ... ... ... ... ... бюджетке салықтық
түсімдердің қажетті деңгейін қамтамасыз ететіндей тәртіп орнататын ... ... ... ... ... ... ... нүктесі қосымша құнның 35–40 пайызының деңгейіндегі шамасы ... ... ... экономикалық өсудің мүмкіндігін
туғызады - бұл пайымдау қарсылық келтірмейді. Алайда бюджет табыстарының
төмендетілуі ... ... ... ... ... орнын толықтыру үшін қанша уақыт ... ... ... ... Оған жауап беру үшін ... ... ... ... ... нәтижелеріндегі экономикалық-
математикалық үлгіні келтіруге болады. Олар төмендегі негізгі мәліметтерді
пайдаланған:
Нұсқалары: А Б
- ... ... 0,166 ... ... құндағы шартты тұрақты
шығындардың үлесі 0,33 ... ... ... ... 0,4 ... ... ... ... ... ... 0,2 ... ... ... жағдай анықталды: бірінші (А) нұсқада
пайдаға салық салудың мөлшерлемесін 40 %-дан 30%-ға ... ... тек ... ... ... төлеушісі деп жорамалданған) жағдайы
бюджеттік табыстардың орнын ... ... ... ... нәтижесінде өндірістің өсуі есебінен) жалпы айтқанда, есепті
кезеңнің ... ... ... ... ... тек қана тиімділіктің
бастапқы шамасы мен тұрақты шығын үлесін өсіру арқылы ғана ... ... ...... ... шаруашылық айналысының уақытының ақтығы
төрт ай болғанда, бюджетке салықтың осы кµлемін түсіруге қажет уақытының
саны 3-ке тең ... [1-22 б.]. ... ... ... ... ... қалыптасқан деңгейін сақтап қалу және оған ... ... ... ету, ең ... ... қаржыландырушы
кәсіпорындарға салықтардың мөлшерін төмендету жолымен қамтамасыз ... бұл әлі де ... ... мәселе. Қандай болғанда да қаншалықты
бюджетке төленетін салық мөлшері төмендетілсе, соншалықты бюджетке түсетін
түсім көлемі ... ... ... ... ... ... ... төлемдер есебін басқа көздер есебінен уақытша орнын ... ... ... қысқартуға тура келеді. Сондықтан шиеленіскен
бюджеттік жағдайлардың шарттарында салықтардың мөлшерлерін ... ... ... ... оңай ... ... салу ... төмендету кезінде
көлеңкелі экономиканың ауқымы қысқаруы мүмкін. Алайда, шаруашылық қызметтің
«көлеңкеден» жаппай шығуын ынталандыру үшін ... ... ... ... Егер жалпы ішкі өнімнің 15-20 %-на ... ... ... ... ... ... жања ... болады екен деп,
айла ойластырғанша, мемлекет дұрыс жұмыс істеуді тоқтатып қоюы да мүмкін.
Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ресурстарды елеулі қайта ... ... ... ... ... мен ... өсуді қамтамасыз ету
проблемасының қарапайым шешімі болмайды. Салықтық ауыртпалықты төмендетуде
«қанша?» деген сұрақтан назарды «қалай?» ... ... ... ... ... ... техникасын жетілдіру керек.
Өркениетті әлемдік шаруашылық қатынастар және байланыстар, отандық
өндірушілердің тауарлары мен ... ... ... ... ... қана ... тауарлар мен қызметтердің сапалы ... ... ... ете ... жағдайда пайда болады. Сонымен
салықтық саясат – ќоѓамдаѓы ... жеке адам ... бой ... ... салықтық құқық талаптарын орындау жөнінен өзінің ... ... анық ... тиіс ... ... ... ... қуатын қамтамасыз етудің негізгі құралы.
Профессор В.С.Бардтың пікірі бойынша «Салықтар ұлттық экономикамен
қатар халықаралық ... ... ... және
кооперациялануының күшейтілуінің, ... өмір ... ... сауданың кеңеюінің дара үйлесуінің жалпы процесін мемлекеттік
тұрғыдан реттеудің ең тиімді құралдарының бірі ... ... [2-5 ... ... ... ... талдауы іске асырылып
отырған шаралардың біршама төмен нәтижелілігінің ... ... ... салық төлеушілердің қабылдайтын шешімдерінің мақсаттылығы жеткіліксіз,
ерекше ділі мен мінез құлқы жеткіліксіз екендігі туралы ... ... ... ... пен ... арнаулы бағдарламалары мен
үлгілерін құруға, мемлекеттік реттеудің ықпал етуін ... ... ... ... ... арада салықтық-бюджеттік саясатты зерттеп
дайындау мүмкіндігі туындайды. Бұл жерде тек қана ... ... ... ... ... ... реттеушілер мен
мультипликатордың ролі мен ... ... бола ... ... ... Л.П.Павлова «салықтық заңдылықтың қиындауы,
салықтық бақылауды қамтамасыз етуі үшін ... ... ... ... ... ... мен ... қазіргі заманғы, қымбат бағалы
техникалық құралдар және құрылғылармен жабдықтау бойынша салық ... ... өсіп ... ... ... алу ... –деп атап
өткен. [3-163 б.]
Жоғарыда айтылған эволюциялық үлгісі, сыртқы экономикалық байланыстың
қатаң қаржылық бақылау кезінде және ең ... ... ... ... қамтамасыз ету кезінде өндірістік дамудың импорттық орнын
басушы соғыстан кейінгі нұсқасы, Жапонияда қалыптасқан іс-шаралардың кешені
бола алады. ... ... ... ... ол ... ... ... және ашық экономикалы, шетелдік ... ... ... сүйенген Оңтүстік Кореяның үлгісіне жақын.
Іс жүзінде барлық ашық экономикалы елдер ерте ме, кеш пе ... ... тап ... айта кету ... ... ... ... ынталандыру стратегиясын жалғастыру (Латын-
Американдық нұсқада – ... ... ... ... ... және ... ... қарсы қорғаныс шаралары
кезінде), не ұзақ мерзімді тұрақтылық стратегиясын жүргізу (Жапонияныњ
бастапқы ... ... яғни ... ... ... ... басып
тастау, меншікті қаржылық негізді нығайту және соның нәтижесінде шетел
валюталық тәуелділіктен шығып ... ... мен Таяу ... ... ... ... аса маңызды түрлеріне, әсіресе энергетикада, салықтың мөлшерін
Парламент тарапынан ... ... бар ... айта ... ... ... ол ... мөлшерлер мен тарифтер
енгізілуі, өзгертілуі немесе жарналар кіргізілуі мүмкін емес.
Барлық ... ... ... ... ... ... ... ғасырлар бойы ... ... ал ... ұсынылатын стандарттық арақатынастарға жақындау әлі де бұл
проблема бойынша әдістемелік негіздер немесе әлде бір ... ... ... бағдарлама зерттеліп дайындалмаған өтпелі экономикасы бар
мемлекеттер үшін, біздің ... ... ... емес. Сондай-ақ,
салықтар деген не және олар экономика мен ... ... ... ара ... ... ... тиіс ... нақты тұжырым жоқ.
Қазіргі кезеңде Қазақстандағы салық салу жүйесі ... ... ... ... ... ... нашарлығы мемлекеттің тіршілік
етуінің материалдық ... зиян ... ... зиянды талқылаулар
туғызады, инвесторларды шошытады, ... ... ... ... мәдениетінің қалыптасуына кері әсерін тигізеді» [4-9 б.] – десе, ... ... ... ... ал ... ... ... проблемасы ең күрделі және қайшылықтары көп
мәселелердің бірі болып табылады, өкінішке орай, қазіргі таңдағы ... ... ... ... мен заңды құқықтарын толық әлеуметтік
қорғаумен қамтамасыз етуі әлі де жақсы қалыптасқан деп ... ... [5-3 б.] өз ... ... ... ... кәсіпорындардың көпшілігі
жекелендірілген, олар бірнеше бағытта ... ... ... және ... ... ... ... бір мезгілде өңдеуші өнеркәсіп, сауда,
қызметтер көрсету саласы немесе ауыл шаруашылығы деп бөлуге ... ... ... түйінді белгілері бар екендігінің маңызы бар. Бұл
салық салу ... мен оны ... және ... қызметінің түріне
байланысты әр түрлі ... үшін ... ... ... ... ... ... өзектілігі әрбір салада өзінің жұмыс істеу
ерекшеліктері өзгеше болғандықтан салық салу ... ... ... құжаттардың жоқтығымен байланысты да себептеледі.
Сондықтан, келешекте Қазақстанда салықтық жүйенің құрылымын ... Адам ... ... бб.] ... ... ... мен
себептері туралы зерттеулер (1776 ж.)» атты ... ... ... салық салу қағидалары туралы тарихи қалыптасқан төрт ... ... алу ... ... ... ... ... Салық салудың қолайлылығы;
4) Салық салудың үнемділігі.
Салық жүйесінің өсу ... оның ... ... ... ... Батыста ғылыми-қаржылық ... ... ... екі ... ... қағида (Виксель бойынша)
немесе басқаша айтқанда екі күрделі қағида ... ... ... ... ... алу қағидасы мен төлем қабілеттілік қағидасы. Бұл
екі қағида ұзақ ... ... ие. ... ... ... ... қазіргі заманға салық салу жүйелері әрқашан да екі қағиданың
қиыстыруына негізделеді.
Нарық экономикасы дамыған мемлекеттерде ... ... ... ... ... жанама (жанама түрде жеңілдіктер мен
санкциялар арқылы) ықпал ету және бюджеттік ... ... ... ретінде қолданылады. Салықтардың жәрдемімен мемлекет қоғамдық
қажеттік пен ресурстар арасындағы, ... ... ... қол жеткізеді. Салықтардың арқасында және экология жағынан
зиянды өндірістердің кеңеюіне айыппұлдар мен басқа шектеулер енгізе ... ... ... ... пайдаланылуын қамтамасыз етеді.
Салықтар мемлекетке әр ... және ... ... ... бірінші
кезекте өз азаматтарының табыстарының деңгейін ... ... ... ... салу ... ... ... ұдайы өндірістік қағида сақталуы
тиіс, сондай-ақ, салық өндірістің өсуін ынталандыру, оның пропорционалдығын
қолдау, ... ... ... ... туғызуы тиіс.
Қазақстандық салықтық жүйе негізінде 1990 жылы ... ... ... ... ... ... ... заңдылық актілер
пакетін қабылдау жолымен құрылған еді. ... ... ... ... ... экономикаға көшу, республика экономикасының
даму мүдделерін, ерекшеліктерін есепке алатын ... ... ... ... ... дайындауды талап етті.
1991 жылдың соңында 14 заңнан құралатын ... ... ... пакеті қабылданды. Олардың ішінде ең ... ... ... төлету тәртібі, салықтық жүйе құрылуының негізгі қағидалары,
сондай-ақ салық ... ... және ... олардың бюджетке
төлейтін төлемдерінің толықтығы мен өз уақытында төленуі үшін белгіленген
«Қазақстан Республикасындағы салық ... ... Заңы ... 10 ... және 17 ... ... ... Заңда одан басқа ... ... тыс ... ... ... орын алды: жол қоры
(автомобиль жолдарын ... үшін ... ... мен ... ... ... 1 %-ы ... кәсіпкерлікті қолдау және
бәсекелестікті дамыту қоры (кәсіпорындардың билігінде ... ... 1 ... ... ... ... ... дамыту мен ұстау үшін ... ... ... ... ... 5 тен 20 %-ға дейін
болды) тағы басқалар болды.
Нарықтық қатынастардың кең өрісі, республика экономикасына шет елдік
инвесторларды тарту, шаруашылық ... ... ... ... болуы
дұрыстық, икемділік, анықтық, оңайлық және тұрақтылық қағидалары ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызды.
Қазақстан экономикасы мен оның қаржылық жүйесінің даму тарихында 1995
жылы айтарлықтай ... ... ... ... ... қарағанда жаңа
Салық Кодексінде (1995 ж.) 51 алымдар мен салықтар орнына 12 салықтар ... ... ... Егер Салық кодексі енгізілгенге дейінгі ... 1-ші ... ... бюджетке 51,5 млрд.теңге немесе жоспардың 46,3
%-ы түскен болса, жаңа Кодекс енгізілуі нәтижесінде 1995 жылдың тек ... ғана ... ... 62,0 ... ... ... ... %-н құрады [7-110 б.].
Профессор У.Б.Баймуратовтың пікірі бойынша, 1995 жылдың ... жер ... ... ... әлемдік тәжірибенің
есебімен жасалған жаңа ережелер енгізілген. ... ... ... және
артық пайдаға салынатын салықтар жатады. Қазба ... ... ... ... немесе шет елдік болуына ... ... ... ... ... ... туралы
шарттары көрсетілген келісім-шартқа отыруға міндетті [8-39 б, 9-227 б.].
Прогрессивтік өзгерістерге ... 1995 ... ... ... ... тиімділігін толық қамтамасыз ете алмады. Ол іс жүзінде
кәсіпкерліктің ... ... ... Бұл ... ... ... тым көп елеулі үлесін алуды болжамдады, сондықтан өндіріске
сөзсіз зиян келтіреді және де ... ... ... ... ... ауыртпалығының шектен тыс асып кетуі салық төлеушілердің
белсенділігін бәсеңдетіп, бюджетке түсімдердің төмендеуіне алып келеді.
Өзара ... ... ... жаппай сипат алуы, айналымдағы
қаржы-қаражаттар тапшылығы кәсіпорын басшыларының кесірінен ... ... ... ... оның ішінде салық саясатының
нәтижесінен болуы мүмкін екендігі түсінікті.
Сондықтан Қазақстанда салық ... ... ... ... 2001 жылы ... жаңа Салық Кодексі үлкен қадам болды. Салық
жүйесінің өзгерісі барысында екі өте маңызды заңдылықтар (1995 ж. ... ... ... 8-10 ... ... ... ... табыстарын қалыптастыру проблемасы айтарлықтай
белсенді қарқынмен шешілгенін ... ... 2000 ... ... төрт жылда Қазақстан ... ... ... түсімдер жылдар бойына: 58,1%; 60,3%;
79,0%; 80,2%- ды ... ... ... ... ... өсуі
жылдарына сәйкес, салықтық емес түсімдерді ... ... 8,4%; ... 7,0% және сол ... ... ресми трансферттердің төмендеуі
дәлелденді: 15,5%; 17,3%; 9,3%; 9,1%. ... ... ... ... 2000 ... 17,7%-дан 2003 жылдағы 1,9%-ға төмендеуі
бағалы қағаздардың эмиссиясына салықтардың жойылуымен түсіндіріледі.
Соңғы ... ... ... ... ... ... орын алып
отыр. Белгілі шамада мұны республикада ... және жеке ... мен жеке ... ... ... мен ... ... куәландырады. Аралас табыс үлесінің өсуін ол қалыптастыратын
салықтың мөлшері ... ... ... қиын. Бірқатар шамада, бұл
категория жеке тұлғаларға табыс салығын салудың ... ... және ... айтылған салық салу мөлшерінің әлеуетінің кеңеюі орын ... ... ... бақылау өте қиын және жеткілікті ... ... ... ... Дәл осы ... ішкі ... үлесі
жағынан қарқынды өсіп келе жатқан шаруашылық субъектілерінің ... ... ... ... ... салық салу субъектісі ретінде
барынша іске нашар қосылып ... Бұл ... ... түсімінің әлі де төмен
деңгейіне, декларациялар негізінде салықты ... ... ... байланысты. Салықтарды жинаудың дәстүрлі ... ... ... келеді. Салық органдарына заңды тұлғаларға қарағанда
жеке тұлғалардан салықтар төлемдерін ендіру жеңілдеу болып келеді. ... ... ... жүйе ... ... ретінде не қысқаруға бағыты
бар (еңбекақы, таза пайда), не өсуге болмашы бағытымен біршама ... мен ... таза ... ... бар ... ішкі ... пайдаланады. Қазіргі салық жүйесі әлі ... ... ... жағынан да, салалық құрылым көзқарасы жағынан
да жалпы ішкі өнімнің ... ... ... ... ... жалпы ішкі
өнімнің құрылымында тауарлар өндірісінің үлес салмағы 43 % ... –52 %-ға, тең, ал ... ... ... кері ... ... сәйкес 74 % және 26 %. ... ... ... ішкі ... ... ... ... 53 тен 70 %-ға дейін ... ... ... ... ... жетеді. Бірақ, әсіресе
сауда бойынша төлемдердің құрылымы, ... ... ... ... ... ... кері ... дәлірек айтқанда,
тауарлар өндіру мен ... ... ... ара ... ... ... факторлар есебінен болғанын дәлелдейді.
Сонымен, жалпы ішкі өнімді ... ... бірі ... ... ... ... шаруашылық субъектілер, үй
шаруашылықтары, жеке меншіктегі құрылыс және жеке тасымалдаушылықты ... ... ... ... ... үй ... ... жеке өндірістік, көбінесе, тауарлы нарықтық элементі ... ... ... ету мен ... ... үшін ақшалай және табиғи
түрдегі табыстардың көзі ... ... ... ... табыстарды
есептемеу немесе жете есептемеу бұл негізгі макроэкономикалық пропорциялар,
салық-бюджеттік сала мен ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Соңғы кездерде салық реформалары ҚР-ң ... ... ... күрт ... ... 2003 ... корпоративтік табыс салығы
мен ҚҚС-ның толық ... ... ... ... ... 81
%-ға көтергендігін көрсетті [7-112 б.].
Қаржылық жүйенің ... ... ... ... сипаттай отырып
профессор Н.К.Кучукова былай деп жазады: «Бұл кезеңдегі (біз атап өткен
1990-2002 жылдар-С.А.) Қазақстан ... және ... ... ... жасаулары қаржылық ресурстарды ... ... ... ... бағытталған еді және бюджеттік шығыстарды ұтымды
етіп бөлу, ... салу ... ... ... аралық қатынастарды
жетілдіру, салықтар жинауды жақсартумен ... ... ... мемлекеттік сыртқы жәнге ішкі қарыздарды басқарудың тиімді
тетігін ... ... [10-252 ... елде ... – қаржылық саясатты қолдану жолымен өндіріс пен
тұтыну нарығының мақсатты дамуы іс ... ... ... алу ... ... ... ... болып жеке және заңды тұлғаның жиынтық
табысындағы салықтар көрсеткішінің екі ұшты ... әлі де ... ... ... мен мөлшерлес салықтар бойынша есептелген қаржылар
түрінде жалпы ұлттық жинақ ... ... үлес ... ... ... ... ... үшін жауапкершілік сезімін бірыңғай тәрбиелеудің
қажеттілігін болжай отырып бізде салықтық ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Жалпы жағдай өте күрделі, көбінесе ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық
қудалануға дейін бағаланатындығын бақылап отыру қиын екенін айта ... Іс ... ... ... ...... ... тек қана
салықтарды ұқыпты төлейтіндерге байланысты. Өндірушілердің негізгі секторы
мен барлық қор ресурстары қосымша ... ... ... ... ... де, мемлекеттің салықтық түсімдерінің 80 % үлес салмағын ... ... және ... ... ... ... тиімділігі
қандай, салық төлеушілер қандай преференцияларға мұқтаж - мұның ... ... ... зерттелмеген сала болып отыр.
Заңды және жеке тұлғаларды салықтық бақылау объектілерінің бірі ... ... бар ... ... ... ... ... саналады.
Ф.С.Сейдахметованың пікірі бойынша [5-20 б.], салық ... ... ... ... қоғам үшін айтарлықтай қауіпті болып көрінеді:
а) егер ... ... ... ... алып ... ... бағдарламалардың қаржыландырылуы қысқартылады;
б) салықты төлемейтіндер, заңға бойсынатын салық төлеушілермен
салыстырғанда нарықтық ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерімен басқа субъкетілердің экономикалық
белсенділігін арандатады;
в) салықтық ... өріс ... ... ... ... толтыру үшін жаңа салық түрлерін енгізу немесе бар салықтар мен
алымдардың ... ... ... ... ... ... алып ... мемлекеттің де, салық төлеушілердің де мүдделеріне сәйкес
Үкімет және тиісті атқарушы ... ... ... ... ... ... бақылап отыруы қажет.
Салықтық бақылау жүргізудің түрлері мен үлгілеріне мыналар жатады:
- салық төлеушілердің тіркеу ... мен жеке ... ... ... ... бақылау – салықтық есеп беру ... ... ... ... ... ... төлеушілердің мониторингі – нақты салық салынатын мөлшерді анықтау
үшін салық төлеушілердің қаржы-шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... мына ережелердің сақталынуын қадағалап
бақылау жасау:
а) фискалдық жадысы бар бақылау-кассалық машиналарын қолдану;
б) ... ... жеке ... ... жинау маркаларымен таңбалау.
- құжаттық-салықтық тексерулер (кешенді, тақырыптық, көшпелі, қарама-қарсы
және рейдтік);
- бақылаудың басқа түрлері (2001 жылдың 12 маусымынан №209-11 ҚР-ы ... 17 ... ... ... ... да ... ... көлеңкелі капиталды
анықтау мен жасырын экономиканың алдын алу болып табылады. Бұл жөнінде
профессор Г.Д.Карағұсова ... ... ... экономиканың проблемасы
тек қана біздің елімізде ғана ... ... ... ... үшін ... ... және бұл ... айту емес. Былай айтқанда, Еуропалық
комиссияның мәліметтері бойынша қазіргі уақытта ЕуроОдақтағы ... үлес ... 7 ден 16 %-ға ... ... ... ауқымда заңға
сәйкес емес өндірістің үлесті салмағы ішкі жалпы өнімнің 5-10 % ... ... ... талдап отырып, біздің республикамызда
көлеңкелі капитал өзінің қиын-қыстау ауқымдарына жақын екендігін ... бар. ... ... ... дамуы оның жүйелі сипат алуы
туралы дәлел болып ... [11-3б, ... ... салу мен салықтар төлеудегі бақылау көлеңкелі экономика,
салықтарды төлеуден ... ... ... ... ... ... органдар жасырын ... ... ... ... ... мен ... көздерден
тауарлар мен қызметтерді ... ... ... ... «жалған
есептеулер» жалпы ішкі өнімнің 20-25 %-н құрайды. Бұл ... ... ... ... бір ... ... дағдылы түрде есепке
алынбайтын, мысалы, айналма импорты, ... кем ... ... ... ... және тағы ... түсініледі [12-10 б.].
Демек, Қазақстан салықтық ... ... ... ... және ... ... ... төлеушілерге салықтық жүктемесін
қысқарту барысында кең потенциалды мүмкіндіктерге ие болады. ... ... ... ... ... ... қаржылық
мүдделерін қорғай алатын салық және заң қорғау органдарының маңызды, әрі
күрделі міндеті. ... ... ... ... арқылы экономиканың
көлеңкелі секторын қысқартуға оң жағдай туса, салықтық бақылауды жүзеге
асыру барысында ... ... ... ... тағы бір ... ... ... Салықтық бақылауды ұйымдастырудың экономикалық мазмұны ... ... ... ... бүгінгі таңда бірінші қатардағы
жоспарда тұр, яғни бұл өте өзекті мәселе ... ... ... ... ... ... ... бақылауды басқарудың құрамдас
бір бөлігі екендігінде, оның кез-келген дәрежеде біліктілікпен ... ... ... және ... жүйе ... ... және
кәсіби болса, соғұрлым бақылау да күрделі болуы тиіс.
“Мемлекеттің салық ... іске асуы оның ... ... ... ... деп ... пен Г.М.Бродский өз еңбектерінде
атап көрсетті. Мемлекеттің салық саясатының негізінде, сол ... ... ... ... ... асыра алатын қандай да бір ... ... және ... бір ... ... [14, 99 ... Т.Ф. Юткинаның ойынша “салық саясаты – бұл ... мен ... ... ... ... белгілі бір мақсаттарға
қолдануды анықтаушы іс-әрекеттердің кешені”.[15]. Мұнда ... ... ... ... ” деген ұғымымыз нені ... ... ... ... өзі құқықтық дәреже болып табылады және өз
мазмұнын өзі ашады. Біздің көзқарасымыз бойынша, мемлекеттік салық саясаты
түсінігі – бұл оның ... ... ... ... ... ... жеткізу бағытында қолданылатын шаралар жүйесі деген анықтама мейлінше
дұрысырақ. Америкалық менеджмендте саясат деп мақсаттарға қол ... ... мен ... қабылдауды айтады. Саясат іс-әрекетінің
қай бағытта жүзеге асуы мүмкін екендігін ... Ол ... ... қол ... болатындығын түсіндіреді.
Нарықтық экономиканың қалыптасу кезеңінде салық саясатының негізгі
бағыты ... ... ... ... ...... жүйесін құру және оның
тиімді қызмет етуіне ... ... ... ... іске асыру,- дей
келе Б.Ж.Ермекбаева: салық жүйесінің негізгі ... ... ... және ... ... ... ... механизмі, яғни,
салық салу әдістері мен жолдары; нұсқаулар мен әдістемелік құжаттар; салық
салуды ... және ... ... ... ... бізде осы сәтте
салық салуды бақылауды да салық жүйесінің ... ... бірі ... ... ... еді ... ой туындайды. [16, 10 б, 50,51].
Кеңестік дәуірдің салықтық-қаржы әдебиеттерінде бақылау мемлекеттік
және қоғамдық өмірдің ... бірі ... ... дұрыс
дамуының маңызды жағдайы ретінде қарастырылды. Бақылаудың жан-жақты
қажеттілігі, оның ... мен ... ... ... және т.б. ашып
көрсетіліп отырды. Бірақ ол кездегі қаржы бақылауы бүгінгі экономикамыздағы
салықтық бақылау ... ... екі ... ... ... оның ішінде мемлекеттік қаржы бақылауы
терең зерттеліп, содан кейін ғана мемлекеттік саяси, ... ... ... ... ... ... мен ... бекітіледі. Олардың
орындалуынсыз қоғам алға қойған мақсаттарына: экономикалық өсуге, қаржы
тұрақтылығына, азаматтардың өмір сүру ... ... ... және тағы сол ... қол ... ... туралы А.Смит 1776 жылдары-ақ салық жүйесі қағидаларын жасағанда:
мемлекеттің қол ... ... ... ... ... өз
мүмкіндіктері мен күштеріне сәйкес қатысулары керек, яғни, олар мемлекеттік
қорғаныс пен ... ... ... сай ... ... деп айтып
кеткен. [17, 588 б].
Осыған орай, біздің ойымызша ... ... кері ... ... бола ... сол сәтте басқару шешімдерінің орындалуына ұйытқы бола
алады. Басқарылу ... ... ... ... ... оны ... оған ... қолдануға, яғни жағдайды түзетуге ... ... ... ... қабылдау қажеттігі туралы
қорытындылар жасауға болады.
Ал салықтық бақылау деп салық заңдылықтарының, яғни Салық ... ... ... ... т.б. ... ... түсіну қажет.
Негізгі заңның бұзылмауын қадағалау – ол Заңның әр бір ... ... ... ... ... нормативтік актілерді шығарып және
оның орындалуын бақылауды жүзеге ... ... ... ... ... субъектісі ретінде әрекет етеді. Сол арқылы мемлекеттік бақылау заң
мен тәртіптің сақталуын қамтамасыз етеді. Сол жағынан салық ... ... ... ... ... ... жоқ.
Сонымен қатар, салық заңдарын бақылау мемлекеттің табысы болып
табылатын салықтың түсуін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... бақылаудың негізінде мемлекеттің материалдық
қызығушылығы жатыр. Басқаша ... егер ... ... ... ... ... оған қатыспайтын болса, ал салықтық құқықтық
қатынаста мемлекет әрі реттей отырып, оған қатынасады. Мұның барлығы ... ... ... ... ... ... өз алдына
ерекше орны бар екендігін бөліп көрсетеді.
Қорыта айтқанда, салықтық бақылау мемлекеттік бақылаудың барынша ... ... бірі ... ... ... салықтық бақылаудың
ұйымдастырылуын экологиялық және санитарлық ... ... ... ... ... ... ... салықтық
бақылаудың барлық аймағына қатысты болады, яғни төленбеген салықтың салдары
басқа экономикалық, әлеуметтік сияқты салаларға да әсерін тигізеді.
Қазіргі ... ... ... бақылауға төмендегіше белгілермен
сипаттамалар береді:
Біріншіден, салықтық бақылау мемлекеттік бақылаудың бір түрі болып
табылады, яғни оны ... ... ... ... ... орган
жүзеге асырады. Сонымен бірге, бұл мемлекеттік орган біржақты мемлекеттің
өкілетті органы ... ... сол ... ... ... мүмкіндігіне
ие.
Екіншіден, салықтық бақылау қаржылық ... бір түрі ... ... бақылауға А.И.Худяков: “Бұл мемлекеттік және қоғамдық
органдардың орталықтанған және орталықтанбаған ақша қорларының ... және ... ... тексеруге негізделген іс-әрекеті”- деп
анықтама береді. [18-184,219 б]. Оны ... ... ... ... және ... ақша қорларын заңды және мақсатты
пайдалануын ... Сол ... ... ... халық жағдайын
жақсартуға және оны тиімді қолданылуын қадағалайды.
Салық бақылауын жүзеге асыру іс ... ... ... ... ... ақша ... құрауға кететін және осы мемлекеттің
қаржы ... ... ... ... ... ... ... салықтық бақылау мемлекеттік бақылаудың арнайы түріне
жатады. Бұны бірінші ... ... ... тек ... өкілетті орган
ғана жүзеге асыра алатындығынан ... ... ... оның ... ... - ... ашады, кез-келген
салықтық міндеттері бар ... және жеке ... ... ... - ... нысанына және айналысатын іс-әрекет түріне қарамай
кез-келгені оның обьектісі бола ... ... ... айтқандай салықтық бақылаудың ... ... ... болғандықтан, оның мазмұны да өте тереңде жатыр. Біздің пікірімізше,
осы күнге ... оның ... ... ... ... ... ... оның салық жүйесінің құрамдас бөлігі ретіндегі ... ... ... яғни ... ... ... ... түсімдерді арттыру арқылы қоғамға оң ... ... ... ... жалтарушыларды анықтау және оларды жазалау барысында кері әсерін
байқауға болады.
Басқа тұрғыдан қарасақ, әрбір төленуге тиіс, бірақ ... ... ... экономикалық, әлеуметтік, қорғаныс және саяси т.с.с.
салаларға әсері бар.
Кейбір ... ... ... ... ... ... ... ұйымдық жүйе болып табылатындығын және
төмендегідей элементтерден: а) бақылау ... б) ... ... ... ... ... пәні; г) бақылау мақсаты; д) бақылауды жүзеге ... ... ... ... [19, 20, ... ... субъектісі дегеніміз- мемлекеттің салық қызметі,
яғни, тек салықтық тексеру жүргізуге құқығы бар орган – салық комитеті.
Салықтық ... ... ... ... бойынша заңды
міндеттемелер жүктелген тұлғалар болып табылады. Оларға ... ... ... болады: 1) салық төлеушілер; 2) салық ... ... 4) ... ... туралы ақпараттары бар тұлғалар.
Салықтық бақылау пәні дегеніміз тексерілушінің ... ... ... ... ... ... және де ... құжаттар бойынша атқаруға
, орындауға тиіс міндеттері.
Салық бақылаушының мақсаты:
1) салық заңдарын бұзушылық фактілерді немесе ... ... ... өз міндетін сапасыз орындалғанын анықтау;
2) айыптыларды анықтау және оларды заңда бекітілген жауапкершілікке
тарту;
3) салық заңын ... ... ... ... ... ... қолдану түріндегі мемлекеттің
материалдық пайдасын қорғау;
5) салық заңын бұзушылықтың алдын алу.
Соңғы мақсат бойынша айтар болсақ, салықтық тексеру ... ... ... болмағанның өзінде де салық ... өзі ... ... ... қадағалап отыратын болады.
Салықтық бақылауды әр түрлі аспектілерде: ұйымдастыру, әдістемелік,
техникалық жағынан қарастыруға ... ... ... әдістемесіне
келер болсақ, бұл нақты жүзеге асырылатын әдістер мен тетіктер.
Салықтық бақылаудың ... ... ... ... төмендегіше
жіктеуге де болады.
Салықтық бақылауды жүзеге асыру нысаны бойынша: 1) тікелей бақылау; 2)
сырттай бақылау деп бөлуге ... ... ... ... ... ... объектісінде
өтетіндігімен, екіншіден, тексеруші тұлға алғашқы құжаттармен, салықтық
есепке қатысты ... ... ... ... ... Бұл салық бақылауына құжаттық, рейдтік және хронометражды тексеруді
жатқызуға болады.
Сырттай салық бақылау біріншіден, бақылау ... мен ... ... кезінде байланысқа түспеуі мүмкін, яғни сырттай тексеру
жүргізіле беретіндігімен сипатталады. ... ... ... ... ... Бұл ... бақылауға камералдық тексеруді
жатқызуға болады.
Салықтық бақылау өткізу уақыты ... ... ... ... және ... ... ... бөлінеді.
Алдын-ала салықтық бақылау, аты айтып тұрғандай-ақ, кез-келген
қаржылық шаралардың жүзеге асырылу ... ... ... ... ... үшін ... ... бұл тексеру түрін жедел тексеру деп ... Бұл ... ... ... төлеуші банктерде шот ашу кезінде
құжаттарына виза қойдыру кезінде, мекемені ашу ... оқу, әр ... ... амортизация әдісін қолдану бойынша есеп сметаларын
қарау, жаңа салық төлеушіні тіркеу барысында жүзеге ... Шет ... ... ... ... ... ролі ... Мысалы,
Швецияда салықтық бақылау органы алдын-ала болатын іс-шара бойынша салықтық
міндеттемелерінің көлемі ... ... ... ... ... ... ... түрі өте сирек қолданылады. Бұл ... ... ... кәсіпкерлік түрімен айналысатын ... ... ... ... ... ... бақылау түрін де жүзеге асыра беру салық жүйесінде мүмкін
емес. Оны жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... ... бұл бақылау түрі негізінен салық және басқа да ... ... ... және дер ... ... банктік ақпараттар
негізінде бақылауға ... ... ... ... ... бөлу ... қазынашылық органның ақпаратын бақылау, тіркеуге
тұрмаған немесе ... жоқ ... ... тұлғаларды анықтау
үшін, салық төлеушінің төлеуге қабілетсіз болуының себебін ... ... ... ... негізінде кейінгі салықтық бақылау түрі
ең негізгі салықтық бақылау түрі болып табылады. Кейінгі бақылауда ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Бұл бақылау
түрі мекеменің - салық төлеушінің қаржы-шаруашылық ... ... ... сол ... ... ... ... кемшіліктерді анықтайтындығымен ерекшеленеді.
Тәжірибе жүзінде ең көп қолданылатын бақылау, ... ... ... те, жоғарыда аталған барлық бақылау түрлері бір-бірімен өзара
байланыста ... ... ... бір ... ... алу, ... және салықтық бақылауды ... даму ... ... ішкі және ... ... ... ... түрі-бақылау субъектісі мен бақылау объектісі бір ұйымдық
жүйенің бөлімдері болған жағдайда жүргізіледі. Мысалы, Министірлік өзіне
қарасты ... өз ... ... ... қалай
орындап жатқандығын тексереді.
Сыртқы бақылау өзіне қарасты емес субъектілерге ... ... ... ... ... ... органдарының тексеруіне тән .
Салықтық бақылаудың ішкі бақылау түрі қажет екендігі күмәнсіз, ... ... ... ... ... ... толық және дер кезінде
орындауға ұмтылуы керек. Бірақ, бұл ішкі бақылауды мемлекеттік бақылау ... да ... ... ... төлеуші өзін-өзі бақылайды.
Біріншіден, салықтық бақылау-ол мемлекеттің өкілетті органы ... ... ... ... Ішкі бақылауды мекеме басшысы жасаса, ол
мемлекеттік орган ретінде қарастырыла алмайды.
Екіншіден, салықтық бақылауда бақылаушы субъект- ... ... ... ... асырылады. Ішкі бақылау жағдайында бақылаушы ... ... ішкі ... ... ... бола тұрса да, сондай-ақ,
оның салық тәртібін жақсартуға әсері бар болса да оны ... ... ... ... ... тек салықтық қатынастарға ғана билеуші
және бағынушы үлгі түрінде жүзеге ... ... ... ... орган, яғни мемлекет өкілеттік берген салық органы болып
табылады, сондықтан да ... ... ... бақылауға жатқызуға
болмайды.
Аудиторлар барлық салыққа қатысты мәселелерді, ... ... ... өз ... ... ... ... Бірақ аудитор немесе
аудиторлық ұйым мемлекеттік органға ... және де ... ... мен ... төлеуші салықтық-құқықтық емес, азаматтық-құқықтық
сипатта жүргізіледі. Аудиторлық ... ... ... ... ... ... тексеру кезінде аудиторлық тексеру
актісін көрсетуге салық төлеуші міндетті емес.
Осыған ... ... ... ... ... ... бір түрі ретінде және де барлық салықтық тексерулерді ажырата
білу керек.
Салықтық бақылау негізінен үкім орындаушы ... ... ... ... ... ... ... органы арқылы ғана іске асырылады.
Бірақ, құқық қорғау органдары да салық органының ... ... ... ... айтпай кетуге болмайды.
Сотта төмендегідей істерді қарау барысында салықтық бақылау әрекеттері
байқалады:
а) салық органының арызы негізінде ... ... ... ... ... салық төлеушінің салық органы қызметіне шағымданған жағдайында;
в) ... ... ... ... қызметкерінің негізсіз әрекеті
әсерінен келген шығынының орнын ... ... ... ... салық органы қызметкерінің салық төлеушіні қаржылық-құқықтық немесе
әкімшілік-құқықтық жауапкершілікке ... ... ... ... ... ... ... төлеушінің салық заңдарын бұзуының нәтижесінде ... ісін ... ... ... ... ... салықтық қатынастар сипатына
қарай: материалдық және ұйымдастырушылық деп екіге бөлінеді.
Материалдық салықтық бақылау түрін материалдық салықтық қатынастар,
салықтық міндеттемелердің ... ... ... толық және дер кезінде
төленуі, сонымен бірге оның орындалуына қатысты элементтерді тексеруден
өткізуі жатады.
Ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... қатынастар жатады. Яғни, мұнда ... ... ... ... ... дұрыс еместігі анықталады. Сонымен
бірге, салық төлеушінің салық сомасын бюджетке аударуы туралы құжаттарының
орындалуы бойынша ... ... де ... ... ... - ол ... ... немесе тексеру мақсатындағы
бақылау болып табылады. Салықтық бақылауды жүзеге асыру үш кезеңнен ... ... ... ... ... ақпараттарды жинау; 2) жиналған
ақпараттарды бағалау; 3) ... ... ... ... немесе
мөлшерлеу. Ақпарат жинау процесінде салықтық ... ... ... ... жағдайы туралы мәлімет алуы керек. Алынған
мәліметтерді талдай ... ... ... ... объектіге заңды
немесе заңсыз екендігін көрсетіп қорытынды сипаттама береді. Сол ... ... ... ... заңын бұзған, бұзбағандығын шамалап, оған
бұзған жағдайда қандай дәрежедегі ... ... ... құжат көздеріне қарай салықтық ... ... ... (іс ... тексеру деп екіге бөлуге болады. Құжаттық тексеру
дегеніміз бұл ... ... және оның ... ... және ... ... ... қаншалықты сай екендігін
анықтап тексеру. Ал фактілік (іс жүзіндегі) ... ... - ... ... ... және ... ... зерттеу, лабораториялық
сараптама, өндірістегі шикізат және ... ... ... тағы сол сияқты әдістермен жүзеге асырылатын тексеру.
Құжаттық тексеруге заң жағынан ... ... ... органы
қызметкерлеріне заңды және жеке тұлғалардан тексеруге ... деп ... ... кеңінен құқық беріп отыр. Салық кодексінің 537 бабына
сәйкес салық органы қызметкерлері барлық ... ... ... мен ... ... және ... сондай-ақ, басқа да
бюджетке міндетті төлемдерді есептеуге ... бар ... ... ... ... ... (іс жүзіндегі) тексеру бойынша салық кодексі: біріншіден,
заңды және жеке тұлғалардың ақша-қаражаттарын, құнды қағаздарын және ... ... ... заң талабына сай әрекет ете отырып, табыс
табуға ... бар, ... салу ... ... ... ұйымдары және
басқа жеке кәсіпкерлерден бақылаулық тауар сатып алуға құқық беріп ... ... ... ең ... әдісі құжаттық тексеру болып
табылады. Себебі, құжаттық тексеру ... ... ... ... құжаттар толық тексеріледі. Онда салық салуға ... бар ... ... ... ... арифметикалық және
формальды тексеру немесе арнайы құжаттық пен ... ... ... болады. Құжаттық тексерулер нәтижесінде қосымша ... ... мен ... ... ... ... 20 %-ын ... салық төлеушілердің салық заңдарын сақтаушылығын арттыру құралы болып
табылады, сонымен бірге салық ... ... ... төлегені
артық екендігін түсінуіне мүмкіндік береді. Барлық ... ... ... ... ... аумақтық салық ... ... ... мүмкін емес. Сондықтан құжаттық
тексеруге салық төлеушілерді іріктеу ең өзекті мәселе ... ... ... ... тексеру объектілерін таңдау бір әдіспен
жүргізіледі. ... ... ... бір ... ... әр түрлі
әдістерді қолдануды көздейді. Мұндай таңдаудың ... - ... ... ... дұрыс көретін салық төлеушілерді табу, яғни үлкен
көлемде қосымша есептеулердің ... ... ... ... ... ... еліміз салықтық әкімшіліктендіруді жетілдіру барысында
салықтық тексерулерді жоспарлауды автоматтандыру жағынан ... ... ... [22, 17 б]. ... ... салық төлеушіні
таңдаудың ең қарапайым түрі – кездейсоқ таңдау түрі болып табылады. ... ... бұл ... түрі ең аз ... ... салық органдарында салықтық тексерудің жоспарлануына мұқият көңіл
бөлінеді, өйткені, салықтық тексерулерді жүргізудің жоспарының ... ... ... ... ... іріктелуі жұмыс уақытын тиімді
пайдалануға, ... ... ... ... ... ... тигізеді. Салықтық әкімшіліктендіруді жетілдіруде «Салық аудитінің
электрондық бақылауы» (әрі ... ... ... ... ... ... болып отыр. Бұл ақпараттық жүйе салықтық тексерулерді жүргізуді
және жоспарлауды автоматтандыруға мүмкіндік береді.
САЭБ жүйесіндегі бақылау жұмысын жоспарлау ... ... ... мамандарына нүктелік аудитті жүргізу құралы ретінде бақылау шараларын
жүргізуін тиімдірек ... ... ... [22]. ... ... шеңберінде салық ... ... ... ... камералдық бақылау мен жоспарлаудың прогрессивті ... ... ... алып барушы – сияқты ... ... ... ... ... ... төлеушіні тексеруге автоматты түрде іріктеу
– салықтық есептіліктерден қателіктерді, есептіліктердегі мәліметтер мен
басқа мәліметтердің қарама-қайшы келуін табу және ... ... ... ... ... ... тексеру кезінде құжаттағы реквизиттердің дұрыс толтырылуы,
айтылмаған түзетулер ... ... ... ... ... ... ... және лауазымды-қызметтік тұлғалардың
қойған ... ... ... ... ... құжаттардағы есептеулердің дұрыстығы,
мысалы, есеп нысандарындағы сандардың ... ... ... ... анықтайды. Қаржы шаруашылық операциялардың растығын ... бар ... ... тексеру арқылы анықтайды.
Салықтық тексеру бірнеше мерзімнен тұрады: а) тексеруге дайындалу; б)
тексеруді жүргізу; в) ... ... ... г) ... салық заңын
бұзушылықтарды жою үшін нұсқаманың, қаулының орындалуын бақылау. Салықтық
тексерулер салық төлеушінің ... ... ... ... ... алдыңғы
тексеру өткен кезеңнен бастап бері қарай, сонымен бірге мекеменің ... ... ... ... ... Құжаттық тексеру
кезінде бұрынғы тексерудің материалдарын зерттеп қандай салық заңдарын
бұзушылықтар ... ... ... игереді.
Салық органының қызметкері тексерудің алдында:
а) бұрынғы тексеру материалдарымен, оның ішінде салық заңы ... және ... ... бұзушылық болған, болмағандығымен танысу;
б) салық төлеуші ... ... ... ... кемшіліктерін
жою туралы салық органының ұсынысын орындаған, орындамағандығын анықтауы;
в) салық төлеушінің бет ... ... ... ... салық төлеушінің салықтық есебіндегі аударылған ... ... ... ... ... жүк ... туралы мәлімет
алу үшін сұраныс жіберуі тиіс.
Құжаттық тексерудің нәтижесі төмендегідей рәсімделуі тиіс:
а) ешқандай заң ... ... ... ... аты, ... ... ретінде тіркеу номері, банктегі шоты, тексеру күні, қай
кезеңді тексергендігі, тексеруге ... ... ... мәліметтер
көрсетіліп, тексеру кезінде ешқандай заң бұзушылық анықталмағандығы туралы
анықтама 2 дана ... ... ... ... тексеру барысында қандай
заң бұзушылық анықталғаны, олардың дұрысталғандығы, ... ... ... ... ... ... тексеруші,
мекеме басшысы, бас бухгалтер қол қояды;
б) салық заңдылықтарының бұзылғандығы анықталған ... ... ... акт түзіліп, онда жоғарыдағы мәліметтермен ... ... ... көрсетеді. Құжаттық тексеру актісі де 2
дана ... ... ... ... жасалады, ал кейбір жағдайда хаттама
түзіліп, құжаттар ... ... ... ... ... ... ... де, екінші данасы тексерушіге қалады.
Тексеруші төмендегі тәртіпті сақтауы тиіс:
-анықталған заң бұзушылықтарды айқын, жан-жақты, сәйкес заңдардың
нақты ... ... ... мәтіні қосымшаларда көрсетілетін кестелермен, бірыңғай заң
бұзушылықтардың қайталанып тізбектелуімен толтырылмауы керек;
-актіде тек нақты, негізделген және құжаттармен ... ... ... ғана ... ... әр ... құжаттарға сәйкес дәлелденбеген мәліметтер мен ойша
топшыланған мәліметтерді көрсетуге болмайды. Актіге де екі ... ... ... ... қол ... бас ... ... "салық төлеуші қол
қоюдан бас тартты"- деп жазылады. ... ... ... ... немесе оған қосымша ретінде тіркеледі.
Құжаттық тексеру актісі ... ... соң ... ... сол ... хабарлама хат (уведомление) салық төлеушіге беріледі.
Хабарлама хатта 2 дана болып шығарылады. [24, 266 б]. Оған салық ... қол ... және ... ... Есептелген салық сомасы туралы
хабарлама хат төмендегідей мазмұнда болуы тиіс:
1) салық төлеушінің аты, жөні (немесе мекеменің атауы);
2) СТН ;
3) ... ... ... ... ... сомасы және айыппұл көлемі;
5) төлеу мерзімі;
6) шағымдану тәртібі және тағы сол сияқтылар.
Салық төлеуші жоғары ... ... ... ... ... ... келіспей шағым жасаған жағдайда, қайта тексеруге хат ... ... ... түрде қайта өткізеді және құжаттық тексеру
актісінің ... ... ... ... ... ... ... тұрады:
а) суреттеме бөлімі. Бұл бөлімде қорытындыны жасауға негіз болатын,
яғни ... ... ... және ... ... ... ... тегі, аты, әкесінің аты көрсетілуі керек. Онда
сонымен бірге, қорытынды ... ... ... ... тиіс және осы ... кіретін кезең көрсетіледі;
б) Зерттеу бөлімі. Мұнда әрбір заң ... ... ... ... ... ... ... табылған құжаттық тексеру материалдары
талданады. Қорытындының бұл бөлімінде ... ... ... тексерілушінің сол құжаттары, салық салу
объектісінің есебі, ... ... ... ... ... ... ... тексерілушінің жеткілікті материал берген-бермегендігі,
салық заңы бұзылғанына нақтылай байланысы бар фактілер жан-жақты ... ... ... ... ... шығарған
тексеру қорытындысы бойынша жауапкершілікке тартылғандығы немесе оның
қызметкерлерінің жауапкершілікке ... ... және ... Бұл ... ... ... талаптарға жауап беруге тиіс:
Мазмұнының жан-жақты, қысқа және анық суреттелуі, ... ... ... ... және ... құжаттардың күні мен
номерін, ... ... ... негіздемелері болуы тиіс. Егер
қорытынды салық ... анық бір ... ... ... ... ... ... Қорытынды бөлім. Бұл бөлімде әрбір салық заңын бұзушылық факт
бойынша, нақты ... ... ... бойынша нақты жауаптар беріледі.
Мұндағы қорытынды ой анық, қысқа, айқын, бұрынғы ... ... ... керек. Олар зерттелген материалдарды талдаудан мағыналы болып
шығуға тиіс.
Мұнда:
1) салықтық құқық бұзушылық фактілері және осы ... ... ... ... да ... осы ... факті салықтық құқық бұзушылық сипаты жағынан сай болған,
болмағандығы туралы қорытынды, сәйкес болған жағдайда ... ... де ... ... ... Бұл ... қосымша кестелер, есептіліктер мен
тағы басқа анықтама-цифрлы, қорытындыны құру ... ... ... ... ... номерленеді және қорытындыға олардың
нөмерлері мен ... ... ... ... ... қол қоюы керек.
Тексеруші салық төлеушінің салық заңдылықтарын бұзғандығын анықтаған
жағдайда салық кодексіне сәйкес қаржылық санкция ... ... ... ... ... ... олар ... туралы кодекске сәйкес әкімшілік жауапкершілікке тартылады.
Бұл жағдайда салық заңдылықтарын әкімшілік құқықбұзушылық туралы ... Және ... ... ... ... әкімшілік
жауапкершілікке тартылуы туралы қаулы шығарылады.
Бұрын тексеруші толық біткен соң тексеру материалдары есеп ... ... ... үшін ... тиіс ... ... ... бет есепте
енгізілген мәліметтер компьютерлік ... ... ... ... өсім ... ... салықтық тексеру салық төлеушілердің салықтар мен ... ... ... тек ... ... ... мәселелер ауқымында
ғана салық органдары қабылдайтын шешімдердің ... ... ... ... қосымша тексеру ең алдымен, салық төлеушілердің мүдделері
үшін объективті және әділетті шешім қабылдау ... ... ... ... барысында салықтық қылмыс белгілері анықталса,
тексеру материалдары сәйкес ... ... үшін ... ... ... ... ... күрес бойынша агенттікке, сот орындарына т.б.)
берілуі тиіс.
Сонымен бірге, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес ... ... ... да ... ... тексеруші және тексерілуші салық төлеуші-мекеме ... ... қол ... ... заң ... куәландыратын құжаттардың
түпнұсқасын тіркей отырып тексеру актісі;
б) қылмыстық белгілері бар ... ... ... ... ... ... тексеруші мен салық төлеуші арасындағы келіспеушілік бойынша ... ... ... ... өзін ... негіз болатын құжаттары.
Жоғарыдағылардың барлығы іс ретінде тіркеліп, жолдаушы хатпен бірге ... ... ... бойынша шағымдануды сотқа дейін ... ... ... шешудің ең тиімді жолы екендігі тәжірибеден белгілі. Өйткені
мұнда салық ... де, ... те ... ... Биыл ... ... төлеушілерге салық қызметі органдарының шешімдеріне
шағымдануға мүмкіндік беретін салық аппелияциялары жүйесінің ... 3 жыл ... ... ... ... ... салық, айыппұл,
өсімдердің төленуін, анықталған салық ... ... ... ... жүйелі түрде бақылау болып табылады.Бақылауды
салық ... ... ... ... ... ... ... бойынша салықтық тексерулер:
1) құжаттық тексеру;
2) рейдтік тексеру;
3) хронометражды зерттеу ... ... ... а) ... ... б) тақырыптық тексеру; в) ... ... деп ... ... ... ... - ... салықтар мен бюджетке міндетті төлемдер
бойынша салықтық міндеттемелердің ... ... ... ... - бір ғана салық немесе бюджетке төленетін
міндетті төлем түрі бойынша ... ... ... ... ... ... - ... төлеушінің салықтық есебіндегі
өткізілген операцияның дұрыс көрсетілгендігі туралы ... ... ... ... ... ... ... тексеруді салық органдары жеке бір ... ... ... Республикасының заңдары сақталып ... ... ... атап айтқанда:
1) салық төлеушінің салық органының тіркеу есебіне тұруы;
2) бақылау-кассалық аппараттарын дұрыс қолдануы;
3) ... бір ... ... және ... ... ... тексеру;
4) акциздік тауарлардың кейбір түрлерін өндіру, сақтау және ... ... ... ... ... құзырындағы іс-әрекет түрлерінің
лицензиялануының ережесін бақылау.
Хронометражды зерттеуді салық ... ... ... мен оны ... ... ... білу мақсатында салық органы жүргізеді. Хронометражды тексеру
мемлекеттік ... ... ... ... ... бірге салықтық тексеруде камералды бақылау түрі де бар. ... ... ... ... ... Мұнда барлық
қосымшалар болуы, ондағы көрсеткіштердің бір-біріне байланыстылығы, есептік
нысандардың дұрыс толтырылуы, ... ... ... дұрыс қолданылуы және т.б. тексеріледі.
Нарықтық қатынастардың дамуы, әр ... ... ... ... ... ... ... өз кезегінде салық жүйесіне
әсерін тигізбей қойған жоқ. Салық жүйесінің тиімді ... ... қол ... ... береді. Салық жүйесінің тиімділігін
арттыру үшін бірінші кезекте салықтық ... ... ... ... ... ... ... жұмысында салық бақылауын ұйымдастыру
жолдарын ... ... ... әрқашан жаңа әдістер ізденіп отыруы
арқасында ... ... ... ... анықтаса, салықтық бақылауға
оң әсерін тигізері сөзсіз.
Қорыта келгенде, біздің көзқарасымыз салықтық бақылауды ... ... оның ... ... орны мен ... ... отыр. Оның үстіне мемлекеттің нарықтық экономикаға
араласуы мен реттеуінің бірден-бір құралы - ... ... ... ... да мемлекеттің мүддесін қорғау мақсатында қолданылатын
әдіс болып табылады.
1.3 Салық ... ... ... мен негізгі қағидалары
Салық менеджменті салық салуды және салықты өндіруді ұйымдастыруды
қамтиды. Салық ... ... - ... ... салық
міндеттемелерін салық органы тарапынан заң аясында дер ... және ... ... ... ... дегеніміз салық төлеуші
тіркеуге тұрған ... ... ... ... ... сәйкес, салық
түріне қарай салық ... ... ... сол ... түрінің
міндеттемелері. Атап айтқанда, салық есептілігін дер ... ... ... ... ... ... Салық Кодексінде бекітілген мерзімде
төлеу. ... ... ... ... ... жатады. Салық органы
салық төлемдерінің есептелуі мен бюджетке түсуін ... ... ... болжау және жоспарлаумен ... Ал ... ... асыру үшін жоғарыда аталған салық есептіліктеріндегі
мәліметтерге терең талдаулар жасау арқылы қол ... ... ... ... ... ... сапалы болмаса салықтық жоспар
мен болжау нәтижесі де дұрыс болмайды. Салықтық ... ... ... ... ... ... немесе дұрыс емес есептелуіне де
байланысты. Ал ондағы мәліметтердің ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асады.
Салықтық бақылауды жүргізілу шеңберіне қарай: салық сомасының дұрыс
есептелуін бақылау мен есептелген салық ... ... өз ... ... ... ... деп ... бөлуге болады. Ал бақылау объектісіне
қарай: салық төлеуші - жеке ... және ... ...... ... екіге бөлуге болады. Салық сомасының дұрыс есептелуін бақылау -салықтық
тексеру, камералдық бақылау әдістерімен ... ... ... ... ... дер ... түсуін бақылау салықтық берешектердің
төленуі тиіс ... ... ... ... беруден бастап,
мерзімі өткеннен кейін инкассалық нұсқаулар қойылып, салық төлеушінің
банктік шығыс ... ... оның ... пайдалануға шек қою т.с.с.
әдістермен жүзеге асырылады.
Салықтық бақылау объектісі – оны салу мен ... ... ... ... ... ... бөлігі.
Салықтық бақылаудың ұйымдастырылу барысындағы ғылыми негіздердің
байланыстылығын төмендегі 1 - ... ... ... ... ... экономикаға өту жағдайында
нарық механизмдерін, жаңа салық кодексінің әрекет ... әрі ... ... ... ... түсінікті және тұрақты болуын қамтамасыз ... ... мен ... рөлі мен ... ... Сол ... салықты салудың кейбір кемшіліктерін ... ... де ... ... дұрыс бағытта дамуына өзінің оң әсерін
тигізеді. Ф.С.Сейдахметовада өз ... ... ... ... ... ... ... салық есептерінің оңтайлылығы мен ... ... ... бағыттау қажет”, [34, 5 б]. –деп атап
көрсетті.
Ресейлік ғалым-экономистердің дұрыс айтқанындай ... ... ... жүйесінде мемлекет қызметін төмендегідей үйлескен түрде
көруге болады: ... ... ... ... ... және де ... ... экономикалық өсуді әлеуметтік тиімділікке
байланысты түзетулер енгізілген соң қолдануға бағытталған”. [35, 37, ... ... ... - бюджеттік реттеуді – ... ... ... ... бірі ретінде қарастырады. [36,
21 б]. Бұл функциялар ... ... үшін кең ... кәсіпорындардың қызметі және олардың экономикалық бостандығы болса,
ведомстволық – бюрократиялық құрылымды қысқартса,
|Салық салуды | ... ... ... ... ... | | | ... ... салықты | |Салықтық болжау | |Бюджетке түсетін ... | | | ... ... |
|Есептелінетін салықты | |Салықтық | ... ... ... | ... | ... ... |
|Қабылданған | |Салық | ... тиіс ... ... ... | |есептіліктері | |сомасы ... | ... | | ... салық | |Салықтық ... | ... тиіс ... ... ... | | | ... ... |
|Салық сомасының | |Салықтық бақылау | |Салық ... ... ... | | | ... ... |
| | | | ... ... ... | ... ... ... ... | |салынатын салықты бақылау|
|бақылау | | ... ... | ... | ... ... ... тексеру | |тексеру | |бюджетке түсуін |
| | | | ... ... ... ... ... ... ... -1 - Салықтық бақылауды ұйымдастырудағы
ғылыми негіздер байланысы
экономикалық әдістердің, тетіктердің және мақсаттардың рөлі күшейсе ... ие бола ... ... ... ... кезеңдерінде 1991-1995 жж.
аралығында Қазақстан Республикасында басты ... ... ... ... салық жүйесі салықтық түсімдердің толық түсуін қамтамасыз ету,
оларды жасырып ... ... ... мемлекет бюджетінің
қаражаттарының ... тек ... ... ... асыру үшін ғана
емес, экономиканы да, оның құрылымын да т.б. қайта құру үшін қамтамасыз ету
керек болды. Ел ... ... ... қол ... үшін салық
жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін қайта құру қажеттігі туындады.
Қайта ... ... ... ... ... ... ... олар кәсіпорындарды салық кезеңінің қысқаруына,
макроэкономикалық тұрақтылық бойынша мәселелерді ... ... ... одан әрі ... ... ... ... Салық жүйесі
реформалардың әлеуметтік алғышарттарын ескеруі тиіс – ... ... ... ... ... қажеттілігі, өмір сапасын жақсарту,
өмір сапасын дұрыстау т.с.с. Өйткені, бұл факторлар кәсіпорынның пайдасының
өсуінің, сол арқылы ... ... ... жаңа ... ашу үшін
қор жинаудың кепілі. Ол өз кезегінде бюджетке төленетін түсімнің өсуін ... ... ... және практиктердің көзқарасынша “салықтар
– мемлекеттік бюджетке төлейтін ... және жеке ... ... [41, 42, 43, ... бұл ... ... басты түрде фискалды функцияны
орындайды. ... ... ... ... ... ынталандыру
сияқты функцияларымен үйлесуі қажет дей ... ... ... ... ... яғни, оның көмегімен мемлекеттік ақша ... ... ... ... ... ... мемлекет ұлттық
түсім құнының белгілі бір бөлігін құрай отырып, экономикаға араласады;
-экономикалық - қайта құру кезеңіндегі қоғамдық өндіріске ... ... оның даму ... ... ... ... ... күшейтеді немесе әлсіретеді, тұрғындардың төлеу қабілеті мен
сұранысын ұлғайтады немесе шектейді;
-бақылау – ... ... ... ... ... қамтасыз етеді.
[34, 11 б].
Салықтық бақылауды ұйымдастырудың дамуы соңғы жылдары салық заңдарының
тұрақсыздығы ... ... ... ... ... ... ... төлеушілердің салық жүйесіне деген теріс
көзқарастарының әсерінен көп қиындықтарға тап ... Бұл өз ... ... ... және әрекет ету барысында көрініс ... ... ... ... ... қоғамда салық түсімдерін бақылаудың
мағынасы, оның ... және ... ... ... әсері туралы
салыстырмалы түрде бірқатар ойлар түюге, сонымен бірге оны әрі қарай дамыту
қажет екендігін көруге болады.
Біздіңше, ... ... салу ... жүйелілігі,
салықтардың тұрақтылығы мен бірыңғай заңның болуы салық төлеушіге ... ... және ... төлеу қажет екендігін біліп отыруға мүмкіндік
береді”,- деп айтқанымен келіспеуге болмайды. [47, 48 ... ... ... ... ... ... ... сондықтан да оның мағынасын біздің ... ... ... ... бұл ойы ... толық қанағаттандырылуда
екендігін білу үшін қарастыруымыз керек.
Салықтық ... ... ... мен жеке ... әсер ... ... ... талаптарына сай болу және
айыппұл санкциясын төлемеу мақсатында олар ... ... ... ... ... өтуге мәжбүр болады, ... ... ... қаржылық және өндірістік етіп бөлу қажеттігін ұсынады.
Мекеменің есеп-бухгалтерлік аппарат құрамынан салық ... ... ... қызметкерлер немесе заң, экономика мәселелері, экономикалық талдау,
бухгалтерлік есеп және тағы ... да ... ... ... ... жұмыс істейтін топтар бөлінеді.
Салық жүйесінің ерекшелігі, оның қоғамдық экономикалық, саяси және
әлеуметтік мүддесінің жинақты, мемлекет пен ... және ... ... ... ... ... ... болуын. Салық
органынының мемлекет өкілі ... кең ... ... ... ... салықтық құқық бұзушылыққа қаржылық және әкімшілік
санкцияларды қолдануға, ол ... ... ... ... ... ету ... салық төлеушіні тәрбиелеуге, олардың тек салық саласында емес, ... ... да ... мәдениеттірек болуына мүмкіндік береді, әрі
мемлекет алдындағы салықтық ... ... ... ... ... ... ... салық органы тарапынан үкіметтік
құжаттарды, жаңа бағдарламаларды қабылдау, оқу ... жаңа ... ... ... ... салық төлеушімен жұмыс істеу ойдағыдай
орындалмай отыр. Бірақ бұл мәселелер күннен күнге өз шешімдерін тауып келе
жатыр, өйткені ... ... ... ... ... ... ... де қатысады. Сонымен бірге, салық органы қызметкері салық
төлеушіге ... ... ... сұрақтарына жауап беруге міндетті.
Сонда да болса салық жүйесіне әлі де болса көп өзгерістер енгізілетіні
сөзсіз. Салық ... ... ... ... ... аз шығын
жұмсау мақсатында әлі де болса көп жұмыстар жасаулары ... ... ... ... ... төлеушінің нақты табысы, олардың
сандық және сапалық құрамы, ақша айналыстары, ... ... ... үлкен
ақпараттық жүйе жасау, сол арқылы заң тыңдаушы салық ... ... Сол ... ... ... ... компьютерлік бағдарламаларды
айтуға болады. Бұл бағдарламалардың жақсы жағы да, ... де ... ... бағдарламалар жоғары дәрежеде жұмыс істейтін болса, ... ... ... тағы да бір саты ... деп ... еді. Ал ... жағына келер болсақ, бағдарламалар алдын-ала
теориялық жағынан жеткілікті қарастырылмаған, сол себепті ... ... ... ... отыр. Бұл жүйенің әр бөлігі бағдарлама-
анықтамалық, техникалық, математикалық және әр ... сол ... ... ... ... ... үшін ... шығын кетеді. Және ол
бағдарламалармен жұмыс істеу ... ... ... ... қалуы,
электро-энергия мәселелері, тағы басқа да техникалық қиындықтар кездесуде.
Э.О.Нұрсеитов: салықтар туралы мүмкіндігінше көп білу ... ... ... ... ... ... ... өтеді,- дейді. Бірінші рет
айлық жалақы немесе ... өз ... ... ... ... бастап, ол өзін мемлекетті қамтамасыз ететін қаржыны құрайтын
салық төлеушілер қатарына ... ... [49, 4 ... ... мен ... төлеуші арасындағы тікелей байланыс салық
төлеушінің салықтық міндеттемелерін өз уақытында орындауына және ... ... ... ғана қамтамасыз етпейді, сонымен бірге салық
заңдарының бұзылғандығын ... ... ... ... да ... ... байланыс нысаны-салық төлеушілердің салықты ... ... ... ... ... ол ... төлеушілер сияқты, салық
органдарынның да салық заңдарын орындауын ... ... ... ... ... ... түрлі әдістерді, тәсілдерді қолдану
және оларды жүзеге асыру жолдары ... қол ... Оған ... ... ... кездесуді өткізу;
-салық төлеушілердің салықты тексеру нәтижелеріне ... ... ... Кеңестің мәжілісін өткізу;
-салық төлеушілердің шағымдарын қарау нәтижелері ... ... ... ... ... мемлекеттік органдарға, аумақтық салық
органындарына және ... ... ... ... ... ... жасау;
-үшінші тұлғалармен байланысты салық төлеушілердің ... ... ... дұрыс көрсетілуі туралы қосымша ақпарат алу
үшін қарама-қарсы тексерулер жүргізу;
-қосымша және қайта тексеру жүргізу.
Осы ... ... ... ... ... ... іс-әрекетін бір ізбен айқындауға, ... ... ... ... жол ... сондай-ақ салық төлеушінің салық
органдарымен тығыз байланыста болуына және салық заңдарының қолданылып
жүрген нормаларын ... ... ... кері ... ... ... бухгалтерлік есепті жүргізудегі және
салықтарды есептеудегі анықталған кемшіліктердің аластатылғандығын, ... ... ... ... ... ұйымдастыруды
жетілдіру әрекетінің нәтижесін бағалауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар,
біздің пікірімізше, кері ... ... ... ... ... басқа
да бақылаушы органдармен өзара қарым-қатынас жасау ... ... ... әдістерімен алмасады.
Салықтық бақылау жүйесіндегі кері байланысты бағаламау бастапқы кезде
салық органының тексеруінің мәні тек ... ... ... ... ... ... шектеліп отырды. Бірақ
қазіргі жағдайда бақылаудың жүргізілу сапасын, оның ... ... ... ... ... ... ... әдістерін бағалау жан-
жақты қажеттілікті тудырып отыр. Аумақтық салық комитеттерінде ... ... ... жөніндегі жұмыстың жай-күйі туралы түсетін
ақпараттың өзі-кері байланыс нысаны болып ... Кері ... ... комитеттерінің есептері негізінде (УНАП–1, УНАП–2, УНАП–3) жүзеге
асырылады. Бұл есептер ... ... ... ... органына тоқсан
сайын есепті тоқсаннан кейінгі ... ... жыл ... ... қорытындымен ұсынылады, бұл әрбір есепті кезеңдегі ... ... ... ... [24, 15 б]. Салық қызметі органдарының
бақылауын күшейту және жауапкершілігін арттыру мақсатында шағымдарды қарау
бойынша түсініктеме бере ... әр ... 5 – ... қарай аумақтық
салық комитеттері ұсынатын қаралған шағымдар бойынша салықты тексеру актісі
жөніндегі хабарламаға жеке есеп беру ... ... ... ... ... актісіндегі хабарламада көрсетілген есептелген салықтар
мен төлемдердің сомасы, ... мен ... ... ... ... шағымдарын қарау нәтижелері бойынша салықтар мен төлемдердің
азайтылған сомалары және салық төлеушілер шағымды қарағаннан кейін бюджетке
төлеуге ... ... мен ... ... ... ... Осы
есептердегі ақпарат салық төлеушілердің шағымдарын қарау жөніндегі бақылау
жұмысын ұйымдастыруды, ... ... ... қолданған кезде салық
төлеушілердің де, сол сияқты салық органдарының да өздеріне тән ... ... ... және ... ... жасауға негіз болып
табылады.
Талдау жиынтығы қорытындыланып, хаттарға шолу, талдау материалдары және
мерзімді басылымдарға арналған ... ... ... ... ... олар тоқсан сайын Қазақстан Республикасы Қаржы
министрлігінің Салық комитеті сайтының электрондық бетіне орналастырылады.
Жүргізілген талдау салық ... ... ... және ... үлгіде
қолдануды қамтамасыз ету және аумақтық салық комитеттеріне әдістемелік
көмек ... үшін ... ... ... ... ... көлемінде
жіктеуге мүмкіндік береді. Құқық ... ... ... осы
жіктеуі нәтижесінде олар мынадай түрлерге бөлінген:
-көптеген салық даулары туындайтын жиі кездесетін салық ... ... ... ... ... аса жиі ... бермейтін салық
заңдары нормаларының бұзылуы;
-қолданған кезде ... ... ... ... ... ... ... туралы деректер салықтардың, төлемдердің ... ... және ... ... ... салық заңдарының
нормаларын жетілдіруге арналған осы сияқты жұмыс жүргізу және ... үшін ... ... ... ... ... кезінде шаруашылық субъектілері мен салық органының
(мемлекет ... ... ... қарама-қайшылықтар анықталып
отырады. Мұндай қайшылықтар мемлекет пен ... әр ... ... ... қарым-қатынас жүйесін құруға жағдай жасайтын:
салық салу бойынша, ... ... ... ... есеп ... тағы ... бойынша жаңа нормативтік актілермен реттеліп отырады.
Мысалы, көрсетілген қайшылықтарды Қазақстан ... ... ... мен толықтырулар енгізу арқылы реттейді ... ... ... үшін ... пен ... ... арасындағы тікелей
қарым-қатынастарды жетілдіре түсуі маңызды нәрсе. ... ... ... ... сот ... ... сот тәжірибесін жетілдіруге
әсер етеді және де салық салу мәселелерімен ... ... ... немесе арнайы бөлімдердің қажеттігін көрсетеді. Сот процесінде
салықтық, ... және ... ... ... ... ... ... Сондықтан да сот тәжірибесіне жасалған талдау
заңдылықтарды ... бас ... және ... ... ... ... мәні тек
салық заңдылықтарының сақталуын, салықтардың дұрыс есептелуін және олардың
өз уақытында төленуін ғана бақылау деген тұжырымдама ... ... ... 52]. Бұл ... ... жеке ... ... жағдайға салық органы өздігінен шынайы әрекет жасамауына
негізделген. ... ... ... ... ... ... ... салықтың дұрыс есептелуі, ... және ... ... ... ... қамтамасыз ететін ... ... ... бекітілген жиынтығы деп анықтама береді. [53, 50 б]. Осы
тұжырымдамаға сәйкес, Т.Ф.Юткина ... ... ... ... табысының шоттық орындалуын жеке салықтар мен басқа төлемдер
көлемінде, ... ... ... ... мен салық салу объектісі көлемінде
бақылайтын бөлігі ретінде анықтама беріп отыр. [54, 122 б]. Бұл ... ... ... ... табысының шоттық орындалуын” деп
анықтама беруі қарсылық тудырады, өйткені біздің ... ... ... бюджет алдында әрбір салық төлеушінің өз ... ... ... Худяков А.И. “салықтық бақылау - бұл мемлекеттік
бақылаудың ең ... ... ... бір түрі”, деп кішкене
басқаша анықтама береді. [55, 251 б]. Бірақ, ... ... бұл ... ... ... ... ... ашып көрсетпей, жалпыламатүрде
берілгендігін көрсетеді.
Шаруашылықтардың нарықтық жағдайға өтуі, ... ... ... ... бақылауын ұйымдастыруда бірлік, мемлекеттік
үкімет және жергілікті басқару органдарынан тәуелсіздік, тексеріліп ... ... ... үзіліссіздік, әрекеттілік, бақылаудың толық
көлемділігі, құқықтық мүмкіншілігі сияқты қағидаларын негізге ала ... ... ... ... ... Олардың сақталуы қазіргі жағдайда
төмендегі бірқатар факторларға байланысты қажеттілікті тудырады. Салықтық
органдардың ... осы ... ... ... ... ... жағдайындағы салық органының бақылау әрекетінің
негізгі бағыттарын нақты бөліп ... ... ... органдарының
құқықтары мен міндеттерінің заңға сәйкес толық жүзеге асуына, үшіншіден,
бюджеттің әр түрлі деңгейіне табыстардың өз ... және ... ... ... ... ... органдарының бақылауды ұйымдастырудың ең маңызды қағидаларын
қарастырайық. Салық органының бақылау жұмысын ұйымдастыру салық органы ... ... ... үшін ... ... қағидасына негізделуі керек.
Бұл қағиданың ... ... ... ... ... ... ... салықтарға қатысты біркелкі ... ... ... ... да, салық органдарына салық заңдарының талабына сай
емес дербес іс-әрекетін ... ... тиым ... Бұл ... ... ... ... нормаларды әр алуан түрде қолдануына әкеп соғады.
Салық органының бақылаулық іс-әрекетін ұйымдастырудың келесі қағидасы
салық ... тек ... ... ... салық органына бағынатындығын
қамтитын тәуелсіздік қағидасы болып ... Бұл ... ... ... бақылау немесе тексеру жүргізу барысында мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Бірақ сол жергілікті
атқару органдарының шешімдерінің орындалуын қамтамасыз етуге тиіс болса да,
салық комитеттеріне ... ... ... ... ... ... алмайды. Осы жерде айта кететін жай, ... ... ... және ... қызмет көрсету, сонымен бірге қызметтік
ғимаратпен қамтамасыз ... ... ... атқару органдары жүзеге
асырады.
Салық органы жүргізетін бақылаудың маңызды қағидасы тексерілетін салық
төлеушіге бейтараптық ... ... ... ... органы тексеріліп
жатқан мекемеге тәуелсіз болу керек, олай болмаған жағдайда тексерушінің іс-
әрекетіне әсер етуі ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруына бағынышты емес, яғни, салық органы
тексерілуші салық төлеушіге сырттан болуы ... бұл ... іс ... ... ... бақылау жұмысында үздіксіздік қағидасы да ... ... ... ... ... және үздіксіз жұмыс істеуі керек.
Ол кәсіпорындар мен мекемелердің салықтық тәртіпті сақтауына ... ... ... органдарының бақылауы кез-келген салық жүйесінде қажет,
басқаша болған жағдайда, іс ... ... ... ... ... ... тиісті төлемдерін өз еркімен төлемеулері ... ... ... мен ... ... іс-әрекетін
жүйелі түрде тексеріп отыруды өзгерткен жоқ. Сонымен бірге, олардың қаржы-
шаруашылық ... ... ... алу және жою ... ... да қалдырып отыр.
Салық органдарының бақылаулық жұмысын жүзеге ... ... ... ... ... ... қажет. Бұл салық төлеушілердің қандай
ұйымдастыру-құқықтық нысанда болмасын және оның сәйкес дәрежедегі ... ... ... ... қарамай, кез-келген уақытта олар
салықтық тексерумен қамтылуы мүмкін. Аталған қағиданы сақтаудың ... ... ... ... ... салық төлеуші-заңды тұлғаларды
тауып, бақылаудың күрделілігімен байланысты.
Салық ... ... ... ... ... ... талдау жасау, бюджетке төленетін салықтық түсімдердің толық және
дер кезінде екендігін мұқият тексеру шын ... ... ... ... ... ... ... қолдануы қажет. Бұл қағиданың
пайдалануы тек заңдардың бұзылуын анықтау емес, сонымен бірге оларды ... ... ... бақылау әдістерінің әрекетінің нәтижелілігі іс
жүзінде тексерілуші салық төлеушілерге қолданылатын ... және ... ... қамтылады. Сол кезде практикада ... ... ... ... ... отырады.
Салық органы бақылау жүргізу барысында құқықтық мүмкіншілігі қағидасын
сақтауы керек. Бұл қағидаға сай олар ... тек өз ... ... міндетті. Және екі жақты құқықтардың сақталуын да осы
қағидаға жатқызуға ... ... ... ... ескертуші сипатта болуы
керек. Соған сәйкес, салық органы құқық ... ... ... ... ... ... тиіс. Егер тексеру барысында салық
инспекторы салық төлеушінің жіберген қатесін өзі түсініп ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, ол тексеру
басталған күнге дейін жасалса, оған айыппұл есептелмеуі керек. [56, 17 б].
Тікелей ... ... ... ... ... салық инспекторларының
оларға салық саясатының мақсаттарын түсіндіруіне мүмкіндіктері болады.
Батыс елдердің салық ... бұл үшін ... ... ... ... істейді, олар мемлекеттің салық салу облысындағы ... ... ... ... түсіндіреді. Жоғарыдағыларға талдау жасай отырып, осы
қағидалардың сақталуы ... ... ... ... соғұрлым салық
жүйесіне оң әсері тиетіні ... ... ... ... ... ... ... фискалдық функциясы ең негізгісі болып табылады. Сол ... ең ... ... ... ... ... қалыптастыру
және жинақтау, сонымен бірге бюджет қаражатын ... ... ... ... орындалуы үшін аккумулирлеуді жүзеге
асыру. Салықтың басқа экономикалық немесе әлеуметтік сияқты ... ... ... ... ... 56 ... айтатын болсақ, салық төлеушілерді шексіз салықтық тексеруге
кедергі қою мақсатында, Салық кодексі бойынша біріншіден, бұл ... ... ... ғана ... ... алады, екіншіден, бір салық түрі бойынша
тексеру жарты жылда бір-ақ рет, ал кешендік тексеру жылына бір реттен артық
емес ... ... Бұл ... мемлекеттік бақылау функциясын
жүзеге асыратын лауазымды тұлғалардың азаматтар мен ... ... ... ... ... әкімшілік жауапкершілік шараларымен
бекітілген.
Заңды тұлғалар мен азаматтардың іс-әрекет ... ... ... ... өсуі, шаруашылық субъектілері мен салық
салу объектісін толық есептеу мақсатында салық органдарының басқа қаржы,
банк, ... ... ... және басқа да органдармен байланыстарын
жетілдіру керек. Салық ... ... ... ... ... ... органдарымен өзара қарым-қатынасы заңдық актілерде өкінішке орай,
көрсетілмеген. Тек Салық ... ... ... ... ... ... ... ақпарат алмасуына болады және салық
міндеттемелерінің орындалуын ... ... ... ... ... ... ... атқару органдары салық органымен салық жинауда бірге
жұмыс жасайды деп ... Әр ... ... ... ... ... ... органдары мен салық органдарының өзара тығыз ... ... етуі ... ... сияқты, басқа да әр ведомствоға өз
бағытындағы талаптарына сай ... шара ... ... берер еді.
Жоғарыда келтірілген жағдайлар салық бақылауының тиімділігін арттыруға
үш негізгі бағыт береді:
-салықтық бақылауға сәйкес заңдық және нормативтік негіз жасау;
-салықтық ... ... ... ... ... ... ... нысандары мен әдістерін, сондай-ақ
мемлекеттік ... ... ... ... органдарымен, банк жүйесімен
өзара қарым-қатынасты жетілдіру;
-материалды-техникалық және кадрлық қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың объективті қажеттілігі оның
жоғарыда келтірілген қоғамдағы алатын орны мен маңыздылығына ... ... мен ... ... ... және ... түсуші салық төлеушілердің ізденістеріне де ... ... ... аталған салықтық бақылаудың негізгі қағидаларын оны жүзеге
асыру ... ... ... күн талабына айналып отыр. Және де бұл
қағидалар салықтық ... ... және ... ... жасау
барысында ескерілуі қажет.
2 САЛЫҚТЫҚ БАҚЫЛАУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ҚАЗІРГІ КЕЗЕҢДЕГІ ЖАҒДАЙЫНА ... ... ... заңдық және нормативтік қағидаларының орындалу
деңгейіне талдау жасау
Салықтық бақылау бүкіл салық ... ... ... ... құқықтық қаматамасыз етілуінің сапасы ... ... ... ... ... мен ... ... қарым-қатынастарды
реттеуші салық заңдары Республика Жоғарғы ... ... 1994 ... 1-қаңтарынан бастап Қазақстан ... ... ... табысына салық салу туралы” Заңдық күші бар
Жарлығының шығуынан бері салық жүйесі тұрақсыз, жиі ... ... Одан ... 1995 жылы 1 ... ... ... Қазақстан
Республикасы Президентінің “Салық және басқа да бюджетке міндетті төлемдер
туралы” ... ... ... ... ... ... ... болса да, тарихи кезең болды. Өйткені, бұл ... ... ... ... ... жүйесін қамтитын Салық кодексінің
тұңғыш шығуы еді. Кейбір ...... ... жаңа ... ... салық жүйесіндегі тек фискалды және бөлу қызметтерімен қоса басқа
да мемлекет ... ... ... ... ... ... бейім деп есептелді. [57, 58]. Сол кездегі ... ... заңы ... ... ... сфераларды жақсы қамтыған,
әлемдік өркениетке алғашқы ... бірі ... ... ... ... ... ... біз күткендей әмбебап емес
екендігі байқалды. Олай дейтініміз жыл ... ... ... ... отырған өзгерістер мен толықтырулардың көптігінен-ақ көрініп тұр.
Бұл орайда М.Т.Оспановтың: “салықтық қатынастар мен салықтарды басқару
обылысындағы байыпты ... ... ... ... терең
талдаудан өткізбей, көзсіз көшіріп алып ҚР экономикасына нақты қолдану жаңа
Салық Кодексін жасауға әкеп соқты”,-деп айтқандығы ащы да ... ... 40 ... ... ... ... Кеңесінің 1-ші сессиясында қаралып
1994 жылдың 1-ші қаңтарынан бастап ... ... ... ... ... рет өзгеріп, бүгінгі таңда Салық Кодексіне айналып отыр. Ол жарлық
пен қазіргі Салық ... ... ... ... ... келмейді. Мысалы, бір ғана жеке ... ... ... ... ... бойынша салыстырар болсақ салық мөлшерлерінің өзі
қатты өзгеріске ... ... ... ол өз ... салық
түсіміне, экономикалық өсуге, әлуметтік салаға әсерін тигізуде. Қазақстан
Республикасы бұрынғы Премъер-министрі ... ... ... ... мен ведомстволарға Салық кодексіне өзгерістер енгізуді
тапсырып, “Өмір шындығы Республика ... ... ... ... әділетті және экономикалық жағынан негізделген жеңілдіктер
мен преференцияларды енгізуді талап ... атап ... ... тобы
Салық кодексіне енгізілетін 600-ден аса түзетулерді қарады. Бұлардың
көпшілігі экономиканың ... емес ... ... және бұл
салалардағы инвестициялық ахуалдың тартымдылығын арттыруды көздейді. Бұған
қоса, ... ... ... түзетулер амортизациялық саясатты
жетілдіруге бағытталған [60, 1 ... ... ... ... жылдары салық мөлшерінің қаншалықты
өзгергендігін кестеден көруге болады. [1 кесте]
1 - кесте – Салық мөлшерлерінің салыстырмалы кестесі
|1994 жылғы жарлық бойынша |2001 ... ... ... бойынша |
| ең төменгі жылдық жалақының 10 |жылдық есептік көрсеткіштің 15 ... ... 10% ... ... 5% ... ... 20-есеге дейін 10 есеге |15 еседен 40 есеге дейін 15 есеге |
|дейін 10%+асқан сомаға 15% ... ... ... ... |
| |8% ... ... 30-есеге дейін 20 есеге |40 ... 200 ... ... 40 ... ... ... ... соманың |дейінгі салық сомасы+асқан сомадан ... |13% ... ... 40 ... дейін 30 есеге |200 еседен 600 ... ... 200 ... ... ... сомаға 30%|дейінгі салық сомасы+асқан сомадан |
| |15% ... есе және одан ... 40 ... |600 есе және одан ... 600 ... |
|дейінгі салық сомасы + одан асқан |дейінгі салық сомасы +асқан ... 60% ... |
| ...... ... ... ... бойынша жасалған |
Кестеден көріп отырғандай 1994 жылғы Жарлық ... ... ... ... және ... та ... көп ұсталатын болса, онда қазіргі ... ... ... ... деп ... ... ... салық
кодексінде де табыс өскен сайын салық көлемі өсіп отыр. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... мемлекет бюджетіне
кетіп отырған болса, қазіргі салық мөлшерінің жеңілдеу екендігі ... Сол ... ... ... ... де көптеген өзгерістер
болғандығы баршамызға белгілі. ... ... мен ... ... ... да, 2001 жылдың 12 маусымында шығарылып,
2002 жылдың 1-ші ... ... іске ... ... жаңа ... ... да бюджетке міндетті төлемдері туралы кодекс” (әрі ... ... ... ... ... ... ... қызметі органы салықтар мен
басқа төлемдердің толық және өз кезінде ... ... ... ... ... ... Салық кодексінде “мемлекеттік бақылау” термині
“салықтық бақылау” болып ауыстырылды. Бұл кодексте салықтық ... ... ... ... ... да толық, өз уақытында
төленуін бақылау да ... ... ... ... бақылаудың төмендегідей нысандары
бекітілген:
-салық төлеушілерді тіркеуге ... ... ... ... (СТН) беру;
-салық салу объектілерінің және салық салуға байланысты объектілердің
есебі;
-бюджетке түсетін төлемдер ... құн ... ... ... ... маркасына салықтық тексеруді жүргізу және
акциздік постарды бекіту;
-фискалды есте ... ... ... ... ... және енгізу;
-мемлекет меншігіне өткізілген мүліктің есебін, бағалануын және
өткізілу тәртібінің сақталуын, сонымен бірге мүліктің ... өз ... ... ... ... ... бақылау түрлерінен басқа тәжірибеде қолданылып жатқан
салық қызметі органы салық салу ... ... ... емес ... ... ... ... жүргізілу тәртібі бұзылғанда,
есеп құжаттарының жойылуы немесе ... ... ... салу ... және ... әдістермен (активтер, айналымдар, өндіріс шығыны ... ... ... ... Салық комитеті актісіне ... 5 ... ... ... ... ... салық есебі
бойынша құжаттарды жүргізуіге міндетті. Кодекстің 542, 544 ... ... ... жаңа ... ... ... төлеуші мониторингі”, “камералды
бақылау” енгізілді.
Мұндағы камералды бақылау 96-бөлімде көрсетілген, Салық кодексінің
салық төлеушінің ... ... ... мен басқа құжаттарын тексеріп,
талдау негізінде тікелей салық органымен жүзеге ... ... ... ... органы салық төлеушінің салық есебінен қателіктер, мәліметтер
арасында қайшылықтар, шағын бизнес субъектіліеріне арналған шарттардан асып
кеткендігін тапқан ... ... ... ... ... ... ... немесе жалпы бекітілген тәртіпке көшуі туралы бекітілген ... ... ... ... ... нәтижесі құжаттық тексеру нәтижесі сияқты актімен
рәсімделмейді, жоғарыда айтылғандай – камералдық бақылау ... ... ... ... ... ... төлеушіге жіберіледі.
Салық төлеуші өз бетінше қателігін қосымша есептілік арқылы ... ... ... айта ... жай, Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 532-
бабына сәйкес декларацияларда жалған мәлімет берген тұлғаларға, 219-бабына
сәйкес салық ... ... ... ... үшін ... ... Салық кодексінде камералдық бақылау
нәтижесі бойынша хабарламаны алған соң, ... ... ... ... ... ... ... қарастырылмаған. Мамандардың
пікіріне көңіл аударсақ, камералдық бақылау тек заңды және жеке ... ғана ... ... ... ... қызметке
үміткерлер мен мемлекеттік қызметкерлер және мемлекеттік қызметтен кеткен
соң үш ... ... ... ... ... туралы декларацияға да
жасалатынын ескерсек, ... ... бұл ... ... ... ... маңызды рөлі бар деп есептейді.[61, 17 б, 62, 15 б].
Салықтық бақылаудың негізгі ...... ... ... ... ... кетуі мүмкін еместігін ... ... ... салыстыру әдісі қазір автоматты түрде
жүргізіледі. Автоматтандырылған камералдық бақылаудың ... ... ... ... ... және оның технологиясын жетілдіру,
бақылау қызметін жүзеге асыру барысындағы салық органдарының ... ... ... салықтық тексерулердің нәтижелілігі мен
тиімділігін есептіліктер ... ... ... ... салық төлеушілерді сапалы іріктеуге пайдалану жолымен
арттыру.[63, 13 б].
Оның ... ... ... ... камералдық бақылау жасау
тұрақты түрде жүргізіліп ... ... ... жүргізудің
ақпараттық базасы – салық есептіліктері және ... ... ... ... ... ... бар салық төлеуші туралы мәліметтер мен ... ... ... ... органынан, статистикалық органынан,
ішкі істер органдарынан, заң органдарынан және т.б.) ... ... ... ... қаралған, яғни Салық кодексі бойынша
мониторинг дегеніміз – ... ... шын ... ... салу ... ... қаржы-шаруашылық іс-әрекетін бақылау жүйесін қолдану
және тауардың ... ... ... ... талдау, Қазақстан
Републикасының қаржылық, валюталық заңдарына және нарықтық ... ... ... ... ... ... ... түрлерінен ең негізгісі салық
заңдарының талаптарының орындалуын және сақталуын салықтық ... ... ... ... ... ... салықтық тексерудің құқықтық
анықтамасының, оның негізделуі, қатысушылардың құрамы, салықтық тексеру ... ... ... ... зерттеу екендігі туралы анық болмауы.
Қазіргі салық заңдарында төрт ... ... ... кезектен тыс,
сонымен бірге қылмыстық процессуалдық шеңбердегі заңдар бойынша тексерулер
бар.
Ал салық ... ... ... ... ... салық
кодексінде салық тексерулері мынадай кезеңділікпен жүргізіледі:
1) кешенді – жылына бір реттен ... ... ...... және ... төленетін басқа да міндетті төлемнің
белгілі бір түрі бойынша жарты жылда бір реттен артық емес.
Біздің көзқарасымыз бойынша, жоғарыдағы кезеңдердің ара ... жиі, ... ... төлеушілер, әсіресе ірі көлемді мекемелердің тарапынан көп
айтылып ... 1-ші ... ... шектеулер мынадай жағдайда
қолданылмайды:
1) заңды тұлғаны қайта ұйымдастыруда немесе таратуға және ... ... ... ... ... асырылатын құжаттық
тексеруді жүргізу кезінде, сондай-ақ ... ... ... ... ... салынатын салық бойынша есептен алып тастаған жағдайда.
Бұл ... ... ... ... ... ... кейін отыз
күнтізбелік күннен кешіктірмей жүргізілуге тиіс;
2) жер ... ... ... ... ... мерзімі өтуіне
байланысты жүзеге асырылатын құжаттық тексеруді жүргізу кезінде;
3) қарсы тексеруді ... ... ... ... ... құн ... сомасының дұрыстығына салық
төлеушінің өтініші негізінде тақырыптық тексеру жүргізу кезінде;
5) ... ... ... ... ... ... төлеушінің шағымын қарайтын
органның шешімі негізінде жүргізілетін қосымша тексерулер негізінде;
6) нақты ... ... ... ... мемлекеттік орган басшысының
бұйрығына сәйкес жүргізілетін кезектен тыс құжаттық тексеру кезінде,
сондай-ақ Қазақстан ... ... іс ... ... ... бойынша.
Салық кодексі бойынша салық тексерулерін жүргізудің мерзімдері 535-
бапта көрсетілген:
1. Берілген нұсқамаларда көрсетілген салық тексерулерін ... егер осы ... ... ... ... ... бастап отыз жұмыс күнінен аспауға тиіс.
2. Құрылымдық бөлімшесі бар заңды тұлғаға ... ... ... ... ... ... жұмыс күніне дейін
ұзартуы мүмкін.
3. Ерекше күрделі мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... жоғары тұрған органы
құрылымдық бөлімшесі жоқ заңды тұлға үшін елу ... ... ... ... бар заңды тұлға үшін сексен ... ... ... ... ... күрделі мәселелер салық
қызметінің жоғары тұрған ... ... ... ... ... ... ... Салықтық тексерудің жүргізу мерзімі құжаттарды тапсыру ... ... ... салық төлеушіге беру кезі мен салық
тексеруін жүргізу кезінде сұралатын ... ... ... етуі аралығындағы уақыт кезеңінде, ... ... ... мен құжаттарды сұратып алу ... ... ... зерттеулер жүргізудің ... ... ... ... ... ... жүргізу
тәртібіне сәйкес бекітіледі.
Осы соңғы шыққан салық кодексіне де мамандар тарапынан сындар айтылып,
бүгінгі таңға ... ... ... ... және де бірқатар
өзгерістер мен толықтырулар дайындалуда.
Салықтық ... ... ... ... тек ... ... ... байланыста емес, сонымен бірге экономика, экономикалық талдау,
бухгалтерлік есеп тағы сол сияқты ... де ... ... құқық
туралы салықтарды төлету құқығы мемлекеттің егемендігінің бір белгісі деп
те талқылау болған. [64, 371 б]. ... ... ... бірі
салық нормаларының заңдық нысанының консерватизмі мен сол ... ... ... ... ... ... арасындағы қайшылықтардың кездесіп тұратындығы болып отыр.
Салық комитеттері ... ... ... бүгінгі заңдар
мен нормативтер негізінде жасайды, сондықтан да ... ... оның ... мен ... ... ... ... әсер етеді. Тәжірибеде заңдар мен басқа нормативтік актілердегі
анық ... ... ... ... ұзақ ... келісімге
келуге, келіспеушілікке, жоғарғы тұрған салық органына немесе ... хат ... әкеп ... ... ... ... мәселелерін біздің ойымызша
келесі тұрғылардан зерттеу қажет:
-салық жүйесінің ... ... ... салықтық
бақылауды жүзеге асыруға және оның ... әсер ... ... ... ... тікелей бекітуші, оның функциясына,
іс-әрекетін (ұйымдастырушылық құрылысы, құқығы, міндеттері ... ... ... төлеушілермен жұмыс істеуі,
материалды-техникалық қамтамасыз ... ... және ... құқықтық базаның әсері.
Жетілмеген салық салу субъектілерінің мемлекетпен салықтық қарым-
қатынастарды, сонымен ... ... ... реттейтін жетілмеген заңдар
салықтардың жиналуына айтарлықтай әсер етеді, ... ... ... ... емес ... ... төлеушілердің арыздарына жасалған талдау ... ... тек ... ... ... есептеу кезінде ғана жіберілмейді,
сонымен бірге салықтық бақылауды жүзеге асыру ... ... ... да ... ... 28 ... ... салық органы
қызметкерлерінің салықтық заң құқықтарын ... ... ... есептелген салықтар, айыппұлдар, өсімпұлдар азайтылды. Ал 16-
сында салық төлеушілер өздері қателіктер жіберген, бұл жалпы ... 59 ... ... ... ... талдау негізінен төмендегі жағдайларда
құқық бұзушылық жиі кездесетінін көрсетті:
1. ҚҚС салынатын айналымды анықтауда;
2. Салық органына есеп бермейтін, ... ... ... жоқ, ... ... реквизиті жоқ жеткізушінің шот-фактурасы
бойынша ҚҚС есепке жатқызуда;
3. ҚҚС бойынша жеңілдікті (льгота) ... ... ... мен ... ... ... ... дейінгі шешудің аймақтақ салық
органдарындағы сапасын анықтау ... ... ... ... ... ... талдау жүргізілген [65, 13 б].
Оның ішінде 7 салық ... ... ... ... 5 ... ... ... шешімі дұрыс екендігі дәлелденді,
ал қалған 2-інде Салық ... ... ... заңының
нормаларын дұрыс қолданбағандығы анықталды.
Төменде бірнеше салық төлеушілердің арыздары бойынша құқықтық талдау
келтірілген, шаруашылық субъектілерінің ... ... ... ОҚО ... ... салық комитетіне қарасты салық
төлеуші “Ақ ... Ашық ... ... аудандық және облыстық ... ... ... ... ... ҚҚС бойынша
111681,1 мың теңге бюджетке қосымша төленуі тиіс деп есептелген.
Салық ... ... ... ҚҚС ... қосымша есептелген
себебі, өнімді экспортқа тиеу барысында ... ... ... ... ... ... Н.” ... тарапынан 682276,7 мың теңгеге
қаржыландырылуға келісім-шарт 2001 жылы ... да, ... тиеу ... 9 ай бойы ... Н.” ... кредиторлық қарызды өзара
есептесу есебінен 698006,4 мың ... ... ... Осы 698006,4 ... ҚҚС ... 0-дік ... ... айналымға негізсіз
кіргізілгендігінде деп көрсетіледі. Одан басқа Салық Кодексінің 223 бабына
сәйкес ... ... ... ... ... жоқ. Салық
Кодексінің 211 бабының 1 тармағындағы 3 тармақшасына және 222 бабының 2
тармағына, сонымен ... ... ... № ДМ-2-1-13/5222-інші ҚР МКМ
хатына сәйкес, мұндай өткізуге 16% ставкамен ҚҚС есептелуі керек.
Қосымша есептелген 111681,0 мың ... ... ... Салық Кодексінің
46 бабына сәйкес 6528,3 мың теңге өсімпұл есептелді.
Осы тексеру нәтижесіне байланысты “Ақ алтын” Ашық ... ... ... ... комитетіне шағым ерген. Шағымда тексерушілердің ҚҚС
бойынша қосымша есептеген салық ... ... ... және азаматтық
заңнамаларға негізсіз екендігін айтып, салық төлеуші өз дәлелін төмендегіше
келтіреді:
- ... ... ... комиссия келісім-шарты арқылы тиелгендігін
дәлелдей отырып, өздері 222-бабының 2-тармағына сілтеме жасап, ... ... ... ... жоқ ... тексерушілер актіде 25.04.2001 жылғы № ДМ-2-1-13/5222-інші ҚР МКМ ... ... ... 16% ... ҚҚС ... ... деп көрсетті.
Бірішіден, бұл бапта 16% ставка тіптен ... онда тек ... ... ... жатады, нелер жатпайтындығына түсінік берілген.
Оның үстіне бұл баптың 1 тармағында ... ... ... ... ... ... 0-дік ставкамен салынады деп анық
көрсетілген. ... ... ... ... ... құқықтық жағынан
дұрыс емес, өйткені, ол заңнама бойынша құқықтық норма актісі бола
алмайды.
Комиссия ... ... жылы “Ақ ... ААҚ мен ... ЖШС-і арасында №1/АА нөмірімен ҚР Азаматтық Кодексінің 865-бабының 1-
тармағына ... ... ... ... бір жақ ... ... (комитент) тапсырмасы бойынша өз атынан комитент есебінен бір
немесе бірнеше іс ... ... Оның ... ҚР ... ... ... ... комиссионерге комитенттен түскен немесе комитент ... ... ... ... ... есептелінеді.
Келісім шарт тәртібіне сәйкес “Корпорация Н.” ... ... “Ақ ... ... ... ... ... алушы (шет елдік
фирма) тауып, олармен келісім-шарт жасасып, Комитентке тиесілі мақта-
талшығын ... ... ... ... ... Кеілісім шарт тәртібіне
сәйкес ... Н.” шет ... “BС Іnt.” ... ... ретінде
келісімге отырады. Бірақ мақта талшығының “Ақ алтын” ААҚ-нан алынғандығы
“Корпорация Н.” ЖШС-ің баланс сыртындағы ... ... ... ... ... ... ... заңды деп, сол мезетте салық
органы тексеру актісіне байланысты ... ... ... ... деп ... шағымды Оңтүстік Қазақстандық ауданаралық экономикалық сотқа да
берген. ОҚО бойынша салық ... ... ... 522-бабының 1-
тармағына сәйкес, салық төлеуші жоғарғы тұрған Салық органына шағым ... ... және де ҚР ... ... ... ... құқығы бар екендігін
ескерткен жауап алады. Ал Оңтүстік Қазақстандық ауданаралық экономикалық
сот “Ақ ... ... ... ... ашық сот мәжілісін өткізді. ... ... ... ... ... қатысқан мамандар, арызданушы
заңды тұлғаның өкілдері – бухгалтері мен ... ... ... ... жақ та өз ... ... ... “Корпорация Н.” ЖШС-і
өкілі олар сатқан тауардың “Ақ ... ... ... ... ... ... қаржысын өздерінің баланс сыртындағы есебінде көрсеткендігін
дәлелдеп көрсетті. Ал кедендік жүк декларацияларында “Корпорация Н.” ... ҚР “ҚР ... ісі ... ... 18 ... ... экспорттаушы немесе тауарды өткізуші тұлға ретінде тауар иесі де, ҚР
заңдарына сәйкес меншік иесі атынан тауармен ... ... ... ... ... ... ... сәйкес “Корпорация Н.” ЖШС-і тек жүкті
тиеу және кедендік құжаттарды өз ... ... ... яғни бұл ... ... ... 0-дік ... салық салынатын айналымға қосуы ... ... ... негізінде және ҚР Салық Кодексінің 211-бабын,
222-бабының 1,3-тармақтарын, ҚР ... ... 867, 871, ... ҚР АҚК 217-221 және 278-282 ... ... ала ... ... органның құқықсыз әрекетіне байланысты “Ақ алтын” ААҚ-ның
арызын қанағаттандыру;
-ОҚО және ... ... ... ... ... деп ... алтын” ААҚ-ды тексеру актісін заңсыз деп тану.
Бұл шешім екі жақты он бес күн ішінде, ОҚО ... ... ... ... прокурор апелляциялық тәртіпте наразылық ете алады. ОҚО
салық ... ... ... ... ... ... ... шағым берген, соған сәйкес ОҚО сот апелляциялық наразылық
білдірді. Соған ... ... ... сот істі ... қарап,
екінші рет салық төлеушінің әрекетін заңды деп танып ... ... ... ... ... ... ... да шағым жасалып, бірақ іс қайта
қарауға жатпайтындығына байланысты, қайтарып алынды.
Сонда, ... ... ... ... ... ал ... бұл ... салық қызметкерлері де қосымша есептелген салық сомасын
дәлелдейтін өздері ұстанған дәйектер мен ... анық ... отыр ... төлеуші де өз ісінің дұрыстығын дәлелдейтін заңнамалардағы баптарын
көрсетіп отыр.
Ал біздің пікірімізше, бұл ... ... да, ... ... ... да ... заңнамасында кейбір сәттер айқын көрсетілмегендігін,
соның нәтижесінде Азаматтық Кодекспен, ... ... ... ... тұратындығын көруге болады. Осының негізінде біраз
бірнеше рет дәлелдеуді қажет етіп, ... рет ҚР ҚМ ... ... ... ... құжаттардың дұрыстығын қайта тексеруге әкеп соқты. Және де,
соның салдарынан салық органы қызметкерінің құқықсыз ... ... ... ... ... ... ұшырағанын байқауға болады. Бұл
мысал, Салық Кодексінің кемшілігін тағы бір тұстан көрсетіп отыр. ... ҚҚС ... ... баптарына өзгерістер енгізу барысында осы
жағдайды ескеру қажет. Тек бұл ғана ... ... да ... ... ... ... ... тексерулер жасатып жататын жағдайлар іс-
жүзінде көптеп кездесіп жатады.
Сондай наразылық туған жағдайларды шешумен айналысатын ... ... ... ... комитетінің Салық аппеляциялар
басқармасы ашылғанына 5 жыл ... ... ... ... ... шағымдарын қараумен
бұрын да барлық ... ... ... ... ... бірақ Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Салық
комитетінде ... ... ... ... ... ... төлеушілерге тікелей бөлімшемен байланыс жасауға ... ... ... төлеушілердің шағымдарын жоғарыдан қарау бөлігінде
аумақтық салық комитеттерінің ... ... мен ... ... аппеляцияны қараумен республикалық комитеттің ... ... ... ... ... орталық болмаған соң
келіп түскен шағымдарға толық және терең талдау ... ... ... ... ... ... салық төлеушілердің
шағымдарын қарау жөнінде ... ... ... ... ... жүргізуге мүмкіндік береді, мұның нәтижелерін өздерінің тәжірибелік
жұмысында пайдалануға ... ... ... ... ... жетілген заңдық негіздер болғанымен, салықтық әкімшіліктендіру
өз деңгейінде жұмыс істемесе, айтарлықтай оң нәтижеге қол ... ... ... сын әділ ... 15 ... ... ... сонымен бірге салық органдарына тән
қателіктерді ... ... бар, ... өзі ... ... сапасын арттыруға және салық ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі бұл
басқарманың ұсынымдары, бұлардан басқа, салық органдарының камералдық,
сондай-ақ құжаттамалық ... ... ... ... ... ... шағымдану қорытындыларын соттан тыс тәртіпте қарайтын болса, онда
олардың салық төлеушілер үшін оң ... ... және ... ... ... ... ... төлеушілердің өтініш жасауы ... ... ... өткен уақыт ішінде 3084 шағым қаралып, соның ... ... ... ... үлес ... ... 40 пайыз болды.
Және де, бұл ... жыл ... ... ... ... ... ... Канадада 2001-2002 қаржы жылында өткізілген тексерулердің негізінде
салық органдары ... ... ... 27 млн. Баға ... ... 49 ... (1/17%) ... бұл орайда аппеляцияның 31% толық, 19%
ішінара қанағаттандырылған, ... 32% ... ... ... ... тіпті заңды құрметтейтін ... ... ... шағымдарының 50%-ке жуығы қанағаттандырылған.
Салық төлеушілердің елеулі бөлігі бұрынғысынша өздерінің ... ... ... ... қызметі органдарына шағыммен өтініш
жасауын қисынсыз деп есептейді. Бұл орайда, тіпті келіспеген ... ... пен ... ... ... ... ... егер осы сомалар
аз болса, мұның өзі кәсіпорын қызметін банкротқа ұшыратады деп ойлайды.
Басқа салық төлеушілер ... ... ... деп
есептей отырып, одан да сот органдарына талап қою мен жүгінуді артық
санайды.
Алайда, ... ... ... төлеушілердің қолданыстағы
заңнаманы жеткілікті білмеуін және салық қызметі органдарына ... ... ... Осы ... айта ... жай, егер ... ... тексеру
нәтижесімен келіспесе, міндетті түрде шағымдану рәсімін пайдаланғаны дұрыс.
Әрине, кез-келген даулы мәселе сияқты ... көп ... пен ... ... етеді, өйткені келіспеушіліктің себептері мейілінше әр алуан
түрлі ... ... ... ... бухгалтерлік құжаттың дұрыс рәсімделмеуі,
бухгалтерлік есептің ... ... дер ... ... ... ... салық салу объектілерін жасырып ... ... ... дұрыс түсінбеу сияқты, көптеген басқа да жағдайлар
болуы мүмкін. Әрине, аппеляция ... ... әкеп ... ... тек салық төлеушінің шағымын қараған кезде ғана тағайындалады және
оның мақсаты салық органдары мен салық төлеушілер арасында туындаған ... шешу ... ... ... ... ... ... жасау уақытын, орны мен мерзімдерін сапалы тексеруге, даулы
операцияларды жүргізуді растайтын бухгалтерлік құжаттардың болуына, сондай-
ақ олардың дұрыс ... көз ... ... бұл ... ... бухгалтерлік құжаттарды, бухгалтерлік және
салық есебінің есеп тізілімдерін ... ... ... бойынша салық
төлеушілердің шағымдарын қарау кезінде неғұрлым мұқият және неғұрлым терең
зерттеуге ... ... ... ... ... төлеушілердің салықтар
мен төлемдерді дұрыс ... тек ... ... ... мәселелер
ауқымында ғана салық органдары қабылдайтын шешімдердің дұрыстығын бағалауға
мүмкіндік береді. Сөйтіп, қосымша тексеру, ең алдымен, ... ... үшін ... және ... ... қабылдау мақсатында жүргізіледі.
Салық төлеушілердің заңды құрметтеушілер ... ... ... жоқ ... ... сәті ... ... түсе бермейді. Ал соған
қарамастан, “егер салық ... ... ... ... бойынша
қарсылығы болса, оған салық қызметінің ... ... ... ... ... орган – Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі
Салық комитетіне) өтініш жасауды ұсынған болар едім ... ... 3 б]. Егер ... ... ... ... міндеті әрбір салық
төлеушінің заң ... ... ... ... ... ... онда салық аппеляциялары басқармасы өзінің міндетін шағымдарды
мұқият және адал қарау деп ... ... да, ... ... басты назар бюджетті толықтыруға емес, ... ... ... тексерулер нәтижесіне шағымданудың келісті жүйесі бірінші рет
2002 жылдың 1 қаңтарында Салық ... ... ... ... ... (реттейтін) өзгерістен бастап пайда болды. [67, ... ... ... адам өмірінде салықтық қатынастар пайда болған сәттен
бастап–ақ болып ... ... ... ... ...... ... болғандықтан, салық даулары болған да, әлі ... ... да, ... дауларды реттеу – мемлекеттік деңгейдегі ең
өзекті мәселе.
Жоғарыда айтқандай, аппеляция барлық уақытта ... ... ... ... алайда соған қарамастан, салық төлеушінің өз
тарапынан жіберілген ... ... ... ... жете ... одан әрі
оның заңды құрметтейтін салық төлеушілердің бірі ... ... ... ... ол ... органына сенеді де, қандай да бір мәселе туа қалған
жағдайда салық органына ... ... ... ... ... ... ... бойынша шағымдарды қарау
кезінде кейде тексерушінің рәсімделген материалдары толық емес немесе нашар
болуына байланысты бірден шешім қабылдау ... ... ... ... ... сомаларды қайта азайтуға да әкеп соғатын ... [68, 15 ... ... ... ... ... салу негізіне қатысты
қазіргі құқықтық актілерді талдау нәтижесінде, заңды тұлғалардың салықтық
төлемдерін салық органдары бақылауында ... ... ... ... ... тіркеуге тұрумен байланысты. Заңды тұлғалардың салық
төлеуші ретінде ... ... ... олар тек ... ... ... мерзімдерге сәйкес, олар мемлекеттік тіркеуден өткеннен
кейін салықтық есепке ... ... 2) ... жүргізу нысандары мен
әдістері бойынша айырмашылығы бар. Мысалы, ... ... ... ... ... жасалатын болса, арнайы барып салықтық тексеру
жүргізу тек заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлерге ... ... ... ... ... ... сомаларды төлету тәртібінде де айырмашылық бар.
Заңды тұлғалардан қарыз берешектері мен салықтар бойынша өсімпұлдарын салық
органдарын қаржы өндіру барысында ... ... ... ... кей ... жағдайлар салық төлеушінің заңды құқықтарын және қызығушылығын ... ... ... тұлғалардың салықтық төлемдерінің төленуін бақылаудың
аталған ерекшеліктерінің іс-жүзінде кездесетін мәселелері төменде ... ... ... ... ... қатысты, соған байланысты
салықтық бақылаудың мақсаттары мен тактикалық межелері ... ... ... ... тұрған мақсаттарға қол жеткізу қажеттілігі, олардың
қызметкерлерінің бақылау шаралары мен ... ... ... ... ... орын алған бүгінгі таңдағы құбылыстардың бірі,
заңды тұлғалар мен жеке ... ... шет ... ... ... ... ... еңбекақыларына салық көбіне төленбейді. Тіпті олардың
басым көпшілігі салықтық тіркеуге тұрмайды. Бұл ... ... ... және жеке ... қатысты олардың арзан ... ... ... салықтық міндеттемелерге қатысты шаралар ұйымдастырылуы керек.
Сонымен бірге, шет елдерден ... ... ... ... ... ... отырып жасалатын шараларды заңдық негіздеп, оларға
төленіп жатқан қыруар қаржылардан мемлекетке ... ... ... ... ... түсу ... Бұл орайда, жедел және ағымдық
сипаттағы бақылауларды тәжірибеде қолданысқа енгізілуін ұйымдастыру ... ... ... кезде табыс көзі ретінде салық түсімдерінің
барлық мүмкіндіктері ... ... ... ... ... сипатта болмауы салдарынан бюджет тапшылығы туындауы мүмкін. Бұл
құбылыс әсерінен салық реформасын жаңғыртуды мәселе етіп қояды. [69, 138 б]
Қорыта келгенде, ... ... ... ... ... ... тексеру кезеңділіктері бойынша 534 баптың 1 ... ... ... ... ... ... тексеру 3 жылдан 5 жылға дейінгі аралықта бір
рет, ал тақырыптық ... ... бір ... ... болмауы тиіс;
- жеке тұлғаларды кешенді тексеру 5 жылдан 10 жылға дейінгі ... ... ... те, ... ... 534 ... 2 ... көрсетілген
жағдайлардан басқа кездерде қажеті жоқ. Және де, бір мекемелердің тұрақты
түрде тексеріліп, ал екінші бір мекемелердің елеусіз, бақылаусыз қалмауын
қадағалап ... ... ... ... ... ірі ... тек салық органы емес, барлық бақылаушы органдар тарапынан
тексеру үстіне тексерулер жасалып отырылады да, орта және ... ... ... ... ондаған жылдар бойы тексерілмеген
жағдайлар кездесіп отырады.
Сонымен бірге, Салық кодексіне әрбір салықтық құқық ... ... ... ... ... ... ... мен
айыппұлдар, өсімпұлдарды есептеу жағын қатаңдау етіп өзгерістер енгізу
керек, сол ... ... ... ... ... өз ... ... көлемде орындап отыру өсімпұлдар мен айыппұлдар төлеуден гөрі
анағұрлым пайдалы екендігін тез түсінетіндей дәрежеге жеткізу керек.
Біздің ... ... ... және ... да ... ... мен
нормативтік актілеріне әрбір ... ... ... ... ... сатыдағы салық комитеттерінен алынуы ... ... ... ... комитеттері тікелей салық төлеушімен жұмыс істей отырып, ... ... ... ... ... айтқанда, салық заңнамаларының неғұрлым түсінікті, қарапайым
мәтінде болуы салық төлеушілердің салықтық ... өз ... ... ... ... отыруының алғышарты бола алады. Ал, бұл құбылыс
бюджетке салық төлеушілерден түсетін төлемдерді ... және дер ... ... салықтық бақылау мақсатында салық органдары тарапынан
тұрақты түрде жүргізілетін камералдық ... мен ... ... ... ... ... ... қайшылықтардың алдын
алуға оң әсерін тигізетіндігі сөзсіз.
2.2 Бюджетке түсетін түсімдерді салықтық бақылаудың жүргізілу тәртібі
және оның ... ... ... ... ... негізгі алдына қойған
мақсаты мемлекет кірісіне салық және ... да ... ... ... арттыру. Ол біздің көзқарасымыз бойынша, салықтық бақылау
субъектілері жағынан салық ... мен ... салу ... есебі
бойынша шаралар кешенін, заңға сәйкес төлемдердің дер ... әрі ... ... ету, әрі ... ... ... ... салық
төлеушілерге заңнамаларды қолдану тәртібін және ... ... ... ... түсіндіру.
Мемлекеттік бюджеттің негізгі бөлігін Бюджет туралы Заңға сәйкес [26],
және салықтар мен ... ... ... ... ... ... ... міндетті төлемдер мен ерікті төлемдерден тұрса, салықтар мен
басқа бюджетке міндетті төлемдер аты ... ... ... ... ... ... салықтар мемлекет бюджетінің кірісінің 90 %-ын
құрайды.[70, 176 б]. ... ... ... өмір сүре ... ... мемлекет өз аппаратын және оның қызметін қаржылай қамтамасыз ету үшін
мәжбүрлі түрде өндіріп ... ... ... ... ... ... бақылауды: міндетті бақылау, ішкі бақылау, алдын-ала бақылау,
ағымдағы ... ... ... ... деп ... 154 б].
Мемлекеттік бюджетті бақылаудың бұлардан басқа арнайы бақылау ...... ... түрі бар. ... ... ... бақылау
– бюджетке міндетті төлемдер мен салықтардың өз ... ... ... ... ... ... ... болсақ, салық бақылауының негізгі
мақсаты – салық заңдылықтарының сақталуын, салық және ... ... ... ... ... және ... өз ... төленуін
қадағалау. Осы мақсатта салық органы заңды және жеке ... ... ... ... ... азаматтығы жоқ тұлағалардың да,
заңға сәйкес, кез-келген ақшалай құжаттарын тексеруге, ... ... мен ... ... ... ... ... салық
заңдылықтарын сақтауын бақылауға, табыс алуға пайдаланылған кез-келген
өндірістік, ... ... ... ... ... ... ... сонымен бірге, бюджетке салықтар бойынша берешегі бар салық
төлеушілердің ... ... ... ... және де ... салуға құқылы.
Салық кодексінің 33-бабына сәйкес 2004 жылдың 1 қаңтарынан бастап
салық берешегін өтеу ... ... ... есептелген өсімпұлдар;
2) есептелген айыппұлдар;
3) бересі сомасы.
Салық кодексінің 10-бабындағы 1-тармағының 18-тармақшасына сәйкес салық
берешегі – бұл ... ... ... мен ... төленбеген
сомалары. Бұл ретте ҚР қолданыстағы салық заңнамасында Салық кодексінің ... ... ... салық берешегін өтеу тәртібін ... ... ... ... ... ... ... тапсырмалары бойынша
өз тарапынан түзетулер жасауға ... ... ... ... ... берілмеген. Мұндай жағдайларда салық органы салық заңнамасының
бұзылуын жою туралы салық ... ... ... ... ... ... ... берешегін өтеу тәртібіне түзету енгізуге салық органына өтініш
беру жолымен ... ... өтеу ... оның ... жоюдың
қажеттілігі туралы;
2) салық органына өтініш түсірудің нақты мерзімі көрсетіледі.
Салық кодексінің 32-бабындағы ... ... ... ҚР ... ... ... жою ... хабралама жіберген
жағдайда, салық міндеттемесі салық төлеушіге хабарлама тапсырылған күнінен
кейінгі он ... күні ... ... ... ... салық заңнамасының бұзылуын жою ... ... ... ... ... ... салық органдары
оны ҚР ӘҚБтК-нің ... ... ... ... ... ретте ӘҚБтК-нің 60-бабындағы 5-бөлігіне сәйкес әкімшілік жаза
қолдану тұлғаны орындалмағаны үшін ... жаза ... ... жол ... ... ... және зиянды өтеуден босатпайды.
Салық кодекснің 33-бабында көзделген ... ... өтеу ... ... ... ... ... кезде де қолданады.
Жоғарыда айтылған баптың талаптарын орындау үшін ҚР ИСАЖ ... ... ... ... ... ... Осыған сәйкес,
әрбір борышкер салық төлеуші бойынша бірінші кезекте - ... ... ... ... – айыппұлдарды, үшіншіден негізгі төлемдерді төлеу
өкімдері қалыптастырылды. Тиісінше өкімдерге нөмірлер де беріледі.
Сонымен, банк ... ... ... ... ... мен ... ... реттік нөмірлеріне сәйкес сол бір операция
күні түскен салық ... ... ... орындайды.
Соңғы кездері аумақтық салық ... ... ... ... ... түбіртекпен төлеген салықтар мен ... ... қате ... көп ... жүр. Оның ішінде ең көп ... СТН ... ... бенефицияр реквизитін толтыру және
т.с.с. Соның салдарынан, ... ... ... қате ... ... нұсқасы көрсетілген желілерді жүргізу туралы хаттар
жолданып отырады. Бұл салық органдары тарапынан көп ... ... ... өйткені қате түскен соманы тексеру және салыстыру керек. Сондықтан
да, мұндай фактілерді тоқтату үшін ... ... ... ... ... ала отырып іс-әрекетке кірісуі керек:
Салық кодексінің 526-бабы бойынша банктер мен банк ... ... ... ... ... ... құжаттарын өңдеу кезінде
салық төлеушінің тіркеу нөмірінің құрылымына (қалыптастыру алгоритіміне)
сәйкес ... ... ... салық және басқа да бюджетке
міндетті ... ... ... ... Қаржы министрлігі
Қазынашылығының шотына салық төлеушінің ... ... ... ... ... ... күні аударуға міндетті. Осыған байланысты,
Салық Кодексінің ... ... ... ... ... ұстағаны үшін банктерге өсімпұлдар есептеледі.
2004 жылдың 1 қаңтарына дейін салық борыштарын: 1-салық бересі сомасы,
2-есептелген өсімпұлдар, 3-есептелген айыппұлдар ... ... ... ... өзгеріс бюджет үшін тиімді болғанымен, салық төлеушіге
кері әсері тиетіндігі ... да ... ... ... бұл ... бақылауға салық берешектерін өтеудің тәртібі сақталуын бақылау
түрі де қосылып отыр.
Республикамыз ... 2003 жылы ... рет ... ... ... ... бұл ... деңгейдегі бюджеттердің орындалуына ғана
мүмкіндік берген жоқ, сонымен бірге ұлттық қор активтерінің 77%-ға ... етті [72, 1 б]. ... ... кірісі 974646,5 млн.теңгені
құрады, бұл өткен жылғы осы көрсеткішпен салыстырғанда 193891,7 ... 24,8 ... ... ... ал ... ... 104,2 пайызға
орындалды .[2 –кесте.]
2 – кесте – 2003-2005 жылдары бюджет ... ... ... ... ... ... ... % ... ... | | | | |
| |
2 – ... ... бюджетіне түскен салықтар мен тағы басқа төлемдер
түсімдерінің 2003 ... ... 2004 жылы 312,3 ... ... ... ... ... пайыз есебімен небәрі 0,3 ... ... ... ... 1,3 ... ... ... бюджеттер
бойынша түсімдер 1,9 пайызға төмендеген. Жергілікті бюджет көздері бойынша
жалпы жоспар орындалғанымен жеке ... ... ... ... салығы, әлеуметтік салық және заңды тұлғалардың мүліктеріне салынатын
салық ... ... ... ... ... ... ... себептерден орындалмауы байқалып отыр. Негізгі себептердің бірі ... ... яғни жеке ... ... ... ... ең ... мөлшері 15 есептік көрсеткіштен 40 есептік көрсеткішке
дейін 2003 жылы 10 % ... ... 2004 жылы 8 % ... отыр. Ал әлеуметтік
салық бойынша 2003 жылы 21 % болса, 2004 жылы ең жоғарғы мөлшер 20 % ... ... ... ... ... ... ... және жеке тұлға – салық төлеушілердің саны да жыл сайын өсіп
отыр, сәйкесінше тексерумен ... ... ... саны да ... ... 2000 жылмен 2005 жылды салыстырғанда салық ... саны ... ... ... оның ... ... да 1,3-ке кеміген.[3 –кесте.]
3-кестеде көріп отырғандай жалпы салық төлеушілер саны ұдайы жыл ... ... Ал оның ... ... ... үлес салмағы әр түрлі
болып отыр. Мысалы 2000 жылы 2001 ... ... 43309 ... ... ... де, ... қамтылғандарының үлес салмағы да 0,7 пайызға өсіп
отыр. Ал 2001 жылы 2002 жылмен салыстырғанда салық төлеушілердің жалпы саны
106963-ге өсіп ... ... ... қамтылуының үлес салмағы
0,4 пайызға ғана өсіп отыр. 2002 жылы 2003 жылға ... ... ... ... өсіп ... ... ... қамтылғаны 1,2 пайызға
ғана өсіп отыр. 2003 жылмен 2004 жылды салыстырғанда салық төлеуші 316632
санына өсіп ... ... ... үлес ... 1,1
пайызға ғана өсіп отыр. Ал 2005 жылы өткен ... ... ... ... саны 13359638-ге өсіп отырғанына ... ... үлес ... 2,3 ... ... ... Бұл соңғы жылдары
кәсіпкерлікті дамыту және қолдау мақсатында жарияланған моратория әсерінен
болуы ... - ...... ... ... саны мен оның ішінде тексерумен
қамтылғандарының салыстырмалы динамикасы
|Салық |2000 ... ... ... ... ... жыл ... | | | | | | ... салық |432665 |475974 |582937 |669104 |985736 ... ... | | | | | | ... бойынша | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | ... ішінде |38278 |45218 |57836 |58252 |96926 |107831 ... | | | | | | ... | | | | | ... саны | | | | | | ... |8,8 |9,5 |9,9 |8,7 |9,8 |7,5 ... | | | | | ... үлес ... | | | | | | ... | | | | | | |
| ... – Жедел есеп көздерінен алынған мәліметтерден жасалған |
2003 жылы Қазақстан Республикасы бойынша 979,4 млрд. ... ... ... ... салық түсімдері жиналды. Бұл дегеніміз межеленген
жоспардың 102,6 пайызға орындалғанын көрсетеді. (Сурет 2)
ОҚО ... ... ... ... тиіс ... және тағы басқа да
төлемдер бойынша 43743842 мың теңге жинады, бұл өткен 2002 ... 10,6 ... ... көп ... ... кестеден 2000-2005 жылдар аралығындағы салық түсімдерінің жалпы
түсімінің ішіндегі тексеру актісі нәтижесінен ... ... ... анық ... болады. 2000 жылы 3,8 %, 2001 жылы 4,0 %, 2002 жылы
4,9 %, 2003 жылы 5,9 %-ке ... ... Бұл ... ... ... ... ... көруге болады. Яғни, 2000
жылмен салыстырғанда үш ... 2003 жылы 2,11 ... ... ... ... ... ... артқандығын байқауға болады. (Сурет
3)
4 - кесте - ... ... ... ... ... тексеру нәтижесінде
қосымша есептелген салық және тағы басқа төлемдердің қатынасының динамикасы
(млрд. ... ... ... аталуы |
| |ҚР ... ... |ҚР ... ... ... ... ... |актісі нәтижесінде|соманың ... |
| ... ... есептелген|түсімдегі үлес |
| ... ... ... ... %-бен ... ... |543,5 |Х |Х |
| ... |587,0 |22,3 |3,8 ... ... |711,7 |Х |Х |
| ... |733,9 |29,4 |4,0 ... ... |758,3 |Х |Х |
| ... |808,0 |40,0 |4,9 ... ... |979,3 |Х |Х |
| ... |1004,6 |59,4 |5,9 ... ... |1006,3 |Х |Х |
| ... |1103,5 |68,3 |6,2 ... жыл|Жоспар |1855,4 |Х |Х |
| ... |1998,3 |109,8 |5,4 |
| ... - ... есеп ... ... мәліметтерден жасалған |
5 - кесте - Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... ... ... ... бойынша есептелген салық және басқа да
бюджетке ... ... ... ... ... аталуы |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |ен өсім |ішінде |
| ... |тек ... ... |төленген|
| ... ... ... | | |і |
| ... ... |салық | | | |
| | ... | | | ... жыл ... ... |334971,9 |52549,7 |12926,6 |
|2003 жыл ... ... ... |77434,9 |45623,9 |
|2004 жыл ... |986038 |610108 |102021 |29607 ... жыл ... |1166755 |466240 |133869 |35679 |
| ... - ОҚО ... ... 2-Н түріндегі есебінің мәліметі |
|бойынша жасалған ... 2 – 2003 ... ... бюджетінің орындалу динамикасы
Салық заңдылықтарының дұрыс орындалуы бойынша 2003 жылы ОҚО ... ... ... ... құжаттық тексеру нәтижесі
бойынша айыппұл санкцияларын ... ... 842259,2 мың ... ... Оның ... 764824,3 мың ... салық немесе басқа да бюджетке
міндетті төлемдер, ал 77434,9 өсімдер.
Жалпы заңды және жеке тұлға-салық ... ... ... ... ... және ... да ... төлемдер көлемі 764824,3
болса, оның ішінде бюджетке төленгені 457228,1 мың теңге, яғни 59,8 пайызын
құрайды. (2002 жылы 49,7 ... ... Ал ... бойынша айтар болсақ,
тексеру нәтижесінде есептелген 77434,9 мың теңгеден өсімпұлдың 45623,9 ... ... ... 58,9%. Бұл өткен жылғы көрсеткішпен салыстырғанда
34,5%-ға ... 2002 жылы ... ... тек тексеру нәтижесінде есептелген
салық сомасы 674600,7 мың теңге болса, түсім сомасы 334971,9 мың теңге, ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысы бойынша бюджеттің орындалуы туралы айтар
болсақ, бюджеттің кіріс жағының 90 пайызын салық түсімдері орындайды. [6 ... - ... - ОҚО ... орындалу динамикасы
(млн. теңге)
|Көрсеткіштер |Жылдар |
| |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |35290,2 |45757,1 |50260,7 | ... түсімдер |27271,7|24231,3 |33172,7 |43743,8 |47999,0 | |
| ... - ... есеп ... алынған мәліметтерден жасалған |
Кестеде көріп отырғандай, 2000 жылы бюджеттің кіріс бөлігі 28767,6 млн
теңгені ... оның 27271,7 млн ... яғни 94,8 ... ... құралады. 2001 жылы 97,6 пайызын, ал 2002 жылы 94 ... Бұл ... 2000 ... ... ... 2001 жылғы салық түсімімен
салыстырғанда 2,8 ... ... ал 2002 жылы 3,6 ... ... 2003 жылы ... салыстырғанда 1,6 пайызға
өскен. Мұндағы салық түсімдерінің бюджет кірісін қаншалықты ... ... ... ... ... ... байланысты. Оңтүстік
Қазақстан облысы бойынша салық заңдарының сақталуын қарайтын болсақ,
әкімшілік құқықбұзушылық ... ... ... ... нәтижесінде
1677-сі 301979,5 мың теңгеге болса, оның ... 113167,0 мың ... Ал жеке ... арасында 1791-і 20736,1 мың теңгеге әкімшілік
құқықбұзушылық болған, оның 11534,0 мың теңгесі өндірілген. [7 - ... 3 – ... ... жалпы түсімдердің ішіндегі
тексеру нәтижесінде қосымша
есептелген салық және тағы басқа төлемдердің қатынасының
динамикасы
7-кесте - ОҚО ... ... ... ... кестесі *
|Аталуы |Әкімшілік құқық|Қосымша есептелген ... |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... саны | | |
| ... ... ... ... 2004 ... ... ... қосымша
есептелген соманың 2003 жылға қарағанда ... көп ... ... ... ... ... құқықбұзушылық анықталған салық
төлеушілер саны да өсіп ... Бұл ... жыл ... ... ... өсуі мен орта және шағын бизнесті қорғауға арналған мораторидің
аяқталуымен де байланысты. ... ... ... ... да өсіп
отыр. Оларға төмендегідей себептер бар:
1. Салықтық бақылаудағы әкімшілік ... ... ... ... ... жұмыстары жеткілікті орындалмады немесе дұрыс
ұйымдастырылмауында.
Салық комитетерінің салық түсімдерін арттыру мақсатында ірі ... ... ... ... Салық төлеушілердің салық заңнамаларын оқып-білуі, игеруі, қалыптасып
келе жатқан салық жүйесіне ... және де ... ... ... ... ... көпшілігінің салық төлеуден және салықтық
есепке тұрудан жалтарушы салық төлеушілерге ... шара ... ... ... ... мен ... төленуін бақылау мәселелерімен арнайы аппарат
– салық қызметі айналысады. Салық қызметі құрылымдық ұйымдастырылуы ... ... ... ... ... де ... ... бөлігі болып табылады. Салық
инспекторлары кейбір мәліметтерге қарағанда XVІІІ ғасырда ... ... 4 – ... ... ... саны мен
оның ішінде тексерумен
қамтылғандарының салыстырмалы динамикасы
33 б]. Қазақстан Республикасы салық комитеттері ... ... ... ... және ... міндетті төлемдерді төлеуден жалтарушы салық
төлеушілерді анықтайтын шаралар жүргізіп отырады. Бұл ... ... ... ... әрі ... ... анықтауда маңызды рөл
атқарады. Қазіргі қолданыстағы салық кодексі ... ... ... есепке алу төмендегідей тәртіппен жүреді:
1. Бюджетке түсімдерді есепке алуды салық органдары ... және ... ... да ... ... ... ... мен
айыппұлдардың есептелген және түскен сомалары бойынша салық
міндеттемелерінің орындалуын ... ... жеке ... көрсету
жолымен жүзеге асырады.
2. Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдердің түсуін
есептеу бірыңғай бюджет ... ... ... Жеке ... ... ... ... мемлекеттік орган белгілейді.
Салық және басқа бюджетке міндетті төлемдер бойынша қатынастардың
мемлекеттік қаржылық қатынастар ... ... орны ... ... ... бірінші кезекте салықтар мен бюджеттің өзара ... ... ... Бұл ... ... экономикалық әдебиеттерде екі
түрлі көзқарастар: біріншісіне сәйкес - өздігінен қаржылық ... ... ... жүретін бір түрі болып табылады, ал
екіншісіне сәйкес – ... ... ... ... қатынастың да
бір түрі болып табылады. [74, 100 ... ... ... және ... ... шектелуі,
жеке-жеке бөлінуі туралы мәселе туындайды. З.Ж.Атығаеваның айтуынша:
“салықтық құқықтар ... мен ... ... бойынша қатынастарды
реттейді, ал бюджеттік құқықтар – бюджеттік шоттарға түскен ... ... ... реттейді.” [65, 15 б].
Әрине, бұлай талдауды дұрыс деп айтуға да болмайды, өйткені бұл маңызы
жағынан бюджеттік те, ... та ... ... ... ... ақша ... салық төлеушімен мемлекет ... ... ... Бұл ... ... екі актіден тұрады:
біріншісінің жүзеге асуы салық төлеушіден ақша қаражаттарын алу кезінде, ал
екіншісі – мемлекеттік бюджетке ... ... ... ... ... ... аудару жолымен төлеу барысында, салық төлеушінің
шотындағы ... ... ... ... аудару арқылы банк ... ... алу ... ... ... ... деп, ал оның бюджеттік
шотқа есептелу сәтін бюджеттік қатынас көрінісі ретінде ... ... ... ... ... бір ақшалық қатынасты екіге бөлген
боламыз. Сондықтан да, мұнда қай қатынаста, кім ... ... ... ... ... қатынастарды кірістік және шығыстық деп екіге бөлер
болсақ, салықтық қатынастар бюджеттің кірістік ... ... ... қатынастарды тек салықтық қатынастар ғана емес, басқа да бюджеттің
табыс көздері құрайды.
Салық және ... ... ... ... құқық бұзушылықтың
өсуіне қарамастан, салық төлеушілердің есептерін тексеру көлемі төмендеуде.
Салық заңына сәйкес жеке кәсіпкерлер өз таңдауларымен ... ... ... ... ... ... ... бекітілген тәртіпте бюджетке
төлейтін төлемдерімен есептесе алады. Арнайы салық режимдері салық ... ... ... ... бизнес субъектісі;
2. шаруашылық (фермерлік) қожалығы;
3. ауыл шаруашылық өнімдерін өндіруші – заңды тұлғалар;
4. кәсіпкерліктің жеке бір ... ... ... ... ... ... режим бойынша жұмыс
істейді. Заңды тұлғалар жалпы бекітілген тәртіп негізінде ... ... ... ... салығы бойынша, күнтізбелік жыл бойына аванстық
төлемдер төлеп отырады. Ал жыл біткеннен кейін ... ... ... ... ... ... ... төленеді. Аванстық сомадан
декларация бойынша берілген ... ... ... ... хаттама
толтырылып, 2003 жылға дейін асқан табыс салығы салынатын соманың ... 2003 ... ... ... аванстық төлем мен фактілік
айырмасына 70 пайыз көлемінде айыппұл ... ... ОҚО ... ... ... ... жылдары, қайта есептесуден 18 %, 20 %
төленген.
Бұл ... ... жыл ... ... ... ... отырғандығын байқауда болады. Оның салдары салық төлеушілердің
өздері тапсырған декларациясын тексерген ... ... ... ... Акционерлік қоғамын тексеру барысында салық
төлеушінің өзі берген мәліметтері ... ... ... бойынша 20495995 теңге құрайды. Оның ішінде:
- ... ... ... ... ... есептеген
айыппұлдар, өсімпұлдарды қоса есептегенде түскен табыс көлемі 18349128
теңге;
- ... ... беру ... ... ... ... 209638 ... дұрыс курстық айырмадан түскен табыс көлемі 1900229 теңге;
- басқа да табыстар ... 37000 ... ... ... 20285564 ... құрайды. Оның ішінде
төмендегідей шығындар болған:
- тауарларды, жұмыстарды, қызметтерді өткізуге ... ... ... ... 1420296 ... негізгі құралдар бойынша аммортизациялық есептеулер көлемі 667021
теңге;
- ... рет ... еніп ... ... ... бойынша
аммортизациялық есептеулер көлемі 9359 теңге;
- барлық фиксирленген активтерді ... ... ... ... көлемі 4972 теңге;
- жөндеу жұмыстарына ... ... 715850 ... салынатын табыс көлемі шегерімдерді қоса есептегенде 210431 ... ... ... ... салынатын копоративті табыс салығы бабы
бойынша 30% мөлшерімен 63129 теңге салық есептелген.
Салықтық тексеру мәліметі бойынша:
ЖЖТ ... ... ... 20782395 теңге құрайды. Оның ішінде:
- өнімдерді (жұмыстар, қызметтерді) өткізуден, қарыздарға есептеген
айыппұлдар, ... қоса ... ... ... ... ... мүліктерді жалға беру бойынша алынған табыс көлемі 209638 теңге;
- дұрыс курстық айырмадан түскен табыс көлемі 1900229 ... ... да ... көлемі 37000 теңге.
Жалпы шегерімдер (шығыстар) 20160634 теңгені құрайды. Оның ішінде
төмендегідей шығындар ... ... ... ... ... ... шығын 17468066
теңге;
- салықтар 1420296 теңге;
- негізгі құралдар бойынша аммортизациялық есептеулер ... ... ... рет ... еніп ... фиксирленген актив бойынша
аммортизациялық есептеулер көлемі 9359 теңге;
- ... ... ... ... ... ... құндық
балансының көлемі 4972 теңге;
- жөндеу жұмыстарына шығындар көлемі 624800 теңге.
Салық салынатын табыс көлемі шегерімдерді қоса ... ... ... Резидент заңды тұлғаларға салынатын корпоративті табыс
салығы бабы бойынша 30% ставкасымен 186528 теңге ... ... ... ... мен ... ... арасындағы
ауытқулар:
- ЖЖТ бойынша 286400 теңге құрайды;
- Шегерістер бойынша ... ... ... ... ... ... бойынша айырмашылық 411330 теңге құрайды.
Есептелген салық сомасы бойынша айырмашылық 123399 ... ... ... ... ... 134332 теңге салық есептелді:
- есептелген салық сомасы 123399 теңге;
- есептелген айыппұл ... ... ... ... Кодексіне
сай 10702 теңге (101995 теңге артық ақшасын ескергенде) ;
- есептелген өсімпұл сомасы 231 теңге.
ЖЖТ бойынша айырмашылықтың болу себептері дұрыс ... және ... ... ... ... ... болып табылады.
Шегерімге құнды анықтауда шығын екі рет ... ... ... - ... салықтардың негізгі түрлері бойынша ... ... ... ... ... ... | |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... ж. | ... ж. | ... ж. | ... ж. | |
| ... ... ... Республикасында салықтық бақылау жоғарыдағы
аталған заңдық тұрғыдан жетілмеушілікке ... ... ... ... Бұл фактор салықтық бақылауды ... ... ... өзгеруіне әсер етуде. Салық төлеуден жаппай
жалтару және ... ... өсуі ... ... кезде салық
органдарына бірінші кезектегі мәселесі бюджеттік жүйеге түсетін түсімдердің
толық және өз уақытында ... ... ... ... кешенін жүргізу
болып тұр. [8 - кесте]
Бюджеттің табыс бөлігінің жағдайының қанағаттанарлықсыз болуы салық
органы алдында қарыздармен жұмыс ... ... ... етіп ... Бюджетке
түсетін түсімдердің дер кезінде түспеуінен жинақталып қалатын ... ... зиян ... түсінікті. Өйткені, бюджет табысы
жоспарының орындалмауы салдарынан бюджеттік бағдарламалардың ... ... ... белгілі. Ең қарапайым мысалдарды атап
өтер болсақ, олар: бюджеттен жалақы, зейнетақы, жәрдемақы ... ... ... ... кері әсер ... Ал бұл құбылыс экономикалық
тұрғыдан халықты тұтынушы деп бағаласақ, сұраныстың ... ... ... органы бұл мақсатта басқа да мемлекеттік қаржы, атқару
органдарымен бірігіп жұмыс жүргізуде. Қарыздарды жою мақсатындағы қолданған
шаралар нәтижесінде бюджетке түсетін ... мен ... ... ... ... 24,72 ... ... [9 - кесте]
9 - кесте - Қарыздарды іздестіру бойынша шаралар кешені
|Аталуы ... ... |
| ... |
| ... | ... ... |24,72 |100 ... ішінде келісіммен кәсіпорындардың есеп |11,3 |45,7 ... ... | | ... хат ... (уведомление) салық |9,27 |37,5 ... өз ... ... | | ... ... ... ... тоқтату|3,09 |12,5 |
|Мүлкін пайдалануға шек қою |1,06 |4,3 |
| ... - ... ... ... ... |
|негізінде жасалған ... ... ... және ... ... ... ... өз
уақытында түсіруді ұйымдастыру ... ... банк ... ... ... ... Салық органдарының
салық түсімдерін бақылауды қатаңдатуы бойынша ... ... ... ... ... ... ... берді. [10-кесте]
Жеке кәсіпкер үшін салықтық бақылау ең қиын ... түрі ... ... бір ... - жеке кәсіпкердің таза пайдасының сомасымен
байланысты болса, екінші жағынан – ... ... ... ... ... етеді. Жеке кәсіпкерлер өзінің іскерлік қарым-
қатынастарын тек өз бизнесіндегі серіктерімен (партнер) ғана емес бақылаушы
органдарымен де жасауы керек дейді,- Лобков А.Х. [75, 35 ... - ОҚО ... ... ... ... жеке ... салынатын
табыс салығының түсу динамикасы
[мың теңгемен]
|Кезең |2002 жыл |2003 жыл |2004 жыл |2005 жыл |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... саны |18122 |14781 |15832 |18506 ... ... ... ... |18122 |18300 |18500 |18900 ... кәсіпкерлер саны | | | | ... жеке ... |6,8 |8,7 |9,3 |9,8 ... ... ... | | | | ... | | | | ... ... ... түсім |62928,3 |81993,8 |87903,6 |906,79 ... ... ... ... ... ... ... |185220 |
|сомасы | | | | ...... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 ... ... ... ... |123109,3 |159700,0 |168900,0 |166690 ... ... ... ... |-36300,0 |-3100 |-18522 ... ... ... | | | | ... жарты жылдыққа |1,95 |1,95 |1,92 |1,83 ... ... | | | | ... ... | | | | |
| ... - ОҚО СК ... тапсырған есептіліктер мен |
|төленген ... ... ... ... ... ... салық берешегі бар болған жағдайда оны жұмысын
тоқтатқан салық ... ... ... емес ... өте қиын.
Төлемеушіліктің қиын кезеңінде берешектерді өндірудің тиімді бір ... ... ... ... ... яғни ... ... бір сәт заңдастырылғаны ... ... еді. ... жағдайдың өзінде бұл жұмыс қиын, әрі ... ... ... ... ... келмейді, олардың арасында тағы да
салық органы қызметкерлері жүгіруіне тура келеді.
Кәсіпкерлікпен ... жеке ... ... ... ... жасайтын болсақ, 2001-2005 жылдар арасында жеке
кәсіпкерлер саны ... ... ал ... ... саны сол ... отыр. Сонымен бірге, жаңа салық төлеушілер пайда болуымен қатар,
бұрынғы салық төлеуші құрамы ... ... ... ... ... ... ... Бірақ сол салық төлеушілердің шындығында да ... ... ... ... да оңай емес.
11 - кесте - Кәсіпкерлікпен ... жеке ... ... ... ... кәсіпкерлік|Оның ішінде |Оның ішінде осы |
| |пен ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... | | ... жыл |61196 |45837 |5120 ... жыл |72173 |49166 |8334 ... жыл |97429 |55868 |17074 ... жыл |92118 |81860 |11015 ... жыл |99939 |67043 |7821 |
| ... - ... есебі бойынша жасалған ... ... ... көзінде ұсталмаған, табыс салығының ... ... ... ... ... ... жыл ... сайын,
кәсіпкерлер саны өсуімен қатар түскен салық көлемі де өсіп ... ... ... ... ... ... арттыруға бағытталған
жұмыстарының нәтижесі жыл өткен сайын салық түсімінің өсіп ... ... ... ... ... ... саны ... органының
қызметін көрсетеді деп айтсақ та болады. Салық төлемдерінің ... ... ... бірі ... ... ... көбейту. Сол
мақсатта ОҚО салық комитеттері жан-жақты шаралар қолданады. Ол ... ... ... тағы басқа мемлекеттік уәкілетті
органдармен ... ... ... ... ... ... ... тіркеуден өткен жер иелері туралы мәліметтер алынып, олар салық
комитеттеріне ... ... ... ... ... ... байқайтынымыз статистика басқармасының мәліметі бойынша
9573 шаруа қожалықтарының салық органдарына тіркеуге тұрмағандығы, ... ... ... жүргендігін көруге болады. Бұл
мәліметтен салық ... ... ... ... ... ... ... қажет екендігін көрсетеді.
Сонымен бірге салық төлеушілердің алдында салық заңдылықтарын орындамай
қашқаннан, ... ... өз ... ... ... ... ... таңдау тұруы керек.
12 - кесте - Оңтүстік Қазақстан облысында салық комитеті мен ... ... ... ... ... ... қожалықтары
санының салыстырмалы кестесі
|Аудандық, қалалық|Салық |Облыстық ... ... ... ... ... ... ... бойынша|басқармасының | |
| ... ... ... ... | |
| ... | | |
|1 |2 |3 |4 ... |1287 |1102 |185 ... |3700 |4094 |-394 ... |1840 |2400 |-560 ... |2068 |2931 |-863 ... |15920 |19105 |-3185 ... |5198 |5235 |-37 ... |5832 |7634 |-1802 ... |443 |610 |-167 ... |2235 |2545 |-310 ... |3138 |3394 |-256 ...... | | | ... | | | |
|1 |2 |3 |4 ... |4498 |4374 |124 ... қаласы |748 |181 |567 ... ... |183 |7045 |-6862 ... |5033 |1031 |4002 ... |28 |43 |-15 ... |52151 |61724 |-9573 |
| ... – ОҚО СК және ОҚО статистика басқармаларынан алынған |
|мәліметтерден жасалған ... жер ... мен ... комитеті мәліметтерін салыстыру
барысында 2156 шаруа қожалығы немесе 27,9 мың гектар жер ... ... жоқ ... көреміз. Бұл дегеніміз бюджетке төленуге тиіс қыруар
салықтар мен ... ... ... ... ... ... жер салығының өзінен жоғарыдағы жер көлемі бойынша жуық ... мың ... ... ... ... ... қожалықтары құрамында еңбек ететін адамдар санына
байланысты әлеуметтік және жеке тұлғалардан алынатын табыс салықтарын және
қоршаған ортаны ... ... ... төлеуі керек. Сонда мұндай
салықтық міндеттемеден жалтарудың алдын алуға жедел кіріспесе бюджетке
төленетін төлемдердің ... және дер ... ... ... үшін ... ... ... тарапынан дер кезінде шұғыл
шаралар қолданылуы қажет. Шаруа қожалықтарының төлейтін салықтары ... ... аса ... ... облыс көлемінде олардың көп
болуы есебінен бюджетке түсетін түсімдердің ішінде айтарлықтай үлес салмағы
бар екендігі жасаған талдаулардан көру қиын ... ... ... ... ... көпшілігін осы шаруа қожалықтары құрайды.
Сол сияқты кәсіпкерліктің кейбір ... ... ... ... ... өткізіп жеңімпазын анықтаушы
мекемелерден, шикізат өнімдерін қабылдап, ... ... ... ... ... ... салық комитеттеріндегі мәліметтермен
салыстырылып, салықтық тіркеуге тұрудан жалтарып жүрген тұлғаларды анықтап,
тиісті шараларды қолданады.
Ондай шаралардың алғашқысы әрине ... ... ... ... ... ... нөмірін (СТТН) алу болып табылады. Содан кейін салық
төлеуші өз қызметін бастаған күннен бастап осы уақытқа ... ... ... ... ... тиіс және де сол ... негізінде
есептелген салық сомалары мен өсімпұлдарды, айыппұлдарды төлеуі тиіс.
13-кесте - ОҚО ... ... ... саны мен жер ... ... ... жер ... ... (+;-) ... ... ... | |
| ... |комитеттерінің | |
| | ... ... | |
| ... |Жер ... |Жер ... |Жер |
| ... ... |қожалық |көлемі |қожалық |көлемі |
| ... ... ... ... |380 |48,1 |476 |142,4 |96 |94,3 ... |2147 |46,5 |1962 |49,2 |-185 |2,7 ... |1249 |54,2 |860 |43,1 |-389 |-11,1 ... |2266 |56,6 |1563 |47,6 |-703 |-9 ... |14371 |113,9 |12946 |96,7 |-1425 |-17,2 ... |3515 |19,4 |3347 |13,4 |-168 |-6 ... |4260 |26,8 |3808 |18,1 |-452 |-8,7 ... |315 |125,4 |305 |100,4 |-10 |-25 ... |1681 |20 |1685 |15,7 |4 |-4,3 ... |1264 |22,9 |1378 |17,8 |114 |-5,1 ... |3552 |52,4 |4127 |45,2 |575 |-7,2 ... ... |641 |22,7 |610 |36,1 |-31 |13,4 ... ... |151 |2,9 |151 |2,9 |0 |0 ... |1860 |116 |2277 |71,4 |417 |-44,6 ... | | | | | | ... ... |0,9 |22 |0,8 |1 |-0,1 ... |37673 |728,7 |35517 |700,8 |-2156 |-27,9 |
| ... – ОҚО СК мен ОҚО жер ... ... |
|жасалған ... ... ... ауданы мен Қазығұрт аудандарында ғана
салықтық ... ... ... болмаса, бүкіл облыс бойынша
жинақтағанда салық төлеушілердің ... саны ... ... салығын төлеушілер санының және олардың ішінде құжаттық ... да ... ... ... 2002 жылы ... ... тұлғалар саны
15452 болса, 2003 жылы 19333-ке ... ал оның ... ... ... ... саны 2002 жылы 9151 ... 2003 жылы 7265 болып
отыр. Құжаттық тексеру 2002 жылы 1828 заңды тұлғаға жасалған ... ... ... ... ... ... ... нәтиже 2002 жылы 727
мекемелерде заңбұзушылық болса, 2003 жылы 223-ке ... яғни 504 ... заң ... ... - ... - ... жылдардағы ОҚО салық комитеттеріндегі салық төлеуші
заңды тұлғаларды КТС бойынша тексерудің динамикасы
|Салық комитеттері |Корпоративтік |Құжаттық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |2002ж |2003ж |2002ж |2003ж |2002ж |2003ж ... ауд. |237 |224 |30 |12 |19 |6 ... ауд. |439 |460 |45 |57 |22 |13 ... ауд. |171 |218 |66 |14 |3 |4 ... ауд. |124 |153 |29 |46 |12 |28 ... ауд. |378 |335 |135 |51 |18 |16 ... ауд. |952 |629 |190 |83 |67 |30 ... ... |688 |712 |146 |96 |73 |37 ... ауд. |517 |618 |148 |95 |54 |48 ... ауд. |92 |58 |8 |10 |2 |- ... ауд. |322 |373 |94 |22 |24 |14 ... ауд. |57 |83 |51 |9 |7 |3 ... ... |262 |266 |80 |38 |12 |5 ... қаласы |196 |207 |99 |91 |47 |58 ... ... |303 |224 |87 |56 |51 |20 ... ... |4401 |2704 |613 |505 |313 |221 ... ... СК |12 |1 |7 |1 |3 |1 ... |9151 |7265 |1828 |1186 |727 |504 |
| ... - ОҚО СК 2-Н ... ... жасалған ... ... ... заңды тұлағалар саны 642 мекемеге
кемігенімен, есептелген салық сомасын ... ... ... ... ... ... ал оның ... өндірілген салық сомасы 30978,6 мың
теңгеге өскен, яғни ... ... ... ... тұлға саны 0,65
есеге кемігеніне қарамай, есептелген салық сомасы 1,55 есе, ал оның ... 1,67 есе ... ... ... саны ... ... отырғандай жыл сайын артып
отыруда, ал бірақ олардың ... ... ... ... ... ... ... мемлекетке орасан зиян келтіріп отыр.
Ондай мекемелерге салық ... ... ... рет ... хат ... ... шықпаса құқық қорғау органдарына олар
туралы мәліметтер шаралар қолдану мақсатында беріледі.
15 – ... - ... ... ... ... және өндірілген
2002-2004 жылғы салыстырмалы салық сомалары
[мың теңге]
|Аталуы |Тексеру нәтижесінде қосымша ... ... ... (мың |
| ... ... ... (мың |теңгемен) |
| ... | ... ... ... тұрмаған салық төлеушілерді анықтау тәжірибе
көрсеткеніндей ... ... әрі оның ... айтарлықтай жоғары емес.
Мемлекеттік салық органдарына ... ... ... ... негізгі себептері:
1. Қазақстан Республикасының салық заңнамаларында салықтық тіркеуге тұрудан
жалтарғаны үшін жауапкершілікке тарту арнайы қарастырылмаған. ... ... ... ... ... жеке кәсіпкер салықтық тіркеуден
босатылады делінген, бірақ айналысатын кәсіп түрі бір ... ... ... күннен аспауы керек. Осы жерде айта кететін жай, қазір
көптеген жеке кәсіпкерлер, әсіресе жолаушы тасымалдау ... тек ... ... ... ... ... күннен әрі жалғастыруда.
2. салықтық тіркеуге тұрғызу барысында заңды ... жеке ... ... ... ... яғни тапсырып
отырған құжаттарының растығы үшін жауапкершілік қарастырылмаған.
Осы аталған мәселелерді шешу үшін біздің ойымызша ... ... ... ... бөлімдеріне салық төлеушілер есебін және салық
салу объектілерінің есебін жетілдіруге ... ... ... ... ... дер ... ... олардың алдын алуға
бағытталған, бұрын жіберілген құқықбұзушылық фактілер мен мәліметтерді
қорыта отырып, бақылаулық шараларды ... ... ... ... ... ... ... - құжаттық тексеру және басқа да ... ... ... салық және басқа мемлекеттік ... ... ... ... сол ... ... ... төлемдердің
көлемін арттыра отырып, оның дер ... ... ... ... ... ... ... объектісі ретіндегі кейбір салалардың дамуына әсері
Салықтық бақылаудың объектісіне салықтық қатынасқа түсуші кез-
келген саладағы салық төлеушілердің ... ... ... яғни ... іс-әрекеті немесе қызмет ету, ... ... ... ... ... бақылау назарынан тыс қалмайды. “Сенің жұмыстарыңның
қаншалықты жақсы жүріп жатқандығын өзің де байқамауың ... ... ... ... ... - деп ... экономист А.Лэффер айтқанындай,
салықтық бақылау қай сала ... ... ... немесе сауда-саттық т.б. салалалардың даму ... ... өз ... ... [76, 6 б]. Осының ішінде телебайланыс саласына
тоқталатын ... ... бұл сала - ... ... бөлімшелері мен филиалдары бар тұтас ірі бір кәсіпорын;
екіншіден, бұл ... ... ... түрі өте ... ... бұл сала
қазіргі замандағы күн санап өсіп келе жатқан ақпараттық технологиялық ... ... ... ... ... ... ... бірден-бір қызмет көрсетуші кәсіпорын, яғни ... ... оның ... жоқ. ... бұл ... экономика
заңдарына қайшы, өйткені баға нарықтық сұраныс пен ұсынысқа ... ... ... Антимонополдық комитетпен келісіп бекіту жолымен
белгіленеді. Соған қарамай қазіргі заманда байланыс тікелей ... ... ... Ол ... аймақтық басқаруға қажетті, халық
шаруашылықтарындағы өндіріс процестерінің ... ... ... ... ... ... көпшілік қарапайым халықтың тұрмысына қажетті ақпараттар ағымы
жеткізіледі.
16-кесте – «Қазақтелеком» АҚ-ның ... ... ... ... есебі
[мың теңге]
|Атауы |2002ж |2003ж |2004ж ... ... ... ... ... ... |42373625 |
|Көрсетілген қызмет-дің ... құны ... ... |26843250 |
|Жалпы табыс ... ... ... ... бойынша, жалпы және әкімшілік |5948415 |5545893 |5663654 |
|шығындар | | | ... ... ... пайда |12057017 |6507651 |9866721 ... ... ... |1450734 |1487886 |1468983 ... ... бойынша табыс |114781 |659260 |456253 ... ... ... ... |53495 |356383 |258361 ... | | | ... да ... |721518 |901954 |825106 ... да шығындар |656865 |1328245 |1036564 ... да ... ... |1554357 |1611300 |1703425 ... салуға дейінгі таза пайда |10502660 |4896351 |6693624 ... ... ... |3226881 |2592697 |2365231 ... ... |7275779 |2303654 |4328393 |
| ... - ... ... ЖЖТ туралы декларациясы бойынша|
|жасалған ... енді осы ... ... ... қаржы-шаруашылық іс-
әрекеттерінің нәтижелері туралы және ақша қаражаттарының қозғалысы туралы
есептеріне тоқталсақ. Есеп-қисаптан ... ... ... ... ... ... ... байқаймыз, яғни,
таза пайда 5606309 мың теңгеге артқан да, салық көлемі небәрі 634184 мыңға
өскен. Егер ... жылы ... ... 52,9 ... ... ... ... пайызды құраған. Ал таза пайданың көлемі 31,6 пайызға өсіп отыр. Сонда
кәсіпорынның табыс осы қарқынмен өсе ... ... ... ... 30 ... ... болса, оның 5 жыл ішіндегі таза пайдасын
жоспарлау үшін ... ... ... болады.
Қазақстан Республикасы экономикасының тиімділігіне қол жеткізуде ... әрі ... ... ... өсімді қамтамасыз етуде салық
саясатының бақылау ... ... ... - Қазақтелекомның үш жылдық пайдасының өсу жоспары
[мың теңге]
|Көрсеткіштер |Жылдар |
| |2007 жыл |2008 жыл |2009 жыл ... ... ... |70825230 |86182215 ... | | | ... ... ... ... |26457940 |
|шығындар | | | ... ... ... ... |59724275 |
| ... - ... ЖЖТ ... ... ала |
|отырып автор жоспарлаған ... ... ... жағдайында Қазақстан Республикасы
ОҚО-ндағы телекоммуникация ... ... ... ... ... ... олардың құрылымдарын жақсартуға,
кәсіпорындарда ... ... ... ... мүмкіндік
тудыратын болуы қажет.
ОҚО-ндағы телекоммуникация ... ... ... ... ... ... ... және
бағыттарына нақты міндеттер мен өзгерістерді жүктеуі қажет.
Қазіргі жағдайдағы телекоммуникация салық ... ... ... ... ... ... төмендегі жағдайларды
есепке ала отырып жасалуы қажет:
- ақпараттық телекоммуникациялық кешендердегі құрылымдық ... ... ... ... ... қайта жабдықтау;
- инвестициялық саясат үшін қабылданған шешімдерді жүзеге асыру.
Сонымен ... ... ... ... ... мен ... және оның ... экономикалық, әлеуметтік, өндірістік-
техникалық жағдайлардың әсеріне көңіл аудару қажет.
Телекоммуникация сферасындағы нарықтық қатынастардың ... мен ... ... оның ... ... үшін қолайлы жағдай қалыптастыру жолымен, ... ... ... ... ... ... ... телекоммуникация сферасындағы салық саясатын жасау, бұл
ұғымның ... мен ... ... ... ... саясатының қалыптасу
қағидаларының нарық қатынастарының талабына сәйкес болуын зерттеуді қажет
етеді.
Жоғарыда қарастырылғандардан ... ... ... салық саясатына Қазақстан Республикасы мемлекеттік ... мен ... ... ... ... мен оған қол ... ... жасайтын ғылыми-зерттеу және қоғамдық ұйымдардың іс-
әрекеттерінің жиынтығы деп анықтама беруге болады. Оның ... ... ... өз ... ... ... ... таразыланған
және олардың жиынтығынан стратегиясын анықтаушы мақсаттарын түсінуге
болады. ... ... ... оның стратегиясы мен маңызды бағыттарынан
және де ... қол ... үшін ... ... ... деп ... ... саясаты қол жеткізген ... ... ... ... стратегиясының жетістіктерге жетуі көбіне төмендегі
факторларға ... ... ... мен оның салық жүйесінің ... ... да бір ... бел ... тәуекелділіктің мүмкін болған
шегінің дәрежесінің есебі;
- таңдап алынған стратегияның жүзеге асырылуы үшін байланыс ... ... ... негіздеудегі сыртқы орта факторларының талаптары ... ... ... ... ... да көңіл аудару қажет:
- инерттілігі ;
- құқықтық ... және ... ... ... ... нарықтық қатынастардың
талаптарымен ғылыми техникалық прогресті ... ... ... қойған
маңызды мақсаттарының ғылыми негізделуін қажет етеді. Осыған байланысты
салық саясатының стратегиясын ... және ... ... ... ... ... және одан әрі өсуге
қажет мұқтаждықтарын ... ... ... ретінде көрінеді. Кез-
келген экономикалық реформалардың тереңдетілуі пайда ... ... ... ... ала шешу ... ... ... барынша
көңіл бөлуін талап етеді, ал ол ... ... үшін ... ... ... сөз. ... ... қаржы тапшылығы мен адам ресурстарын есепке ... ... ... ... Ол ... әр түрлі мұқтаждықтарын,
өмірге кезең-кезеңмен біртіндеп енгізілуін және де, одан да маңыздысы алдын-
ала қарастырылмаған жағдайлар пайда болғанда оған ... ... ... келгенде мазмұны жағынан дифференцияланған болуы ... ... ... өзгерістің құны мен оның ... ... ... бөлу ... Іске ... ... ... механизмінің проблемаларын шешуде кепілдік бере алатындай болып
сынақтан өткізілуі қажет. Сонымен бірге жасалған ... мен ... ... ... себебін жан-жақты, толық түсіне
білу қажет. Кейбір өзгерістер бірден нәтиже бере алса, ... ... тек ... ұзақ ... ... соң ғана көруге болады.
Телекоммуникация саласындағы белгілі бір ... ... ... ... ... ... келіп шығатын өзара тығыз
байланыстағы маңыздырақ мақсаттарды жасауды алға қойып ... ... ... ... ... ... ... қойылуы,
оның нарықтық қатынастарға өту кезеңіндегі телекоммуникация ... ... ... ... ... ету болып табылады. Салық
саясатының алғышарттары нарықтық қатынастардың көлемін ... ... ... ... ... есебімен анықталуы қажет. Осыдан
келіп біз Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... ... ... жасадық. Онда ең басты басымдығын
бөліп көрсетуге болады, ал ... ... ... ... ... ... ... басты
басымдығы төмендегідей:
- ОҚО телекоммуникация саласының жоғарғы технологиялық деңгейге дамуына
салықтардың ... ... ... 5 ... ҚР телекоммуникация
және оған салық салудың дамуының болашаққа ... ... ... ... ... Салық саясатының алға
қойған мақсаттары төмендегі жолдармен қамтамасыз етілуі керек:
- салық мөлшеріне дифференцияланған жолымен;
- аймақтық, салалық ерекшеліктерін есепке алу ... ... ... ... алып тастау жолымен.
Салық саясатының алға қойған стратегиялық бағыттарын жүзеге
асыруды күшейту, ... бұл ... ... ... ... ... ... біліктілігіне ... ... ... біз анықтадық және олар
бекітілген бағдарламаларға ... сай ... ... ... ... жүзеге
асыру кезеңдерінің қолайлығын нақтылауда тұр. Фискальды салық қызметінен
ынталандырушы салық саясатына өту, тек ... ... ... ғана ... ... ... келесі бағыттардың қажет екендігін
анықтап ... ... ... ... қамтамасыз ету және шаруашылық
субъектілерінің ... ... ... ... ... салу
базасын;
- жұмыс жасап жатқан микрофирмалар, шағын және орта ... ... және ... ... жаңа ... ... нысандарын (БК, Франчайзинг) құру
негізінде жеке меншікке жекешелендіру процесін жеделдету.
|ОҚО-дағы телекоммуникация саласының жоғары |
|технологиялық ... ... ... ... ... күшейту. ... ... ... ... | |ІІІ. | |ІV. ... құрылымдар | |Шет ел инвестицияларын| |Экономикалық ... ... | ... тарту және | ... ... ... ... | |пайдалану | ... ... ... | | | ... |
| | | | ... ... | |VІ. | |VІІ. ... меншікке жекешелендіру | |Шағын, | ... ... | ... | |н |
| | ... ... | ... | |ындар |
| | ... | |мен ... | ... | |елдік |
| | ... | ... | | | ... | | | |ы |
| | | | ... | | | ... | | | |ту ... ... ... ... |130,5 |171,7 |228,6 |292,8 ... ... ... | | | | ... (мың ... | | | | ... ... қосымша |5572,0 |4905,4 |6329,2 |9215,1 |
|есептелген төлемнің салық | | | | ... бір | | | | ... ... | | | | |
| ... - ... есеп ... жасалған |
18-кестеде көріп ... ... ... ... жұмсаған
қаражаты ақталды деп есептеуге болады. Салық органы ... өз ... ... ... ... қарапайымдатпады, оның
шығыны азаймайтындығын біледі. ҚР салық ... ... ... ... ... органы тек салық заңдарының орындалуын ғана емес, сонымен
бірге міндетті зейнетақы жарналарын жинақтаушы зейнетақы қорларына және ... ... ... ... ... ... және өз
уақытында аударуын да бақылайды. Салық кодексінің 517-бабының 2-тармағының
11 бөліміне сай ... ... ... уәкілетті органдарды да бақылайды.
Заңдарды қабылдау барысында Үкімет органдары ... ... ... кей ... ... ... түсіру әкімшілігі бойынша ... ... ... ... жатты.
Бүгінгі таңда салық органдарының алғашқы ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін
арттыруға күш салады. Дамыған елдердегі салық жүйелерінің бақылау
қызметінің ... ... ... ... мен ... әлеуметтік-экономикалық шекарасының құрылу процесіне мемлекеттің
араласуының қажеттілігі сияқты факторлармен анықталады. Дамыған елдерде
әрқашан ... ... ... ... жолдарын, сол арқылы
салықтан түскен табыстың тұтынылуын азайтып, оның ... ... ... ... ... ... ... Әдетте экономикалық
әдебиеттерде салық және басқа да бюджетке міндетті төлемдерді республикалық
және ... ... әр ... жіктемелерге бөлеміз. [85-86]. Бірақ
республикалық болсын, жергілікті болсын салық түсімдерін жалпы ... ... ... ... ... Әрине, республикалық және
жергілікті бюджеттің орындалуының салық ... ... ... ... ... жүргізіледі. [87]. Нақтырақ айтқанда, салық және ... ... ... ... ... өндірілуін бақылауды салық төлеушінің
орналасқан немесе іс-әрекет жасау жері ... тек ... ... ... ... [88, 241 б], [89, 68 б]. Республикалық ... ... ... ... толық көлемде қамтамасыз ету үшін,
барлық деңгейдегі салық органдарында салықтық бақылауды ... аса ... рөл ... негізінде жаңа заман талабына сай көптеген ... ... ... ... ... іске ... ... аса көңіл бөлініп жатыр. Компьютерлік бағдарламаларға көшу ... ... ... функцияларын өзгертуде. Қазір
бұрынғы ұғымдарды қамтитын жаңа ... ... ... ... ... ... істеу”-дің орнына қазір “салық есептіліктерін қабылдау
және өңдеу” функциясы ... ... ... ... ... ішкі ... ... асыруда көптеген мүмкіндіктер беретін компьютерлік бағдарламалардың
қолданысқа енуіне тікелей байланысты. Атап ... ... ... ... ... ... налоговая информационная система),
салық есептілігін қабылдау және өңдеуге арналған СЕЭН–салық есептілігінің
электрондық ... ... ... ҚҚС ... бойынша салық
есептілігінің нысандарын шот-фактуралар ... ... ... көзінен кірістер алу жүйесі, СТ және СО-салық төлеушілердің және
салық салынатын ... ... ... ... ... бақылау мен салық аудитінің жүйесі бағдарламалары бүгінгі таңда
жұмыс істеуде. ... ... ... ... өткеніміздей салық
комитеті қызметіндегі функциялардың ... ... ... ... ... ... ... басқармалардың әрбір аудандық немесе қалалық салық комитеттерінде
тікелей жұмыс істейтін ... бар. ... ... ... өзгерісіне сай тек салық төлеуші жеке және ... ... ... бөлімдерін қосқанда, бірігіп салық есептіліктерін қабылдау
және өңдеу бөлімі деп аталады.
Біздің көзқарасымызша, салықтық ... ... ... үшін ... ... ... жеке тұлғалардың салық есептіліктерін
қабылдау және өңдеу бөлімдері жеке-жеке ... ... ... ... ... ... сол екі ... жеке сектор ретінде болуы керек. Ал
есеп және ... ... ... ... қызметкерлерінің санын
барынша азайтып, басым ... ... және жеке ... есептіліктерін
қабылдау және өңдеу ... ... ... ... ... көмегімен есептілік салық сомасы бет ... ... де, бет есеп ... де, ... ... де ... ... Сонда есеп және ақпарат бөлімінде тек төлем квитанцияларын отырғызу
функциясы ғана қалып отыр. Сондықтан да, бұл ... де ... және ... ... ... және өңдеу бөліміне қосып сектор етіп
қойса да болады.
Автор ұсынған сызбадағы ... ... ... ... және ақпараттандыру бөлімі және жеке тұлғалардың есептіліктерін
қабылдау, өңдеу және ақпараттандыру бөліміне ... күш ... ... бөлімдерді біріктіріп, сектор етіп қойғандағы мақсат, өзара
байланысын нығайту арқылы ... ... әрі ... ... ... ... барысындағы процестерді жеңілдету. Бұрынғы жүйе
бойынша ... ... ... бағдарламаларға көшуі құжаттық
тексеру жүргізуде маңызды рөл атқаруда. ОҚО бірнеше аудандары мен ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы дәрежеге қол жеткізуге мүмкіндік беретінін ... ... мен ... ... ... ... ... жұмыс істеуде тексерілген мекеменің СТТН енгізу арқылы, басқа өз
міндеттемелерін ... үшін ... ... ... тиіс ... ... ... тізбелік жүйеде салық төлеуші өз міндеттемелерін бір
бөлімнен ... ... ... ... Оның үстіне бөлімдер ... ... ... ... ... жұмысын да жеңілдетуге
мүмкіндік берер еді және сыртқы бақылаушы, реттеуші мемлекеттік органдармен
де ... ... ... ... ... жемқорлыққа қарсы күрес
Агенттігімен (әрі қарай «Агенттік») өзара байланыс күшті болуы ... ... ... ... ... ... салық комитетінде
топталатын болса, заң бойынша Агенттіктің құзыры аясы кең. Бұл орайда,
сыбайлас жемқорлыққа ... ... ... Агенттіктің жұмысындағы ең басты
бағыт – осы салықтық ... ... ... ... ... ... бюджеттің кіріс жағын толтыру мүмкіндігін тағы бір сатыға
жоғарылатар еді. Нақтылай айтар болсақ, бюджетке ... ... ... төлеушілердің берешек қарыздарын ескере отырып жасалады. Сонда салық
төлеушілердің ... ... ... бойы берешек қарызын өтемей жүрген
мекемелер бар да, оларға тиісті берешек ... ... ... ... ... ... орын алады. Біздің ойымызша, сол өндірілуі мүмкін емес
болған ... бар ... ... мен ... ... ... мәлімет
Агенттікке беріліп, жоспардың сол үлес салмағын нақты Агенттікке заңмен
бекіту керек. Бұл ... ... ... ... ... ... ... оң қадам болар еді.
Салық қызметінің компьютерлік бағдарламаларға көшуі құжаттық тексеру
жүргізуде маңызды рөл ... ОҚО ... ... мен қалалық салық
комитеттеріне ... ... ... ... ... жоғарғы дәрежеге қол жеткізуге мүмкіндік беретінін байқадық.
ҚР ИАСЖ-дағы тағы бір жетістік – ЭБСА – ... ... мен ... ... ... ... ... жұмыс істеуде. Бұл бағдарлама
функциясы арқылы тексерілген мекеменің СТН және ... да ... ... соң ... ... ... ... ИСАЖ-нің орталық серверіне жіберіледі. ЭБСА жүйесінің негізгі
қызметі салықтық тексеруді жүргізуге ... ... ... [56, 19 б]. Бұл ... ... ... ... нұсқау қалыптастыру үшін ақпарат енгізілген сәттен ... ... ... ... жеке іс ... содан кейін барып тексеру
нұсқамасы шығады.
Ұлыбритания, Дания, Норвегия және басқа ... ... ... тәжірибесінде алдын-ала талдау жасаудың, алдын-ала
тексеруді жоспарлаудың құжаттық тексерудің басталу ... ... ... Сонымен қатар, салық төлеушілерді барлық салықтар, алымдар
мен ... емес ... ... ... ... ... әдісін жасау қажет. Мысалы, КТС бойынша заңды ... ... КТС ... басқа салықтар мен төлемдерге қатысы болады. Сондықтан,
салықтар мен басқа да міндетті төлемдерді түгел тексерген дұрыс, сол ... ... ... ... ... ... туындайды.
Салықтық бақылауды жыл сайын әрбір салық ... ... ... салық органдарының штаттық саны мен техникалық қамтылуы
жағынан мүмкін ... Оның ... ... ... бар ... оңтайлы
пайдалануға мүмкіндік беретін, бақылау стратегиясын жасауы керек. Ол бір
жағынан ... ... ... декларацияларды қамтитын салыстырмалы
ағымдағы бақылауға, екінші жағынан, белгілі бір ... ... ... ... бақылауға бейім болуы керек. Осыған
байланысты ... ... ... ... ... ... ... тексеруді дайындауды және жоспарлауды, салық төлеуші туралы
ақпараттық база қалыптастыруды қоса, негізгі ... ... ... ... ... таңдауды, тексеру үшін мәселелер
тізімін дайындауды және т.с.с. бекітетін бірыңғай бір ... ... ... соңғы бақылаудың бір проблемасы бірнеше ... ... ... ... ... заңының талабының орындалуын тексеру
қиындығына байланысты. Мемлекеттің ... ... ... ... ... барынша салықтық құқықбұзушылықтың болуына жақын
кезеңнен бастау қажет. Бұл тек ... ... ... ... ... ... ... төлеушіге де өзі жіберген қатені ... ... ... ... енгізуге мүмкіндік береді.
Салық төлеушілерді құжаттық тексеру үшін ... ... ... комитетіне, олар туралы ішкі және сыртқы көздерден алынған
ақпараттары бар, кең ... ... ... керек. Ақпараттық өңдеу
жүйесінің тиімді жұмыс істеуін ұйымдастыру үшін, салық органдарының қолда
бар мүмкіншілігін ... ... ... ... ... ... ... барлық мәліметтер бірыңғай ақпарат жүйесінде болуы тиіс.
Бұл орайда, Біріккен Салықтық Ақпарат Жүйесін ... түсу ... ... бір ... ... тексерілетін салық төлеуші ... ... ... ала ... ... ... ағымдағы, кейінгі
бақылаулар ... ... ... ... ... ... арттыруға мүмкіндік берер еді.
Жоғарыда айтып кеткендей кейінгі бақылау ... ... ... ... ... ... ... фискалдық
функциясы барынша жақсы көрінеді. ... ... ... ... ... бақылау нысаны ретінде бөле отырып, оны барлық бақылау ... ... ... ... ... ... айта кету
керек. Сондықтан да, оның тиімділігін арттыру үшін, тексеру алдындағы
жұмысты ... ... ... ... көңіл бөлінуі керек.
Тексеруші топтың қалыптасуының маңызы да бар. Тексеруші топқа
кіретін ...... ... ... ... талдау жасаудан
алынған нәтиже негізінде қабылдау керек. Топты басқаруға тәжірибесі мол,
құзырлы қызметкерді қойған жөн. Ал ... ... ... салық комитетіндегі
бақылау объектісіне қатысты барлық ақпараттармен алдын-ала таныс болуы
керек. ... ... ... ... ... алуы керек:
бухгалтерлік есептер және ... ... мен ... салықтық
есептіліктертерін зерттеу, бірнеше ... бет ... ... ... ... ... ... кәсіпорындармен салыстырмалы
талдау, өзіндік және сыртқы көздерден алынған ақпараттарды ... ... ... ... ... ... ... топты қалыптастырумен қатар болатын тексеруді
қолдаушымен ... ету ... ... объектісі болып табылатын
кәсіпорын ерекшелігіне ... ... ... ... тікелей
қатыспайтын: сәйкес бөлім ... ... ... ... ... етілуі мүмкін. Бұл мамандар бір реттік кеңес беруге
немесе жүргізіліп жатқан ... ... мен ... ... топқа тұрақты түрде қызмет етіп отыруы мүмкін. Жүргізіліп жатқан
бақылау жұмысының тиімділігін ... ... ... ... қатысып отырған мамандар арасында және оған қолдау көрсетіп отырған
мамандар ... ... ... үздіксіз жүріп отыруы керек. Осылайша
құжаттық тексеру аяқталғанша ... ... қол ... ... тек ... ... ғана емес, сондай-ақ оның серіктері (сатып алушы,
жеткізуші, т.б.) туралы да толық ақпарат алуға;
- ... ... ... ... және ... ... уақыт және қаржы ресурстарын қысқартуға;
- басқа кәсіпорынға қатар жүргізіліп отырған тексеру бойынша ... ... ... ... ... ... ... қабылдау үшін, болуы мүмкін
келіспеушіліктер мен шағымдарға арналған барынша сапалы ... ... ... ... әдістемелік және заңдық шешімін
талап етіп ... ... ... бірі, коммерциялық құрылымдардағы
кәсіпорындардың бухгалтерлік ... ... ... Бұл ... ... ... ... мәселелерді таңдаудың да маңызы
бар.
Түгел тексеру әдісі кәсіпорынның бухгалтерлік есебінің ... ... ... ... салу базасын анықтауға бағытталған есебінің
болмауы кезінде қолданылады. Мұндай ... ... ... ... ... де, ... ... де және олардың бекітілген нормаларға
сәйкестігі ... да ... ... ... ... ... немесе тіптен жүргізілмеген есеп аспектілері (мысалы, ... ... ... және ... есептер) қалпына келтірілуі
мүмкін.
Үлкен айналымы бар, соған байланысты бухгалтерлік ... ... ... тексерген кезде, әрбір мәселені ішінара тексеру
қажет, бірақ салық салу базасын анықтауда құқық бұзушылыққа ... ... ... ... ... ... сол мәселе бойынша
түгел тексеру әдісімен, мұқият зерттеу ... ... ... ... ... ... ... көп уақытты қажет етеді, сондықтан да оны тек жеке ... ... ... ... бір ... ... кәсіпорынның бухгалтерлік есебін
тексеру кезінде өте көп проблемалар кездеседі. Кең құрылымдық торабы бар
(филиалдары, ... ... т.б.) ... ... ... ... жасырудың барлық ... ... ... ... ... салық комитеттері қаржы
полициясымен бірге жүргізілетін “тікелей” тексеру өте тиімді. Бұл тексеру
түрінің мәні, ... ... ... іс-әрекетіне байланысты барлық
материалдарын, сонымен бірге онымен ... ... ... ... мен ... ... мәліметтерді терең
зерттеуден жедел материал жинақталатындығында. Тек содан ... ... ... және ... кәсіпорындарда тексеру басталады. Бұл тексеру
түрі әдетте, ірі салалық кәсіпорындарға жүргізіледі. Құқық ... ... ... органдармен бірге тексерудің мүмкіндігі әрдайым бола
бермейді.
Салықтық ... ... ... ... ... қоры аз ... Мысалы, салық төлеуші – ЖШС “Алмас”
амортизацияға жатпайтын құрылыстар мен ғимараттарды өткізу кезіндегі ... ... 2,5 млн. ... ... ... жиынтық табысқа қоспай, соның
нәтижесінде салық салу базасы азайтылып отыр. ... ... ... жол жоқ. ... органы инвентаризация жасай алмайды, ал
салық төлеушіге оның қажеті жоқ. ... ... ... ... ... салық
төлеушілерді жыл сайын мүліктерін қайта ... ... ... ... ... ... төлеуші ескі бағамен мүлік
салығын төмен төлеп отыруы мүмкін.
Саудамен ... ... мен жеке ... ... аппаратының көмегінсіз бақылау іс ... ... ... ... ... сатып алу арқылы немесе саудалық
және қаржылық серіктестігін қарама-қарсы тексеру арқылы алуға болады.
Қарама-қарсы ... ... ... бір ... ... да, ... тиімділік бермейді. Бірақ бұл ... ... бар ... көз ... ... ... ... қажет. Қарама-қарсы
тексеруді жүргізу тауарлы-материалдық құндылықтар мен қаржы қаражаттарының
қозғалысын қолма-қол, ... ... ... ... бөлігі
болып табылады. ОҚО қаржылық және саудалық серіктерін қарама-қарсы тексеру
жақсы нәтиже берді. Яғни, салық ... ... ... ... бір салық төлеуші өзіне есепке алмаған тауардың болғандығын анықтап,
түсімде көрсетілмеген соманы ашты. Біздің ... ... ... ... ... ... арттыру
керек, есептелмеген тауардың сатылғанынан түскен сомасын салық ... ... ... деп ... ... ... ... конфискелеу
керек. Жергілікті әкімшіліктер сауда-саттық мекемелерін тіркеген кезде
олардың тауарларды ... ... ... ... ... ... керек.
Ал арнайы көрсетілмеген жерде сол мекеменің тауарының себепсіз тұруын, ... құны ... ... ... ... жасырылды деп есептейтін болуы
керек. Мәселені бұлай қою салық төлеушінің құқығын бұзбайды және де ... ... ... ... көз ... ... ... берілуі керек. [92]. Әрине, бұл мүмкіндік саланың тәртіпке
келтірудің бір қадамы болып табылар ... ... ... үшін ... ... бақылауды ұйымдастырудың жолына өзгерістер енгізу арқылы қол
жеткізуге болады:
Біріншіден, салықтық тексерулерді ... ... ... органы
аналитикалық жұмысына көп көңіл бөлуі керек. [93]. Салық ... ... ... ақпараттарды жинау, өңдеу және оларды
талдау салықтық құқықбұзушылықты сенімді және сенімсіз ... ... соны ... ала отырып, салық салу ... ... ... ... ... ... ... кодексінің жалпы бөлімінің 16-бабында ... ... ... ... ... Кодекспен
бекітілген тәртіпте салықтық бақылау жүргізуге құқығы бар” делінген. Осы
тармақты барынша кең мағынада ... ... ... ... ... жүргізу барысында қандай құқықтарды қолдана алатындығы нақты
көрсетілуі керек.
Үшіншіден, салық төлеушінің консолидирленген ... ... ... тіркеуге тұрған салық органына бас мекеменің табысты есептеуі
дұрыс жүріп жатқандығын бақылау қиын ... ... ... ... ... мен ... бас ... есебінде толық көрсетілгендігін бақылау
қиын. Сондықтан да осы мәселені әдіснамалық жағынан қарастыру керек.
Төртіншіден, ... ... ... ... ... ... ... басқаларында ұзарту керек.
Мысалы, кешендік тексеру жылына бір рет емес, 2-5 жылда бір рет ... ... ... ... ... жыл ... тексеру көп уақыт ала
отырып, келесі бір салық төлеушінің ... ... ... ... ... Оның ... салық төлеушілерді салық органынан басқа да
бақылаушы органдар да тексеруі ... ... ... ... ... ... ... уақытын тек тексерушілермен ғана өткізуіне
тура ... ... бұл ... Адам Смит ... қағидаларды: жасырын тәртіп,
теңдік, анықтық, алымдардың арзандылығы, салық төлеушінің өзіндік жеке
шаруашылығы болуын ... ... ... ... [17, 588-589 б].
Бесіншіден, көптеген салық төлеушілер ... есеп ... ... ... алып жүруде негізінен бухгалтерлік есептің салық есебіне
бейім етіп жасайтындығын, екеуінің арасындағы ... ... ... ... қиын ... болып отырғандығын айтады. Сондықтан да салық
есебін жүргізуі оның ... үшін ... ... емес ... ... ... керек.
Алтыншыдан, салық төлеушілердің саны өсуіне, басқа ... ... ... ... ... күн ... ... Сондықтан да
ақпараттың техникалық мүмкіндіктерін ұлғайтып, салық органдары ақпараттың
техникалық жүйесімен толық ... ... ... Және ... да ... ... алмасуды автоматтандырылған жүйе ету ... ... ... ... салық төлеушіні жедел анықтауға жол ашады.
Сонымен бірге салықтық ақпаратты ... ... ... ... ... ... хаттама т.б. ) жасалуына әкеп соғады. Өңделуге
тиіс ақпараттардың көлемінің өсуі салық инспекторының жұмысының ... ... ... ... ... әсер етеді.
Бұл мақсаттарды шешу тіпті штат санын айтарлықтай көбейткен
кездің өзінде мүмкін емес, қайта ... штат саны ... ... ету ... жаңа ... әкеп ... Мұндай
ақпараттардың мәселесі қазіргі компьютерлік бірыңғай ... ... ... ... ... ИСАЖ-сі қолдануға ыңғайлы бола тұра бұл
жүйеде әр ... ... ... алуға ыңғайлы етіп, салық
қызметінің ақпараттық жүйесінің ... ... және ... жоғары”
деп бөлінетіндігін, олардың өзара қарым-қатынасын теориялық ... және ... ... ... бойынша “төменнен жоғары”
сипатындағы 2-Н нысанды есеп түрін алатын болсақ, онда салық ... ... ... ... ... қамтылады. Мысалы, Шымкент қаласы
бойынша Салық комитетінің 2-Н нысанындағы ОҚО Салық комитетіне тапсыратын
есебіне тоқталар болсақ, ... ... ... ... барлығы 24303
салық төлеуші тіркеуде бар, оның ішінде 13503-і заңды тұлға, 10800 ... 2003 жыл ... 1869 ... ... тексеруден өткізген, оның 614-
інде салықтық құқықбұзушылық анықталған. Онда:
- 576 кешендік ... ... ... ... ... 223 тақырыптық тексеру жасалып, оның 132-інде құқықбұзушылық анықталған.
- 845 қарама-қарсы тексеру жасалған, құқықбұзушылық жоқ.
- 208 хронометражды зерттеу, ... ... 17 ... ... ... ... ... туралы Кодекске сәйкес 1044 тұлға
әкімшілік жауапқа тартылып, 84081,3 мың теңгені ... оның ... ... ... 80205,2 мың ... ... 270 ... бойынша 43864,1 мың
теңге төлетілген, 250 жеке тұлғалар мен жеке ... 3876,1 ... оның 68 ... ... 1402,1 мың ... төлетілген.
Сонда қаулылар бойынша төлетілгені 56,4 пайызды құрайды. ОҚО
бойынша салық комитеті 149 тұлғаны ... 128802,7 мың ... ... ... ... есептің қамтитын ақпарат ауқымы өте кең. Және де
мұндағы мәліметтер мен компьютерлік ИСАЖ ... ... ... болып отырады, соған байланысты 2-нің ... ... ... Ол ... ... ... ... айырмашылық
бар және де олардың себептері көрсетіледі. [Қосымша А].
Кестеден ... ЭБСА ... ... ... ... бар ... анық көрініп тұр. Яғни,
компьютерлік бағдарламаларды тәжірибе жүзінде қолдануға әмбебап ... ... Бұл ... салық испекторларына айтарлықтай
жеңілдіктердің орнына, бір жұмысты екеу етуге, яғни қосымша жұмыстарға әкеп
соғады. Әрине, ол өз ... ... ... ... ... да ... тигізеді деген сөз.
Қорыта келгенде, әрбір компьютерлік бағдарламалардың ... ... ... ... ... тексеріліп, тәжірибе
жүзінде нақты зерттеулерден өткізілуі тиіс. Мұндай алғышарттарды ... ... ... ... бақылауын жеделдету барысында
автоматтандыру ... ... ... ... мүмкіндік береді.
ОҚО бойынша Салық комитетінің 2-Н нысандағы ... ... ... ... ... ... ... 205-209 баптарына сәйкес келетіндігін көреміз. Олар:
205-бап. Салық органында салық ... қою ... ... ... ... ... ... төлеушінің мониторингін
жүргізу үшін қажетті құжаттарды тапсырмау;
207-бап. Салық салу ... ... ... ... және ... салу объектілерін есепке алу
ережелерін бұзу;
209-бап. Салықтың және бюджетке төленетін басқа да ... ... ... ... осы баптардағы мәселелерді барынша салық төлеушіге
жететіндей толықтырып, ... осы ... ... ... ... жасалуы керектігін білдіреді. Әсіресе 206-бап бойынша салық
төлеушілердің қазіргі электронды түрде есеп-қисап ... ... ... ... ... бағдарлама әр тоқсан сайын
жаңартылып отырылуы тиіс. Егер ескі ... ... ... ... ... ... ... да, ал салық төлеуші реквизитін
немесе салық кезеңін ... ... ... ... ... ... бұзылған жағдайларда салық есептілігі тапсырылмаған ... де, ... ... ... ... жауапкершілікке
тартылады.[94, 5 б].
А.Герун: салықтық бақылаудың ... ... ... ... бай тәжірибесін зерттеу және олардың қажет ... ... ... сай ... және ... ... ... мүмкіндіктер береді деген сөзі бізге үлкен ой тастайды. [95, 19 ... ... шет ... ... ... бақылау барынша қарапайым
жолдармен жүргізіледі де, бірақ жауапкершілігі қатаң ... ... ... ... ... т.б. ... ... сәйкес, декларацияны дұрыс
толтырмаған, бухгалтерлік жазу ... ... ... ... ... ... ... көрсеткен салық төлеушілерге ісін сотқа беру,
бас бостандығынан айыруға дейін баратын қатаң жазалар бар. [95, 96, ... ... ... болса, салық жүйесінің тиімділігі күрт
төмендейді. Сондықтан мемлекет ... ... ... ... ... есебі; салық салу объектілерінің ... ... ... ... есте сақтайтын бақылау-кассалық аппараты; акциздік
маркалар арқылы жүзеге асыра алады. Оларды ... ... ... ... байланысты. У.Баймуратов: бәрін
заңды істейтін салық төлеушілерге салықтық тексерулер жасалынбауы мүмкін, -
дейді. [98, 236 б]. Бұл ... ... ... ... ... ... ... төлеуші салықтық тексеруден босатылмайды. Бірақ тексеру
нәтижесінде ешқандай салық заңын бұзушылық анықталмаса, яғни, ... ... және тағы да ... ... міндетті төлемдерді өз уақытында, дұрыс
есептеп, толық ... ... ол ... ... кейін қосымша есептелетін
салық сомасы мен айыппұлдар, өсімпұлдардың есептелуінен босатуға кепілдік
жасағаны деуге болады.
Мемлекеттік салық ... ... ... ... ... әділдік қағидасының сақталуы мен ел бюджетінің орындалуы
байланысты. Егер біреулер салық ... ... ... көп ... әкеп
соғуы әділдік қағидасына қайшы келеді. Ондай болуын әрине, екіншілері
қаламайды. ... ... ... ... ... ал ... ... тіпті болғысы келмейді. Қоғамда салықтық бақылау ... ... ... ... кері ... қалыптасқан. Қате де болса бұл
көзқарас, кез-келген жүйе тура және ... ... ... ... ... ... аксиоманы нықтайды.
Экономика жүйесінде салықтық бақылаудың осындай ... ... ... артып отырады. Заңшыл салық төлеушілер мен
мемлекеттің қызығушылығы тотальды бақылауға ұласады. Мұнда заңды ... ... ... ... ... бизнес сферасы ерекше көңіл
бөлуді талап етіп отыр. Салықтық бақылаудың ... өз ... ... етек алып ... ... экономиканың, сыбайлас
жемқорлықтың дамуына жағдай жасайды. [99].
3.2 Мемлекеттік салық ... ... және ... дамытудың
негізгі бағыттары
Салық кодексі қабылдануының негізінде салық әкімшілігін жүргізу
процестерін автоматтандыру ісі басталды. Нәтижесінде бұл салық ... ... ... үшін осы ... ... ... ... электронды есептілік жүйесін қалыптастыруға және салық
төлеушілерге ақпараттық сервис жасауға ... ... ... көшу бұл ... ... дамытудағы прогрессивті қадам
болды. Кез келген жаңалық, оның жаңа ... ... ... ... ... есептіліктерінің электронды нысандарға көшуі
белгілі бір қиыншылықтармен ... Ол ... ... ... ... ... салық төлеушілердің есептіліктің электронды
нысандарына көшуге әзірлік ... ... ... ... әзір,
кейбіреулердің әзірше ондай мүмкіндігі жоқ. ... жаңа ... ... ... тағы бір мәселе – жүйенің өзінің де
құрылымдық кемшіліктерінің болуы еді. ... ... ... түрде жіберіп, есептеулерді бет есептерге өз қолымен ... ... ... ... ... ... бақылау, тексеру
функцияларына көбірек көңіл бөлуге мүмкіндік беруде.
Салық есептіліктерінің электронды нысанына көшу тәртібі туралы
айтар ... ... ... ... ... салық төлеушілердің салық
есептілігін қағаз жүзінде де және электронды түрде де жасауға құқығы бар.
Ал ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... байланысты, салық есептілігінің барлығы ҚР ҚМ ... ... ... келіп түсетінін және жеткізілуге тиіс
екендігін атап өту керек, сондықтан ... ... ... ... ... ... оны қолмен енгізеді.
Қазіргі кезде ОҚО бойынша 20 мыңға жуық заңды тұлғалар мен 18
мыңнан ... жеке ... 52 ... ... ... қожалықтары жұмыс
істейді, осыған байланысты салық есептілігін қағаз жүзінде тапсыру кезінде
әр түрлі қиындықтар кездеседі. Кезекте аса көп ... ... ... енгізген кезде салық инспекторларының ... ... ... ... ... қате ... ықтималдығы салық төлеушілердің
де, салық органдарының да жұмысын едәуір ... ... ... ... нысандарының көп түрлілігі, мысалы: бір заңды ... ... 4-7 ... есептілік нысандарын, жылдық есептілікке 4-
тен астам нысан түрлерін тапсырса, оның ішіндегі тек 100 ... ... 33 ... ... жеке кәсіпкерлерде де сондай, ал бір ... 12-13 ... ... ... ... ... инспекторлары әрбір
есептілік нысанын өз регламентін ... ... ... ... ... қажет, яғни мұнда салық инспекторының уақыты шектеулі болғандықтан
жүктемеге қоса жауапкершілік те бар. Сол үшін де ... ... ... барлық салық комитеттерінде орналасқан, оны пайдалану арқылы салық
төлеушілердің салық есептілігін тез әрі сапалы жүргізуге мүмкіндік ... ... ... ... тапсырудың электрондық әдісіне көшу жөніндегі
ұйымдастырушылық рәсім барлық салық ... ... ... ... электронды түрде тапсыру үшін, бірінші кезекте, салық төлеуші
тіркелген орны ... ... ... 009.00 –нысандағы электрондық
құжаттарды айырбастау туралы өтініш беруі тиіс. Содан кейін криптографиялық
кілт алуға келісім жасасу және 009.02 – ... ... ... ... ... ... Бұдан кейін барып жұмыс орнында бағдарламалық қамтамасыз
ету орнатылады, ол салық есептілігін ҚР ҚМ ... ... ... ... ... ... тапсырудан өткен және кеңсесінде
Интернетке шығуға мүмкіндігі бар салық төлеушілерге салық есептілігін салық
органдарына бармай-ақ, өзінің жұмыс ... ... ... ... ... салық есептілігін тапсырған кезде уақыт үнемделеді және салық
нысандарын ... ... ... ... ... ... есептілігін
электрондық түрде тапсыруға көшкен салық төлеушілер есептердің дұрыс
толтырылуын ... өзі ... ... ... ... ... кейін, оларды тапсыра алады және кеңседен шықпай-ақ өздерінің
дербес шотын қарай алады.
Салық есептілігін ... ... ... ... кезде, әрине,
салық төлеушілер үшін, әсіресе шағын бизнес субъектілері үшін белгілі бір
қиыншылықтар болды, олардың ... ... ... ... ... бола бермейді. Осындай салық төлеушілерге көмек ретінде салық
комитеттерінде “Салық ... ... ... онда барлық
салық төлеушілер, олардың ... ... ... ... ... ... салық есептілігін электрондық түрде
тапсыру артықшылығына мүмкіндігі болады.
Бұл үшін салық төлеуші өзінің электрондық ... және ... ... ... салық комитетіне келіп, салық
инспекторының көмегімен терминалды пайдалана отырып, ... ... ... ... ... мен салық органдарының арасындағы өзара
қатынас жасау процесі ақпарат беру ... ... ... бағдарламалық қамтамасыз ету жұмысының сенімділігін жетілдіруге
және арттыруға, оның жұмыс істеуін кеңейтуге бағытталғанын атап өту ... ... ... ... ... бағдарламалық қамтамасыз
етудің соңғы болжамдарын ҚР ҚМ Салық комитетінің – www.taxkz.kz ... алып ... ... ... ... ету ... ... болып табылады және тегін қолданылады, сондықтан осы
бағдарламаларды ақшаға тарататын кездейсоқ адамдар мен фирмалар ... ... ... жөн деп баспасөз құралдарында салық органы тарапынан
хабарламалар болды. [100, 14 б].
Салық ... ... ... арқылы тапсыруға көшу
әрбір есепті кезең ... ... бола ... СЕЭН (салық
есептіліктерінің ... ... ... ... саны өсіп ... Бұған қоса, салық есептілігін толтыру
және жөнелту жөніндегі бағдарламалық қамтамасыз етуде кезекті жаңартулар
басталды. ... ... ... және ... ... ... ... бағдарламалық қамтамасыз етулерге ... ... екі ... ... ... ... ... бұл салық есептілігі нысанының өзгеруі (немесе бағдарламалық қамтамасыз
етуге жаңа нысандарды енгізу), екіншісі – бұл ... ... ... ... ... өзгерістер (мысалы, электронды
салық есептіліктерінің өңделгені ... ... жаңа ... ... ... ... таңдаудың жаңа интерфейсін іске асыру ... ... ... ... ... бір рет ... ... енгізілген кезде ғана өзгертіледі, тиісінше ... ... ... ... жаңаларының әзірленуіне) байланысты
бағдарламалық қамтамасыз етуге өзгерістер енгізуді ҚР ҚМ Салық комитеті тек
жылына бір рет ... ... ... ... ... ... ... тапсыру мерзімдеріне сәйкес жүргізіледі. ... ... ... ... 2002 ... 1 ... ... іске қосылған
болатын, сондықтан әр нысанның шартты нұсқасы салық есептелігі кодының
үшінші фасетінде ... ... ҚҚС ... ... 2002 ... – нұсқасы болды және 300.00.1; 2003 жылы – 300.00.2; 2004 жылы – ... ... Егер 2005 жылы ҚҚС ... ... өзгерістер
енгізілетін болса, онда нысанның нұсқасы ... ... ... ... ... ... ... электронды нысандарын бағдарламалық қамтамасыз
етуде іске асырудың жоспар-кестесі салық төлеушілерге арналған www.taxkz.kz
Web – ... ... ... ... ... ... жүйелердің
(ҚҚС АЖ, ИСИД, СЕЭН) бүкіл сайттарының “Бағдарламалық қамтамасыз ету”
бөлімдерінде орналастырылған.
Бағдарламалық ... ... 2004 ... ағымдағы
өзгерістерінің екінші блогы салық есептелігінің нысанын Салық ... ... ... хабарлама нысанының қорғаныс “жастығын” іске
асырудан тұрады. Ол жеткізу туралы ... ... ... кейбір салық
төлеушілердің теріс пиғылды істері анықталған жағдайларға байланысты қажет
болған. [101 б.].
Салық төлеуші мынаны ... ... өз ... ... ... ... бүкіл нысандарын сақтаудың немесе
жаңарту жасалған нұсқасында нақты нысанмен жұмыс жасаудың қажеті жоқ:
кейінгі ... ... ... ... мұрагері болып келеді.
Салық төлеушілер үшін www.taxkz.kz Web-порталымен барынша белсенді
жұмыс істеу өте маңызды. 2004 ... ... ... ... тіркеу
деректерін іздеу жүйесінің жаңа функциясы ... ... ... ... ... ... ... Web-сайты), сондай-ақ ҚҚС
төлеушілер ретінде есептен алынған салық төлеушілері туралы ақпарат ... ... ... ... ... ... ... салық төлеуші Web-порталдың “Подписка” бөліміндегі анонстарға
жазылу арқылы бұл ... ... ... ... ... ... ... кезеңдердегі (2002 жыл, 2003 жыл, 2004 жыл ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуді
Web-порталда сақтау режимдерін жаңарту көзделіп отыр.
Салық төлеушіге ... ... ... ... ... тасығышқа сақтау мүмкіндігімен қалыптастыру механизмін іске асыру
бөлігінде өзгерістер енгізу жоспарланып ... ... ... ... ... ... ... іске асырылады. Сондай-ақ, өңдеудің
түрлі сатыларында тұрған құжаттар ... ... ... ... ... ... (“Салық төлеушінің (салық агентінің)
электронды түрдегі салық есептілігін табыс етуі туралы ... ... ... хабарламада орталық серверден
алынған, жөнелтушінің электронды-сандық қолтаңбасымен расталған ... ... ... хабарламаға салық төлеушінің
электронды-сандық қолтаңбасы қойылуға тиіс, бұл ретте осы ... ... ... және сақтау мүмкіндігі қарастырылған.
Сәуірде бағдарламалық қамтамасыз етуге 2004 ... ... ... ... ... енгізілген: 100.00, 120.00, 130.00, 140.00,
150.00, 200.00, 220.00.
СЕЭН жіберген соң алатын хабарламалардың қолданыста төмендегідей сипаттағы
мәртебелері ... ... ... ... әлі ... білдіреді.
2. “Берілді” мәртебесі құжаттың ХКЖЖ орталық торабының ... ... ... ... ... ХКЖЖ ... ... ҚҚС АЖ, ИСИД
немесе СЕЭН қосымшаларының қолданбалы серверінің ХКЖЖ клиентінің кезегіне
қабылданғанын, бірақ оны міндетіне салық есептілігін ... ... ... тізілім қалыптастыру кіретін қолданбалы сервердің әлі өңделмегенін
білдіреді.
Салық есептілігін ҚҚС АЖ, ИСИД, ЭФНО қолданбалы серверлері ... ... ... ... содан кейін құжаттың қабылдануы мүмкін
(немесе мүмкін еместігі) туралы хабарлама қалыптасады. ... ... ... қолданбалы серверден кезек бойынша мынадай хабарламалар алады:
- “ҚР ҚМ СК өңделді”,
- “ҚР ҚМ СК қабылданды”,
- “ҚР ҚМ СК қабылданған ... “ҚР ҚМ СК ... ... мәртебесі салық есептілігінің электронды
құжатына мынадай жағдайларда тағайындалады:
- бұрын жөнелтілген есептілік серверде бар болғанда;
- ... ... ... Бұл ... ... ... нысанның кодын,
нұсқасын Файл/Исходящие/Ошибки бағанында қателік мәтінінің толық
сипаттамасын көрсете ... ... ... іt_support@mgd.kz қолдау
көрсету қызметіне хабарласуы қажет;
- келесі ... ... ... ... ... ... ... жөнелту кезектілігінің міндеттемесіне көңіл аудару қажет ... ... ... ... бойынша. Серверде бастапқы
декларация болмайынша, кезекті және қосымша декларациялар өңделе алмайды.
Салық төлеушінің жеке ... ... ИНИС ... ... ... ... құжаттың өңделу мәртебелері мынандай сипаттарда болуы
мүмкін:
- “ИНИС-ке жөнелтілген”;
- “ИНИС-ке қабылданған”- салықтардың барлық есептелген сомаларын ИНИС ... ... әр сома ... ... ... құрылымы:
бюджеттік жіктеме тобы (БЖК), төлеу мерзімі, жеке шотқа бөлу ... ... ... ... қателік болған жағдайда шығады.
Салық төлеуші мен ҚР ҚМ ... ... ... ... ... ... ... басқа адресаттың атымен
жөнелтілудің ... алу және ... ... ... ... ... ... түпнұсқасы екенін анық айқындауға мүмкіндік береді.
Бұл ретте Электронды құжаттармен алмасу туралы ... ... ... ... ... электронды қолтаңба кілт қолданылады
және Салық комитетінің барлық бағдарламалық өнімдерімен ... ... ... ҚҚС АЖ, ... СЕЭН, ХКЖЖ бағдарламалық
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... жұмысы үшін пайдаланушының компьютеріне алдын ала
ХКЖЖ бағдарламалық қамтамасыз етуі орнатылуы және ... ... ... және ... ... нұсқаулығы www.taxkz.kz Web-
порталының “Бағдарламалық қамтамасыз ету ... ... ... Ал ... ... қамтамасыз етуін орнату және
онымен жұмыс істеу ... ... мен ... ... ... ... ету (ереаммное обеспечение)”
бөлімінде орналасқан.
Салық төлеушілердің назарын ... ... ... егер ... ... ХКЖЖ ... орнатылмаған болса, онда
хабарламаны бірінші жөнелткен кезде – жергілікті ... ... ... ... ... 30-180 ... күте тұрып, хабарламаны қайта
жіберуге әрекет жасау керек.
СЕЭН-н электронды түрде ... ... ... ... енуіне байланысты күннен-күнге салық ... ... ... ... көбейіп келеді. Әсіресе салық есептіліктерін тапсыру
кезеңділіктерінде компьютерлік байланыс ... ... ... ... ... байланыстар тоқталуы, серверге
жеткізу мүмкін емес сияқты мәселелер туындап, ... ... дер ... ... ... ... ... нәтижесінде салық төлеушілер
тарапынан салық есептіліктерін тапсыру мерзімдерін ұзарту туралы өтініштер
көптеп ... ... ... ... мәселелерге байланысты ҚР ҚМ
Салық комитеті Төрағасының 2003 жылғы 25 желтоқсандағы №534 ... ... ... ... 2004 жылдың бірінші жартыжылдығында салық
есептілігін электронды түрде ... ... ... салық есептілігін
тапсыру мерзімі ұзартылды, атап айтқанда:
- қосылған құн салығы бойынша декларация ... ... ... – он бес күнтізбелік күннен аспайтын кезеңге;
- 2003 жылғы ... ... ... бойынша декларация – бір айдан
аспайтын кезеңге, яғни, 2004 жылдың 30 сәуірінен кешіктірілмей;
- салықтардың және ... ... ... ... өзге ... ... – он ... күннен аспайтын кезеңге
ұзартылады. Оларға 600.00 немесе ... ... ... ... шағын бизнес субъектілеріне арналған оңайлатылған
декларация 910.00-нысан, бірыңғай оңайлатылған декларация 940.00-нысан,
акциз бойынша декларация 400.00 ... ... және ... ... ... ... үшін ... төлеушілер салық
декларациясын тапсыру мерзімі басталғанға ... ... ... ... ... ... ... өтінішті табыс етуі қажет.
Декларацияларды тапсыру мерзімдерін ұзартудың ... ... ... ... үшін онша табысты аяқталған жоқ. Бұл олардың
көпшілігі салық органдарының ... ... ... ... ... ҚР ҚМ №534 ... ... көптеген салық төлеушілер
100.00-нысан бойынша КТС ... ... ... ... ... салық
есептілігін электронды түрде табыс етуге тілек білдірген, және де ұзарту
мерзімі аяқталғанға дейін, яғни 2004 ... 30 ... ... ... ... ... төлеушілер криптокілтті алуға арыз бере тұра, бұл
құқығын пайдалануға әрекет етпей, КТС ... ... ... да ... ... ... ... ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық кодексіне
сәйкес, есептілікті уақытында тапсырмағаны үшін ... ... ... қолданылатын болады. Бұдан басқа, салық есептілігін тапсыру мерзімін
ұзартуға өтініш берген ... ... ... қате ... ... ... ... төлемді де декларация тапсырған соң 20 күн ... ... деп, ... ... қоса ... ... ... мамырдың 15-іне тапсырған жағдайлар болды.
Осылайша, жаңа енгізілген ақпараттық технологиялық жүйесі ... ... ... анағұрлым жақсартып, дамытып жетілдіруге іргетас
болады деп есептелгенімен, ... ... ... ... бере қойған
жоқ. Мысалы; кейде қағаз ... ... ... нысандарын
компьютерлік бағдарламаларға енгізіп серверге жіберген кезде, көп жағдайда
олардың серверде ... ... ... да ... ... салық
инспекторы салықтық есептіліктерді қабылдаған соң оның ... ... ... ... ... олардың серверге жетуін
ұдайы тексеріп, бақылап отыруы қажет. ЭФНО, ИСИД, ИС НДС ... ... ... ... ... ... тексеріп, барлық
уақытта бақылап отыру қажет. Сонымен бірге, енгізілген ... ... ... салық сомалары да әрқашан өз уақытында дұрыс бет ... ... ... да ... отыр. Яғни, кейде есептелген
салық сомасы бет есепте көрсетілмей ... ... екі рет ... ... Ол ... ... ... сын-тәжірибеден
өтпеуіне, терең зерттеулер өткізілмегеніне де ... ... ... ... ... еш кедергісіз жұмыс істеуі салықтық
бақылау үшін ғана ... ... ... ... жүйесінің дамып,
жетілетіндігіне, адамзат игілігі үшін қызмет ететіндігіне мамандарда ... ... ... салықтық техникалық ақпарат жүйесінде басқа жүйеден
алынған электронды ақпараттарды қорыта алатын бағдарламалар ... ... ... ... ... ... комитеттерінен,
кеден органдарынан тағы басқа ақпарат алмасуға қажет органдардан. Егер сол
сырттан алынатын ақпараттар ... ... ... ... бір
компьютерлік бағдарламаларға тікелей түсетін, ... ... ... ... ... ... қосылатын болса, онда салық испекторларының
жұмысы айтарлықтай азаюы мүмкін еді.
Салықтық бақылауды ұйымдастыруда салық ... жеке ... ... ... да белгілі бір дәрежеде ... ... ... атап ... ... ... ... тізіміне негізгі қызметінің бірі ретінде бақылау қызметін
қоссақ қателеспейтін сияқтымыз. [34, 13 б]. ... ... ... ... Министрлігі Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... 1042 ... ... ... ... 79 пайызы
жоғары, ал 21 пайызы арнайы орта білімді. Дамыған елдерде салық қызметі
үлкен ... ... ... ... 120 мың ... ... ... адамнан, Францияда 82,4 мың адамнан, ал Ресейде 180 мың адамнан
салық қызметкерлері ведомствасын құрайды.[73, 33 б]. ... ... ... инспекторларының қызметтері ұқсас, онда ... ... ... мен ... декларациясын өздері тарқатады,
толтырылған декларацияларды ... сол ... ... ... ... басқа көздерден алынған ақпараттармен салыстырады,
егер ... ... ... ... тіптен тапсырылмаса, мәліметтер
арнайы комиссияға жіберіледі. Осылайша салықтық бақылау процессі ... ... ... ... ... №102 ... ... 45
маман төмендегі тақырыптар бойынша: СГДС, ИС НДС, ЭФНО, ИСИД, РНиОН, ИНИС-
2, ДЦО ақпараттық жүйелері, ведомствалық ... ҚР ИСАЖ бет ... НР UNUX, LІNUX, ... ... салу ... ... алуды жүргізу және іс-қағаздарды жүргізу семинар курстарын ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешуді мақсат етіп қою керек:
- жоғарыда аталғандай біліктілікті ... ... ... ... ... сайын тұрақты түрде өткізіліп отыруы
керек;
- жаңа бағдарлама енгізілмеген жағдайдың өзінде, ... 3 ... бір рет ... ... ... ... міндетті түрде өткізіп отыру керек;
- жергілікті жасалған бағдарламалар тәжірибеде пайдалануға барынша икемді
болуы және де ... ... ... ... үшін,
бағдарламаларды төменгі сатыдағы Салық комитеттерінің ... ... ... тек ... ... емес, жалпы Салық жүйесіне немесе салық
заңнамаларына өзгеріс енгізу үшін ... ең ... ... ... ... ... істеуші – салық инспекторынан алу немесе оның
көзқарасын ескеру керек;
- салық жүйесіндегі қолданыстағы ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде құрылымдық бөлімдердің жұмысын бағалау
маңызды элемент болып табылады. Оның мәні басқару ... ... ... нормативтік актілер және басқа ... ... ... ... үшін ... ... және ... жатыр.
Мемлекеттік салық қызметі жүйесіндегі басқарудың іс-әрекетін бағалау
бірінші кезекте бір-біріне байланысты ... ... ... ... ... ... талдау барысында ... ... ... алмастыруда және жұмыстарға түзету
жасау үшін жан-жақты ... ... ... ... ... ... бірге бөлім жұмыстарын жігерлендірудің ұйымдастырушылық
(кадрлық) мәселелерін шешу үшін де ... ... ... ... ... ... ... қызметтері шешетін
мәселелердің әр түрлі болуы салық органдарының іс-әрекетінің ... ... ... бермейді.
Қазіргі кезде ҚР төменгі сатыдағы салық қызметтерінің ... мен ... ... ... салық комитеттері жоғарғы
тұрған комитеттерге тапсыратын ... ... ... ... ... ... ... есептілікті жоғарғы
тұрған ведомствалық органға сапалы ... ... ... ... ... ... Сол есептіліктер тексеру барысында аумақтық салық
комитеттерінің жұмысын бағалауға мүмкіндік алады. ... 2-Н ... түрі әр ... ... және ... мерзімдерде тапсырылып
отырады. Онда төмендегі көрсеткіштерді бағалауға ... ... ... органында тіркеуде осы салық түрі ... неше ... ... оның ... ... тартылған салық төлеушілер саны;
- құжаттық тексерумен қамтылған салық төлеушілер саны;
- тексеру нәтижесінде құқық бұзушылық анықталған ... ... ... ... есептелген салық сомасының барлығы;
- оның ішінде төлетілгені;
- есептелген негізгі салық сомасы;
- оның төлетілгені;
- есептелген өсімпұл сомасы;
- оның ... ... ... ... ... ... ... қарыздар сомасы;
- азайтылған салық және басқа төлем сомасы;
- тексеру және ... ... ... бойынша шығындардың азайтылған
сомасы;
- анықтама үшін - ... ... ... ... ... ... қарыздар;
- оның ішінде өндірілгені;
- өткен жылға қосымша есептелген сомалар бойынша ... ... ... ... ... ... ... қарызы;
- оның ішінде өндіруден үмітсіздері.
Бұл көрсеткіштер әрбір салық және тағы басқа да ... ... ... ... және де ... тармаққа қосымшалар, түсіндірме
хаттар тіркеледі. Бұдан басқа төменгі деңгейдегі ... ... ... ... тізімін Қосымша Ә-ден көруімізге
болады.
Бұл есептіліктерді ... ... ... ... ... ... ... болады:
- салық салу базасының өткен салықтық кезеңмен немесе ... ... ... ... ... ... түрлерінің түсу динамикасы, олардың
салық салу базасына үлестік салмағы, салықтар мен ... ... ... ... ... ... ... ұқсас
аумақтық мәліметтерімен салыстыру жасалады;
- тексеру нәтижесінде қосымша есептелген сомаларды өткен жылдың сәйкес
сомаларымен ... Бұл ... ... үшін ... өсу қарқыны жалпы көрсеткіштермен салыстырылады;
- жалпы төлемдер бойынша түсімдердің ... ... ... қосымша
есептелген соманың үлес салмағы, немесе ... ... осы ... Оны ... ҚР ... ... деңгеймен салыстырады;
- әрбір салық қызметкеріне тексеру нәтижесі бойынша ... ... ... ... қатынасы, оның өткен жылғы көрсеткішімен
салыстыру;
- құжаттық тексеру нәтижесінде ... ... ... ... ... ... тексеруге салыстырмалы қатынасы;
- құжаттық тексеру кезінде құқық бұзушылық анықталған салық төлеушілердің
үлес салмағы өткен ... осы ... ... және ... осы ... салыстырылады;
- қаржылық санкциялардың барлық қосымша есептелген салық сомасына үлес
салмағы ... ... осы ... ... және ... осы ... салыстырылады;
- берешектер сомасы өткен жолғы мәліметтер мен Республикалық немесе
аумақтық деңгейдегі осы көрсеткішпен ... ... ... ... ... ... қаралып салық төлеушінің пайдасына шешілген
істер саны өткен ... ... ... ... ... ... орташасымен салыстырылады;
ҚР салық қызметтерінің жұмысының тиімділігін бағалау үшін жоғарыда
келтірілген ақпараттар мен ... ... ... ... ... тағы да ... салық комитеттерінің жұмысын бағалауға мүмкіндік
беретін хаттар, ... да бар. ... ... ... ... ... құқыққорғау органдарының арасындағы өзара қарым-
қатынаста бірге ... етуі ... ... ... ... ... жұмысын бақылау жағдайының
бағалық көрсеткіштеріне жеке-жеке тоқталайық.
Салық салу базасының өзгеруін негізгі салықтардың ... ... ... ... сол ... ... салу базасына
үлестік салмағы өте маңызды көрсеткіш болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... тікелей тәуелділігін көруге
арналған. ... ... ... ... қатысты көрсеткіші
салық бақылауын ұйымдастырудың жағдайының сипаттамасы болып табылады. Салық
органы ... ... ... ... жасалған жұмыстардың бүкіл
кешенін көрсетеді. Бірақ, бұл жоғарыдағы көрсеткіштер салық органдарының
тәжірибесінде қолданылмайды. Бұл тек ... салу ... ... ... әдісінің жоқтығымен байланысты емес, сонымен бірге әрбір салық
төлеуші бойынша жеке ... ... де ... бақылау процесінде шарушылық субъектілері, азаматтар ... ... ... ... ... қатынастарына байланысты
болып тұрады. Мұндай келіспеушіліктер жаңа: салық салу, азаматтық және
қылмыстық құқық, ... ... ... т.с.с. бойынша нормативтік
актілермен реттеледі, немесе салық, ... және т.б. ... ... ... ... ... төлеушілер мен мемлекет арасындағы құқықтық-
салықтық қатынастарды жетілдіру маңызды рөл ... ... ... ... ... тапсырма олардың алдына шаруашылық
субъектілерінің және азаматтардың салық салу ... ... етіп ... Оның ... ... кодексі бойынша мемлекет салық
органына салықтардың дұрыс есептелуін, толық және өз ... ... ... ... ... ... ... етіп қойды. Салық
қызметінің бағалық ... ... ... ... ... ... сомалардың алдыңғы кезеңдермен салыстырғандағы өсу қарқыны да
қарастырылған. [19-кесте].
19-кесте – Салық ... ... ... ... ... салықтардың өсу қарқыны
[мың
теңгемен]
|Аудан атаулары |2002 жыл |2003 жыл |2002 ... |
| ... ... |қатынасы% |
| ... ... | |
| ... ... | ... ... |27478,0 |65153,8 |237,2% ... ... |22183,5 |31422,6 |141,6% ... ... |19281,1 |29054,6 |150,6% ... ... ... |607407,0 |122,2% |
|Қазығұрт ауданы |4953,5 |16863,8 |340,4% ... ... ... ... ... |115,8% |
| ... – ОҚО СК 2-Н ... мәліметтерінен жасалған |
Кестедегі көрсеткіштерден байқағандай жалпы облыстық көрсеткішке
Шымкент ... ... ... ... ... де, ... Қазығұрт
аудандарымен көрсеткіштер арасы өте алшақ. Бағалық көрсеткіштерді
зерттеудің ... ... ... ... ... әр ... болған жағдайда артуы мүмкін.
Салық берешектерін өткен кезеңдегі мәліметтермен салыстыру, оның өсуі
немесе кемуі салық комитетінің қызметкерлерінің жұмыс ... ... ... ... салық комитеттері қызметкерлерінің қарқынды
жұмысы салық берешегін айтарлықтай төмендетуі мүмкін, бірақ ... ... ірі ... төлеушілердің (қаржылық жағдайының болмауы) есебінен де
төмендете алмауы мүмкін. Оған мысал ретінде 20-кестеден көруге болады.
20-кесте – Мұнай-газ секторындағы ірі ... ... ... ... теңге]
|Жыл |Бюджетке түсетін |Өндірілген мұнай |Өндірілген газ |
| ... ... ... ... ... ... ... |45506351,0 ... ... ... ... ... |
| Ескерту – 71, 21 б ... ... ... ... ... тәжірибесі, біздің
көзқарасымыз бойынша, көп көлемді көрсеткіштермен базаланып, ... ... ... ... ... ... ... есептелгені, тексерумен қамтылғаны, ... ... ... ... ... ... ... құқық
бұзушылықтардың алдын-алу профилактика жұмыстарының деңгейінің бағасына сын
жоқ, ... ... ... ... ... өте ... ... етілудің, ақпараттаудың деңгейіне көңіл
аударылмаған. Қазіргі кезде салық комитеттерінің жұмыстарының ... ... ... ... ... бар. ... ... анықтау оның сандық және сапалық жақтарын, салық төлеушілермен
өзара қарым-қатынастарын қоса ... кең ... ... ... ... салық органы жұмысының тиімділігін ... ... ... компьютерлік жүйелерге өту ... ... ... ... ... жалпылама көрсеткіш қажет. Оны
салық төлеушілердің өздері есептеген есептеулердегі, декларациялардағы
нақты салық ... мен ... ... салу ... есептелуге тиіс
сомалармен салыстыру арқылы алуға болады. Нақты есептелген және ... ... ... ...... есептелуінің толықтық коэффиценті
болып табылады. Бұл ... ... ... ... ол ... ... кешенінің ұйымдастырылуын қамтиды, салық төлеушілермен
өзара қарым-қатынастардың дәрежесін есепке алады. Коэффициенттің ... ... ... ... ... үшін ... болуы мүмкін. Бұл
көрсеткіш кәсіпорынның төлеу қабілетіне және қарыз ... ... ... ... ... Бұл ... ... ретінде өте маңызды мәселелерді: салық салу ... ... ... ... ... ... етеді.
Бағалық көрсеткіштерді екі түрге бөлуге болады: 1) ... ... ... ... ... ... ... 2) салық
органы жұмысының әрбір жеке жақтарын сандық және сапалық тұрғыдан жағдайын
көрсетуші.
Салық ... ... ... жағынан сипаттаушы бағалық
көрсеткіштер төмендегідей болуы мүмкін:
- ... ... ... ... ... ... ... қатысты
өтінішінің қанағаттандырылуы. Бұл көрсеткіш салық төлеушілермен түсіндіру
жұмысының ... ... ... ... және салық
қызметкерлерінің тексеруге дайындық дәрежесін, салық ... ... ... және т.б. ... ... ... нәтижесі бойынша экономикалық сотта қаралып салық төлеушінің
пайдасына шешілген істердің ... ... ... есептеулерде сәйкес есептік кезеңге қайта есептеу
бойынша мемлекет пайдасына шешілетін сомаларды ... ... ... ... ... төлеушілердің заң тыңдағыш екендігі мен
мемлекет арасындағы қарым-қатынастардың деңгейін сипаттауға мүмкіндік
береді;
- заңды және жеке ... ... ... ... ... үлес салмағы.
Бұл көрсеткішті талдау салық төлеушінің есептік тәртіптілігі, ... ... ... ... ... ... ... шығаруға мүмкіндік береді.
Сандық жағынан салық органы жұмысын төмендегі көрсеткіштерді қолдану
арқылы бағалауға болады:
- белгілі бір күнге төлеуге есптелген сомадағы ... үлес ... ... ... ... жеке бір бағыттарын сипаттайтын бағалық
көрсеткіштер жоғары тұрған органдарға ақпарат көзі ретінде қызмет етіп,
ведомствалық ... ... ... ... ... ... ... деңгейін бағалаудың, басқару ісінің ... ... ... тексеру болып табылады. Бұндай тексерулер
практикада ... және ... ... ... бөлінеді. Ұсынылған бағалық
көрсеткіштерді қолдана отырып, ... ... ... ... бас ... ал көрсеткіштер талдау негізінде практикада
салық комитетінің жұмысын ұйымдастыруда ... ... ... ... ... ИСАЖ – ... ... кейбір режимдердегі
кемшіліктерге төмендегідей өзгерістер мен толықтырулар енгізуге автордың
ұсыныстары: [21-кесте].
Бұл ұсыныстар іс ... ... ... салық комитеті
қызметкерлерінің салықтық бақылауын жүргізу ... тағы бір ... ... ... ... – ҚР ИСАЖ ... ... енгізу үшін ұсыныстардың
салыстырмалы кестесі
|ҚР ИСАЖ-дың |Режимнің қазіргі жұмыс істеу |Ұсынылып отырған өзгерістер ... ... | ... | | ... режимі | | |
|1 |2 |3 ...... |ҚР ... №4 ... |Біз бұл ... ... тест ... кейін, |енгізуді ұсынамыз. Яғни, ... ... ... ... ... ... ... |
|бақылау - Өз|мәртебесі қойылғаннан соң 30 |қарамастан 30 жұмыс күні ... ... ... күні ... салық |соң салық ... ... ... |төлеуші 1 теңге төлесе немесе|төленбеген жағдайда және ... ... ... ... ... тізбектеу (опись) |
|міндеттемелер|бұл хабарлама түрі ... ... ... үшін ... ... ... ... |сәйкесінше 10 жұмыс күні өткен |
|орындалуын |ие ... ал ... |соң, ... операцияларын |
|қамтамасыз |іс-жүзінде берешек төлем ... ... ... ... ... ... |толық өндірілген жоқ ... ... ... ... ... | ... тоқтату туралы |
|шаралар | ... ... және ... | ... ... ... ... |
|хабаламаны | ... ...... ... | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... шығыс операцисын |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... де қалыптастыра |
| | ... ... |Бұл ... ... |Бағдарламаға автоматтық тест |
|– Шығыс ... ... ... ... ... жаңа |
|операцияларын|мекемеде банктік шот болған |есептесу ... ... ... ... |жоқ. ... ... соң, |ҚР ИСАЖ ... жаңа |
|туралы ... ... ... ... ... нұсқау мен шығыс |
|нұсқауларды |банкте шот ашты. Егер ИСАЖ ... ... ... ... ... тест ... ... қалыптастыратын болуы |
| ... ол ... жаңа ... |керек. |
| ... ... мен ... | |
| ... ... | ...... жалғасы |
|1 |2 |3 |
| ... ... өз | |
| ... автоматты түрде | |
| ... еді. Ал | ... ... ... қолмен |Әр хабарламаны жеке-жеке ... ... ... тура ... ... салық берешегін |
|қарыздарын |Бұл режимде 5 түрлі ... ... ... ... ... Біз ... ... ... ... ... ... өндіру шаралары сәйкес|
|шараларын |шоттағы ақшаға, қолма-қол ... ... бір ... ... ... ... ... қалыптастыруды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... бойынша |
|қалыптастыру |өткізуден түскен ақшаға, |хабарламаларды салық төлеушіге |
| ... ... ... ... механизмін жетілдіру |
| ... ... ... ... Атап айтқанда |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... |хабарлама тек «тапсырылды» |
| ... ... ... ... ала ... |
| ... (6-7 күн) ... салық |Мұндағы «салық хабарламаларының|
| ... ... ... ... ... журналы» |
| ... ол ... ... ... ... |
| ... ... жеткенше кемінде|көрсетілетін, «қайтарылған |
| |6-7 күн ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... керек. |
| ... ... ... | |
| ... жіберілген хабарламаны| |
| ... бас ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... бұл хабарламалар | |
| ... ... ... | |
| ... | ... |Бұл ... ИСАЖ-да тіркелген|Сондықтан ИСАЖ-ға бұрын ... ЖЗҚ ... шот ... ғана ... ... ... ... |
|бойынша |инкассалық ... |шот ... ... ... ... ... ... Мекеме |барлық шоттарына да бірдей |
|енгізу – ЖЗҚ |хабарламаны алғаннан ... ... ... ... болатындай |
|бойынша |басқа банктен шот ашса ... ... ... ... ... ... хабарлама негізінде | ... ... ... мен ... | |
| ... тоқтату туралы | |
| ... | ...... жалғасы |
|1 |2 |3 ... ... | ... – |Бұл ... ... ... |Ал салық кодексінде бюджеттік |
|бақылау – |бар: бюджеттік мекемеге |жіктеу ... ... ... ... ... ... ... мекемелерге қойылған |
|нұсқауларды |кезде Аудандық қазынашылық |инкассалық нұсқауға спецификаны|
|басқару |бөлімі бюджеттік ... ... ... туралы |
| ... ... ... Біз ИСАЖ |
| ... талап етеді. |бағдарламасына мемлекеттік |
| | ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
|Есеп – ... ... | ... ... сомасына |
|бақылау – |нұсқау хабарламаның салық ... ... ... ... |төлеушіге тапсырылған сәтінен|күнмен қойылуы керек. ... ... ... ... ... ... ... |бұл режимде өте жиі ... ... |
| ... жай ... |«орындалды» деген мәртебесі |
| ... ... ... қажет. |
| ... ... ... | |
| |соң ... жоқ ... ... | |
| |де, ... деген | |
| ... ... ... тура | |
| ... | |
| ...... ... ... ... автор жасаған |
Сонымен бірге, жоғарыда келтірілген салықтық есептеу нысандары
түрлерін де қарапайымдандырып, салық төлеушіге ... ... және ... ... ... ... ... мүмкіндігінше жеңіл нысан
жасау керек. Бұндай жағдайда бір жағынан салық есептілігін компьютерлік
бағдарлама ... ... ... ... ... ... екінші
жағынан, сәйкесінше ол есептіліктерді бақылау жолы да жеңілдейді.
Осы жерде ЖЗҚ бойынша әдістемелік бір сұрақ туындайды. Салық комитеті
МЗЖ ... ... ... ... ... ... кезде екінші дәрежедегі
банкке де біреуін жіберуі қажет және де сол банктен мекеменің тізімдерді
бермегендігі ... ... ... ... ... Бұл ... МЗЖ
өндіруді тежейді. Өйткені салық комитеті салық ... ... ... 5 жұмыс күні ішінде қарыз өтелмесе «орындалмады» деген статусқа ие
болады да, әрі ... ... ... ... ... ... ... немесе шығыс операцияларын тоқтату туралы нұсқау шығаруына тура
келеді. Ал бұл ... ... ... ... ... ... ... жағдайда заңға қайшы келеді.
3.3 Корпоративтік құрылымдар қызметі мен салықты ... ... ... ... жетілдіру
Іс жүзінде заңды және жеке тұлғалар кейбір ... ... ... атап ... ... мен басқа қаржы-
несие ... ... ... қажетті ақша қаражаттарының
жоқ ... ... ... ... ... ... уақтылы тапсыру,
оларды төлеуден бас тарту және т.б. себептерге байланысты ... ... ... төлемдерді төлеу уақтылы орындалмайтыны белгілі.
Есептелген салықтар мен басқа міндетті төлемдердің толық ... ... ... ... ... ... ... салық органдарына түскен банктердің құжаттары ... ... ... ... банк ... ... және
т.б.) негізінде де жасалады.
Кәсіпорындардағы тексерулер, әдетте, өте ... ... және ... ... ... ұйымдастыру мен төлем тәртібі
деңгейінің жоғарылауына мүмкіндік ... ... ... ... ... ... тіркелген кәсіпорындардың елеулі санын
салық органдары қызметкерлерінің ... ... ... ... тексеруге шамасы келмейтіндіктен мұндай бақылау тегіс қамти
алмайды.
Мұндай жағдайларда, ... ... ... ... ... салық органдарында әрбір ... ... ... ... тағы ... міндетті төлемдердің түрі ... ... ... ... ... ... арқылы қол жеткізуге
болады.
Салықтық бақылау кезіндегі басқа маңызды ... ... ... ... ... реттеу болып табылады.
Мысалы, қазіргі уақытта ... ... ... ... елдік капиталдың қатысуымен жұмыс ... ... мен ... ... ... дерлік. Атап айтқанда,
егіс және астық ... ... ... ... орналасқан
«Қазақстан Петролиум» ... ... ... ... тез
арада өсіп кетеді. Мысалы, 2005 ... ... ... ... АИ-
80 бензинінің бағасы екі есеге, дизель отынына баға 1,8 ... ... Бұл ... ... ішкі нарықта мұнай өңдеуші
зауыттың ... ... беру ... ... ... жоқ ... ... пайдаланушылардың жыл сайынғы шығындары орта ... ... ... ... өнім өндірушілер залал шегеді.
Дәл осындай ... ... ... ... ... ... мәлім, монополисттік ортада басқа нақты салалармен
салыстырғанда салық ... тиер ... ... ... ... монополия бар болса (немесе экономикалық агенттер
келісіп ... ... ол ... ... онда ... ... ... салудың классикалық үлгісінен едәуір өзгешеленеді. Салық
жоқ ... ... ала ... ... ... ... бірдей
тең болатындай қосымша ... өнім ... ... ... деңгейін таңдайды. Сонымен, пайданы асыра ... ... ... шығындарын өзінің табыстарына тең етіп белгілейді.
Оңтүстік ... ... ... кәсіпорындардың бұл
категориясына өндірушілерден шикі ... ... алу ... ... жасайтын, (олар ресми түрде монополиялық кәсіпорындарға жатпаса
да ) мақта дайындайтын ... ... ... ... салынатын қосымша салықты ... ... ... ... ... ... комитетімен
келісілген бағалардың айырмасы мен ... ... ... 150 % ... салық төлету керек. Мұндай ... ... ... ... салудың сызбасын төмендегіше
көрсетуге болады. (6-сурет).
шикі мақта бағасы

LRACH=LPMCH
Рм
Н ... Qm Q шикі ... ... баға

Рм
H
MR2 D2
Qn Qm Q ... 6 - ... ... ... ... ... жерде: P- бағаның өзгеруі;
Q- өндірістің өзгеруі;
D1- икемді сұраныс кезінде;
D2 – икемсіз сұраныс кезінде;
H – салықты енгізу;
LRAC - өндірістің ұзақ ... ... ... ... ... кезіндегі реттеудің салдары;
LRMC - өндірістің шекті шығындарының деңгейінде ... ... ... салдары.
6-суретте шикі мақтаға болған ... ... ... пен
өндірістің шекті шығындарының қисығы көрсетілген. Ол өнімнің қосымша
бірлігінің ... ... ... компанияларымен
(монополистермен) алынатын қосымша табысты көрсетеді. ... ... ... мен ... ... ... үшін ... бағадан басқа
сатылатын ... ... ... ... алып ... анықталады, өйткені өнімді көбірек сату үшін оның ... ... Өнім ... ... ... ... ... шығындар мен шекті табыс қисықтарының қиылысуымен анықталатын
Q нүктесін ... ... ... ... баға ... ... қисығына дейін көтеріліп Р ... табу ... ... ... ... шығындар қисығының жоғарыға
қарай ... ... ... ... жай ... ретінде
қарауға болады. Бұл шығарудың Q1 дейін қысқаруын және баға ... – ге ... ... қозғайды.
Жоғары айтылғандармен байланысты монополиялық компонияларға
салық салу ... ... ... ... мен ... (7 ... талдау, салықты енгізумен қатар өндірістің шекті
шығындары да ... ... ... ... не ... ... не өндірісті қысқартады (бұл жағдайда мақтаны ... ... ... ... Бұл екі ... сұраныстың икемділігіне
байланысты: жоғарғы икемділік кезінде - ... ... жағы ... ... (бұл ... ... ал
төменгі икемділік кезінде-негізгі салықтық жүктеме ... ... (бұл ... ... ... ... ... жағдайларда салықты енгізумен ... ... ... ... сондай-ақ монополистер тарапынан ... ... мен ... ... ... халықтың тұрмыс жағдайына
төмендеуіне әкеп соғады. Жалғыз бір ...... ... ... ... ... ... шығындарының өсуі бюджет
табыстарының артуына мүмкіндік ... ... ... ... бірі - салық жүйесін
оңайлату ... ... ... ... ... нәтижелі емес
сипатта болатын кейбір салықтарды жою ... ... ... енгізу ... ... ... ... ... ... ... артуы |
|¤ндірістің қысқаруы ... ... ... ... байланысты |
|С±раныстың тµменгі ... ... ... ... ... ... ... |
|жағы сатушыға т‰седі ... ... ... жағы ... ... т‰седі ... ... ... тµмендеуі |
|Бюджет табысының |
|артуы ... 7 - ... ... ... кезіндегі салық салу ... ... ... ... ... жиналатын шамадан артық болатын, ал төлену
жөнінен бақылауы қиын ... ... емес ... ... тиіс.
Салық жүйесі бір қатар маңызды қайта ... ... ... ... ... салынатын салық. Жылжымайтын ... ... ... ... жер өңдеу жылжымайтын мүлік
кадастрлерінің, ... ... ... ... ... ... ... жерді бағалау мәселелері
бойынша заңгерлік ... беру ... ... ... ... Келешекте үш салықты (жерге, кәсіпорындардың және ... ... ... ... заңды тұлғалардың да, жеке
тұлғалардың да ... ... ... ... салуды енгізу
қарастырған жөн болар еді. Жылжымайтын
мүлікке ... ... ... ... ...... пен
жердің біріктіруші негізіне тиімдірек ... салу ... ... ... ... көбеюі болып отыр.
Салық саясатының ... ... ... ... ... оның сапалық көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... Экология және әлеуметтік саласы,
халықтың тұтыну ... ... ... ... мен ... ... ету проблемаларын шешу басымдылығы болуы тиіс.
Стратегиялық бағытта ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін салалар мен өндірістердің басымды ... ... ... ... жеңілдіктер үнемі назар салуды талап етеді;
ұлттық ... ... мен оны ... үшін де ... емес ... мөлшерлемелерді енгізу қажет; ... ... ... салығын есептеу мен төлеу тәртібінің
одан әрі жетілдіруі ... салу мен ... ... ... ... ... негізінде жергілікті жерлерде салық комитеті қызметкерлері
жұмысының тиімділігін ... ... ... жоғарғы дәрежеде
жүргізуге әсер етеді.
Бұл, ... ... ... ... ... салық пен
акциздер сияқтың ... ... ... ... ... аша отырып, оның есептелу және
төленумен айналысатын ... ... салу мен ... мен ... ерекше назар аудару керектігін айтуға
болады. Дәл осы жағдайлар ... ... ... сол ... ... ... мүмкіндік береді.
Әлеуметтік салықты есептеу мен ... ... ... ... тәртіп бұзулар туралы таңдай отырып салықтың осы ... ... ... ... ... ... ... сурет).
8-суреттен тек қана әлеуметтік салықтың төленуімен байланысты салықтың
бұл түрін есептеу кезінде заң бұзушылықтар салықтық ... | | |
| ... ... б±зу ... | |
| ... | |
| | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ... | ... |Орнын | ... ... ... ... | ... | |толтырулар, | | ... | ... | ... | | ... | ... | ... мен | | |
| | ... ... | | |
| | |р | ... | | |
| | | | | | | |
| 1 |2 | 3 | | | 6 | 8 | | |
| | |4 | |5 |7 | | | |
| | | | | |
| | | |
1. ... ... 8 - ... салықтың
тµлеуімен ... ... ... кемі 6 ірі және 17 ... ... бар тәртіп бұзуларды айқындау
салық ... ... ... ... және ... қатар ол
әрбір тәртіп бұзуға заңдылық негізінде құжат дайындауы тиіс.
Шығындарға салық салуды енгізудің барлық ... ... ... ... ... салынатын көлемінің жеке баспен
үйлестірудің мүмкін еместігі) табыспен аяқталмады. Сондықтан, келесі бапта
сатып алу ... ... ... ... ... ... тағы да
тұтынудың салық салынуы кең (қосымша құнға салынатын ... ... ... үлгіде – кәсіпкерлік қызметтің материалдық ... ... ... ... құрайды) және біржақты мағынада -
арнаулы тұтынушылық салықтар (акциздер үлгісінде) құрайды.
Біздің ... ... ... ... ... ... дербес элементі ретінде қаралмағандықтан әр түрлі көзқарастар
пайда болады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... салу салықтардың алуан түрлерін межелеу үшін
қызмет ететін ... ... ... енгізетін бірыңғай салықтық
жүйенің шегінде жасалады. Салық ... ... ... байланысты
емес те элементтерін межелеу үшін анық көрсеткіштер болмай отыр. Екіншіден,
кәсіпкерлік қызметке салық салу ... ... ... ... ... ... құқықтық тәртіпке сүйенетіндіктен ... ... ... ... ... ... салынатын салықты есептеу кезінде және акциздер
салығының төленуімен байланысты тәртіп бұзулар бойынша біз талдау жасай
келе салықтық ... ... ... жөнінен мынадай ұсыныстар
жасауға болады. Мысалы, мүлік салығын есептеу кезінде ... ... ... ... мөлшерін дұрыс есептемеу, салық мөлшерін жоғарылату
немесе ... ... ... ... ... ... әр ... тәртіп бұзуларға жол берілуі мүмкін. Сонымен, ... ... ... ... құқық бұзулар мына төмендегідей
болуы мүмкін (9 сурет).
Нарық жағдайында жанама салықтарды, оның ішінде ... ... ... өте маңызды рөл атқарады. Мәселен, шет елдерде жанама
салық салуды қолданудың тәжірибесі ... ... ... ... ... ... табыстардың құрылымында басым болады.
Сондықтан біздің елімізде тікелей және ... ... ... ... проблемасы бар. Демек, жалпы айтқанда жанама салықтар салу ... ... ... ... ... ... ... талдау мен дұрыс
үйлестіру қажет.
Бұл жерде олардың қозғалысының ... мен ... ... ... келуін қамтамасыз ете отырып, салықтың бақылау және
салық төлеушілер үшін де ... ... ... ... ... ... ... нұсқауларға өзгерістер енгізу қажет. Жанама
салықтарды жетілдіру негізінде басты ... ... ... ... мен бюджеттік төлем бойынша барлық ... ... ... ... ... үшін обьективті негіздің бар болуы тиіс.
| | | |
| ... ... ... құқық б±зушылықтар | |
| | | | |
| | | | | | ... | ... |М‰| ... ... |уға ... |лі| ... ... | ... | |кк| ... ... |қ±ралдарды | |е | ... ... | ... | |са| ... |
|енгізу| | | |лы| ... |
| | | | |на| ... |
| | | | |ты| ... |
| | | | |н | | |
| | | | |са| | |
| | | | |лы| | |
| | | | |қт| | |
| | | | |ы | | |
| | | | |ес| | |
| | | | |еп| | |
| | | | |те| | |
| | | | |у | | |
| | | | |ке| | |
| | | | |зі| | |
| | | | |нд| | |
| | | | |е | | |
| | | | |жо| | |
| | | | |йы| | |
| | | | |лу| | |
| | | | |қ±| | |
| | | | |қы| | |
| | | | |н | | |
| | | | |д±| | |
| | | | |ры| | |
| | | | |с | | |
| | | | |ес| | |
| | | | |еп| | |
| | | | |те| | |
| | | | |ме| | |
| | | | |у | | |
| | | | | | |
| | | | ... 9 - ... ... есептеу кезінде
тєртіп б±зулар бойынша салықтық
бақылауға ±сынылатын
объектілер
Бұл жағдайда салықтық бақылау үшін олармен сәйкес акциз төленетін
арнаулы ... білу ... ... ... - ... ... ... және бұзылуы кезінде;
б) жарияланған ассортимент мөлшерінде-ішкі өндіріс үшін сатып ... ... ... ... және ... ... ... сипаттағы
төтенше жағдай нәтижесінде болған жағдайлардан басқа);
в)өткізілген өнім бойынша акциздің сомасына кемітілген мөлшерде: 1)
есепті кезеңде бұл ... ... ... жұмсалған шикізаттың көлеміне
негізделетін ҚР-ң териториясында акциз төленген шикізаттан (шикі ... газ ... мен ... ... ... ... ... кезінде; 2)
акцизді жинау маркаларымен таңбалауға жататын ... ... ... ... ... ... басқа ).
Салықтың бақылауды ұйымдастыру ҚР-ң нормативті құжаттары мен заңдары
негізінде мөлшерленген ... ... ... ... туралы дұрыс
ақпарат алу мақсатына бағытталған. Сонымен, акциздер көлемінің ... ... ... жазу үшін де ... ... түрде
дайындалған құжаттар негізінде (шоттар, шот-факторлар, жүк тасу ... ... ... аяқталған жұмыстарды қабылдау актілер және т.б.)
акциздер сомасының жеке ... ал ... соң ... ... ... ... ... ведомостар,
машинограммалар және т.б. ... ... ... бар ... дайындау, өнім (жұмыстар, қызметтер) мен басқа ... ... ... ... тиіс. Есепті осы тұрғыдан жүргізу қажет: а)
сатып алынған акцизді тауарлар бойынша; б) ... ... ... ... ... ... кіріске алынған және
ақысы төленген де, кіріске алынбаған, ақысы төленбей ... ... ... бойынша акциздер сомаларының есебін бөліп
ұйымдастыруды енгізу қажет.
Акциздерді жинау, бюджеттің ... ... ... ... осы жұмысқа
байланысты болғандықтан мемлекет ... баса ... ... ... бірі ... ... баршаға мәлім.
10 - суретте акциздерді дұрыс есептемеу жағдайында ... ... мен ... ... ... сондай-ақ қазіргі
заңдылықпен сәйкес ... ... акті ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдар акциздік ... ... ... ... жұмыс істеп келеді. Ол акцизді ... ... ... мен ұйымдардағы акциздер жөніндегі бекеттер
инспекторларының жұмысын ... және ... ... бекеттер
инспекторларының арнайы құрамын іріктеп, сәйкес салық комитеттері мен қаржы
полициясы басқармасының қызметкерлерінен жинақталады.
Алайда, жоғарыда аталған ... ... ... ... автоматтандырылған басқару жүйесі (АБЖ ) бойынша жұмыс ... ... ... ... қозғалысы есебін
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| | |
| | | | | | | | | | ... пен µткізу ‰шін қажетті | ... жоқ ... | |
| | | | ... ... ... ... қ±жаттарды | |акцизді салықты тµлеу | ... ... ... дайындамау жєне сыртқы экономикалық | |бойынша бухгалтерлік | ... ... ... ... ... тиісті | |қ±жаттардағы | ... ... ... |
|кодына єкелген тауардың апарылуында | ... жєне | ... ... ... |
|қателердің бар болуы | ... ... бар | ... келмеуі |
| | ... | | ... 10 - ... ... ... ... ... бойынша салықтық бақылауға
±сынылатын объектілер
енгізіп отырылуы ұсынылатын іс-әрекетін жетілдіру қажет. ... ... ... ... мен ... және ... министрлігіне жергілікті және облыстық ... ... ... ... үшін ... (бас) ... ... түсуі тиіс.
Апта сайын акциздер жөніндегі бекеттер инспекторларының жұмысын
салық төлетудің бабына байланысты орталық ... ... ... ... ... ... ... сәйкессіздігі бар болған
жағдайда талдау орталығы (бас ... ... ... ... сол ... айналысатын вице–министрге арнайы хабар жолдауға
міндетті. Бұл деңгейде көрсетілген проблема тиісті қорытындылармен ... ... ... Республикасының салықтық заңдылығына негізделіп ... ... ... ... бақылауды жетілдіру мақсатында
жеке салықтар бойынша бірнеше мысалдар келтірдік.
Алайда, жалпы айтқанда ... ... және оның ... ... ... ... ... атқаруы ғана емес, салық салудың ...... ... ... ... ... атқаруы тиіс.
Дегенмен, ең басты мәселе салықтардың кәсіпкерлікті ынталандыруын
күшейту, тауар өндірішілерді ... ... ... саясатын
жүргізу мен салық заңдылықтарындағы ... ... жою ... ... ... саясаттағы аса ... ... ... ... ... ... Оған әрбір екі-үш айда өзгерістер енгізуге
болмайды. Жағдайды талдау, өзгерістер мен ... ... ... қоса ... ... бірақ бұрын бірнеше рет орын алғандай, ешбір
жағдайда өзгерістер мен қосымшаларды, ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуінің басты талабы - заңды
және жеке тұлғаларға ... ... ... ... заңдылығының
тұрақсыздығы отандық та, шетелдік те ... ... ... ... үшін де, салықтық жүйе мен ... ... ... үшін де, ... ... ... ... құқығы бар және оларды әр түрлі етіп түсіндіретін
салықтар мен ... саны көп ... тек қана ... ... ... ... ... нормативтік актілердің де барлық
жүйесін тәртіпке келтіру қажет. Салық ... ... ... да ... ... ... қызметінің күнделікті жұмысын оңайлату үшін салық
мәселелерімен байланысты заңды және нормативтік актілерге ... ... тек сол ... қабылдайтын органдарға ғана беру керек.
Салықтық бақылаудың қамту интервалы - тексерумен ... ... ... объектілер санына қатынасы. Сонда интервал 0,01-ден 1,0-ге
дейінгі ... ... 3- ... салық төлеушілердің тексерумен
қамтылғандарының санының ... ... ... тоқталатын болсақ
тексерумен қамту санының коэффициенті:
– 2000 жылы 0,083;
– 2001 жылы 0,142;
– 2002 жылы ... 2003 жылы ... 2004 жылы ... 2005 жылы 0,087 болатындығын көреміз.
Салықтық бақылау ... 1,0-ге ... ... ... салық
төлеушілер қамтылды деген сөз, бірақ ондай көрсеткішке қол жеткізу мүмкін
болмай отыр.
Салықтарды өндіруді бақылау коэфиценті – К, ... ... ... – Z, жалпы салық түсімдеріне – V қатынасы. K=Z/V
22 – кесте - ҚР ҚМ ... ... ... ... ... ... |Кезеңдер |Қосымша ... ... ... | ... ... ... -|
| | ... ... |K |
| | |- Z |- V | |
|1 |2 |3 |4 |5 |
|1 |2000 жыл |22,3 |587,0 |0,038 |
|2 |2001 жыл |29,4 |733,9 |0,040 |
|3 |2002 жыл |40,0 |808,0 |0,050 |
|4 |2003 жыл |59,4 |1004,6 |0,059 |
|5 |2004 жыл |68,3 |1103,5 |0,062 ... ... ҚР СК ... ... отырып автор |
|есептеген ... ... мен ... ... ... ... ... маңыздылығы жоғары. Қазіргі уақытта салық төлеушілердің құқықтары
шектеулі, бұл ... ... ... ... ... ... кеңес алудың мүмкін еместігі және салық инспекциясы бұрыс
түсіндірмелер бергені үшін жауапқа тартылмайтындығында ... ... ... өтінішпен баруы және оның пайдасына шешім қабылданған
жағдайда да, салық инспекциясы мен ... ... ... ... барлық
уақытта оған қайтарылмайды да, ағымдағы салықтардың төленуіне ... ... ... үшін ... ... ... мақсаттары
үшін қолданылуы мүмкін емес, жерге нақты нарықтық бағалар өмірде әлі ... ... жер ... мен жер ... ... белгіленген.
Табиғатты қорғау және қоршаған ортаны ластағаны үшін ... ... ... ... мен ... ... салудың көлемімен
салыстыруға келмейді.
Қазіргі жағдайларда республикамыздағы ... ... үшін ... әлі де ... ... ... берілмейді, олардың ішінде
көбісінің тиімділігі төмен. ... ... ... ... ... салудың ауыртпалығы, салық салу деңгейінің ... ... ... ... ... ... ауыртпалық пен салықтар
деңгейінің ауырлығын анықтайтын жалпы қабылданған әдістеме жоқ. Салықтық
ауырпалықтың салмағы ... ... ... ... бере ... жекелеген
көрсеткіштер бар.
Ерекше маңыздысы, салық салуды жетілдірудің ... ... ... ... ... ... ... оны арттыру болғанда басымдылық
бұрынғы қабылданған көлем болып қала ... Бұл ... ... ... ... тікелей байланысты. Салық салуды
жетілдіру кезінде ең ... ... ... ... ... оның
ішінде салық салуда ынталандыруға ықпал ете алатын салықтардың жәрдемімен
ұлғаюына көңіл бөлінуі ... ... ... ... ... ... инвестициялық мақсаттарға ұзақ мерзімді несиелерді
қолданылатын ... және ... ... мен ... ... артықшылықтар
беруі тиіс.
Салық салу мөлшерін кеңейту мақсаты жаңа инвестициялардың салықтық
қорғау және ... ... ... ... ... ... тиіс, ал ол іс шаралардан күтілетін күшті әсер пайдаға
салынатын қосымша салықтың ... ... ... ... ... кез
келген күрделі салымдарға олардың ұдайы өндірістік даму маңыздылығының
есебінсіз жеңілдіктер беруге болмайды. Экономиканың ... ... ... ... ... ... ... сақтап қалу
қажет.
Бұл жағдайларда жеңілдіктер уақытша және мақсатты сипатқа ие болу мен
ерекше маңыздысы жеке ... мен ... ... ... ... ... тис.
Салық салудың қазіргі жүйесінде маңызды мәселелердің бірі салық
алымдарының ... ... ... ... жүйесі болып
табылады. Бұл салықтардың бір қатарына ең ... ... ... да ... бар. ... ... пайданың көлемі көбейген ... ... ... ... ... регрессивті
мөлшерлемелерін кеңінен ... ... ... еді. Бұл салық салатын
мөлшерді азайтуға (кейде кемітуге) ... ... оны ... ... ынталандырады. Мөлшерлемелердің кері кетуі ғылыми- техникалық
ілгерілікке күрделі салымдардың ... алып ... еді, және ... түсімдер қысқармайды, өйткені бюджетке ... ... ... ... ... өсіруге бағытталатын салық ... ... ... ... ... ол ... байлықтың түрі ретінде өте
қымбат болуы тиіс, әсіресе ... ... ... оның ... жұмыссыздық бойынша жәрдемақыны үнемдеп күнелтетін
мүгедектер мен үй ... ... үшін жаңа ... ... ... қайтара шикізат материалдарын, өндірістің қалдықтарын
пайдалануға мүмкіндік беретін; халыққа қызмет ... жаңа ... ... ... салық жүйесінен қолдауды талап етеді.
Төлемдер проблемасы - бұл салықтарды есептеу мен оларды өз ... ... ... ... ... заңдылық негізінің жоқтығынан
жеке тұлғалардың табыстарына және мүлікке салынатын салықтарды төлету
кезінде де ... ... ... ... шешу ... ... ... бірі ретінде осы 2006 жылғы 5 ... ... ... ... Заңды айтуға болады. Мүліктерді
заңдастыру ... Заң бір ... ... ... заңдастыру барысында
көптеген есіктерге жүгіріп, көптеген кезектерге тұру, ... ... ... ... ... мүмкіндік берсе, екінші
жағынан мемлекет үшін ... салу ... ... ... береді. Яғни, өз
мүлкін заңдастырған әрбір тұлға жергілікті салық ... ... ... ... ... үшін оның ... 10 ... көлемінде
алым төленетіндігімен қатар, заңдастырылған сәттен бастап салық ... ... ... ... ... ... мүлікке салық
төленетінін ескерсек мемлекеттің ұтымды ... ... анық ... бір айта ... жай, егер заңдастырылатын мүлік – тұрғын үй болып,
оған 2006 жылдың бірінші қаңтарына дейін ... ... ... ... ол ... алымнан босатылады. Салық бақылауын жетілдіру барысында базаны
кеңейту ... бұл ... оң әсер ... деп ... органдарында атаулы Заңға ... ... ... ... жария ету жүзеге асырылады.
23 - кесте – Мүліктерді заңдастыру нәтижесінде келесі ... ... ... ... ... ... Мақтаарал |Алымнан ... №1519 ... ... салық |босатылмайтын |Қаулысына сәйкес | ... ... ... ... ... | |
| ... ... шаруашылық | |
| | ... | ... ... |98 |10245 |463 ... |34490,3 |321,0 |33562,6 |606,7 ... | | | | ... | | | | |
| ... - ... ... ... 2007 ... 1 науырызына |
|алынған мәлімет ... ең ... ... сомасы мөлшерінде автор |
|есептеген (мың теңгемен). ... ... ... ... ... бюджетіне келесі
жылдан бастап тек көлік және тағы басқа ... ... кем ... мың теңге түсуі мүмкін. Бұл бір ғана ауданның 1 науырызға дейінгі
мәліметі, ал жария ету мерзімі ... ... ... барлық
салық комитеттерінде қаншама жылжымалы мүліктер тіркеліп, салық салу ... ... мен ... ... ... ... әрекет ететіндігін
есепке алу керек; салықтардың, әсіресе жанама салықтардың өсуі ... ... ... ... ... бағалардың артуына апарады,
нәтижеде инфляция халыққа салықтық сығымды күшейтіп, тек қана ... ... де ... ... ... ... ықпалының жағдайларында кез-келген
елдің экономикасы үшін үлкен проблема салық салудан қашу, экономикалық
субьектілер ... ... қол есеп ... ... ... жасыру болып
табылады.
Қазіргі уақытта салықтық жүйедегі басты қағида - не жоғары салықтар
мен салықтық жеңілдіктердің көп ... не ... ... және салықтық
жеңілдіктерді жою. Негізгі мақсат әртүрлі компаниялар мен экономиканың жеке
салаларына салықтық жеңілдіктерін жою ... ... ... ... пайдасын, демек, мемлекеттің салықтық табыстарын нақты
қамтамасыз ететін ... ... ... ғана ... ... ... ... негізделіп салықтық бақылау
Қазақстанда салықтық заңдылықтың тұрақтылығын төмендегі қағидаларға алып
келгенде тиімді ... ... ... еңбек пен кәсіпкерлік қызметті ынталандыру;
- өнім шығарудың көлемін көбейтуге, еңбек өнімділігін ... ... ... ... ... ... нәтижесінде тұтынуды көбейтуге
мүмкіндік туғызу;
- мемлекеттік бюджетті тиімдірек ... ... ... ... кірістің шектеуге мүмкіндік туғызу;
- бағалар мен инфляцияның деңгейін тұрақтандыру;
- ресми және ... ... ара ... ... ... жұмысының тиімділігі экономиканың нақты жағдайын талдау
жолымен анықталады, сондықтан оның негізіне елдегі ғылыми негізделген ... ... ... ... ... ... ... салықтық саясаттың
қимыл бірлігі жасалатын салықтың бақылауға сәйкес таңдалған бағыт нарықтық
экономиканың Қазақстандық үлгінің ерекшеліктерін ескере отырып құрылады.
Қорытынды.
Мемлекет ... ... ... жұмыстың тиімді әдістерін қолдану
арқылы мемлекеттік қазынаның толтырылуын қаматамасыз ... ... ... Бұл ... ... мен мәні бюджетке қаржы-қаражаттарының үнемі
қажеттілігінде және де ол мәселе қаншалықты ... ... ... ... жақсы болады.
Диссертацияда ғылыми жолмен қазіргі салықтық бақылауды ұйымдастырудың
тәжірибесін кешендік зерттеу жүргізіліп, оның ерекшеліктері ... ... - ... ... құрамдас бөлігі ретінде түсінік
берілді, оның айрықша ерекшеліктері мен ... ... ... ... және ... ... анықталды.
Салықтық бақылау салықтық қатынастарды басқару жүйесіндегі ... ... ... ... қарастырылды. Салықтық бақылаудың
қазіргі тәжірибесіне талдау жасай отырып, оның әр ... ... ... және ... аспектілеріне мінездеме
берілген.
Салықтық бақылаудың ... ... ... және нормативтік,
ұйымдастырушылық, әдістемелік және ... ... ... ... ... ... ... түсетін
төлемдерді бақылауды жүргізу жағдайының әсері негізделген.
Салықтық бақылаудың тиімділігі үшін салық жүйесінің ... ... ... ... және ... негіздерінің әсер
етуі дәлелденген.
Салықтық бақылаудың құқықтық базасы талданған, оның қарсылықтарға
әлсіздігі, жетілмегендігі, салықтар мен салықтық ... ... ... ... ... ... ... бірге салықтық
құқықтардың азаматтық және басқа ... ... ... ... ... ... құрылымының
жетілмегендігі, әдістемелік ... ... ... даму ... ... көрсетілген.
Салық комитеттерінің басқару, құқық қорғау органдарымен және де
банктермен салықтық ... ... оның ... ... ... тәжірибесі қамтылған. Салық төлеушілердің
есебімен, салық салу объектілерімен және салықтан жалтару әдістерімен
байланысты ... ... ... ... ... қызметінің басқа
мемлекеттік органдармен өзара қарым-қатынасын күшейту ... ... ... ... жағдайына талдау жасалған,
оның көптеген техникалық және ... ... ... кемшіліктері, сыртқы ұйымдармен өзара ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысында жүргізілген
салықтық бақылау тәжірибесі ... ... ... ... ... көрсетілген және бюджетке түсетін салықтар және
басқа да ... ... ... ... әдістері мен нысандарын
жетілдірудің жолдары ұсынылды. Салықтық бақылаудың ... бір ... ... дамуы мен салықтық бақылаудың ұйымдастырылу деңгейінен,
сонымен ... ... ... ... сол ... ... ұйымдастырылыуының және салықтық құқық бұзушылықтың деңгейіне
тәуелді екендігі ... ... ... ... ... әдісін оқып, оның
қолданылатын көрсеткіштерінің көп көлемдігінің және сапалық ... ... ... ... ... ... материалдарын негізге ала отырып, автор төмендегідей
қорытындыға келді:
- ... ... ... салықтық бақылау экономикалық
процестердің тұрақсыздығы, шаруашылық байланыстардың үзілуі, әр түрлі ... ... ... дағдарыс жағдайларында жүзеге асырылуда;
- салықтық бақылаудың жұмыс жасауының негіздері: 1) құқықтық база
(салықтық қатынастарды реттеуге қатысы бар ... мен ... ... 2) салық төлеушілермен, құқық қорғау т.б. органдарымен өзара
қарым-қатынастары мен ... ... ... ... ... ... ... - техникалық қамтамасыз
етілуі, салық төлеушілердің және салық салу ... ... ... басқару, құқық қорғау органдарымен, банктік жүйелермен өзара
қарым-қатынастың ақпараттық бұқарасының жасалуы;
- салықтарды бекітуші және ... ... ... заңдық және
нормативтік актілер жеткілікті дамымаған. Бұл: ... мен ... ... ... ... ... нормаларды дұрыс түсінуге
апаратын анықтамалардың анық еместігімен; в)заңдар мен ... ... ... ... тәжірибесінің негізінде
қабылданған заңдық және нормативтік актілердің ... ... ... ... ... ... төлеушілердің құрылып
жатқан салық жүйесіне деген ... емес ... ... ... ... ... ... бақылау кезінде анықталатын көптеген ... ... және де ірі ... айыппұл санкцияларға әкеп соғады;
- қалыптасып жатқан салық жүйесіне деген салық төлеушілердің жағымсыз
қатынасы салықтық бақылау ... мен ... ... ... ... және ... салық төлеуден жалтаруды
туындатады. Сонымен бірге, салықтық бақылау субъектісі ұйымдастырылуы мен
әдістемелік қамтамасыз ... ... ... ... ... алдын алудың жаңа жолдары мен әдістерін ... және ... ... ... ... бақылауда талап етіп отырған деңгейден елеулі
қалып отыр;
- салық органдарының вертикалдық қатаң бағынушылығы мен аймақтық ... ... ... құрылымдық аппаратының таңдау еркіндіктері
арасында қарама-қайшылықтар бар. Бұл жоғары ... ... ... мен
төменгі тұрған салық органдарының әдістемелік басқару, кадрларды дайындау
және қайта даярлау, бақылау жұмысын ... ... бар ... ... ... тәжірибесін енгізу жағынан өзара қарым-қатынасына кері
әсерін береді;
- ... ... ... ... мақсаттық бағытталған даму мен
материалды-техникалық базасын күшейтусіз әрі қарай ... ... ... ... ... ақпараттық жүйелердің қолдану облысында жасалуының
бірыңғай тұжырымдамасы жоқ. Ақпараттанудың бүкіл ақпараттық жүйесінің ... ... оның әр ... ... ... ... ... мәселелері теориялық жеткілікті қамтылмаған. Ақпараттық жүйе салық
қызметінде бүгінгі ... ... ... ... ... ... жасап
жатқанымен атаулы талаптарға сай емес;
- қазіргі ... ҚР ... ... ... ... нысаны жоқ, қолданылып жатқан жүйе негізінен көлемдік
(сандық) ... ... ... ... ала отырып, автор салықтық бақылаудың
тиімділігін арттырудың негізгі ... ... ... ... ... біріншіден, салық жүйесінің құқықтық негіздерін және салық
әкімшілігін жетілдіру; ... ... ... ... ... ... ақпараттандыруды, салық
органдарының басқа сыртқы ... мен ... ... ... ... ... мен ... жетілдіру; үшіншіден, салық
органдарының материалдық-техникалық және кадрлық қамтамасыз етілуі; салық
төлеушілермен жұмыс істеуді ... ... ... ... ... ... бойынша,
келесі мәселерді шешуге мүмкіндік береді:
1) Салықтық бақылаудың құқықтық негіздерін дамытудағы жаңа заңнамалар
мен нормативтік актілердің ... ... ... ... ... ... ... салық комитеттері ... ... ... ... ... ... көптеген жобаларды қатар ала
отырып, тәуелсіз комиссия құрылып керек жобаны таңдаулары ... ... ... ... ... ... барынша тез арада салықтық
бақылауды ... ... ... ... материалдарды жасап шығару
қажет.
ҚР мемлекеттік салық қызметі жобалардың сынағы өткізілетін ... ... ... ... және ҚР ... ... т.б.
жалпы жиналыста келісілуі керек.
2) Мемлекеттік салық қызметінің тәуелсіздік, ... ... ... ... ... салықтық бақылау процесінің
нормалық инфрақұрылымының жасалуы жағдайында ғана ... ... ... ... ... ... т.б. ... техникалық және материалдық қамтамасыз
етілуі сияқты мәселелері жұмыс ... ... әсер ... ... ... ... ҚР ... қызметі жүйесінде салық органының жұмысын
перспективалық және ... ... ... шектеу жоқ.
Мемлекеттік салық қызметіне әр жыл сайын ... ... ... салықтан жалтару сипаттамаларына, олардың орнына, сонымен
бірге салық төлеушілердің жүріс ... ... ... ... ... ... бақылауды ұйымдастыру бойынша ұсыныстар мен бағыт-
бағдарлар жасау ... ... ... ... ... ... жұмысының объективті және
субъективті себептерден жетілмеуін, ел көлемі мен басқа да ... ... ... да көптеген сыртқы органдармен, бірінші
кезекте, ақпарат алмасу мәселесі бойынша ... ... ... Сондықтан да, салық органының ... ... ... ... ... басқару және банктік
органдармен жүйелер аралық ақпарат алмасуының тәртібі мен нысанын заңның
арнайы баптарымен бекіту ... ... ... ... ... ... сипатта негіз беріп қайта
бағалау керек. Салық органы жұмысының тиімділігін кешендік бағалау ... ... ... ... ... жалпылама
көрсеткіш қолданылуы керек. Ол салық төлеуші өзі ... ... ... ... ... ... салу базасының негізінде
есептелуі керек сомаларды салыстыру жолымен ... ... ... есептелуге тиіс салық сомаларының қатынасы – аймақтағы салықтың
есептелу коэффициентін береді.
Қорыта келгенде, ... ... ... ... ... ... ... ең өзекті мәселе, жалпы салық жүйесінің
жақсаруына, сол арқылы ... ... ... ... ... ... ... кеңінен қарастыру керек. Атап айтқанда:
1. Салықтық бақылаудың қатаң әділ болуын, оның тұрақтылығын, тек фискалдық
сипатта емес, тартымдылық сипаты басым ... ... ... ... ... ... ... барысындағы
қателіктерінің себебін ашып, салық органдарының қызметіне қиындық
туғызатын мәселелерді шешу;
3. Алдын-ала бақылау түрін ... ... ... ... ... ... немесе алдын алуға мүмкіндік беретіндей етіп ұйымдастыру;
4. Бір мекеменің ... ... ... ... қалдыруды
болдырмау;
5. Салықтық бақылауды реттеуші заңдылықтарға енгізілетін өзгерістер
жобасын ең ... ... ... органы қызметкерлерінің жоғарыға
берген ұсыныстары негізінде жасау;
6. Салықтық бақылауды жүргізуші мамандарды дайындауға ерекше көңіл ... ... ... ... оқу орнын бітірген жас мамандарға міндетті
түрде кем дегенде 2 жыл стажировкадан (өтілдеме) өткеннен соң ... ... ... Министірлігі жанынан оқу орындарының оқытушы-ғылыми қызметкерлері
мен салық инспекторларынан ... ... ... ... сол
арқылы арнайы орта және жоғарғы оқу орындарындағы болашақ ... осы ... ... ... болып шығатындай етіп жағдай жасау;
8. Тексеру кезеңдерін қайта қарап, салық бақылауының заңнамасына өзгеріс
енгізу керек.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. ... В., ... Д. ... ... налогового бремени в
переходной экономике /Вопросы экономики, 2000, №2, 22с.
2. Бард В.С. Налоги в условиях экономической интеграции. М., ... ... ... ... Л.П. ... ... ... налоговой политики. В кн.:
«Налоги в условиях экономической интеграции. М., КНОРУС, 2004, 288 с.
4. Еспаев С.С. ... ... ... проблемы и перспективы (анализ и
обобщения), Астана, 2001, 143 ... ... Ф.С. ... в ... ... ... 2002, 160 ... Смит А. Исследование о природе и причинах богатсва ... ... М.-Л.: ... 1935, 556 ... ... З.Д. ... налоговой системы в разрешении проблемы
формирования доходов государственного бюджета Казахстана. Вестник КазНУ
им.Аль-Фараби, ... 2004,109 ... ... ... ... ... и их решения. Под ред.
М.Б.Кенжегузина.-Алматы, 1997, 352 с.
9. Баймуратов У.Б. ... ... ...... ... 536 ... Кучукова Н.К. Совершенствование бюджетного законодательства – важный
фактор стабилизации и развития экономики Казахстана. В кн.: «Проблемы
устойчивого экономического развития в ... ... ... 2003, 400 ... Карагусова Г.Д. Теневая экономика: тенденции развития. Алматы,
«Атамұра», 2001 72 ... ... А. ... ... ... ... – март 1997. ... с. 10
13. А.И.Худяков. Налоговые правонарушения. /Алматы, Баспа,1997 год.
14. А.И.Худяков, Г.М.Бродский. Теория налогооблажения/Учебное пособие ТОО
изд. ... А.:2002 ... ... Т.Ф. ... и налогооблажение: Учебник.- М.:ИНФРА-М, 2000 год.
16. Ермекбаева Б.Ж. Жалпы мемлекеттік салықтар. Оқу құралы. Алматы, 1997
жыл.
17. А.Смит. ... о ... и ... ... 588 ... А.И.Худяков, Финансовове право РК./изд. Қаржы-қаражат, Алматы, 1995год.
19. Е.В.Порохов. Теория налоговых объязательств/Учебное пособие “Жеті
жарғы”. А.:2001 год.
20. Барулин С. Налоги как ... ... ... ... 1996, ... ... К.А. ... система государства: роль и вопросы
совершенствования. – Алматы, «Ғылым», 1999, 45 с.
22. Е.Чикаева. Анализ современного состояния ... ... ... ... ... ... РК № 13 ... 2002 год.
23. ҚР Конституциясы. 1995ж. 30 тамыз.
24. ҚР “Салық және басқа да бюджетке міндетті төлемдер” туралы Кодексі 12
маусым 2001 жылы №210 ... ... ... ҚР “ Салық және басқа да бюджетке міндетті төлемдер” туралы Заңы
24.04.1995 жылғы №2235.
26. ҚР “Республикалық бюджет туралы” Заңы. ... 1999 ... ... акты по финансам, налогам, бухгалтерскому учету,
страхованию//изд. Қаржы-қаражат.А.:2003 год. №7(91).
28. ҚР ... ... ... ... ҚР ... есеп ... Заңы. 26.12.1995ж. №2732
30. “ҚҚС-ғын есептеу және төлеу тәртібі туралы” № 37 ... ... және ... ... ҚР ... ... ... қолданылуы туралы” №243 инструкция.
32. “ҚҚС-нан өткізілген және импортталған тауарлардың босатылу тәртібі”
№661 инструкция.
33. “Об утверждении соглашения между Правительством РК и ... ... о ... и взаимной помощи по вопросам
соблюдения налогового законодательства” Постановление Правительства РК №
917 от 4 июля 2001 ... ... ... № 30 (380) июль 2001 год.
34. Ф.С.Сейдахметова. Налоги в Казахстане./Алматы, 2002 год, 5-13 сс.
35. Налоги, налогоблажение и налоговое законодательство / Под ... ... ... экономика Казахстана: проблемы становления и развития. / Под
ред. М.Б.Кенжегузина. Том 1 – Алматы, 2001, 21 с.
37. ... ... / Под ред. ... М., 1995 ... Финансы./ Под ред. В.М.Родионовой,М., 1997 год.
39. Финансовое право/ Под ред.проф. ... М.:1996 ... ... ... ... ... экономики. /Киров, 1996 год.
41. Д.Н.Каирбеков. Выездная налоговая ... ... ... июнь 2001 ... ... ... с населения в Казахстане/под ред.Б.К. Бекимова.
Алматы: Қаржы-қаражат. 1996 год.
43. А.И.Кочетков. ... ... ... ... год.
44. К.Е.Балапанов. О налогооблажении доходов юридических лиц./Алматы,
Финансы Казахстана. 1998 год.
45. Рикардо Д. Начало ... ... и ... ... –М.,
1937 г.
46. Налоги/ Под ред. Д.Г.Черника, М.:Финансы и ... 1995 ... ... ... ... в условиях рыночных отношений. // Финансы
Казахстана 1996 год, № 9
48. А.Соколов. Теория налогов./Москва, 1928 год.
49. Нурсеитов Э.О. Налогооблажение ... ... ... ... А.Тривус. Налоги как орудие экономической политики. / Баку, 1925 ... ... В.К. О ... на ... начислений в налоговом учете.//
Бюллетень бухгалтера, 1997, №6 (148), 10 с.
52. Миляков Н.В. Налоги и налогооблажение: Учебное пособие. – М.: ИНФРА-М,
2001 ... ... и ... ... Под ред. ... ... Т.Ф.Юткина. Налоги и налогообложение: Учебник. М.,1999 год.
55. А.И.Худяков. Налоговое ... ... ... ... А.:1998 ... С.И ... Налоговые проверки деятельности предприятий./изд. БИКО,
Алматы 2003 год.
57. Назарбаев Н.А. “Казахстан-2030” Послание Президента народу Казахстана/
Казахстанская правда, 1999, 2 апреля.
58. Мамыров Н.К., ... Ж. ... ... ... в
услових Казахстана.- Алматы: Экономика, 1998, 77 с.
59. М.Т.Оспанов. Қазақстан Республикасындағы салықтарды басқару жүйесінің
даму мәселелері./ Алматы, 1996 год.
60. Бухгалтер ... №20 ... ... ... ... камерального контроля в процессе осуществления
борьбы с коррупцией. // Вестник Налоговой службы РК, 2004, №5-17с.
62. А.Хайруллина. ... ... за ... мер
финансового контроля. // Вестник Налоговой службы РК, №3, март 2003, 15
с.
63. А.Герун. Технология налогового ... ... ... ... РК,
2005, №4 апрель 13с.
64. П.М.Годме. Финансовое право. – М.: ... 1978 ... ... ... ... ... ... нәтижелеріне шағымдарын
қарауды бақылау қалай жүзеге асырылады.//Бухгалтер бюллетені ... ... ... ... совершенствования налогового контроля. // Вестник
Налоговой службы РК, 2004, №5-15с.
67. Атыгаева З.Ж., Абдрахманова Ж.К. Обжалование результатов налоговой
проверки. – Астана, 2003, 3 ... ... ... ... ... по ... проверки.//
Вестник Налоговой службы РК, №10, октябрь 2004 г.15 с.
69. Рыночная экономика Казахстана: проблемы становления и развития. / ... ... Том 2 – ... 2001, 138 с.
70. Абсаматова З.С. Жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен жұмсалуының өзекті
мәселелері./ Материалы международной научно-практической конференции
«Управление региональной ... и ... ... ... ... век». – Шымкент:Академия «Улағат», 2003, 16-17 мая, с.176
71. Жуйриков К.К. ... : ... ... исполнение: Учебное
пособие.- Алматы: Алматинская академия экономики и статистики, 2003 год.
72. Р.Кыстаубаев. Анализ исполнения плана поступлений доходов, находящихся
в компетенции НК МФ РК,т за 2003 год. // ... ... ...... 2004, 22 ... И.Г.Русакова, В.А.Кашин, А.В.Толкушкин, И.А.Кравченко,И.ВЛаврененко,
Н.А.Попонова, И.Б.Рис, Д.В.Суворов,Н.Г.Мильчакова, Е.М.Мнацаканова,
А.В.Перов. Налоги и налогооблажение/Изд. ... М.:1999 ... ... ... теории финансового права./ Алматы, Жеті жарғы, 1995
год.
75. А.Х.Лобков. Предприниматель и контролеры. – Алматы, 2000, 35 с.
76. Налоговый эксперт 9(22) 2001 ... ... ... ... как ... экономической
безопасности Казахстана.//Алматы, Вестник по налогам и инвестициям. 1999.
78. ... В.Д., ... К.К. ...... ТОО ... 1994 ... С.Т.Пепеляев. Закон о налогах: элементы структуры./М.:СВЕА,1995 год.
80. М.Т.Оспанов. Гармонизация налоговых отношений. – Алматы: ТОО
Факсинформ, 1997год.
81. Мельников Н.Д. Государственное финансовое регулирование ...... ... 1995 ... Е.Калюжанова. Налоговая система: какой должна быть? // ... и ... 1995, ... ... ... ... ... оформления
результатов налоговых проверок.//Налоговый эксперт. №8(21) август 2001
год.
84. Жакупова Г.К. Анализ жалоб и претензий налогоплательщиков в свете
поиска причин возникновения налоговых споров.//Налоговый ... ... 2003 ... ... ... как ... государственного реуглирования.
//Москва, Журнал “Экономист”. №11. 1996 год.
86. К.К.Ильясов, А.Б.Зейнельгабдин, ... ... ... ... 1995 ... ... РК «О ... за исполнением республиканского и местных
бюджетов», На 1 ... 2002 г./ ... ... В.Д., ... К.К. ... ... 2001. – 241 ... Налоговые проверки. Сост. И.Лоскутов.Выпуск 1: норматиная база и
методические рекомендации, - Алматы, 2001, 68 ... ... Б.Ж., ... Г.А. ... налогооблажения. – Алматы, 2002
год.
91. Налоговые проверки. Сост. И.Лоскутов.Выпуск 1: норматиная база и
методические рекомендации, - Алматы, 2001, 68 ... ... за ... ... Налоговый консультант. №
11-12(48-49) ноябрь-декабрь 2003 год.
93. Жакипбеков С.Т. Налоговый контроль и пути его совершенствования. –
Алматы, 2004 ... ... ... привлечения к административной
ответственности налогоплательщиков, налоговых агентов, несвоевременно
представивших налоговые ... ... ... ... // ... ... РК, №11 ... 2004, 5 с.
95. А.Герун. Особенности проведения налоговых проверок в ФРГ и ... ... ... ... РК, 2004, ... ... М.Ж.Арзаева. Шет мемлекеттердің салықтары. – Алматы:
Қазақ университеті, 2004 ж.
97. Мещерякова О. Налоговые системы развитых стран ... ...... ... ... 1995 ... У.Баймуратов. Национальная экономическая система. – Алматы, Ғылым,
2000, 236 с.
99. Г.Карагусова. Теневая экономика: тенденции развития. – Алматы, Атамұра,
2001, 35 с.
100. ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер енгізу.// Бухгалтер бюллетені. № 17 сәуір 2004 жыл.
101. СЕЭН-на көшу ... ... ... № 21 ... 2004 ... ... С.С., Фурсов В.Г. Налоговая система в условиях рыночной
экономики ...... ... год.
103. Сержантов К.А. Методологические рекомендации по налоговому
планированию в ...... ... ... по делам печати и массовой информации РК, 1997 год.
104. Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы ... ... ... ... ... Астана./2003 жыл.
105. Г.Карагусова. Налоги: сущность и практика ... ... ... ... ... ... ... Налоги в
Казахстане: налогооблажение предприятий./Алматы,1992год.
107. С.Ержанов. Налогооблажение юридических лиц/ Алматы,1999 год.
108. Хейн. Экономический образ мышления: пер. с ... ... ... ... налогового права. Учебно-методическое пособие / Под ред.
С.Г.Пепеляева. М., 1995 год.
110. У.Ахмаеев. Налоги – основа бюджета. // Вестник налоговой службы ... №5, ... ... К.К., ... Э.К. Налоги развитых зарубежных государств. –
Алматы: Қаржы-қаражат, 1997 год.
112. С.Ю.Орлов. О проблемах налогового права// Юридический мир, № 11 № ... ... ... Налоговое право./ Учебник для ВУЗов, М.: 1997 год.
114. Основы предпринимательского дела. /М.:БЕК. 1996 ... Т. ... ... ... ...... издательский кабинет Казахской академии образования им.
И.Алтынсарина, 1999, 282 с.
116. К.К.Бельгибаева. Финансовая и ... ... ... ... ... 2000, 42 ... ... М.Б. Экономика Казахстана на пути преобразований. – Алматы,
ИЭ МОН РК, 2001,144 с.
118. Глухов В.В., ... И.В. ... ... и ... ... ... ... литература, 1996, 282 с.
119. Орешин В.П. Государственное ... ... ... ... ... 1999, 67 ... ... И., Бондарев В., Ильина Р. Особенности налоговой политики
//Экономист, 1990, №6,с.78
121. ... в ...... ... налогооблажения: Учебное
пособие / Под ред. Черника Д.Г., - М., Финансы и ... 2000 ... Под ... ... ... М.Т. ... терминологический русско-
казахский словарь-справочник. – Алматы: Познание, 1996 год.
123. ... тілі ... ... ... түсіндірме сөздігі: Экономика
және қаржы. - Алматы, 2003 ж.
-----------------------
птелген салыќ жєне таѓы ... ... ... ... №2
Ақылы медициналық жєрдем кµрсету ‰шін
Бала туылған кезде
Жерлеуге
Кєсіпкерлік қызметпен байланысты
Жолдамалардың ... ... ... ... ... жеңілдіктерді қолданбау немесе олардың негізсіз
қолданылуы
Мүлік салығының мөлшерлемелерін қолдану кезіндегі қателер (оның ішінде
арифметикалық)

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 156 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Салық қызметі органдарының салықтық әкімшілік ету қызметін ұйымдастыруды және құқықтық негiзiн кешендi зерттеу арқылы салық органдарының қызметiн талдау және жалпылау негiзiнде салық органдарының бақылау-экономикалық қызметiн жетiлдiруге байланысты тәжiрибелiк ұсыныстар75 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
Жоғары мектеп жасындағы оқушылардың оқу жетістіктерін бағалауда компьютерлік оқыту және бақылау бағдарламаларының рөлін анықтау50 бет
Кәсіпорындағы салықтық бақылауды ұйымдастыру және басқару95 бет
Салық құқығы8 бет
Салықтық бақылау жайлы42 бет
Салықтық бақылау және оның жетілдіру жолдары48 бет
Салықтық бақылау және Қазақстан Республикасының салық жүйесіндегі маңызы30 бет
Салықтық бақылау туралы78 бет
Салықтық бақылауды ұйымдастырудың теориялық аспектілері50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь