Қаратау қаласындағы ЖШС«Казфосфат» зауытының қоршаған ортаға, адам денсаулығыны, жануарлар мен өсімдіктерге әсері

К І Р І С П Е . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4
1.Әдебиетке шолу. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
1.1. Фосфор айналымы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
1.2. Табиғатта таралуы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6
1.3. Фосфор зауытының дамуы және улы қалдықтар шығарудың
көбеюі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8
1.4. Қаратау фосфорит кенінің заттық және химиялық құрамы . . . . . . . . 10
1.5. Экологиялық. экономиялық проблеммалары . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11
1.6. Жер асты суларының қоқыс қоймалары және фосфорлы тыңайтқыштармен химиялық ластану. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14
1.7. Қоқыс қоймаларының қоршаған ортаға әсері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15
1.8. Фосфор зауыты қалдықтарының атмосфераны ластуы. . . . . . . . . . . . 16
2. Зерттеу нысаны және әдістері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
2.1. Зерттеу нысаны . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
2.1.1. Зерттеу аймағының географиялық сипаттамасы . . . . . . . . . . . . . . . 17
2.1.2. Қаратау қаласының физикалық.географиялық сипаттамасы . . . . . 19
2.1.3. Қартау қаласының тұрғындарының денсаулығын зерттеу . . . . . . . 20
2.1.4. Фосфор өндірісінде жұмыс істеуші еңбекшілердің аурушандық мәселесін талдау . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
2.1.5. Зиянды қалдықтардың жануарлар мен өсімдікке кері әсері . . . . . . 29
2.2. Зерттеу әдістері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
2.2.1. Ауыр металдарды зерттеу әдістері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .31
2.2.2. Атомдық.абсорбциялық әдіс . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .32
2.2.3. Қондырғының құрылымдық үлгісі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .34
3. Зерттеу нәтижелері және оны талдау . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36
3.1. Атмосфералық ауаның ластану мөлшерін талдау . . . . . . . . . . . . . . . . 37
3.2. Су қорларына әсерін талдау . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
3.2.1. Су қорғау аймағының жағдайы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40
3.2.2. Фосфор өндірісінің суды пайдалануы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
3.3. Кен қалдықтарында жүретін физико. химиялық газ түзетін
процестер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
3.3.1. Өндірістік қалдықтардың классификаиясы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43
3.3.2. Топыпақ құрамындағы ауыр металдар мөлшерін талдау. . . . . . . .44
3.3.3. Су құрамындағы ауыр металдар мөлшерін талдау . . . . . . . . . . . . . 44
3.4. Қаратау тұрғындарына өндіріс нысандарының денсаулығына кері
әсерін талдау . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45
3.5. Фосфор өндірісінің қалдықтарын сараптау . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49
Қорытынды . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..51
Пайдаланған әдебиеттер .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . .52
Мәселенің өзектілігі׃ Қазіргі кезде қоғам мен табиғат арасындағы әрекеттесу тепе-теңдігінің бұзылуы, олардың арасындағы қарым-қатынас қайшылығын туғызуда. Антропогендік әсердің күші мен масштабының күрт ұлғайып, оның планеталық процестерді өзгертуші фактор ретінде қарап, онымен санасуды қажет етіп отыр. Жер жүзі халықтар санының өсуіне, ғылыми- техникалық революциясының одан әрі дамуына байланысты антропогендік фактор салмағы одан әрі артуда. Соларға байланысты қазіргі кезде табиғат қорғаудың бірнеше бүкіл әлемдік (ауқымды) мәселелері айқындалып отыр. Олар:
а) қоршаған ортаны ластанудан сақтау
б) халықты тағамдық өнімдермен (азық-түлікпен) қамтамасыз ету
в) өнеркәсіптерді минералдық шикізатпен қамтамасыз ету
г) әнергетика проблемалары
Осының ішінде алғашқысы мен соңғысы біздің республикамыз үшін ең бірінші кезекте, әкономикалык мәселелермен қатар шешуді қажет етуші проблема болып отыр. Егер Қазақстан көлеміндегі экологиялық мәселелерді жан-жақты саралай келсек, төмендегі мәселелер айғақталар еді.
1 Ірі қалалар мен өнеркәсіптік қалалар ауасының ластануы
2 Тұрмыстық және өндірістік қалдықтармен ластанған өзен-көлдер мәселелері
Аталған мәселелердің әрқайсысы өзіндік ерекшеліктерімен айырықшаланады. Бірақ та бәріне тән ортақ жағдай біреу-ақ, ол-жер бетіндегі тіршілікке, оның ішінде адамзат өміріне зор қауіп төніп түруында. Табиғатқа бұрын-соңды болмаған қауіп төніп түр. Қалаларда түратын халық арасында тыныс, рак ауруы, ана мен балалар өлімі, сәбилер кемтарлығы жылдан-жылға өсуде.[3]
Әрине, мұның бәрі жайдан-жай емес. Табиғат қорғау мәселелері өз деңгейінде қойылмай, адамзат пен табиғат арасындағы үйлесімдікті жүйелермен, қаулылар мен қарарларды қағаз жүзінде емес, іс жүзінде жүмыс істемей, бұл мәселелерден арылу мүмкін емес. Сондықтан мәселелерді жан-жақты көтеріп, барша халық бірігіп шешпей, тұңғиықтан шығу өте қиын. Сондықтан диссертациялық жүмыс Жамбыл облысы фосфор өндірісінің Тараз қаласының экологиясына және халық денсаулығына тигізетін әсеріне арналып, осы төңіректе мәселе көтеріп, шешімдерін баяндауға тырысып отыр.
Қазіргі кезде қоршаған ортаны өндіріс қалдықтарымен ластаудан сақтау бүкіл адамзаттың басты мәселесі болып отыр. Өйткені ғылыми техникалық прогрестің тез қарқындап даму салдарынан бөлінген түрлі қосылыстардың әсері табиғатқа арта түсуде. Атмосфераны, өсімдіктер мен жануарлар дүниесін, су мен топырақты залалдайтын қосылыстардың түрлері мен дәрежелері әртүрлі. Қаратау қаласында ең негізгі ластаушы көз фосфор өндіруші зауыттар болғандықтан, диссертациялық жүмыстың тақырыбы Қаратау қаласындағы ЖШС «КазФосфат» зауытының қоршаған ортаның экологиялық жағдайына
17. Айменов А.Т., Панасенко И.М. Охрана окружающей среды и экономический механизм природопользования. /Тараз, 1998 г./
18. Айменов А.Т. ,Панасенко И.М. Экологизация әкономического развития мелиоративных систем в бассейнах рек юга Казахстана. Водные ресурсы: Экологические аспекты, их использование и охрана. /КАЗНИИВХ - Жамбыл, часть 1,2/
19. Айменов А.Т., Панасенко И.М. Эколого-экономическая концепция планирования и управления водными ресурсами Жамбылской области. /Академия. Кантар - Осак.: 1996 г. - VII - 1 -№ 2/
20. Айменов А.Т., Панасенко И.М. Эколого-экономическая концепция планирования и управления водными ресурсами Жамбылской области. /Академия. Кантар - Осак.: 1996 г. - VII - 1 - № 2/
5. Айтбембетов Б.Н. Токсические поражения печени при хронической профессиональной фосфорной интоксикации (Клинико-экспериментальное исследование).-Дисс. доктора мед. наук. -Алма-Ата. -1985.-470 с.
21. Актуальные вопросы профессиональной патологии. Материалы республиканской научно-практической конференции с международным участием. - Караганда.-2005.-С.66-74.
22. Ақиқат журналы «Жұтқан ауа - жанға дауа ма?»
23. Атамекен газеті «Қандай ауамен дем алып, кандай су ішіп жүрміз?» 1992 жыл 8 тамыз/
24. Байгельдиев У.Б.,Елеуова К.Т. Оценка окружающей среды Жамбылской области. /Тараз. :Ғылым - 1994 г./
25. Громеко В.И., Игнатьев Г.М. Сохранение природной среды: сложности и перспективы. /Национальные и международные аспекты - США - экономика -политика - идеология - 1971 г.,№ 10/
26. Гусев А.Г. Загрязнение водоемов сточными водами. Очистка производственных сточных вод. Ленинград.: Химия - 1967 г./
27. Демин Т.А. Экологизация природопользования и охрана окружающей среды. /Аспек - Пресс - Москва.: 1995 г./
13. Догле Н.В., Юркевич А.Я. Заболеваемость с временной утратой трудоспособности (методы изучения).-М. 1984.
14. Дружинин И.П. Жизнеемкость и экология. /Институт водных и экологических проблем В ДА. АН СССР - Хабаровск.: 1990 г./
15. Жуков А.И. Инженерные мероприятия по уменьшению загрязнения водоемов. /Водоснабжение и сантехника - 1962 г. - № 2/
16. Жуков А.И. Промышленные сточные воды, и их очистка. /Москва.:Гидростройиздат - 1960 г./
17. Закон Республики Казахстан об особо охраняемых природных территориях. От 6 августа 1997 г.
18. Закон Республики Казахстан об охране окружающей среды. От 5 августа 1997 г.
19. Измеров Н.Ф., Каспаров А.А. // В кн.: Медицина труда. -М. «Медицина», 2002.- С.123.
20. Концепция экологической безопасности Республики Казахстан - 1996 г.
21. Костандов А.А. Сточные воды и рациональное использование водных ресурсов в химической промышленности. /Журнал Всесоюзного химического общества имени Д.И.Менделеева, 1972 г. т. 17 - № 2/
22. Кулкыбаев Г.А. Развитие научных исследований медицины труда в Казахстане. // Мед. труда.- 2004.- №11.- С.2-11.
23. Кутырин И.М., Биличенко Ю.П. Охрана водных ресурсов – проблема современности. /Гидрометеоиздат - 1971 г./
24. Методика определения платежей за загрязнение окружающей природной среды. /Министерство әкологии и биоресурсов Республики Казахстан. Алматы - 1994 г./
25. Михеев А.В., Галушкин В.М. Охрана природы. /Москва.: Просвещение - 1983 г./
26. Назарбаев Н.А. «Казахстан - 2030». /Алматы - 1998 г./
27. Национальный доклад о состоянии окружающей среды Республики Казахстан. /Министерство әкологии и биоресурсов РК, Алматы - 1998 г./
28. Новиков Ю.В. Охрана окружающей среды. /Москва.: Высшая школа 1987 г./
29. Одум Ю. Әкология. /Мир, Москва.: 1986 г. - том 1 и 2 /
30. Панасенко И.М. Оценка состояния окружающей среды Жамбылской области и основные направления ее охраны. /ЖГМСИ - Жамбыл -1996 г./
31. Приказ Минздрава РК №200 от 02.05.1996 года «О дальнейшем развитии профпатологической службы в Республике».
32. Приказ Минздрава РК №243 от 12.03.2004г. «Об утверждении Перечня вредных производственных факторов, профессий, при которых обязательны предварительные и периодические медицинские осмотры и Инструкции по проведению обязательных предварительных и периодических медицинских осмотров работников, подвергающихся воздействию вредных, опасных и неблагоприятных производственных факторов» «О порядке проведения обязательных предварительных и периодических медицинских осмотров работников, подвергающихся воздействию вредных, опасных и неблагоприятных производственных факторов и определении профессиональной пригодности».
33. Проблемы экологический устойчивого развития биосферы. /Гидрометеоиздат, Москва- 1998 г./
34. Руководство по химическому анализу поверхностных вод. Под редакцией Сменова А.Д. Ленинград. :Гидрометеоиздат - 1987 г.
35. Саменюк Д.П., Новиков Ю.В. Окружающая среда и человек. /Москва : Высшая школа -1991 г./
36. Руководство по химическому анализу поверхностных вод. Под редакцией Сменова А.Д. Ленинград. :Гидрометеоиздат - 1987 г.
37. Сахариев С. С. Проблемы рационального использование водных ресурсов Казахстана. /Аналитический обзор. Алматы - 1989 г./
38. Сейтасанов Д.С. Отчет результатов детальной разведки подземных вод Талас - Ассинского месторождения. /Село Михайловка, город Джамбул, 1979 г./
39. Скаков А.А., Елеуова К.Т. Комплексная оценка антропогенного воздействия на окружающую природную среду Жамбылской области. /Научные основы решения әкологических проблем Жамбылской области. Тезисы доклада научной конференций 1993 г./
40. Скаков А.А. Оценка окружающей среды Жамбылской области. /Алматы.: Ғылым, 1994 г./
41. Справочное пособие и руководство по вопросам менеджмента в области охраны окружающей среды и непрерывного качество вод бассейна рек Асса - Талас. /АКО, КАЗНИИВХ,1985 г./
42. Фурсов В.И., Ергалиев Т. Общая экология. /Алматы.: Білім - 1996г./
43. Фурсов В.И. Әкологические проблемы окружающей среды и человек. /Алматы.:Анатілі- 1991 г./
44. Хомченко И.Г. Общая химия. /Москва.: химия - 1987 г./ [.. 45. Хомченко Г.П. Химия для поступающих в ВУЗы. /Москва.: Высшая школа - 1994 г./
45. Эковестник по Жамбылской области/Тараз-1997 г./
46. Экологический вестник. /Джамбульский областной комитет по охране природы, областной СӘС, гидрометбюро. Жамбыл - 1996 г./
47. Чеботарев А.Г., Наумова А.П. Заболеваемость с временной утратой,_ трудоспособности рабочих при подземной и открытой добыче руд//Медицина труда и промышленная әкология.-1998.-32.-С.21-26.
        
        М А З М Ұ Н Ы
К І Р І С П Е . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... айналымы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... дамуы және улы қалдықтар шығарудың
көбеюі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... кенінің заттық және химиялық құрамы . . . . . . . ... ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . ... Жер асты ... қоқыс қоймалары және фосфорлы
тыңайтқыштармен химиялық ластану. . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . ... ... ... қоршаған ортаға әсері . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . ... ... ... ... атмосфераны ластуы. . . . . . . . . . .
. ... ... ... және ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . ... Зерттеу нысаны . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... . . . . . . . . . . . .
. . . 17
2.1.2. Қаратау қаласының ... ... . . . . . ... ... ... тұрғындарының денсаулығын зерттеу . . . . . . .
20
2.1.4. Фосфор өндірісінде жұмыс істеуші ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... жануарлар мен өсімдікке кері әсері . . . . . ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . ... Ауыр ... ... әдістері . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . ... ... әдіс . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . ... ... ... үлгісі . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . ... ... ... және оны талдау . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . ... ... ... ... ... ... . . . . . . . . . . . .
. . . . ... Су қорларына әсерін талдау . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . ... Су ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . ... ... өндірісінің суды пайдалануы . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . ... Кен ... ... ... химиялық газ түзетін
процестер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . ... ... құрамындағы ауыр металдар мөлшерін талдау. . . . . . .
.44
3.3.3. Су құрамындағы ауыр металдар ... ... . . . . . . . . . . .
. . ... ... ... өндіріс нысандарының денсаулығына кері
әсерін талдау . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... сараптау . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . .. . . . . ... І Р І С П ... өзектілігі׃ Қазіргі кезде ... мен ... ... ... бұзылуы, олардың арасындағы ... ... ... әсердің күші мен масштабының күрт
ұлғайып, оның планеталық ... ... ... ... қарап, онымен
санасуды қажет етіп отыр. Жер жүзі халықтар ... ... ... ... одан әрі ... ... антропогендік фактор
салмағы одан әрі артуда. Соларға байланысты қазіргі кезде табиғат қорғаудың
бірнеше ... ... ... ... ... ... Олар:
а) қоршаған ортаны ластанудан сақтау
б) халықты тағамдық өнімдермен (азық-түлікпен) қамтамасыз ету
в) ... ... ... қамтамасыз ету
г) әнергетика проблемалары
Осының ішінде алғашқысы мен ... ... ... үшін ең
бірінші кезекте, әкономикалык мәселелермен қатар шешуді қажет ... ... ... Егер Қазақстан көлеміндегі экологиялық мәселелерді жан-
жақты саралай келсек, ... ... ... ... Ірі ... мен ... ... ауасының ластануы
2. Тұрмыстық және өндірістік қалдықтармен ластанған өзен-көлдер мәселелері
Аталған мәселелердің әрқайсысы өзіндік ерекшеліктерімен айырықшаланады.
Бірақ та бәріне тән ортақ ... ... ... ... ... ... адамзат өміріне зор қауіп төніп түруында. Табиғатқа бұрын-соңды
болмаған қауіп төніп түр. Қалаларда ... ... ... ... ... ана мен ... ... сәбилер кемтарлығы жылдан-жылға өсуде.[3]
Әрине, мұның бәрі ... ... ... ... ... ... ... адамзат пен табиғат арасындағы үйлесімдікті
жүйелермен, қаулылар мен ... ... ... ... іс ... жүмыс
істемей, бұл мәселелерден арылу мүмкін ... ... ... ... көтеріп, барша халық бірігіп шешпей, тұңғиықтан шығу өте қиын.
Сондықтан диссертациялық ... ... ... ... ... Тараз
қаласының экологиясына және халық денсаулығына ... ... ... төңіректе мәселе көтеріп, шешімдерін баяндауға тырысып отыр.
Қазіргі кезде қоршаған ... ... ... ластаудан сақтау
бүкіл адамзаттың басты мәселесі болып отыр. ... ... ... тез ... даму салдарынан бөлінген түрлі қосылыстардың әсері
табиғатқа арта түсуде. Атмосфераны, өсімдіктер мен жануарлар ... ... ... ... ... ... мен ... әртүрлі.
Қаратау қаласында ең негізгі ... көз ... ... ... ... ... тақырыбы Қаратау қаласындағы ЖШС
«КазФосфат» зауытының ... ... ... ... ... және ... деп алдым. Бұл диссертациялық жұмыс фосфор
зауыттарының қоршаған ... ... ... ... ... ... ... жағдайына арналған.[4]
Жұмыстың негізгі идеясы׃ ... ... ... осы ... су, ауа ... анықтау шараларын белгілеу арқылы
шешу көзделіп отыр.
Мақсаты׃ Фосфор зауытының қоршаған ортаға және адам денсаулығына
тигізетін әсерін зерттеу.
Міндеттері:
1. ... ... ... қалдықтардың гидросфераны ластауын
анықтау;
2. ... ... ... ... ... ... ... тигізуші факторларды анықтау;
4. Тірі организмдерге (жануарлар мен өсімдіктер ... кері ... ... ... ... ... ... үшін шараларды қолдану әдістерін
ашып көрсету.
Пайдаланған мәліметтер мен деректер көзі׃ Өндірістік практика кезіенде
Тараз және ... ... ... ... ... ... ... денсаулық сақтау департаментінен мәліметтер жинап
жұмысты жазуға пайдаландым. Сонымен қатар ... пен су ... ... ... химиялық сараптама жүргіздім.
Жаңалық׃ Қаратау қаласының әкологиялық жағдайының ғылыми-техникалық
прогресті жүзеге асыру үшін ландшафтқа антропогендік әсер етуі негізделді.
Табиғаттың тепе-теңдігінің ... ... ... ... ... ... ... анықталды.
5
1.Әдебиеттерге шолу
1. Фосфор айналымы
Биосферада ең алдымен көзі апатит (фосфор қышқылды кальцийден жасалған
минерал) болып табылады, ол барлық ... ... ... ... тірі зат үлкен роль атқарады. Организмдер топырақтан, су
ерітіндісінен ... ... ... ... ... сіңіруі
көбінесе топырақтың кышқылдылығына байланысты ... ... ... ... ... ... нуклейн қышқылдары, сүйек ұлпалары,
фитин және тағы басқа қосылыстар; әсіресе сүйек құрамы көп фосфор ... ... зат ... және ... жинау процесінде атқаратын
ролі зор. Тірі организмдер өлімімен қайта топыраққа және ... ... Ол ... сүйектерінде, теңіз фосфат конкрециялары түрінде
жиналады, сондықтан биогендік циклда ... зор ... бай ... ... ... көз болып табылады. Фосфор құрамы жер ... ... ... ... Тез ... ... ... күйінде кездеспейді. Жер қыртысында минерал түрінде (фторапатит,
хлоранатит, ... және т.б.) ... және ол ... ... ... және фосфориттерге жатады. Фосфор-өсімдіктер мен жануарлар
әлемінде ерекше орын алады. Өсімдіктер ... көп ... ... ... ... қосылыстарының табиғи толықтырылуы жеткіліксіз, сондықтан
өнімділікті жоғарылату үшін фосфорлы тыңайтқыштарды топыраққа ... ... бірі ... ... ... ... жыл ... жуық шамамен 125
млн. Тонна ... Оның көп ... ... ... ... Табиғатта таралуы
Жер қыртысында фосфордың массалык үлесі 0,08% қүрайды. Табиғатта
кездесетін ... ... және ... ... ... ... ... табылады.
Қасиеттері׃ Фосфор қасиеттері айқын ерекшеленетін бірнеше аллотропты
модификациялар түзеді. Ақ фосфор – жұмсақ кристалды зат. Р4 ... 44,1°С ... ... ... SO2 өте ... ериді. Өте улы және тез жанғыш болып
келеді. Қызыл ... – ақ ... ... кезінде түзіледі. Ол ұзындықтары
әр түрлі молекулалардан тұратын бірнеше модификациялар қоспасынан түрады.
Қызыл фосфор алу шартына және әдістеріне байланысты ашық – ... ... ... және қара – ... ... дейін өзгере алады. Оның балқу
температурасы 585°° - 600° . Қара ... - ... ... ... ... ... қарағанда графитке ұқсас келеді. Ақ
6
фосфордан айырмашылығы қызыл және қара фосфор күкірткөміртегінде ... улы емес және ... ... емес ... тұрғысынан қарағанда фосфор азоттан көрі белсенді келеді.
Фосфордың ... ... өзі ... аллотропты модификацияға
байланысты. Ең белсендісі ақ ... ал қара ... ... емес ... заттармен – бейметаллдармен әрекеттесуі. Фосфор ... ... ... ... ... сутегімен
фосфор әрекеттеспейді.Фосфордың артық немесе кем болуына байланысты фосфор
қосылыстары (III) және (V) түзіледі, мысалы:
2 Р+3 Вг 2 ... ... ... ... ... ... ... қыздыру барысында фосфоридтер түзіледі:
3Mg+2P=Mg3P2, (2)
Кейбір металлдардың ... ... ... газ ... ... түзуі мүмкін.
Mg3P2+6H2O=3Mg(OH)2+2PH3, (3)
Химиялық кұрамы бойынша фосфорин РН3 аммиакқа NH3 ұқсас келеді.
3. Сілтілермен әрекеттесуі. Сілті ерітіндісінде ақ ... ... ... 2P+1O4, ... ... ... фосфоридтер мен фторопатиттерден бөлінетін
калий фосфатынан Са3(РО4)2 алады. дам әдісі фосфордың қайта қалпына ... 2 ... ... ... ... ... келтіруші
ретінде коксты (көміртегі) қолданады. Реакциялық жүйеге кальций қосылысын
байланыстыру үшін SiO2 – нің ... ... ... Бұл процесс
электропеште (өндіріс электроқыздырғышқа апарады) жүреді. Реакция мынадай
теңдеумен ... ... ... арқылы ақ фосфор өндіріледі. Техникалық фосфор құрамында
қоспалардың бар болу себебінен сары түс береді, сондықтан ... оны ... деп ... ... Өсімдіктердің өсу процесінде фосфор үлкен роль
атқарады. Өсімдіктер фосфорды топырақтан алады, ... ... ... ... отыру қажет. Фосфор тыңайтқыштарын
фосфат кальцийден өндіреді, оның құрамында табиғи ... ... ... ... ... ... 2 ... ұны
қарапайым фосфор тыңайтқышы болып табылады. Бұл ... қиын ... тек қана ... топырақта ғана өсімдіктерге таралуы мүмкін.
Фосфат кальцийге күкірт қышқылын ... ... жай ... оның кұрамы негізінен дигидрофосфат кальцийінен Са(Н2РО4)2 тұрады.
Ол ... зат ... ... ... ... Жай суперфосфатты
алу әдісі мынадай реакцияда ... ... ... ... ... ... 50% кальций сульфатын құрайды, ол
балласт болып табылады. Фосфордың ... ... болу үшін ... фосфоридті өңдейді:
Са3(РО4)2+4Н3РО4=Са3(Н2РО4)2, ... ... екі ... ... деп аталады. Фосфор
тыңайтқыштарының тағы бір ... ... ...... ...... табылады.
Полифосфорлық қышқыл Н4Р2О7, Н5Р3Ою, Н6Р4Оі3 және т.б. қоспаларынан
суперфосфорит қышқылының негізінен ... ... ... дайындайды. Бұл қышқылдар вакумда фосфор ... ... ... ... ... ... аммоний полифосфаты
түзіледі, ол жинақталған азотты – фосфор тыңайтқышы ретінде қолданады.
Фосфор азотпен бірге кейбір жинақталған ... ... ... ... ... NH4H2PO4 және ... (NH4)2 HPO4.[2]
1.3 Фосфор зауытының дамуы және улы қалдықтар
шығарудың ... ... ... ... ... бойынша негізгі бағатта
Қаратау – Жамбыл территориялық - өндірістік ... әрі ... ... ... ... ең ірі ... кен ... Қаратау еді. 40 ... ... ... мен тек ... мен ... ғана ... ... жылы Иван Ильич Машкара Қазақстан геологиялық басқармасының ... ... ... ... ... ... ... бар
екенін анықтады. Ол халық шаруашылығы үшін өте қажет болатын, сондықтан тез
арада осы жаққа геологиялық зерттеу ... көп ... ... ... ... ... да бағытталды. Жер астындағы байлықтарды
барлаушылар ... ... ... ... ... ... Андрей Сергеевич Коноплянцев және т.б. зерттеушілер Қаратау
алабында ... аса ... кен ... ... ... және ... ең ірі ... Ақсай, Шолақтау екенін атады.
Соңғысы Жамбыл қаласына жақын жерде орналасқан және оны өңдеуді бірінші
орынға қойды. Тау ... ... және ... ... 90 ... ... 1946 ... соңына қарай жаңа кәсіпорын ашылды.
Кішкентай кен шығарылатын жер «Шолақтау», ұн тарту – ... ... және ... да ... ... ... ... Қаратау таулы
химиялық комбинатын Қаратау өндірістік бірлестігі оңтүстік Республиканың
үлкен химиялық кенінде ... ... Бұл ... төрт ... ... ... ... фосфорит өңдеу алабы жаңа қалалар Қаратау
және Жаңатас пайда ... ... ... кен ... ... тыңайтқыштар және фосфор зауытына,
Шымкенттің ... ... ... және т.б. да ... ... Минералды тыңайтқыштар зауыты дамушы кәсіпорындардың бірі
болып, онда үлкен мөлшерде жаңа технологиялық өнім ... ... ... ... рет қыздырып өңдеу әдісімен фосфордан айырылған фтор азығын
практика жүзінде жасап ... ... ... ... ... ... ... Жаңа Жамбыл фосфор зауыты салынды. Тоғызыншы бесжылдықта
аудан өнеркәсібі өнімін 71,5% ... ал бұл ... ... өнімнің
көлемі 3,3 есе арта жүзеге асырылды. Фосфор шикізатын ... 2,9 есе, ... 3,9 есе, ... ... 2 есе ... ... 60% ... азығы және сары фосфордың жартысы
өңдірілді. Дүние жүзіне үлгі болатындай етіліп тыңайтқыштардың көбі ... ... ... заттар құрамын орташа есеппен алғанда 15-50% -ке
дейін өсті. Фосфор ... әрі ... ... үшін өнім ... ... Жамбыл және Жаңатаста тұратын тұрғындар саны көбейді. Жаңа үйлер,
мектептер, клубтар, парктер соғылды. ...... ... ... ... ауыл ... дамыту үшін минералды тыңайтқыш
ретінде үлкен роль атқарды. ... ... ... ... ... жылы ... Ал 1950 жылдан бастап «Суперфосфаттық» ... цехы іске ... 1951 жылы ... ... қышқыл цехы,
1954 жылы уатылған суперфосфат цехы, 1963 жылы ... ... 1965 ... ... ал 1966 ... фторсыздандырылған азықтық фосфаттар цехы
жүмыс істей бастады. Ол цехтар ... ... ... ... ... сутегі, күкіртті газ, аммиак және басқа да аса улы зиянды
қалдықтар тарайтын болды.
1964 жылдан ... ... ... ... ... ... ... 1966-1969 жылдарда біріккен суперфосфат зауытының құрылысы бітіп,
құрамында сары фосфор өндіретін 3 цехы бар алып ... ... ... ... іске ... сәйкес «Химпром» бірлестігі деп атанды.
Осы жылдар ішінде 13 пеш пен минералдық тыңайтқыштар ... ... ... ластануын б9рынғыдан да күшейіп, фосфин, фосфорлы ангидрид ... ... ... ... ... ... ... қарағанда бұл
кезде фторлы сутегі қалыпты мөлшерден 8 есе жоғары болған. ... ...... ауа ... ... ... Деректерге
қарағанда фосфин түгелдей атмосфераға кетеді, фосфорлы ангидрид 50%, фторлы
сутегі – 96% күкіртті газ – 70% - ке ғана ... ... ... ... ... үшін Жаңа ... ... Зауыты салынды. Жаңа зауыт
құрамында ... цех, 2 пеш ... және 8 ... руда ... бар. Тараз қаласында бүл зауытты ... тек ... ... ... ... ... ... зардаптарын
ескермеу, үш алып химия зауытының бір ... ... ... ... ... ... ... тұрғындары күкіртті ангидрид, азот
және көміртегі тотықтары, фтор қосылыстары, аммиак,
9
бензапирен, фосфор ангидриді, көмірсутегі, күйе, шаң т.б. араласқан ... ... ... ... улы заттар шығарудың өсуін мына
сандардан-ақ байқауға ... 1969 ... ... жылына 7,5 мың тонна ғана
десек, 1975 жылы – 21,3 мың ... 1983 жылы – 36 мың ... 1986 ... 35,5 мың тоннаға, ал 1987 жылы суперфосфат заутының айналысына барлығы
5884 тоннаға зиянды қалдық болған. Оның қүрамында фтор ... ... ... ... тозаң, 3644 тонна күкіртті ангидрид және ... ... бар. ... қалдық мөлшері «Химпром» өндірістік бірлестігінде
13700, Жаңа Жамбыл фосфор зауытында 17 мың тоннаға жеткен, ал 1988 ... ... 329,6 мың ... ... зат ... ... 1989 жылы оның
322,4 тоннасы тараған, 1990 жылы «ЖЖФЗ» өндірістік бірлесігі 15168 ... ... ... – 7705, ... ... ... ... зиянды заттарды ауаға таратқан. Бұның адам ... ... ... ... тек ... ... ... әкономикалық
зиянын ғана есептейтін болсақ, химия кәсіпорны ... ... ... сом зиян ... оның ... ... - 6972820, «Химпром» -
2735000, ... ... ... – 1022560 сом зиян ... ... ... 468 рет ... тексергенде бенз(а)пирен пиктік мөлшерден
артық ... сол ... 67%-де ол 5 есе, 17%-де 10 есе асып ... ... ... қаласында ауа-райы бұзылып, қолайсыз күндері болып
отырды. Ал 1989 ... ... мен 1990 ... ... ... жауын
жауған және тағы 1 мысал: 1992 жылы 11 ... қала ... ... бір ... ... Сол күні ... ... өнеркәсібі» өндірістік
бірлестігінің маңынан қою қара түтін аспанға бұрқ етіп ... ... ... шыға ... ... ... ол әуедегі қою түтін –
фосфор екен де, оған ... тағы да сол ... ... ... ... ... кенінің заттық және химиялық құрамы
Қаратау кенінің заттық құрамын анықтауда көптеген ғалымдар өз ... ... ... ... ұсақ түйіршіктелген фосфориттер
тобына жататын тығыз, қатты тақталы қою сұр түстен қара түске дейін болады.
Кендегі ... түр ... ... ... ... ( кремнизем және
карбонаттар). Қоспалар ... ең көп ... ... және ... Фосфаттың негізгі бөлігі фосфатты түйіршіктерде және
оолиттерде( 0,1- 0,2мм) ... Ал оның ... ... ... ... ... ... апатитке қайта кристаданған. Беткі
қабаттың ... ... ... ... температуралы апатитке
кристалданған. Химиялық құрамы және кристалды тордың параметрлері бойынша
фосфориттің фосфатты құрамы ... ал ... және ... апатит- фторапатитке жатады.
Кремнийлі минералдарға халцедон мен кварц жатады. ... ... Кен ... ... ... ... және ... халцедон кварцқа қайта кристалданған.
Карбонаттың ішінеде ең көп тарағаны доламит, кен орнының беткі және
тектоникалық ұсақталған учаскілерде ... ... ... және кальцит
негізінен цементті фосфориттерде жинақталған.
Метаморфозды рудаларда ең көп тарағаны тальк және ... ... ... және ... горизонтты рудаларда пирит( 0,001-0,002мм) болады. Ол ... ... ... және ... ... ... ... кен
орындарының рудалары метаморфозды ... ... ... ... ... ... ... P2O5) олар бай
(28% шамасында), орташа(21-27%) және кедей(15-20%) рудалар деп бөлінеді.
Руданың келесі бөлуінде фосфоритті ... ... ... ... ... және зиянды қоспаларға( карбонаттар, алюмосиликаттар)
байланысты болады.
Алғашқы үш түрі негізінен ... ... ... ... Метаморфозды фосфоритті рудалар ең алдымен құрылымдық
ерекшелігіне байланысты ... Ол ... ... ... ... оның ... ... және минералдармен әрекеттесу
тәртібін сонымен қатар руданың техникалық құрамының өзгеруіне әкеледі.
Бай ... ... ... P2O5-ң көп ... ... мен ... аз ... болуымен ерекшеленеді. Олар
субмономинералды фосфориттерден құралған.
Орташа фосфоритті ... ... және ... ... ... ... Карбонатты рудалардың құрамында аз мөлшерде P2O5-ң, ... ... және ... ... ... болуымен
ерекшелінеді. Құрамындағы компоненттерге байланысты, олар бай фосфоритті
рудаларға ... ... ... ... оолиттермен
түйіршіктерде фосфат таза күйінде емес, карбонатпен аралас күйде болады.
Кедей фосфоритті рудалардың құрамындағы P2O5- 13-15% тен ... ... 5-8% ... ... ... ... құрамы
фосфоритті қабаттың сандық ара қатынасына байланысты өзгеріп отырады.
Фосфаттың негізгі массасы кремнийлі ... ... ... ... кен ... ... өзінің біркелкі емес және
күрделі минералды петрографиялық құрамымен ерекшелінеді.[1]
1.5. Экологиялық-экономикалық ... ... ... сын ... яғни ... ... ластанған қалалардың бірі – біздің Қаратау. Оған кінәлі –Қаратау-
Жамбыл ... ... ... ... ... шамадан тыс
шоғырлануы. Сөзіміз дәлелді болу үшін талдаулар нәтижесінде ... ... ... ... ... кені 1937 жылы ... алғашқы өнім 1946 жылы алынды. Содан бастап химия кәсіпорындарының саны
мен қуаты өсіп, тек республикаға ... ... шет ... ... ... ... улы ... тек қана қала халқы уланып
жатпай,сонымен қатар көршілес жатқан елді мекендер мен ... суы, ... ... ... ... зиян келді. Химия
кәсіпорындары ... ... ... ... ... шала тотықтарын,
фтор қосылыстарын, кварцит, кокс, агломерат, ... шаң ... 1990 жылы ... зауыты 15168 тонна зиянды заттарды ауаға
таратқан. Бұның адам денсаулығына келтірген зиянын ... ... ... ... ... зиянын есептейтін болсақ, 1990
жылы химия кәсіпорындары ... ... ... 10730380 сом зиян
әкелген. Сол жылдың (1990) 1-ші ... 468 рет ... ... екен, бүның 100%-де ауа құрамындағы улы ... ең ... ... көп ... ... арқасында Тараз қаласында ауа
райының қолайсыз күндері айына 3-5 күннен ... ... ... ... ... Улы ... көбеюінен тұрғын халық арасында адам ауруының
саны мен түрі көбеюде. Атап айтсақ, жүрек талмасы, бүйрекке тас байлану,
әйелдердің рак ... ... ... көп. ... кәсіпорындарының қоршаған
ортаға келтіріп жатқан зиянының себептері әр алуан: көбінесе технологиялық
тәртіп сақталмайды, ... да, ... да ... ... қуаты жетпейді, ал жұмыс істеп тұрған ... ... ... Ең ... біздің мемлекетімізде әкологиялық құрал-
жабдық шығаратын кәсіпорын жоқ. ... ... неге ... ... ... қорғау шараларына қор бөлінді, ол ... ...... ... ... ... талапқа сай түзетін
қондырғылар орнату, тазарту, станцияларын техникалық ... ... ... жүргізу, ғылыми зерттеулерге жұмсау сияқты мақсатты
істерге арналған, өкінішке орай сол ... ... жағы ... ... ... ... ... кезінде бұл құбылыстар
әлеуметтік – экологиялық жағынан ... ... ЖШС« ... ... улы зиянды заттар шығаратын 678 көзі бар екен, соның тек
149-да тазалау ... бар. ... ... ... қант ... және ... ... өсіретін Жамбыл және Байзақ аудандары
шаруашылықтарының құнарлы жерлерін ... ... ... ... ... ... бұл екі ауданның жері келешекте пайдаланудан қалу қаупі
төніп тұр. Топырақта фтор, ... ... мыс ... ... ... шоғырланып, ауылшаруашылықтың дамуына үлкен зиян тигізіп жатыр. Өйткені
топырақ құрамындағы фтор қоспасы «Октябрь» ауылында 13 есе, №6 совхозда 105
есе, «Ақкөл» және ... ... ... ... ... маңындағы
тың жерде ең шекті мөлшерден көп есе асып кеткен. 1990 жылы ... 2 ... ... ... өнімдерінің құрамындағы химиялық улы
заттар шекті мөлшерден бірнеше есе асып кетуіне ... 7770 ... ... ... деп табылған. Осының нәтижесінде облысымыз 1,0
-1,5 млн.теңгенің
12
көкөнісін кем алды. Топырақта, өсімдікте, суда фтордың аса көп ... ... да зиян ... ... ... фтор және басқа да улы
химиялық заттардың жиналуы, оларды флюороз ауруына шалдықтырып отыр. Химия
зауыттарының маңындағы 90 шақырымға дейінгі ... мал ... ... ... ... ... ... аурумен ірі қара ғана ауырса, кейін қой мен
жылқыда да ауру көбейе түсуде болды.[6]
1985-1990 жылдары химия кәсіпорындары 2 ... ... ... Сом ... ... ... «үлкен химия» үшін кен орындарын есепсіз
игергенде жердің астан – кестенін шығарды, ... жер ... ... ... ... ... Бүгіндері сол пеш алынып бос қалған
каръерлер мен егістік жердің топырағы желмен үшып, ... ... ... ... ... әр – ... тозуға ұшыраған жердің көлемі 3077,5 мың
гектар. Осы тозуды болдырмау үшін ... 18,25 млн. Сом ... ... 10-15 жылдан кейін қазіргі жерден де айырылып қалу қаупі бар. ... зиян ... ... ... ... бірі – кен ... әдіспен игеру. Облыста әдіспен өндіріледі, өйткені ... аз ... ... үшін тиімді. Ашық әдіспен кен алғанда топырақ ысырап болады.
Жерде 0,5 – 2 см ... ... үшін 1000 жыл ... яғни ... ... ... ... 18см құнарлы топырақ түзілу үшін 1500 жылдан 7000
жылға дейін қажет екенін мамандар тауып жүр. ... ... ... ... құртып, тоз-тозын шығарып жатырмыз?! Экологиялық ... ... ... ... кешенінде 1 млн.
Тонна кен алу үшін 47 гектар жер бұзылады екен. Кен ... ... ... бойы ... ... ... қара шіріндісі бар қабаты
сыдырылып алынуы керек. Кені алынған каръерлер тегістеліп болғаннан кейін,
оның ... ... ... ... ... ... Сонда ғана өсімдік өсуіне
жағдай жасалады.[7]
Өкінішке орай осы айтылған шараны кен орындарын игеретін ... ... ... десе де ... ... ... кені алынған карьерлердің көбі ескі;
* топырақ шіріндісі кезінде сыдырып алынып, сақталмаған;
* алынған жағдайда бос үйінділер астында қалған, ... оны табу ... ... ... ... ... ... химия
кәсіпорындары мен зауыттарында ... ... ... болған қатты
қалдықтар, бүгінгі таңда фосфорит кеніштерінің маңында жинақталған ... ... ... 12 млн. ... ... ... ... 2,5 – 3,0
млн. тонна қосылып отырады. Кен қазу жүмыстары кезінде кәдеге жарамсыз тау
жыныстары 153,4 ... ... ... ... химия зауыттарындағы
өндіріс процесінде пайда болған технологиялық ... ... де ... таңда фосфор зауытынын ... 3 млн. ... ... ... ... ... ... ең көп зат кальций силикаты ... ... ... ... ... ... ... қатты қалдықтардың құрамындағы улы заттар ұзақ уақыт ашық
13
аспан ... ... және ... бір ... ... ... қар ... жерге сіңе жер асты суы мен топырақты ластап, бірте – бірте олардың
құрамын өзгертеді екен. ... ... мал мен дам ... зат ... ... Бұдан шығатын қорытынды: өндіріс барысында пайда болған
қалдықтардан табиғат өздігінен ... ... ... ... ... ... жатқан экологиялық –экономикалық зиян зардабы
өте зор:
* өндіріс қалдықтары халықшаруашылығы үшін ... ... ... бұл территориялар айналымнан шығып қалады;
* ауаға улы зиянды заттар бөлініп шығады;
* өндіріс қалдықтары құрамындағы улы заттар жер асты су ... ... ... ... ... саны мен түрі ... ... және жеке малдың ауруының түрі мен саны көбейеді;
* өсімдіктер мен дақылдардың өнімі мен сапасы төмендейді;
* өндіріс орындарындағы жұмыс істейтін ... ... ауру саны ... ... асты ... ... ... және фосфорлы
тыңайтқыштармен химиялық ластану
Қолайсыз эколого- гидрологиялық жағдайда жер асты сулары бірнеше ... ... ... ... ластанады. Бұл химиялық қосылыстар ион және
біріккен қосылыстар ... тез ... ... ... ... ... мына ... арқылы ластанады׃ фосфор, фтор, күкірт,
азот және көптеген органикалық қосылыстар мен ауыр метлдар.
Өндірілген ... ағып ... ... кетуі, әртүрлі
реагенттер, дайын өнім немесе ... ... ... ... ... ... ... өалдықтардың сығынды ерітінділерінің
инфильтрациясы, ... ... ... ... шан- ... сыртқа шығуы кезінде болатын себебтерге байланысты жер асты
суларының ластануы ... ... ... ... ... қатты
қалдықтардың сақталуы (фосфогипс, пиритті) ластанудың негізгі көзі ... ... ... арқылы көп мөлшерде концентрлі ... ... ... ... Жер асты ... ... әсіресе химиялық
белсенді қатты қалдықтары бар қоймалар әсер ... ... ... және
сусыздануы кезінде, сонымен қатар сүзілуі кезінде атмосфералық қалдықтардан
жер асты суларына жеткілікті түрде концентрленген ... ... ... жер асты ... ... ... және сұйық қалдықтардың
беткейінен шаңды-газдың атмосфера арқылы тасымалдауынан да ... ... ... ... ион ... 1га ... ... 182 г
құрайды. Сонымен қатар жер бетінің жер асты ... ... ... ... ... әсер етеді. Пиритті огорок- қоймаларында
түзілетін ерітінділер үшін төмен көлемдегі pH, ... ... ... ... ... көп ... ... аммонилік және басқа
14
иондардың болуына тән. Және де бұл қоймаға ... ... ... ... ... ... Бұл пиритті огорок және тартылмалы сулардан алынған
анализдермен ... Осы ... ... ... аз ... ... айта кету ... Бұл минералды қосылыстардың ерігіштік қасиеті
төмен. [18]
Фосфогипс қоймасынан шығатын су көздері ... ... ... ... ион ... көп мөлшерде(40 г/л ге дейін және
одан да көп) өте жоғары болады. әдетте фосфордың фосфогипсте болуы ... ... ... 1,2- 2% те ... Осыдан мынандай
қорытынды шығаруға болады׃ фофогипстей фосфоттар тез ... ... ... және ... ... ... темірді де айта кету
керек. Темірдің концентрациясы фосфогипсте спектральді анализдің мәліметі
бойынша пайыздың бөлігінен ... ... ... ... ... кері ... ... ... ... бұзылуы
- Ауылшаруашылық жер аумағының
қысқаруы
- Табиғи ландшафт рельефінің өзгеруі
- Топырақтың ... ... ... механикалық бұзылуы
Гидросфераға׃
- Жергілікті су балансының бұзылуы және
олардың қоршаған ортамен ... ... ... ластануы
- Беткейлік және жер асты суларының ластануы.
Атмосфераға׃
- Бу және газдың бөлінуі
- Шлак ... ... ... ... температураның жоғарлауы
- Шаңдардың бөлінуі
Биоценоз׃
Судың қасиеттерінің бұзылуына байланысты
суда тіршілік ететін өсімдіктер мен жануарлардың
өлімі көбейеді
жалпы флора және фауна жағдайларының ... ... ... Фосфор зауыты қалдықтарының атмосфераны ластауы
Енді осы зауыттың табиғат қорғау шараларын жүзеге асыру жағдайларына
келсек, жаңа технологиялық ... ... ... ... ... ... дайындау жетілдірілген технология салынғанымен газбен
тозаң көп бөлінуде. Бұл зауытты о баста жобалау кезде ... ... ... ... улы ... ... шығаратын 678 көзі бар екен,
соның тек 149-да тазалау қондырғысы бар. Ал, ... ... ... ... уақытылы жөндеп отыруды қамтамасыз ете алмай-ақ ... ... ... ... газ және шаң ... 60%-ке ... ... залалын төмендететін техникалық шешімдер де
табылған жоқ. Қолданылған ... ... ... ... ... ... ... Министрлер Кеңесі Президиумында қуатталған улы
заттар шығыратын әрбір нүктені приборлық бақылау мен қамтамасыз ету туралы
облыстық ... ... ... ... ... ... технологиялық және шаң - газ тазалау құралдарын пайдалану
режимінің ... ... ... әсер етер еді. Тексеру
кезінде улы газдарды бейтараптауға пайдаланатын реагенттердің ... есе ... ... ... Сонымен бірге зауыттың табиғат қорғау
объектілерін салуға бөлінген 27,72 миллион сомның тек 4,74 ... ... ғана ... ... 1990 жылға дейін құрылыс жүргізуге жобалау -
сметалық қүжаттарды бермей келді және қажетті жабдықтарға ... ... ... ... 1991 жылы да ... айтарлықтай өзгермеді. 5,21
миллион сом көлеміндегі аз ғана ... ... өзі 48-ақ ... Ал, 1991 жылы ... ... объектілері құрылысын одан ... ... ... қаржы бөлінбеді және оған ... ... ... жоқ. Міне, табиғат қорғау шараларын жүзеге
асыру үшін өндірісті ... ... ... ... шығаруды азайту
бағытында қосымша шаралар енгізудің орындалуы былай ... ... ... ... қалу ... бары ... яғни, кәсіпорын директорының 1992
жылы зиянды қалдықтар шығаруды ... ... ... төмендетеміз деген
сөзі еш дәлелсіз кетті.[12]
Қаланың ауасын ластап жатқан ... ... ... бар. ... ... ай ... 4 мың ... күкірт қышқылын артық шығарады және азот
диоксидін т.б. қосқанда ол ауаға 54725 ... ... зат ... ... ... ... о ... отынға Бұхара газын ... ал қара май ... тек ... жағдайда қолданылатын
"резервтен" отын ретінде көздеген еді. Амал не ... 20 ... ... отынға көшпей, әсіресе соңғы жылдары құрамында күкірттегі шамадан
тыс көп Уфаның ... ... ... сандарынан бүл станция ауа
алабын ластауда. Егер станция ... ... ... ... істеген
жағдайда ауаға ол шығаратын күкірт қышқылының ... үш есе аз ... ... ГРЭС және қала ... бүл мәселені шеше алар ... ол ... ... ... ... кеңейту мәселесі күн тәртібіне алынды",
"ГРЭС-ті ... ... ... ... сөз ... тоқтатылды. Ал, тұнықтап шығатын
қандай жол қайсы? Оны іздестіріп жатқан адам бар ма? Тағы бір ... ... ... Ол - ... ... ... ортаға
тарайтын барлық зиянды заттардың 50 ... ... ... ... ... бір ... жылына пәленбай мың тонна
оттегін жұмсайды екен, ал оның орнына 3,2 тонна көмір ... ... ... улы ... 0,03 тонна азот тотығын, оған тағы да 200-ден астам
заттар шығаратын көрінеді. 1988 жылдың 1-ші ... ... ... ... ... Күн сайын облыс орталығынын ауасына автотранспорт I
көміртегі қышқылының 90 процентін берген. Атмосфералық ауаның ... есе өсіп ... ... ... ... ... болуы, олардың отын жағатын аппаратураларын дер
кезінде алдын ала техникалық жөндеуден өткізіп, реттеп отырудың тиісті
жолға қойылмауы да ... ... ... ... газ ... ... ... құралдар жетпейді.[33]
2. Зерттеу нысаны мен әдістері.
2.1 Зерттеу нысаны
2.1.1.Зерттеу ... ... ... Республикасының Жамбыл облысында Тараз қаласының солтүстік
-батысында
100 км ден ... ... ... ... ... 100-120км, ені 25-
30км. Фосфоритті горизонт ... ... ... 49 жеке кен ... ... кен орындар аймақтық жіктелім бойынша бес топқа
бөлінеді. Бірінші ... кен ... ірі ... ... ... басқа
бірқатар шағын Тамды, Арбатас, Сүлейменсай, ... ... мәні өте ... кен ... ... топтық кен орындарын ірі Ақсай фосфорит кені, Түйесай ... және қоры ... ... ... Қыршабақты кен орындары құрайды.
Үшінші топ өндіістік мәні ... ... ... ... Бүркітті, Ақтас,
Қарашат) кен орындарын қамтиды. Олар Ақсай және ... кен ... ... топ ... ... және ұсақ кен ... біріктіреді.
Олар׃ Ақжар, Үшбас, Жартас, Арқалысай, Көксу және т.б. Бесінші топқа
өндірістік Көкжон ... ... ... Гиммельфарб кендері кіреді. Осы
кен орындары ішінде 9- ы жақсы және жете зерттелген.
Шолақтау кен орны 6 км ... алып ... ... ... ... төменнен жоғары қарай төрт қабатқа бөлінеді׃
кремнийлі, төменгі фосфаты, фосфатты –кремнийлі және ... ... ... қабат сұр және қара массивті немесе жұқа түйіршіктелген
17
кремнийлі қабатында аз мөлшерде фосфат карбонатты порода ... 7-8 ... P2O5 ... 2,5-6%. ... ... ... сұр ... қабатты кремнийлі немесе карбонатты фосфориттер. Құрамындағы P2O5 -22-
23%, R2O3 -2 %, CO2 – 9,3% ,MgO- 3,8%. ... ... ... ашық ... сарғыш тығыз түйіршікті фосфатты кремний. Орташа тығыздығы 3,4 ... CO2 - 4-5%, R 2O3- 3%, MgO- 2%. ... ... ... ... және ... ... фосфориттер. Біріншілері ... ... ... ... ... ... сұр кей ... ақ
фосфориттер құрайды. Шолақтау кен орнының батыс жағалауында бұл ... ... сұр ... ... ... ... 0,4- ... фосфатты қабат өзінің сұр және қою сұр ... ... P2О5- 36% CO2- 7,4% R2O3- 3,35%, ... ... ... ... P2O5-226,27%, R 2O3-2,47% , CO2-
7,5%, MgO-3,5% ... ... 16 ... ... P2O5 азая ... ... кен орны ... батысқа
қарай бағытталған (350-320°) ұзындығы 8 км шамасында. Фосфоритті қабаты
оңтүстік батыс жағалауының 75-80° бұрышында ... ... ... және өнімді( фосфоритті) қабаттардан құралған. Кренийлі қабаттың
қалыңдығы 5-7м, фосфоритті қабаттың астыңғы жағында ... ... ... ... ... оның ... 10-14метрге жетеді.
Құрамындағы P 2O5 мөлшері 5-12% аралығында. Фосфатты кремнийлі бөлігі
Ақсай ... ... ... жағалауында орналасқан. Орта ... ... ... (%) ... CO2- 9,4%, R2O3- 3,5%, MgO-
3,3%. Ақсай кен орны метаморфоздалған. Бұл кен ... 1000 км ... ... Баланс қоры 137,6млн тоннаны құрайды. Оның ішінде ... P ... кен орны ... кен ... ... ... 3км ... Фосфоритті қабаттары кремнийлі және фосфоритті ... ... ... (IV) оксиді SiO2 мөлшері жоғары.
Геологиялық құрылымына байланысты, бұл кен орны ... ... ... ... солтүстік батыс, орталық және оңтүстік
шығыс. Кен орын 200 м тереңдікке дейін жақсы зерттелген және ашық ... Ал, ... ... аз ... ... қоры 45 млн ... ... топқа жататын Көксу және Ақсай аралығында орналасқан ұсақ кен
орындардың мәнісі жоқ.
Көксу кен орны ... 14-км ге ... ... ... Фосфоритті
қалыңдығы( жалпы қабаты 42-80 м, орташа 3,8м бастап). Фосфатты –кремнийлі
бөлігі ... ... ... ... ... ... және ... да түрлерге бөлініп, қабаттаса орналасады. Құндылығы
оңтүстік шығыс бөлігінен солтүстік батыс бөлігіне қарай көбейе түседі.
Үшбас кен орны Көксу кен ... ... ... ... ... ... Ұзындығы 10,5 км. P2O5 мөлшері 19,3-28,2% , ал беткі ... ... ... қоры ... ... ... бойынша 540-630м
тереңдікте руданың қоры  300-315мл тонна (69-72млн тоннасы P2O5).
18
Жаңатас кен орнының ... 21,5 км. ... ... едәуір түзу
беткейде 650-700м орналасқан. ... ... ... ... ... ... кезектесіп орналасқан. Жоғары фосфоритті бөлігі берік
жән жоғоры сапалы дәнді оолитті ... ... Кен ... кремнийлі және пелитоморфты кремнийлі рудалар бар. [3]
Көкжон кен орны ... кен ... ... батысқа қарай 4-10 км жерде
орналасқан. Ол 40км ... алып ... және 4 ... ... ... Аралтөбе, Кістас. Көкжон кен орнының баланс қоры  641,6млн тонна
(168,6млн ... P 2O5 ), ал ... ... ... болсақ Кістас -454,8
млн тонна, Кесіктөбе- 159,2 млн тонна (45 млн ... P2O5) және ... ... (7,7 млн ... ... кен орны ... бассейінің ең өнімділігі жағынан жоғары
тұрған кен орын. Кен орнының ... ... ... алып ... ... Ол 1970 жылы ... арқылы табылып, 1982ж өндіріске дайындалған.
Фосфатты ... екі ... ... ׃ ... және кремнийлі
карбонатты.
2.1.2. Қаратау қаласының физикалық-географиялық ... ... ... облысы Талас ауданындғы ... ... ... сол ... орналасқан. Солтүстігінде Қарағанды
облысымен, шығысында Алматы, батысында Оңтүстік Қазақстан облыстарымен, ... ... ... ... шекаралас жатыр.
Рельефі: Қаратау қаласының геологиялық құрылысы күрделі.
Территориясының ... ... ... ... Қырғыз Алатауы,
оңтүстік-батысын Қаратау жотасы, ... кең ... ... таулы Шу-Іле
массиві алып жатыр. Рельефі жалпы эрозиялы структуралы.
Рельефінің қалыптасуының қысқаша тарихы
Қазіргі ... ... ... ... үштік-төрттік
дәуірдің соңында басталып, соның ішінде үштіктің екінші жартысынан бастап
тектоникалық қозғалыс ... ... ... температурасының құбылмалылығы, жауын-
шашынның әр-түрлі түсетіндігі, ауаның құрғақтығы, қатты буланғыштығы ,күн
шуағының молдығымен сипатталады. Қаратаудың климаты ... ... ... ... температурасы 23,4°С .Ал қысы жүмсақ. Қаңтардың орташа
температурасы -4,5 °С. Жауын-шашынның ... ... ... - 300 ... Талас өзені ер тәрізді Қырғыз жотасы мен Талас Алатауы және
биік таулы Тянь-Шаньнан басын алып, қармен ... ... ... өте ... ... ... Таластың сол жағында Талас Алатауының
беткейінен ең ірілері: Қанды-Су, Үрме-Тал және тағы ... ... ... ... ... толтыра ағып, кейде Қазоты ... ... ... де болады. Жалпы су ағысының ... ... ... ... климаттың жағдайымен байланысты. Қардың, мұздықтардың ... ... ... ... ... суы мол ... өзені -бұрынғы Таластың саласы, бірақ оған жетпей жатыр. Қазіргі
жағдайда ол екі өзеннің қосылуынан - Теріс пен Қүр-Күреуден ... ... ... ... ... ... ... қоректенеді. Оның суы
мамыр, сәуірде мол болады. Қүр-Күреу қырғыздан басталып, онда қар, ... ... ... Аса ... ... ... барлық тау
өзендері сияқты. Қаратау территориясы үшін шаруашылыққа өте пайдалы өзен
болып ... ... ... суару үшін-Талас, Байзақ, Жамбыл
аудандарында ... ... ... және оның ... ... ... пен ... топырақ басым. Құрамындағы қарашірік 3-9% қүрайды.
Ал қаланың ... ... ... түрі- боз қызыл, қоңыр және сұр
топырақты ... ... ... ... ... қарай 28 км ... ... ... ... ... ... ... бұта аралас,
сұлыбас, көде, қылқан боз, және т.б. астық тұқымдас шөптесіндер өскен тау
аңғарларының бозғылт қоңыр ... ... ... орналасқан.
Көктемде қала жасыл желекке бөленеді; қызғалдақ, қаз ... қияң ... қала ... ылғалды жерде қамыс шабындығы, есекжем тағы
басқалар ... ... ... ... ... тырысқақ кездеседі.
Жоталардың етегінде тобылғы, жабайы шие, бұталы, жартылай бұталы өсімдіктер
кездеседі.
Жануары: Қала негізінен кеміргіштерге өте бай. Сарышұнақтың ... ... ... бөліктерінде қасқыр, қарсақ, түлкі және тағы басқалар
кездеседі. Қалада қүхтардан: торғайдың түрлері, қызғыш, ... ... ... жабайы шымшық кездеседі. Жәндіктерден: шегіртке, кенелер,
өрмекші тәрізділер өте көп.[19]
2.1.3.Қаратау қаласының тұрғындарының денсаулығын зерттеу
Өндірістің тұрғындар ... кері ... ... және ... қызмет органдарында ауаға
шығарылатын зиянды заттардың адамдар денсаулығына әсерін ... ... ... ... айдар тағуымен "икс" және "игрек" қаласы деп
екіге бөлінгенін жіктеп кетейік, бірі ... ... ... ал
екіншісі одан аулақ жатқан аудандар. Бір қаланың іші болса да "игректе"
"икске" қарағанда ... ... ... ... ... ... бауыр
аурулары 2,6-15 есеге дейін жоғары, жүкті болған аналарды тексергенде әрбір
1000 ананың 37 проценті ... ... ... ... ... химиялық өндіріс орындарының улы қалдықтарымен ластанған ауамен дем
алуы аурулардың күрт ... ... әсер етіп ... ... ... ... ... 2,9 трахейттер - 2,4, тыныс алу жолдарының
қабынуы -1,8, тұмау - 1,6 есе ... ... ... және солтүстік - батыс
аймақтарында , қолқа
20
қабынуының 3,7 есе өсуі бұл ... ... алу ... ... ... ... білдереді. Сол сияқты ластанған аймақта құлақ қабынуы да тым
жиі. Әрбір 1000 ... ... ... 355,2 - ... есту ... ... ... мекендейтін тұрғындардың жүрек-тамыр
жүйесінде зиянды өзгерістер бар ... де ... ... ... ... айтар болсақ, миокард инфарктының деңгейі салыстармалы
аймаққа қарағанда 12 есе, стенокардия 4,3 есе, миокард 6,2 есе, ... - 4,6 есе ... ... ... ішек ... ... мен ... несеп жолдары ауруларының салыстырмалы аймақ деңгейінен ... ... ... ... ... ... толғандыратын мәселелердің бірі
деуге болады, әйелдердің ауыр аяқ кезендегі және босанғанында кездесетін
түрлі ауру сырқаулар ластанған ... ... ... ... тым ... есе) ... отыр. Мерзімнен бұрын босану 1,9 есе, ұрықсыздық 2 есе
көп. 1991 жылдың ... ... ... ... ... ... бір айға
жетпей шейіт болған сәбилердің саны 6 болса, 1992 жылы саны 21-ге ... ... да ... қосындыларының ана құрсағында аса зиянды екенін
байқатады. Мұндағы аурулардың бәрі ... ... ... ... ... сутегінің әсеріне тығыз байланысты болып отыр. Балалар
арасында нефрит, невроз сияқты аурулар қалыпты ... ... ... ... ... ересектердің, ал фосфорлы ангидрид балалар ауруында
жиі байқаланады. Балалардың 92,3 процентінде сал ... ... ... ... 32,2 %-де есту органдарының және 27,8%-де туа біткен
жүрек пен қан ... ... ... ... ... үш ... ... ер адамдар арасында бедеулік, қатерлі ісік ... ... ... ... ... ... ауданында алынған мына деректер
жан ... ... ... ... ... да жылдан-жылға ұлғая
түсуде. Біз мұны иммундық жүйенің ... ... ... ... деп ашық айтамыз. Өлім деңгейі өте жоғары. Мұнда әрбір ... ... ... 20- 22 бала ... ... ... дүниеге
келген. Осы бес жылда түрлі ауытқулармен дүниеге келген 86 ... ... ғана ... ... бар екен. Ал басқа жағдайдың бәрінде де ... ... ... ... ... ... бар. Сонымен бірге қалада анемия,
бурцеллез, сальмонелез ауруы да көп. Ал, енді ... ... ... зиянның өтемі, төлемі не болмақ? Біздер кей
кездері тісі өсіп, жақ - ... ... ... сүйек ұлпасының
құрамы, өзгерген (сүйек қатты қасиетінен айырылып, үгітіліп, морт сынғыш
келеді) жайларға кез ... ... ... ... ... ... жас туған
нәрестелер арасында көп кездеседі. Олардың тістері ... ерте ... ... Бала ... ... қалады. Бұл тікелей химияның әсері екенін
білсек те, ... ... ... қоя ... Тек, ... айтып ,
қынжылғаннан өзге қолдан не келеді. Әрине, мұның малдағы флюороз ... ... ... де ... ... ... Осыны көріп- біліп,
хабардар болып ... ... ... ... ... еш әрекетсіздігін қалай бағаларын білмедік. Химия
21
кәсіпорындарының басшыларын өздеріңіз де байқағандай халықтың денсаулығынан
гөрі ... ... көп ... ... оларды адам денсаулығына зиян
келтіргені үшін жауапқа тартатын заң да жоқ. Ал, ... ... ... ... зиян ... де ... төлейсің. Табиғатты,
қоршаған ортаны қорғау, сауықтыру жұмыстары міндетті түрде адамдарға ... ... ... және ... сақтаумен қатар жүргізілуге тиіс. Біз
қазірде табиғат, табиғат деп жүріп ең басты тіршілік иесі ... ... ... ұшырай бастағанын байқамай ... ... ... ... ... ... байланысты Қаратау
-Жамбыл химия өнеркәсібі аймағына республикалық деңгейдегі арнаулы кешендік
комиссия шығаруды талап етеміз. ... ... ... ... ... өнеркәсібінің адам денсаулығына, тіршілік атаулыға, қоршаған орта ... ... жан - ... ... оны ... жолдарын көрсетуі тиіс.
Бұл мәселе ... ... ... Кеңесі, Қазақстан
Республикасының Министрлер Кабинеті, барлық ... ... ... ... ... көңіл бөлуі қажет деп санаймыз.[11]
2.1.4. Фосфор өндірісінде ... ... ... ... талдау(2003-2006жж.)
Жамбыл облысындағы Тараз және Қаратау қалалары фосфор өндірістерінің
орталығы болып табылады. Осы өндірістерде жұмыс істеуші тұрғындар саны ... ... ... ... ... аурулардың дамуы жағынан қауіп
төндіруші, жұмыс істеушілердің денсаулығына айтарлықтай зиян ... ... ... ... ... ... Химиялық өнеркәсіп кәсіпорындарда жұмыс өте жағымсыз ... ... ... ... әсері тек қана
кәсіби аурулардың ... ... ғана ... ... ... ... көрсеткіштерін кері баяндайтын, өмір сүрудің
қысқаруына және сапасын төмендетуге ... кең ... ... соматикалық
потологиялардың күшеюінен көрінеді.
Кәсіби ауруларды медициналық сақтандырудың негізі болып табылатын,
жұмысшылардың денсаулығына ... және ... ... ... ... қажеттілік туады.
2. Жоғарыда көрсетілген өндіріс факторларының ... ... ... маңызды аурулардың қиындауы,кейбір жағдайларда еңбекке ... ... ... ... ... сақтау басқармасы
комитетінің ҚР-ның ДСМ 24.09.1998ж. №500 бұйрығының шығуына байланысты.
«Қазақстанда ... ... ... ... ... дамуы
жайында» тұрғындарға медициналық көмек көрсетілу жағдайы өзгертілген.
Сонымен бірге қалада ... ... ... ... ... медициналық көмек көрсету шаралары бұзылған, сол сияқты өндірістік
кәсіпорындарға ерекше медициналық көмек көрсетуді алып тастаған. Бұл ... ... ... ... қол жеткіліксіз болуына және өндіріс ракымының ... ... ... ... ... және жалпы аурулардың алдын
алудың негізгі ... ... ... ... ... ... сапа ... үлкен көрініс берді.[34]
Қаладағы фосфор өндірістерінің жағдайларында жұмыс істеуші тұрғындарға
денсаулық сақтау орындарында ... ... зиян ... айқындайтын арнайы қызмет көрсетілуі тиіс. Осыған байланысты
өндіріс жұмысшыларына арнайы кәсіби патологиялық көмек ... үшін ... ... ... ... қызметінің ғылыми -методикалық басқару
жүйесінің ... үшін ... ... ... ... ... ... облысымыздың кәсіби патологиялық қызметінің дамуындағы негізгі
заң шығарушы базасының ... ҚР ... №200 ... ... ... ... қызметтің дамуы туралы» болып
табылыды. Тараз қаласындағы көп ... №2 ... ... облыстық
кәсіби патологиялық кабинет жүйелі бөлімше болып табылады.
Республикада кәсіби патологиялық кабинет жаңадан ашылғанына қарамастан
профилактикалық, диагностикалық- емдеу және ... ... ... ... Осы ... ... оның ... мен талдап қорытуларына
тең баға жоқ.[25]
Кәсіби патологиялық кабинетте диспансерлік аурулардың үш ... ДІ - ... орта ... ... белгісі жоқ адамдар;
* ДІІ- кәсіби аурулардың даму қаупі жоғары топ;
* ДІІІ- кәсіби ... ... 1- ... ... кабинетте бақыланушыл ардың бөлінуі
|№ |Бақыланушылардың бөлінуі |2002ж |2003ж |2004ж |2005ж |2004ж |
|1 ... ... |33473 |32518 |47677 |41347 |424429 |
| ... ... зиянды |4514 |7600 |8085 |10170 |883 |
| ... ... | | | | | |
|2 ... ауру ... бар |96 |140 |160 |112 |87 |
| ... саны | | | | | |
|3 ... ... |565 |592 |591 |629 |706 |
| ... саны | | | | | |
|4 ... рет ... ... |39 |13 |45 |57 |
| ... | | | | | ... ... зиянды жағдайларда еңбек ететіндер саны жылдан-
жылға көбейіп жатыр. ... ... ... өте ... ... ... ауыратындардың жағдайлары жақсарып жатқан
жоқ.
23
Кесте 2- Профпатолог-дәрігердің жасаған жұмыстарының көлемі
2002-2006жж.
|№ ... ... |2002ж |2003ж |2004ж |2005ж |2006ж |
|1 ... аурулар, барл.: |3355 |2919 |3878 |5093 |1998 |
| ... рет: |584 |607 |385 |731 |1171 |
| ... |2771 |2312 |3493 |4362 |6827 |
|2 ... ... |308 |352 |492 |554 |1091 |
| ... | | | | | |
|3 ... ... |178 |198 |208 |250 |500 |
| ... |22 |38 |13 |36 |52 |
| ... рет: |156 |160 |195 |214 |448 |
| ... | | | | | |
|4 ... қайта қою үшін |53 |42 |45 |28 |61 |
| ... ... | | | | | ... 2 ... кәсіби улану жылдан- жылға арта түсуде.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... түрі ... ... ... Бұл жағдай, ... ... ... кері ... ... Өйткені жұмыс
берушілер қаржының жоқтығына сілтейді, сондықтан медициналық тексерулердің
мезгілдері бұзылады.
Кесте 3- Тараз және Қаратау қалалары бойынша профилактикалық ... ... ... ... тексерулер |Тексер|Мезгілдік |
| |саны | ... ... |
| | | ... |
| | | |ған% | |
| ... ... ... | |Жалпы ... |
| ... | | ... |ның ... | | | | | |
| | ... ... ... | | ... | |н ... |
|Барлығы ... ... |123,78 |123,708 |120,473 ... ... ... |36,78 |33,534 |27,751 ... ... және сұйық |14,44454 |53,22593 |87,0 |90,174 |90,174 ... ... |2,38373 ... |24,82 |28,278 |23,750 ... ... |0,75664 |0,4635 |0,78 |0,135 |- ... оксиды ... |7,22 |13,39 |5,192 |10,311 ... ... ... |47,97 |56,512 |58,621 ... ... |8,530208 |8,530208 |5,192 |10,311 |
Жалпы алғанда атмосфераның жеке қалдықтарымен ... ... (шаң, ... ... ... азот ... көміртегі оксиді бір дәрежеде
тұрақтанды. Ауа ... ... ... ... ... ... ... факт бойынша атмосфераның ластану индексі ... ... ... ... ... ... тексерілетін
ингредиенттердің құрамы толық емес және ... ... 2004 ... ластануының индексі 2000 жылға қарағанда (7,66-дан 7,02 ... ... ... ... ... ... ... және тозаң
концентрациясының төмендеуі ескерілді. Ал азот ... ... ... ... ... 1999 ... ... қалды да, 1.25,
0.5 және 3.3 ШРК сәйкес құрады. Ақшаның жоқ болғанына қарамастан ... ... ... ... ... ... үшін шаралар
қолдану тоқтатылған жоқ, ауаны қорғау шаралары үшін осы ... ... ... ақша жұмсалды. Атмосфераға ластайтын заттардың шығарылуы ... 1-ші ... ... ... ... 62,845 ... ал жылдың
соңында 120,473 тоннаға жетті.[36]
Кесте 5- ЖШС «Казфосфат» зауытының ауаны ластайтын ... ... ... |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... |79,965 |330,804 |517,317 |51,074 |25,526 ... ... |35,946 |174,431 |247,893 |10,264 |22,156 ... ... |15,17 |61,432 |147,523 |0,003 |1,055 ... қышқылы |0,969 |0,581 |1,039 |0,631 |1,820 ... ... |7,11 |24,257 |22,415 |1,1231 |0,426 ... |14,37 |40,365 |- |34,849 |- ... |6,4 |29,738 |98,447 |4,204 |0,069 ... Су қорларына әсерін талдау
Талас өзенінің суы жүйелі және жайылма суландыруға, мал суаруға ... ... ... ... ... Облыс территориясында жоғарыда
көрсетілгеннен басқа 235 кішігірім өзендері мен 35 көл бар. Ол ... ... ... негізінен Шу өзені (Қамқал көлі, Қаракөл ... ... Аса ... су ... ... ... қоры болып табылады.
Жамбыл облысындағы ең үлкен көл-Билікөл. Оның ауданы 86 шаршы км, ал ... мен куб. ... ... ... ... Аса ... ... жағындағы
Ақкөл. Ауданы 56 шаршы км, көлемі 166 мен м3. Одан ... көл Аса ... ... Ащы көл. ... 35 ... км, көлемі 201.7 м3. Бұл
көлдердің ... ... Су ... ... ... ... негізгі су корғау аймағындағы су объектілерінің жағдайы
қанағаттанарлықтай. Жағдайдың жақсаруы мүйізді ірі қара мен ... ... ... ... ... және мал қиы мен көңдерінің су
жиналатын аудандар мен су ... ... ... әсерінен.
Жамбыл облысы тұщы сумен жеткілікті қамтылған облыстардың бірі. ... ... ... 4 ... мен 10 ... ... және елді
мекендерді жеткілікті қамтамасыз етеді. Жер асты ... ... ... ... ... келеді. Химиялық өндіріс қалдықтарының
сүзгілік, тазалаушы экрандарының бұзылуынан ластаушы заттар жер ... ... Оны ... ... ... ... ... құрамының көбеюінен көруге болады.
Органикалық және минералдық фосфордың суммасы - ... ... ... және ... түрлерімен алмасу, дәл азот сияқты
бір жағынан және тірі ағзалармен ... ... оның ... ... ... ... ... 6- Табиғи сулардағы фосфордың түрлері
|Химиялық түрлері |Жалпы ... ... ... | ... | ... ... ... |Жалпы ерітілген |Бөлшектердегі |
| ... ... ... ... ... |
|Ортофосфаттар ... ... ... ... |
| ... ... ... |ортофосфаттар |
| ... | | ... ... ... ... ... |гидролизденуші |гидролизденуші ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... | ... |
| ... | | ... ... ... ... ... ... ... |фосфор ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... концентрациясы |
|(минералдық және органикалық 5-тен 200 ... ... ... ... - ... су ... ... дамуын лимиттеуші (шектеуші)
маңызды биогенді әлемент болып ... ... ... суды пайдалануы
1966 жылдан бастап өндіріс көлемінің кемуіне байланысты су ... күрт ... ... Су ... ... ... суармалы
жерлер мен шабындықтарды суғарудағы ысырапшылыққа соқтырады. Бұл жағдайдағы
суды пайдалану 1996 ... ... 2000 жылы 1.7 ... ... ... суландыру 85 есе азайған. Су пайдаланудан екінші ... және ... ... Ал тұрғындар мен өнеркәсіп
орындарының негізгі бөлігі ... ... ... ... ... ... орындарының су пайдалану қимыл-қозгалысы
|Өндіріс орындарының аты |Пайдаланылған су көлемі млн. ... |
| |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ТОО ... ... |5,4 |4,49 |3,26 |4,8 |7,26 ... ... ... ... |5,59 |4,09 |3,82 |4,04 |4,06 ... ... | | | | | ... ... ... |2,18 |2,39 |1,58 |1,26 |1,19 ... | | | | | ... ағын ... тазарту және пайдалану мәселесі шешімін тапқан.
Мұнда ... және ... ағын ... ... ... да су жинақтағыштарда жиналады да бір бөлігі
ауылшаруашылық ... ... Ағын ... ... ... ... орталығында қалыптасқан. Канализация жүйесі екі өндіріс зонасына
бөлінген (солтүстік-шығыс және Солтүстік-батыс) ... ... ... ағын су ... ... ... ... ауылы мен Жамбыл
ауданының межрайспецхоз бірлестігінің жеріндегі 141-га ... алып ... ... жеткізіледі. Көлемі сөткесіне 80-90 мың м3 болатын ... және ... ағын су ... 80 % ... ... 192 \
га болатын Жамбыл ауданының ... ӨК ... ... ... Кәсіпорындарда тазалағыш қондырғылардың жоқтығынан ағын ... ... ... ... көп ... ... бүкіл Талас-Аса
өзендер алқабының геоэкологиялық ортасына техногенді әсер ... ... ... Кен қалдықтарында жүретін физико- химиялық газ түзетін ... ... ... ... ... ... теріс
қасиеттерінің бірі оның таксиндік газ тәрізді заттарды бөліп ... ... ... Фосфин (PH3), күкіртсутек (H2S), фторлы сутек
(HF) және тетрафторид (SiF4), сонымен қатар фосфор ... ... ... өнімі көміртек оксиді (CO).
Фосфин (фторлы сутек, гидрид фосфоры) PH3, бұл иісі ... ... ... – 1,2 ... газ. Өте ... тотықтырғыш, сондықтан
фосфорганикалық қосылыстардың синтезі үшін және ... ... ... ... үшін қолданылады. Қыздырғанда жойылады (100°С тан ... ) , ... ... ... ... (HF) сулы ерітіндісін фторлысутекті немесе әлсіз қышқылды
деп ... бұл ... ... ... ... ... ... қабаттарды
тітіркендіріп, тері күйігін шақырады.
Күкіртсутек (H2S), бұл иісі ... газ, сулы ... ... деп атайды. Күшті тотықтырғыш. Бұл ... ... және ... ... кремнийі (SiF4) өткір иісті, түссіз газ, суда ериді. Газдың
өзі, оның қышқылы және тұздары улы. ... ... ... ... ... (CO) ... әрекеттеспейді, түссіз улы газ. Бұл коксы
бар температурасы жоғарлаған барлық ... ... шлак ... ... ... ... газ түзеті заттар
мен шаңдар ... ... ... байланысты ШРК және қауіп
кластары бар болады. Соның ... ... ... шлак ... ... ... соқтыратын екі қауіп класына жатады.[47]
Кесте 8- Фосфорлы шлак қоқыстарының құрамында кездесетін токсиндік
газды заттар.
|Заттар ... ... ... ... |
| ... | | | ... |2 |10 |0,008 |0,008 ... |2 |0,5 |0,02 |0,005 ... |2 |0,5 |0,02 |0,005 ... |2 |0.5 |0,1 |0,1 ... |4 |20 |3…5 |1…3 ... |3 |- |0,3 |0,1 ... ж.з- жұмыс зонасы, м.р- максималды разовый, о.т- орташа тәуліктік
42
3.3.1.Өндірістік қалдықтардың классификациясы
Өндірісрік қалдықтар
Жойылатын өндірістік қалдықтар
Токсинді׃ Жанатын (қатты, сұйық)
Жанбайтын(қатты, сұйық)
Токсинді емес׃ Жанатын ... ... ... ... ... ... шығарылуы
▪ Қосымша(реагент) ретінде қолдану
▪ Жанармай ретінде қолдану
Сақау тәсілдері
▪ Өндірістерде складтау
▪ Отвалдарға ... ... ... ... сұйық)
Жанбайтын(қатты, сұйық)
Токсинді емес׃ Жанатын (қатты, сұйық)
Жанбайтын(қатты, сұйық)
Залалсыздандыру тәсілдері
▪ Термиялық
▪ Химиялық нейтрализация
▪ Фильтрация
▪ Изоляция
Сақтау ... ... ... ... ... ... тапсырылады
43
2004- 2006 жж. жүргізілген зерттеу нәтижелерін талдау
Атомдық –абсорбциялық әдіс арқылы берілген аймақтағы топырақ, су
үлгілері құрамындағы ауыр ... ( Pb,Cu, Cd және Zn) ... ... ... ... көрсетілген.
Кесте 9- Топырақ құрамындағы ауыр металдардың мөлшері.
|Пункт/ Ауыр металдар |Pb, |Cd, |Cu, |Zn, |
| ... ... |Мг/ кг |Мг /кг ... кен ... ... ... |- |
|Зауыттың маңы ... ... ... ... ... орны ... ... |654,4+64,3 |
|Қонаев және Качесов |33,9+2,9|2,1+0,2 ... ... ... ... | | | | ... ... маңы ... |20,0+2,1 |384,9+34,4 |
|ШРК (мл/кг) |32,0 |1,0 |55,0 |70,0 ... ... ... ауыр ... ... ... қаласы территориясынан алынған топырақ үлгілері құрамындағы
ауыр металдар ... ... ... ... нәтижелері барлық
үлгілерде мырыш концентрациясы көп ... 361,4- 654,4) ал ... аз ... (19,2- 24,01) ... ... ... ... кейбірінде қорғасын ПДК -дан 1-1,5 есе
асады.
Мыс.
Топырақ құрамындағы мыс мөлшері 19,9- 24,01 мг/кг аралағында ... ... ... ... ... өте көп еместігін көрсетеді.
Мырыш.
Мырыштың максималды концентрациясы қалдық сақтау орнынан алынған
топырақ үлгілерінде анықталды, ол 654,4 ... бұл ... ШРК дан ... ... ал кен қалдықтары маңынан (2м) және ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін ШРК дан 7 есе артық.
Кадмий.
Барлық үлгілерінде ШРК дан аспаған.[44]
3.3.3.Су құрамындағы ауыр металдар мөлшерін талдау
Су құрамындағы ауыр металдардың концентрациясы ... ... ... ... ауыр ... концетрациясы ШРК -дан төмен болып шықта.
44
Кесте 10
| |Пункт/ ауыр |Pb |Cd |Cu |Zn |
| ... | | | | |
|1 ... ... ... ... ... |1,81+0,1 |
|2 |Қала орталығындағы |0,01+0,001 |0,004+0,0003 |1,05+0,1 |2,7+ 0,2 |
| ... | | | | |
|3 |ШРК ... |0,03 |0,005 |3,00 |5,00 ... 2006 ж ... ... ... мынандай мәліметтер
алынды׃ топырақ құрамындағы мырыш концентрациясы көп мөлшрде (361,4-654),
ал мыс коцентрациясы көп ... ... ... ... ШРК дан 1-1,5 есе ... ... ... Қаратау
қаласындағы фосфор зауыты қоршаған ортаны мырыш және ... ... көзі ... ... ... ... қалдықтарын залалсыздандыру өзекті мәселенің
бірі болып табылады. Бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... Алайда республикамызда мұндай технологияны
өзгеріске енгізу бағдарламалары іске аса ... бұл ... ... ... ... ... тудырып отыр.
Қалдықтарды залалсыздандыру екі түрлі әдіс арқылы қарастырылған.
Оның бірі қалдық бетін рекультивациялап табу болса, екінші ... ... ... адам қажетіне жарату. Яғни, әлі күнге дейін белең алып
жүрген мәселе- құрылыс материалдарын ... ... ... ... ... қазып алуды тоқтатып, шикізат ретінде құрылыс материалдарын
алуға жарамды өндіріс қалдықтарын пайдалану. Сонда ғана ... ... ... экологиялық қарама –қайшылықтарды жойып, қоршаған табиғи
ортаның рекреациялық мүмкіндіктерін сақтап қалуға болады.
Бірақ бұл ... іс ... ... ... ... экономикасы
дамыған шет елдерде іске асырылып жатыр. Мысалы, минералды ресурстарды
комплексті ... ... ... және ... мәселелерді іске асыру
мақсатында қалдықтарды сақтауға қойылатын салықтың шамадан арттыру шамалары
да қабылданған. Сондықтан ... ... ... ... ... түзілетін қалдықтардың қоршаған ортаға тигізетін залалын
есепке алып, олардың экономикалық зияндығын анықтау керек. [45]
3.4. Қаратау тұрғындарына ... ... ... кері ... өндірістерінде жұмыс істеушілер саны 10000 адамды құрайды. ... 7,5 мың адам ... ... ... ... ... ... еңбекшілердің
денсаулығына айтарлықтай зиянын тигізетін өте ... ... ... Бұл ... ... ... тек ... ғана емес, жалпы соматикалық патологияларды да тудырады. ... ... ... кері ... тигізіп, өмірдің
сапасын нашарлатады және өмір ұзақтығын қысқартады.
Өндірістердегі медициналық қызмет көмегі бұзылған, ол ... қол ... ... ... ... ... түрде
мезгілдерінде профилактикалық медициналык тексерулерден ... ... ол ... және ... ... алдын алудың негізгі құралы
болып табылатын.
2000-2004жж. арасында бірінші рет көрінген кәсіби ... ... ... адам, оның ішінде ер адамдар - 128 (72,7%), әйелдер - 48 ... Бұл ... ... рет ... аурулар диагнозы қойылған 176 ауру
адамның-158 (89,8%) фосфор қосылыстарымен уланудың ... 12 ... алу ... мен ... ... ... уланып зақымдануына және 6
(3,4%) флюорозбен зардап шекті. Өткен 5 жылдықта (1995- 1999жж) ... ... ... ... саны 173 ... ... ... арнайы кабинеттің қызмет істеп тұрғанында да жыл
сайынғы ... ... саны аз болу ... төмендегі факторлармен
байланысты.
Ереже бойынша дәрігер кәсіби аурулар ... бар ... ... ... ... табады, оның сапалы орындалуы,
кәсіби аурулардың бастапқы кезеңдерінде табылды, ... ... ... ... ... баға ... роль атқарады.
Бірақ, жұмыс берушілер басынан- ақ дәрігер- ... ... ... ... ... аурулардың анықталуына құштар
болмағандықтан арнайы кабинетті тексеру үшін барлық амалын ... ... ... ... ... түрі ақымен
жүргізіледі, оның нәтижесі жұмыс ... ... ... ... ... ... жұмысшылырының денсаулығын сақтауда кері әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... ... ... факторларымен байланысты жұмысшыларды тексеруде толық қамтылуы
бұзылады, ... ... ... МТЖ- ді ... ... ... мекемелермен келісім жасағысы келеді, ол мекемелердегі
дәрігер- мамандар еңбек медицинасының негізгі қағидаларын ... ... ... ... ... ... жоқ. ... жағдайларда МТЖ-
нің негізгі міндеті - өндірістік ортаның ... ... ... ... ... ... ... дамыған мемлекеттерге қарағанда кәсіби аурулардың
көрсеткіштері 30-45 есе төмен, ол ... ... ... айта кету қажет.
Төменде 1- ші рет кәсіби ... ... жасы және ... бөлінді.
46
Кесте 11- Бірінші рет анықталған аурулардың жасы және зиян алу стажы
бойынша бөлінуі
|№ |Аурулардың жасы ... ... алу ... |
| | ... ... ... саны |
| | | ... | |
|1 | ... |% | ... |% |
| | ... | | ... | |
|2 |30 ... дейін |- |- |5 ... ... |0,5 |
|3 |31-40 жыл |45 |25,6 |5-10 жыл |4 |2,3 |
|4 |41-50 жыл |97 |55,1 |11-15 жыл |19 |10,8 |
| |51 және одан да |34 |19,3 |16 және одан |152 |86,4 |
| |көп | | |да көп жыл | | ... |176 |100 ... |176 |100 ... ... 86,4% ... зиян алу стажының ұзақтығы 16 және
одан да көп жылды қүрайды. Кәсіби аурулар мен ... ... ... (Қарағанды қ.) стационарлы тексеру барысында бүл ... ... ... ... ... анық және анық дәрежелері
анықталған. Профессор Айтбембетов Б.Н. ... ... ... ... ... жұмысшылардың өзінде жұмыс стажы 5-7 жыл болса,
фосфор қосылыстарымен уланудың ... ... ... ... ... ... өте кеш ... көрсетеді.
Айта кету керек тағы бір ... ... көп және 40 ... ... ... аурулардың кеш анықталуы, олардың әлеуметтік-әкспертті
комиссияға (МСЭК) 176 адам ұсынылды, оның ішінде 117 (66,5%) ... ... ... 47 (26,5%) ... 3 ... мүгедектерге
жатқызылды, ал 8 (4,5%) ауруларға кәсіби еңбекке жарамсыздығының ... ... 4 ауру әр ... ... МСӘК - дан өте алмады.
Жоғарыда көрсетілген ... ... аса ... ... ... өйткені кәсіби ауру мүгедектері ереже бойынша жас адамдар ... ... ... ... келеді. Олардың денсаулығын қалпына
келтіру үшін, әлеуметтік- экономикалық төлемнің үлкен әкономикалық ... ... ... жағдайда еңбек етуші жүмысшылардың міндетті МТЖ-ден
өтуі, ҚР Денсаулық сақтау ... ... №243 ... орындалуы, кәсіби аурулардың уақытында анықталуына тікелей
байланысты. Өкінішке орай, міндетті ... ... ... ... бүл ... ... Осының бәрі аурулардың жеткілікті
айқын түрін өте кеш байқауға, ол аса ... ... ... ... ... ... жүмысшылардың жалпысоматикалық және кәсіби
аурулары туралы ... ... ... берілген.
47
3.5Фосфор өндірісінің қалдықтарын сараптау
Жамбыл облысы соңғы уақытқа дейін Қазақстанның индустриясы дамыған
регионы болатын. ... ... ... ... ... ... орындарының жұмысының ... ... ... ... ... ... Небары 64,057 млн тонна соның
ішінде 33,1 млн ... ... ... ... ... 11.719 млн. т. ... өндіріс қалдықтары 17.772 млн тонна түрлі
кен қалдықтары 1.385 ... Бұл ... 3.302 мың ... жер ... ... Өндіріс қалдықтарының көлемі жыл сайын өсіп келеді. Ал ... ... ... мен ... ... ... ... келеді.
1997 жылы химия өндірісінің қалдықтары мынадай болып пайдаланылды: шлак
тастар мен тау-кен ... жол ... ... ... қалдықтары
мен шаңдары агломерат өндірісінде-і (82226.5т.), кокс ... ... 1998 ж. жол ... 582,7 -ң ... ... мен 189,4 мың ... ... жыныстары пайдаланылды, 1999 ж. 193,04
мың тонна шлак ... және ... ... мен ... ... 330,60 мың ... кокс ... мен көмір ұнтақтары 0,2 мың
тонна шлак 698,5 мың тонна ... ... 2000 ж. ... ... ... ... ... өндірісін пайдалану қоршаған ортаға біраз ... ... ... ... игеру қоршаған ортаға өз зиянын әкелді: секундына 20
л. жуық шығатын Тоғызбай, ... ... ... ... жоғалды,
құлма көлі сарқылды, карьелер және дача ... ... ... өзгерді. Жұмысы тоқтаған карьерлер мен кен үйінділерінің орнында
рекультивация жүргізілмеді. Бүркітті өзенінің ағыны ... ... ... ... ... ... жағдайы бұрынғы
жылдарға қарағанда жарасы жеңілдеу болды. Олай дейтін себебім, 1980-1990
жылдары фосфор зауытының 13 пеш пен ... ... ... ... ... ластануын күшейтіп, фосфин, фосфорлы ангидрид
тәрізді улы ... ... ... ... бұл кезде
фторлы сутегі қалыпты мөлшерден 8 есе жоғары ... ... ... ... ауа сүзгіш қондырғыларының әлсіздігі. Деректерге қарағанда фосфин
түгелдей атмосфераға кетеді, фосфорлы ангидрит 50-%, ... ... ... газ ... ғана ... ... Қаратау тұрғындары күкіртті
ангидрид, азот және ... ... фтор ... аммиак,
бензапирен, фосфор ангидриді, көмірсутегі, күйе, шаң т.б. араласқан ауамен
демалған. Тұтастай алғанда ... ... ... ... 5884 ... зиянды зиянды қалдықтар болған. Оның
құрамында фтор ... ... 1218 ... ... ... ... ... ангидрид және 685 тонна аммиак бар. Арнайы бақылаулар мен
өлшеулерге қарағанда фтор қосындылары ... 2-10 есе ... ... Су ... 1990 ... фтор ... 0,32 мг ... өскен екен,
улы қосындылардың жер асты суларындағы мөлшері барлық бақылау
48
ұңғымаларында артып кеткен. Ол дегеніміз, жер асты суы ... жуық ... ... фтор ... ... тұрғын халық пен жануарлардың ... ... 1990 жылы ... тексеру жүргізді, соның нәтижесі коллектор
мүмкіндігінен екі есе артық су жіберетінін және ... улы ... ... деңгейден 2-3 есе көп екені ... ... ... ортаны ластауы адамдардың, денсаулығына үлкен зиян
әкелді асқазан, жүйке, қатерлі ісік, өкпе, қолқа, ... ... ... ... ... Мал ауруы флюороз көбейіп, мал шаруашылығы үлкен ... ... ... ... ... бірнеше төмендеді. Мысалы
ЖШС «Казфосфаттың» ластаушы қалдықтарының құрамы барлығын ... ... - ... 1997 жылы - 330,804 т., 1998 жылы ... 1999 жылы -
51,074т., 2000 жылы - 25,526 тоннаға азайды.
Күкірт ангидриді 1996 жылы - 147,523 тоннадан, 1997 жылы - 61,432 т., ... - 15,17 т., 1999 жылы 0,003 т., 2000 жылы - 1,055 ... ... ... 1996 жылы - 1,039 т., 1997 жылы - 0,581 т., 1998 жылы - ... жылы - 0,631 т., 2000 жылы - 1,820 тоннаға азайды. Қатты бөлшектер
1996 жылы - 247,893 т., 1997 жылы ... 1998 жылы - 35,946 т., ... - 10,264 т., 2000 жылы - 22,156 ... ... ... ... 1996
жылы - 22,415 т., 1997 жылы - 24,257 т., 1998 жылы - 7,11 т., 1999 жылы ... т., 2000 жылы - 0,426 т. ... 1997 жылы -40,365 т., 1998 жылы ... т., 1999 жылы - 34,849 т. ... 1996 жылы -98,447 т., 1997 жылы
- 29,738 т., 1998 жылы -6,4 т., 1999 жылы - 4,204 т., 2000 жылы - ... ... Ал, енді ... алты жыл ... яғни ... жж. ... ... атмосфераны ластаушы зиянды заттардың
шығарылымына ... ...... ... қатты заттар
24,9664207т., газ ... және ... ... ... ... азот ... ... аммиак 701,592511т., фторлы ... ... - ... ... ... ... ... тәрізді және сұйық 53,22593248т., көміртек ... ... ... ... аммиак 31,262614т., өзгелері 8,53020848т.; 2003жылы -
барлыгы ... ... ... ... газ тәрізді және сұйық 87,0т.,
көміртек тотыгы 0,78т., күкіртті ангидрид 0,04т., азот ... ... ... ... сутек 13,39т.; 2004жылы -барлығы 123,708т., қатты
заттар ... газ ... және ... 90,174т., көміртек тотыгы 0,135т.,
күкіртті ангидрид 0,057т., азот тотықтары ... ... ... ... 5,192т., өзгелері 5,192т.; 2005жылдың 1-ші ... - ... ... заттар 14,090т., газ тәрізді және сұйық 48,755т., күкіртті
ангидрид 0,21т., азот тотықтары 13,412т., аммиак 30,605т., ... ... ... ... ... соңында - барлыгы 120,473т.,
қатты ... ... газ ... және ... 92,722т., күкіртті ангидрид
0,040т., азот тотықтары 23,750т., ... ... ... ... ... 10,311т. деген сандар құрамын көрсетеді. Дегенмен,
жер асты суларының ... ... ... ... ... ... ... сүзгілік, тазалаушы экрандарының бұзылуынан
ластаушы заттар жер асты ... ... Оны ... ... сульфаттың көбеюінен көруге болады. Фосфор өнеркәсіп орындарының
жүмысының нәтижесінде айтарлықтай өндіріс қалдықтары жинақталган. Таукен
өндіріс қалдықтары - 17,772 ... ... кен ... - 1,385 ... ... ... қалдықтарының көлемі жыл сайын арта түсуде. ... ... ... мен ... ... жеткілікті дамымай келеді.
50
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Гиммельфарб Б.М. Фосфориты Каратау. М: изд. ... ... О.Г., ... В.М. Проблеммы экологии в производстве ... ... М: изд. ... 2001 ... ... А.С., ... А.И., Рябов Ю.В. Фосфориты Каратау. ... ... А.Т., ... И.М. ... ... среды и экономический
механизм природопользования. Тараз, 1998 ... ... А.Т. ... И.М. Экологизация экономического развития
мелиоративных систем в бассейнах рек юга ... ... ... ... их использование и охрана. КАЗНИИВХ - Жамбыл, часть
1,2
6. Айменов А.Т., Панасенко И.М. ... ... и ... ... ... ... ... /Академия.
Кантар - Осак.: 1996 г. - VII - 1 -№ 2/
7. ... А.Т., ... И.М. ... ... и ... ... ... Жамбылской области. /Академия.
Кантар - Осак.: 1996 г. - VII - 1 - № ... ... Б.Н. ... ... ... при ... фосфорной интоксикации (Клинико-экспериментальное
исследование).-Дисс. доктора мед. наук. -Алма-Ата. -1985.-470 с.
9. Актуальные вопросы профессиональной патологии. Материалы республиканской
научно-практической конференции с ... ... - ... ... А.Р. ... ауа –жанға дауа ма? // Ақиқат. -2005-№4.
11.Атамекен газеті «Қандай ауамен дем алып, кандай су ішіп ... ... 8 ... ... ... К.Т. ... ... среды Жамбылской
области. Тараз. :Ғылым - 1994 г.
13. Громеко В.И., Игнатьев Г.М. ... ... ... сложности и
перспективы. /Национальные и международные аспекты - США - ... - ... - 1971 г.,№ ... Гусев А.Г. Загрязнение водоемов сточными ... ... ... вод. ... Химия - 1967 г.
15.Демин Т.А. Экологизация природопользования и ... ... ... - ... - ... 1995 ... Н.В., ... А.Я. Заболеваемость с временной утратой
трудоспособности (методы ... ... И.П. ... и экология. /Институт водных и экологических
проблем В ДА. АН СССР - Хабаровск.: 1990 г./
18.Жуков А.И. ... ... по ... ... ... и ... - 1962 г. - № ... А.И. Промышленные сточные ... и их ... - 1960 ... ... ... об ... ... природных территориях. От
6 августа 1997 г.
21.Закон Республики ... об ... ... ... От 5 ... 1997
г.
22.Измеров Н.Ф., Каспаров А.А. // В кн.: ... ... -М. ... С.123.
23.Концепция экологической безопасности Республики Казахстан - 1996 г.
24.Костандов А.А. ... воды и ... ... ... в ... ... /Журнал Всесоюзного химического
общества имени Д.И.Менделеева, 1972 г. т. 17 - № 2/
25.Кулкыбаев Г.А. ... ... ... ... ... ... // Мед. ... 2004.- №11.- С.2-11.
26.Кутырин И.М., Биличенко Ю.П. Охрана водных ...... ... - 1971 ... ... ... за загрязнение окружающей природной среды.
/Министерство әкологии и биоресурсов Республики Казахстан. Алматы - ... А.В., ... В.М. ... ... ... ... - 1983
г./
29.Назарбаев Н.А. «Казахстан - 2030». Алматы - 1998 г.
30.Национальный доклад о состоянии окружающей ... ... ... ... и ... РК, ... - 1998 г./
31.Новиков Ю.В. Охрана окружающей среды. /Москва.: Высшая школа 1987 г./
32.Одум Ю. ... /Мир, ... 1986 г. - том 1 и 2 ... И.М. Оценка состояния окружающей среды Жамбылской области и
основные направления ее охраны. /ЖГМСИ - ... -1996 ... ... РК №200 от 02.05.1996 года «О дальнейшем развитии
профпатологической службы в Республике».
35.Приказ Минздрава РК №243 от ... «Об ... ... ... ... ... при ... обязательны
предварительные и периодические медицинские осмотры и ... ... ... ... и ... ... ... подвергающихся воздействию вредных, ... ... ... факторов» «О порядке ... ... и ... ... ... ... ... вредных, опасных и неблагоприятных
производственных факторов и определении
профессиональной пригодности».
36.Проблемы экологический устойчивого развития биосферы. ... 1998 ... по ... ... ... вод. Под ... А.Д. Ленинград. :Гидрометеоиздат - 1987 г.
53
38.Саменюк Д.П., Новиков Ю.В. Окружающая ... и ... ... : Высшая
школа -1991 г.
39.Руководство по химическому анализу поверхностных вод. Под редакцией
Сменова А.Д. ... ... - 1987 ... С. С. ... рационального использование водных ресурсов
Казахстана. /Аналитический обзор. Алматы - 1989 г./
41.Сейтасанов Д.С. Отчет результатов детальной ... ... вод ... ... месторождения. /Село Михайловка, город Джамбул, 1979 г.
42.Скаков А.А., Елеуова К.Т. Комплексная оценка антропогенного воздействия
на ... ... ... ... ... /Научные основы решения
әкологических проблем ... ... ... ... научной
конференций 1993 г./
43.Скаков А.А. Оценка окружающей среды Жамбылской области. Алматы.: Ғылым,
1994 г.
44.Справочное ... и ... по ... ... в ... ... ... и непрерывного качество вод бассейна рек Асса ... /АКО, ... ... В.И., ... Т. ... экология. /Алматы.: Білім - 1996г./
46. ... В.И. ... ... ... ... и ... 1991 ... Хомченко И.Г. Общая химия. /Москва.: химия - 1987 г./ [.. 45. Хомченко
Г.П. Химия для ... в ... ... ... ... - 1994 г./
48. Эковестник по Жамбылской области/Тараз-1997 г./
49. Экологический вестник. /Джамбульский областной ... по ... ... СӘС, гидрометбюро. Жамбыл - 1996 г./
50. Чеботарев А.Г., Наумова А.П. ... с ... ... ... при ... и ... ... руд//Медицина
труда и промышленная әкология.-1998.-32.-С.21-26.
54
Түйіні
Аталмыш жұмыста қоршаған ортаның фосфор қалдықтарымен ... ... адам ... жануарлар мен өсімдіктерге әсер ету проблемасы
көтерілген.
Резюме
Эта работа посвещена проблемме ... ... ... ... и ... их на ... человека,растения и животных.
Summary
This work is devoted to problem of enviroment pollution with phosphorus
remains and ... of them on human ... and ... ... ... 56 ... ... 1 суреттен,
1картадан және 3 диаграммадан тұрады. ... ... ... ... ... ... ШРК, ... абсорбциялық әдіс, кен қалдығын сақтау орны,
фосфор қалдықтары, қайта ... ауыр ... ... Қаратау қаласындағы ЖШС«Казфосфат» зауытының қоршаған
ортаға, адам денсаулығыны , жануарлар мен өсімдіктерге әсерін зерттеу.
Зерттеу әдітері׃ Топырақ, су ... алу және ... ... ауыр ... ... атомдық –абсорбциялық
спектрометрия әдісі арқылы анықталды.
Нәтижелері׃ қала ... ... ауыр ... анықтау барысында қорғасын мен мырыш мөлшері жоғары екендігі
анықталды. Кәсіби аурулар саны көбейді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Өндіріс барысында пайда ... улы ... ... ... ... ... ... қоршаған ортамызға тигізіп
жатқан экологиялық-экономикалық зиян зардабы зор:
- өндіріс қалдықтары халық шаруашылығы үшін қажетті жерлерді алып ... ауыр ... ... ... ... Zn ... ШРК ... (99,6-384,9 мл/кг,Cd ШРК дан 1,3- 2,2 есе асқан, ал Pb зауыт маңында
және Қонаев пен Качесов көшелерінің қиылысында ШРК дан ... 33-34 ... улы ... ... ... ... ... төмен екендігі анықталды.
- өндіріс қалдықтары құрамындағы улы заттар жер асты су ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Өсімдіктер мен
дақылдардың ... мен ... ... ... саны мен түрі ... ... түрі ... Жануарлар организміне фтор жинақталып, оларды
флюроз ауруына шалдығатындығы анықталды. 2006 жылы ... ... ... 13жылқы шығын болды. Сүйек бұлшық еттерінде фтор мөлшері
(3,2мг), ... ... ... ... ... (5,0 мг) кездескен.
- өндіріс орындарында жұмыс істейтін адамдар мен тұрғын ... ... саны және түрі ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жағдайы нашарлайды.
Ал, өндірістердегі жұмысшылардың хал- ахуалына келетін болсақ,
|«Казфосфат» ... ... ... ... ... ... жарақат алу , суық тиіп ... ... ішек ... ... ет ... ... дәл осылай әйелдер жыныс
мүшелері ... ... ... ... тұр. Барлық аурулардың жарты
пайызын алып отырған жарақат алуды азайту мақсатында, еңбек ... ... ... ... ... ... және еңбекті қорғау шараларына қатаң қадағалаулар жасау қажет.
Цехтың медициналық қызметін қайта құру (реабилитация және ... ... ... Оның ... мақсаты - жұмысшылардың еңбек әрекеті
процестерінде денсаулығын сақтау, ... ... ... ... ... ... және басқа шараларды
іске асыру мен өмір кауіпсіздігі ... ... ... ... ... атмосфераны ластаушы көз ретінде қысқаша
сипаттама
Кәсіпорында атмосфераны ең ластаушы ... ... ... ... фторсыздандырылған фосфат азықтары болып табылады. Кәсіпорын
бойынша олардың жалпы ... 77,6%, ... ... аммофос-33,4%,
фторсыздандырылған фосфат азығы- 32%, сульфокөмір-12,2% цехтарынан және
көмекші цехтары бойынша -22,4% ... ... ... кіреді.
Өндірісте атмосфераға түсетін үйымдастырылмаған шамадан артық жүк тиеу
орындарында, ұйымдастырылған технологиялық және аспираторлық ... және ... ... жүргізу барысында ластаушы заттар болып:
Аммофос цехы бойынша:
Фосфор қышқылының сығындысын алу барысында ... ... ... қоспалар, аммиак, аммофос тозаңы, ... азот ... және ... ... ... түзіледі.
(ЭФК) және оның аммофосқа, ... ... ... ... Реагенттердің процеске жіберілуі;
* Фосфат шикізатын ажыратып пульпы сығындысын (экстракт) алу;
* Фторлы қоспалардан фосфор қышқылы өнімдерін тазалау;
* Шығарылатын газдардан фторлы ... ... ... ... фосфор қышқылын алу;
- Нитроаммофос пульпы, суперфосфат ... ... ... ... суперфосфатты, нитроаммофосты пульпаларын үхақтау және
кептіру;
* ... ... ... ... ... тазалау;
* Дайын өнімді сақтау.
Экстракты пульпаны фильтрлеу (фосфогипстің қатты фазаға және сүйық
фосфор қышқылына бөлінуі) әткеншекті ... ... ... ... істеу
беті 80м2, әр сүзгіш 24 астаушадан тұрады және үш ... ... ... Әр ... ... циклы фильтрлеу, түнбаны құрғату, тулбаның
екі рет жуылып ... ... ... ... және ... ... Фосшикізат қүрамындағы фтор кремний тетрафториді SiF4 және сутегі
фториді НҒ түрінде келесі ... ... ... ... әкстракторы;
- КВФ-2 вакуум - сүзгіші;
* ЭФК- 1 сүзгіш блоктары;
* -3,4- әкстракторы;
* -КВФ-3,4;
* Сүзгіш бактар блогы;
* Репульптатор;
* ... ағын ... ... фтор ... бөліп алу АПС- тың көбікті жылдамдықты
жарықтандырылған сумен сіңіріліп алу арқылы жүргізіледі. Фторлы газды ... ... H2Si03 ... ... сіңірген кремний-фторлы- сутегілі
қышқыл H2SiF6, түзіледі. №1экстракторынан бөлінген фторлы газ АПС- ... ... ... үш ... ... арқылы өтеді.
Экстракциялық пульпаның шашырандыларының абсорберлерге өтіп кетпеуі
үшін булыгазды ауалы қоспа ... ... ... ... арқылы
өтеді. АПС- 50 абсорбер газының жүрісінің үшінші сатысында іске асырылады.
АПС- 50 абсорберінен төгу сорап (насос) шүңқырына, ... соң ... ... ... фторы бар газдар АПС- 40-та ... №2 ... ... фильтрлі фильтрлі бачок блоктарынан кеткен
газдыауалы қоспа АПС- ... ... ... ... өтеді.
Абсорберлі суландыру жарықтандырылған сумен жүргізіледі. ... ... ... шү-ңқырына төгіледі. 3,4 әкстрактордан ЭФК- 2
бөліміне кеткен фторлы газ фторлы ... АПС- 80 ... ... ... ... ... репульпатордан,
қышқыл ағатын бактардан, КВФ- 3,4 кететін құрамында фтор бар ... ... ... АПС- 40/1,2 ... ... Абсорберді суландыру
жарықтандырылған сумен жүргізіледі. Фторлы қосындыдан тазартылған газды -
ауалы қоспа АПС- 80; АПС- 40/1,2; ӘФК- 2-ден ... ... ... атмосфераға жөнелтіледі.
Фосфатты шикізаттың іруі кезінде фосфорлы қышқыл түзілуімен бір уақытта
екінші дәрежелі өнім - фосфогипс ... ... ... бар фосфогипс әктісүтпен бейтараптандырылады,
сөйтіп,Са Ғ2 атты ерімейтін қосынды пайда болады және ... ... ... ... ... ... екі тәсілмен
жүргізіледі. Біріншісі - гидрокетіру, екіншісі - ... ... ... ... ... ... үйңндіге құргақтай
кетірілуі қолданылады.
Шламжинагыш фильтрациялауга қарсы 4 картадан түрады және толтыру-
ылгалсыздандыру - ... ... ... ... ... ... ... жиналады. Фазалы бөлінгеннен кейін су ... ... ... үшін ... ... ӘФК бөлімінде
алынган фосфорлы қышқыл ... ... ... ... ... және ... БГС аппараттарына
жіберіледі. Буландыру аппараттарынан шықкан газдар АКТ 60/1,2, ірі -
тәрелке ... ... ... ... ... БГС аппараттарынан
кеткен газ және аспирациялық сорылымдар ВСК желдеткішімен екі циклонная
тұратын ... ... Бұл ... ... ... шаңынан құрғақ тазалауы
жүргізіледі. Шаң циклондардан шлюзді қоректендіргіш арқылы ленталы
конвейермен ... ... ... ... ... және бак ... АКТ 135/1,2 төртсатылы абсорберінде шаңнан, аммиактан және
фторлы қосылыстардан ылғалды тазартудан ... ... ... және ... ... ... сумен
тазартылады, сосын ол тазартынды жинақтағышқа қүйылады, ол жерден газ
жүрісінің ... ... ... үшін ... ... ... соң
бірінші сатыга агып түседі. Шыгарылатын газдың бірінші және ... ... шаңы мен ... ... қалған соң, ылғалдандырушы пульпа
жинақтағышқа ағып түседі, ол жерде үшінші және төртінші сатылардан кейін
суландырылады.
Жинақтағыштан ернеулік қүбыр арқылы ... ... ... ... сораппен сатулаторға беріледі. Абсорберді ылғалдандыруға кететін
пульпа 15- 20 ... АКТ 60/1,2; АКТ 135/1,2 ... ... газ ... құбыры арқылы желдеткішпен атмосфераға кетеді.
БГС аппараттарының май стансаларының катоктарын ... ... ... ... таза ... су ... төгінділер әкстракция бөліміне өз ағынымен кетеді. Дайын
өнімдер қоймасында шашу ... ... және ... өнімдерді тиеу,
сантехникалық сорумен жабдықталған шаңды ауа циклондарда күрғақ тазалаудан,
АКТ- 60 абсорберінде ылғалды ... ... ... ... шаңы
БГС аппараттарына қайта өңдеуге жіберіледі. АКТ- 60 абсорберлері өндірістік
сумен ылғалдандырылған ерітіндімен суландырылады. Суландыруға кететін судың
мөлшері Зм3/сағ аспайды. Су ... ... ... 1380 - 1420 кг/м3
болғанда ылғалдандыратын сүйықты ... ... ... ... жинақтағышына майдалау және кептіру үшін ... ... ауа АКТ- 60 ... ... ... ... әстанададан вагондарға бос аммофосты тиеу кезінде шаңды ұстап
қалу (шаңнан тазарту) ЦН- 15 және АКТ- 60 ... іске ... ауа ... ... ... ... өндіру кезіндегі екінші кезектегі өнім - фосфогипс
-Республикалық СЭС ... ... ... ... ... ... сай V ... қауіптілігіне (қауіпті емес)
жатады. Бүл екінші кезектегі өнім «ҚР өндірістік ... ... ... ... шығарып тасталған.
Фторсыздандырылған жемдік фосфат цехы жөнінде:
Фосфат шикізатының, трикалийфосфаттың, фторлы қосылыстардың көміртек
тотығы, азот тотығы мен ... ... ... жемдік
трикалийфосфат алу үшін қолданылатын технологиялық процесс ... ... ... бойынша жүргізіледі:
* фосфат шикізатын қабылдап алу және жинау;
* фосфат шикізатын гидротермиялық өңдеу;
* трикалийфосфат қорытындысын майдалау;
* ... ... ... ... ... ... ... «суық шұңқырлардан» алынғандарды қайта өңдеу;
* қоректендіретін су мен әнергетикалық бу алу;
* құрамында фторы бар газдарды абсорбциялау.
Қаратау табиғи фосфатын ... ... ... негізі-
фторапатиттің кристалдық торкөздерін үлкен температурамен (1450- 1500 С)
және фтордың кристалдық ... газ ... ... табиғи газ
жанғанда пайда болатын су буымен бұзуы.
Фторсыздандыру процесіне әсер ететін ... ... ... ... ... бастапқы шикізатта кремнеземнің болуы. Кететін, фторы
бар газдарда фтор ... ... ... (НҒ және 2- 8% SiF4 түрінде)
кездеседі.
Абсорбция ... ... ... ... ... шыққан газды әк әдісімен тазалауға ... ... ... ... фторы бар газдар тазалаудың екі кезеңінен өтеді: құрғақ -
инерциялық - құйынды шаңтұтқышпен шаң үстайды және ... фтор ... ... - дымқыл тазалағышта тазалайды.
ЭТА- 3,4- дан соң, дымқыл тазалау екі ... ... ... ... шаңдандыру аппаратында және санитарлық мүнарада.
Цилиндрлік, көмірграфитті футеровкамен химиялық ... ... ... ... тат ... ... жасалған ойық
горизонтальды торкөз орналаскан. Ол құрамында фторы бар газдар ағынын
бірдей етіп ... ... ... ... үлкейту үшін жасалған.
Аппараттың жоғарғы жағында шеңберін айнала суландырудың тығыздығын жоғары
ету үшін абсорбциялык ерітіндіні ірі етіп шашу үшін он ... ... ... киық ... ... тамшыүстағыш орнатылған, ол ... ... ... жасалған.
Әкті сүт ерітіндісі - 2% кем емес кальций гидрототығы Са(ОН)2 және рН-і
12- ден кем емес саны 7- 19 ... ... ... ... қоюландырғышқа келеді, одан сұйық ішіне батырылған сораппен
екінші сатылы ... ... ... ... Гидрототықтың массалық
үлесі қоюландырғыштан кейін циркуляция багіне шыгар жолда 1,7% кем емес, рН
12 артық болмауы ... Әкті сүт ... ... ... АПН ... ... ... Абсорбциялық
ерітінді ағыстары мен АПН аппараттарындағы фторлы газдар ... ... ... ... қуу үшін ... ... жасалған.
Санитарлық мұнарада тазартылған газ газшығару құбыры арқылы атмосфераға
кетеді. Абсорбциялық ерітіндінің қалдығы санитарлық мұнарадан ... ... ... ... ... тұрады. Циркуляциялық бактен
циркуляциялық ерітіндінің қалдығы - кальций фториді ... ... ... және ... салынған сораптың көмегімен фосфогипсті
шығаратын астауға сорапталады.
Абсорбциялық бөлім. Бөлім SCV ны ... ... ... ... ... ... ангидрид екі сатылы АПС- 8 абсорберіне
бағытталады. Раздан күкіртті ангидридтің ... ... ... ... АХ-65 сорабымен қүбырлы қаптамалы жылу алмасқыш арқылы бірінші және
екінші абсорберге берілетін сультибисульфитті ерітіндісі арқылы ... газ (SO2) ... ... 0,04% көп ... аяқ жағындағы
желдеткішімен диаметрі 700 мм, биіктігі 55 мм ... ... ... іске асады.
Шаңды тазарту. Көмірді кептіру.
Жанғыш газдар кептіргіш барабандардан кейін өздерімен бірге ... ... ... ... ауа ... ... «Цемаг»
фирмасының конструкциясының екі циклоны және ылгалды шаң ұстағыш ... ... ... (шт. №84, 85, 86, 87, 95). Су скрубберлерден
кейін гидротранспортпен құбыр арқылы зауыт коллекторына бағытталады.
Сульфаландыру. Сульфуратордан газбен бір мезгілде көмір мен ... қоса ... Олар ... тазалау түйінінде шаң мен қышқылдың
буынан ... ала ... ... Шаңды газды қондырғы ұстап қалғыш пен
конденсат пен ылғалдандырғыш сұйықты шығарып ... ... ... ... тұрады. Ылғалдандырғыш сүйығымыз ол -
су, ол ... ... ... ... газ ... ... Газ
аппараттың жоғарғы жағындағы газ жүргіш арқылы іске асады. Шаңнан ішінара
тазартылған газ №2 ... ... ... Ол ... ... ... №1 ... қалғыш сияқты. Оның оның айырмашылығы -күкірт қышқылының
шашырандыларын ұстайтын тормен ... Газ ... ... ... ... бағытталады.
Сульфакөмірді кептіру. Сульфакөмір шаңымен қанықтырылған жанғыш газдар
кептіргіш барабандардан өткен соң ЦН-15 ... ... ... ... сосын ЦП-7-40 №8 сияқты желдеткіштермен скрубберлерге
айдалады. Тазартылған газ атмосфераға ... ... ... ... ... ... көмір және сульфакөмір шаңы
суландыру ерітіндісімен бірге гидротранспортқа, одан ары ... ... ... ... ... ... басқа сантехникалық
желдеткіштер жүйесі: В-5, В-6, В-7, В-8 орнатылған. Оның ... пен ... ... олар ... ... арналған. Жабдықтардың
міндеті: В-5-1/2 гүрілдектен шаңды сорып алу; В-6-3/4 ... ... алу; В-7- ... ... шаң copy; Улы өндіріс қалдықтары
жоқ.
Көмекші ... цехы ... ... және ... ... кезінде пайда болған ағаш шаңы.
Цех екі бөлімнен түрады: монтаж және құрылыс. Монтаж ... - ... ... күрылыс бөлімінің қүрамына мына
бөлімдер кіреді:
* ағаш үсталық;
* сұйық әйнек дайындау;
* таттануға қарсы;
* ағаш тілу.
Цех ... ... ... зауыттың негізгі және көмекші цехтарында жөндеу- өңдеу жұмыстары;
* вагон ... ... ... ... мен ... үшін ... және ... блоктарын, еден, қалқа, терезеге әйнек салу;
- цехтар мен зауыттардың ... ... ... ... айналдыра каланған қаланы жөндеу, ыстық және суық су
құбырларының изоляциясын жөндеу;
* монтаж, ... және ... ... ... ... ... шығу ... жабдықтау цехы бойынша
Табиғи газ бен мазутты қазандықтың оттығында жағу кезеңінде ... ... ... ... мен ... ... бестотыгы, Цех
зауыт цехтарын газбен, бумен, және ыстық сумен технологиялық және тұрмыстық
қажеттілікті жабдықтау үшін қажет. Цехтың қуаты, оның ... бу мен ... ... ... ... анықталады (жылу, желдету, ыстық суға қажеттілігі).
Су турбиналы, барабанды. булы, газмазутты ГМ-50/14 ... ... беті 1062 м2 ... ... жеке ... ... ... жағуга керекті ауаны қыздыру үшін конвективті шахтада ... 496 м2 ... ... ... ... ... тартуы
жекеленген, ДН-19 тектес түтінсорғышпен жұмыс істейді, ВДН-15 тектес
желдеткішпен үрлейді.
Бу ... ... ... ... ... ... Қазандықтың
барабанынан келетін будың ылғалын азайту үшін ... ... ... 32 ... ... ... Қазандық агрегаты 4 ГМГ-8
газмазутты горелкамен жабдықталған. Жоба ... ... ... ... камтамасыз ету бойынша:
Цехтағы ауаға зиянды заттарды шығару көзі - түрлі металл ... ... ... жабдықтар.
Цех зауыттың барлық цехтарын өндірістік, артезиан, химиялық тазаланған
сумен және сығымдалған ауамен ... ... ... Цех су ... ... ... ... және айналмалы сумен жабдықтауға
қызмет етеді.
Цех қүрамына төмендегі бөлімшелер ... №№ 1,2 ... ... ... ... ... ... Сумен жабдықтау және канализация бөлімдері.
Электрмен жабдықтау цехы бойынша:
Цехтағы ауаға зиянды заттарды ... көзі - ... ... ... ... ... Цех қызметі: зауытты әлектр
қуатымен, жөндеумен үзіліссіз қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... вольттық кабель жүйесін, зауыттың
ОРУ220 кв-тан басқы ... ... ... ... ... ... істеу, зауыттың әлектр техникалық жабдыктарын жөндеу, дайындау
және сынақтан өткізу т.б.жүмыстар.
2.3. Тазалау құрылымдарының техникалық сипаттамасы
Кәсіпорынның ... ... ... ШРК ... ... Оны ... тазалау, әксплуатация жасау және жөндеу ШРК-ын
эксплуатация ... ... сай ... Барлық ШРК-ның ЖОТУООС-та
тіркелген паспорты бар.
Тазалау крндырғысының аппараттық рәсімдеуі қазіргі заман талабына ... 90 ... ... химия- технологиялық институты мен ҚазҒЗИГипрофосфор
бірнеше жыл химия кәсіпорындарында фтордың, ... ... ... ұстайтын аппараттарға мақсатты бағытталған зерттеулер жүргізді
және бүл бағытта едәуір табысқа жетті. Газды ... ... ... ... ... жаңа ... ... қүрғақ тазалау үшін төмендегі жабдықтар пайдаланылады: ИВПУ ... ... ... ... - қуаты 3000 м3/сағ. ... ... шаң ... 12 г/м3) бар ... ... ... ... 20°С-ден 150 С-ге дейін.
Аппараттық гидравликалық қарсы әсері (3000-3 500)Па.
Тазалау тиімділігі (92-95) ... ... - ... ... таратқыш ағынды шаңтұтқыштар. 20 г/м3
жиынтықтағы абразивтік шаңды үхтап қалуға арналған.
Аппараттың гидравликалық қарсы әсері 2000 Па. ... ... ... - 15- газ ағынының айналмалы- кірісті қозғалысы кезінде ... ... ... күшті пайдалануға негізделген. Шаңның бөлінетін
бөліктерінің көлемі 15 млн көбірек. Аппараттың гидравликалық ... ... ... тиімділігі (80- 88) %.
Ылғалды тазалау мынадай аппараттарда іске асырылады:
• АПС-80 - көбікті жылдамдықты ... Ол ... ... ... түбі ... аппарат. Үш сатылы абсорбция. Әр сатысы орталығында
контактілік камерасы бар сепарациялық камера. Контактілік камераның ... ... асты ... ... күрекшелері бар жалпақ диск. Ол
күрекшелердің ... ... ... ... ... ... ... ішкі беті көмірграфитті блоктармен футерланған және ATM
графитопластты плитирлармен қаланған. Келетін ... ... ... ... 40°С. Сиретілу (650- 700) мм субағаны бойынша. Газ
бойынша өнімділігі 80000 м3/сағ. Газдың тазалау тиімділігі 99%.
• АПС-50- көбікті, жылдамдықты абсорбер. Ол - ... ... ... түбі ... ... Аппарат тамшы ұстағышпен, технологиялық штуцермен
және люктермен жабдықталған. Сиретілуі (650 - 700) мм су ... ... ... ... 80000 ... ... тазалау тиімділігі 99%.
АПС-40- көбікті, жылдамдықты абсорбер. Ол - вертикалды диаметрі 2600 ... ... ... Аппарат екі контактілі тамшы үстағыш потрубкалармен,
технологиялык ... және ... ... Кіретін газдың
температурасы 60° Сиретілуі (650- 700) мм су бағаны бойынша, газ бойынша
өнімділігі 80000 ... ... ... ... ... ... жылдамдықты абсорбер. Ол - вертикалды ... 3000 ... ... ... ... тамшы ұстағышпен, технологиялық штуцерлермен
және люктермен жабдықталған. Кіретін газдың ... ... ... 50°С. Сиретілуі 200 мм су ... ... ... ... 40000 ... ... тазалау тиімділігі 99%.
АКТ-135- 4 секциядан тұратын, диаметрі 5000 мм ... Ол ... ... ... жү_мыс істейтін колонналы тарелкалар орналасқан.
Келетін газ температурасы - 105°С, сиретілуі - 300- 400 мм. Су ... ... ... 135000 ... ... тиімділігі 99,5% .
АКТ-60- вертикалды конус тәріздес қақпақты жалпақ түпті аппарат. ... ... ... және ... ... жинағышпен жабдықталған.
Келетін газ температурасы - 75°С, сиретілуі - 450 мм. Су ... ... ... 60000 м ... тазалау тиімділігі 99.% .
АПН- цилиндрлік, химиялық қорғанышы бар көмірграфитті футеровкалы бірсатылы
аппарат. ... ... тор ойық ... ... ... ... Қүрамында фторы бар газдың ағынының біркелкі болмай таралуы және
фазалардың контакты ... ... ... үшін қажет. Аппараттың жоғарғы
жағының шеңбер бойымен абсорбция ерітіндісін ірі шашу үшін жоғары тығыздық
жасайтын он ... ... Ол да ... ... ... жасалған.
Түсетін газдың температурасы - 120°С, сиретілуі - 250 мм. су баганы, ... ... 98000 ... ... ... 98.% .
Аэромикс- ішкі беті гуммерленген жалпақ аппарат. 4 механикалық форсункамен
жабдықталған. Түсетін газдың ... - 60°С, ... - 150 мм. ... газ ... ... 18000 м3/сағ., тазалау тиімділігі 99,5% .
2.4. Апатқа қарсы іс- шаралар кешені және ... ... ... ... апаруы мүмкін апатты жою
Өндіріс апатқа қарсы іс- шаралар кіретін бөліктерден түрады. Ол бөліктер
өндірістік регламенттер ... іске ... ... ... ... ... керектігі туралы нұсқамаларды орындау;
* технологиялық режим норамсын сақтау;
* жүмысшыларды салалық типтік мөлшерге сай арнаулы киіммен, арнаулы
аяқ киіммен, жеке бас ... ... ... ету;
* аппараттар, қүбырлар мен арматуралардың саңылаусыздығын тексеру;
* құйылатын және ағып шығатын желдеткіштердің жұмысын тексеру;
* статикалық ... ... ... іс-шараларын сақтау;
* жүйелі сыртқы тексеруді жүргізу және жабдықтарды сүрту, тазалау, майлау;
- ... ... ... ... ... ... бар қосындылар пайда болуы мүмкін жерде ... ... ... от ... ... бар құралдармен жұмыс істемеу, тиісінше
рұқсат алмай от шығатын жұмыс істемеу. Арнайы рұқсатыз ... ... ... ... ... ... ... жүмыс
істемеу, жұмыс орнын бақылаусыз қалдырмау.
Кәсіпорында ТФ ... ... ... ... ... ... жалпы жоспары» бар. Оны филиал директоры
бекіткен, Жамбыл облыстық төтенше жағдайлар жөніндегі басқарма ... ... ... ... алдын алу және оны жою жоспары бар. ... ... ... ... бас ... ... ... бөлімдер бар:
1. нысан жұмысшының тұрақтылығының бағасы;
2. кәсіпорын жұмысының тұрақтылығын жоғарылату іс-шараларының ең
маңыздыларын ... ... ең ... осал ... анықтау;
4. жұмысшыларға төтенше жағдайлар кезінде жұмыс істеу дағдысын оқу,
жаттығу жасау арқылы ... ... ... және ... ... ... ... базасын
жетілдіру;
6. алдын-алу жүмыстары мен жөндеу жұмыстарының сапасы арқылы жұмысты
қауіпсіз жүргізуге бақылау ... КӘУЗ ... әсер ... улы заттар) мен басқа қауіпті заттардың
сақтау қорын азайту жөніндегі іс-шараларды дайындау және орындау;
8. жаңа ... ... ... және ... ... ... ... газ сигнализаторды орнату;
10. .құтқару және басқа кезек күттірмейтін жұмыстарды, ... ... ... (ҚМЖ) - ... ... ... ... тынық желсіз күнде, тұман, шаңборан кезінде кәсіпорын
зиянды қалдықтарды атмосфераға жіберуді азайтуға ... ... ... ... ... Ол ... ... қызметі алдын-ала берген
ескертуден соң орындалады. Ол ескертуге жататындар: ... ... ... ұзақтығы; ластайтын заттардың жердегі шоғырлануының
нақты шоғырланудан бірнеше есе көбейгендігі.
Бұл ... ... I, II, III ... жұмысын іске қосады.
Кәсіпорынның жұмыс режимінің 1 іс-шарасы
1-режим іс-шарасы - бұл көп шығынды қажет етпейтін және өндіріс өнімін
азайтуға ... ... ... ... Бұл ... жер ... ... улы заттардың шоғырлануының төмендеуі
(15-20%) қажет.
Мынадай жалпы іс-шараларды ескеру маңызды:
* өндірістің жөндеу бөліктеріндегі технологиялық реглементті дәл ... ... ... ... ... ... ол шаңцарға тиеу- түсіру жұмыстары
жатады, ЖШМ: тиеу түсіру жұмыстарын ... ... ... ... ... ... өндірістік бөлмелерді
ылғалды жинау жүмыстарын жиілету;
* ... ... ... ... ... режимді
өзгертумен байланысты болатын жабдықтарды сынақтан өткізуді тоқтату.
келастылық бақылау әдісі жасалған. «Ауа» қызметі орындайтын ... фтор мен ... ... ... ... ... жасау
анализі шартқа сәйкес Гидромет ... ... ... ... ... ... №2 посты зауыт факелінің астында
химпоселоктағы перзентхана маңында жел ... ... ... ... зиянды қалдықтар
көздерінің жіктелуі
Жалпы жіктелу қағидалары
Тиімді шешімді таңдау үшін атмосфераны ластанудан қорғауда ... ... және шет ... ... тәжірибесі, бірінші
орында, ауа алабының ластану ... ... ... ... өндіретін кәсіпорындар атмосфераға түсетін әр түрлі зиянды
заттардың болуымен ... Ауа ... ... ... мынадай:
технологиялық белгілеумен, зиянды заттарды үстаудан құрамында ... ... ... ... ... және бөлінетін ауаның
аздау көлемімен сипатталады; вентиляциялық ... ... және ... ... ... ... ... Бұл қалдықтар үлкен
көлемде бөлінетін ауа және ... ... ... ... ;
жұмыс режимімен - көп уақыт үзіліссіз әрекет, ... ... ... ... ... әлсін-әлсін әрекет-үлкен үзіліспен аз уақыт жүмыс
істеу фосфор өндіруде қалдықтардың көлемі ... ең ... ... болып табылады; дүркіндетіп- мүлда аз уақыт ішінде ауаға ... ... ... бөлінеді; апаттық- апат жағдайында, ... ... ... ... болады.
Қалдықтарды мекемеден бұрып жіберу және ... ... ... ... ... газ ... жолдар және ауа өткізілетін
түтік арқылы ... ... ... ... процесстерінің көбінде
ауаға бөлінетін газдардың түзілуі қамсыздандырылған; үйымдастырылмаған,
атмосфераға түсетін бағытталмаған ... ... ... ... ... (ауа ... ... жұмыс істейтін
қәдәалдардың жоқтығы немесе қанағаттанарсыздығының тиелген ... ... ... ... және ... ... немесе түсіру.
тереңделген әдіспен қоқыстарды шылағанда жетілу үшін монокальцийфосфаттың
түзілуі және фосфорлы тараулардағы темір жол цистерналарын жуу, ... ... ... ұйымдаспағандығынан орын алады.
Осы тәрізді жіктеу әдебиетте суреттелген, бірақ біздің ойымызша
қалдықтарды ... көзі ... ... ... олардың қү_рылысы мен
жоспардың орындалуы, фосфорлы өндірістердің шығаратын қалдықтарынын ауа
алабын қорғау шаралары.
2. Атмосфераны ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттарды тарамдарды қамтамасыз ету мақсатымен
барлық кәсіпорындардың ең тиімді ... ... ... ... ... ... ... жіктеулік өңдеудің негізгі
бағыттары талғанған, қалдықтардың мөлшерленуі, жұмыстың дамуы үшін қажет,
мемлекеттік стандартпен (МСТ) және ... ... оның ... ... бірінші орында өндіріс тарамдарына тигізетін жер шарының
атмосфера қабатына мағыналы үлестегі жалпы ластауына ... ... ... ... газдар көп бөлікті ... ... улы ... бар ... фтор және т.б., бірақ
атмосфераны негізгі ... ... ... ... шаң-тозаңы
болып табылады; сондықтан өндірістердің барлық сатыларына ерекшеленеді.
Өткізілген анализдің көрсетуі ... ... ... ... көлемінде, ауа
алабын ластайтын және фосфор ... ... ... аспирациялық қүрылғылардың, минералды тыңайтқыштарды өндірудегі
цехтардың технологиялық ... ... ... шикізаттың
термикалык дайындығы термикалық фосфор қышқылының 80% тен ... ... ... ... жердегі атмосфера қабатының ... ... ... ... ... ... заттардың
тізімі 1-ші кестеде көрсетілген.
№1 кесте. «Минералды тыңайтқыштар» ... ... ... ... ... ... сульфакөмір тарамы жұмыс істеп тұрған ... үшін ... ... ... ... 1 |Орта |РЕЖШ ... ... |
| ... РЕЖШ ... |орындар үшін |класы |
| ... ... ... мг/м3 | |
| | ... | ... ... SiO2 | | | | ... ... | | | | ... ... ... | | | | ... ... сутек | | | | ... ... ... | | | | ... ... ... негізгі нәрсе болып табылады.
Статистикалық есептеу кезінде түрлі уландырғыш зиянды заттардың ... ... ... ... ... А.И. ... атындағы басқа географиялық обсерваторияның ... әр ... ... ... шығарылымдары мен зиянды заттардың
бір реткі ең жоғары рұқсат етілген шығарылымына қатынысын ... ... ... (8) г=Мг/(ПДКр), (9)
Mr - осы ... ... ... ... бір ... жинақты шығарылымы
т/жыл
ШРКр - бір ретік ең ... ... ... зиянды заттар жинағының
шоғырлануы.
Бұл есептеліп шығарылған Г] шама бойынша ... ... сай ... ... белгілі жүйемен орналасуы мүмкіндігі бар
тізім жасалған. Бұлай ету атмосфераны қорғау ... ... ... ... ... ... шараларында зиянды заттарды жүйелеу олардың
ұйымдастырылған шығарылымдарында ... роль ... ... 100% ... ... Бүл 2-кестеде көрсетілген.
№2 кесте. Зиянды заттардың шығарылымдар легінің және ... ... ... ... ... ... үлесі %|
|Фосфор ангидриді |8,1 ... ... |19,6 ... ... |3,0 ... SiO2 бар шаң |59,1 ... ... |0,85 ... ... |23,4 ... ... көрсетілгендей фосфорлы өндірістегі атмосфераның төменгі
бөлігін ластайтын негізгі зиянды заттар фторлы қосылымдар мен SiO2 бар ... ... ... ... ... ... ... болған сайын және
төменгі шығырылымдар шамасы ... ... ... ... атмосфераны сол
зиянды заттардан қорғау іс-шараларына соғүрлым көп көңіл бөлінуі керек. Бұл
жүргізілген ... ... ... мен ... ... атмосфераны ластандырылуын қорғауды ең тиімді шешім қабылдауды
қамтамсыз етеді, ауа алабын қорғауды қысқартылған ... ... көп ... ... ... ... ... тазалығын сақтау мәселесінде бірінші орында шараларды іске
асыру керек деп ... ... ол 2-ші ... ... қалдықтардың
құрамын қақпайлап жібермеуге немесе қысқартуға бағытталады, ... ... ... ... ... де ... ... жасайды.
Фосфор өндірісі мен оның туындыларында ... ... ... ... Жең ... сүзгіден шаң түтып қалу.
Өндірістік газды шаңнан құрғақтай тазалаудың түрлі әдістерінің ішіндегі
майда түйіршіктерден тазалаудың ең тиімділікке сүзгі қолдану ... ... ... Сол себептен фосфорлы өндірісте технологиялық және
аспирациялық газды ... ... ... ... бірге рукавный
сүзгіштер қолданылады. Бұл сүзгіштерді қолданғанда тұтылатын ... және ... ... ... шаңцылыққа 5-10 мг/м3 төмен
тұрақты түрде қол ... ... ... ... фосфор өндіру өндірістерінде газды
құрғақтай тазалауда жең тәрізді сүзгілерде сүзгі ... ... ... зығырдан жасалған тоқымалар қолданылыады, ал жасанды талшықтар сүзгі
етіп қолданбайды.
Соңғы жылдары біздің елімізде және шет ... таза ... ... кең ... үшін ... мақсатта қолдануды (газ тазалау
ерітінділерді сүзу және т.б.) азайту немесе тіпті ... жою ... ... ... таза ... ... орнына сары
фосфор өндіру өндірістерінде шаңтазалағыш сүзгілерде жасанды талшықтардың
тиімді түрлерін іздестіруде.
Әр жең ... ... шаң мен ... ... ... - ... сүзгінің қүрамдық өзгешілігіне, тазалау сатысына, гидравликалық
қарамақайшылығына, қолданған регенерациялық әдісіне қарай сүзгілік материал
таңцап алынады.
Минералды тыңайтқыштар ... ... ФВК ФР, ... СМЦ ... ... ... ... салынатын сульфакөмір цехында,
пайдаланылған газ бен ... ... ... ... жоба ... ... жең тәрізді сүзгілер белгіленген. Технологиялық құрылым ... ... ... ... ... 80° ... ... жүмыс
істеуі тиіс, өйткені сүзгіден өтетін газдың температурасы ... ... ... ... ... ... материалы фтормен қосылуға
күкірт қышқылына химиялық жағынан төзімді болуы шарт.
Сүзгі өтетін тоқыманы таңдауда фосфор, кварцит, кокс ... ... ... ... Және де ... ... ... байланысты
шаң-тозаң түтқыштардың жоғары тиімділігі қажет етіледі.
Осы талаптарға сай фосфорлық өндірістерде шаң-тозаңнан тазарту үшін
синтетикалық ... ... ... ... маркалары
қызықтырады. Осы көрсетілген материал дар ды ... ... ... ... ... ... сынау 1-суретте көрсетілген сызбанұсқадағыдай
қондырғыларда жасалды.
Шаңды ауа ағымын тасымалдау газ ... -6- ... іске ... Газ
жүргішке -3- зерттелетін шаң-тозаң ... -1- ... ... -3- әлектр қозғағышы -2- лабораториялық (зертханалық)
автотрансформатор ... ... ... ... арқылы
қоректендіргіштің айналым санын өзгертуге, сол арқылы газ ... ... ... ... тоқымаларды кассета алдында реттеді. Қондырмадағы
газ ... ... -12- және ... -9- ... ... ... мен тазаланған газдың тозаңдану мөлшерін қарапайым әдіс арқылы
- сыртқы сүзгіш - сұрыптамасы -7- және аспиратордың ... ... ... - ... ... үшін ... сұйықтық
манометрлер 10, 11 қолданылады. Лабораториялық ... ... ... ... ... ... 0,04 м2; сүзгіштік жылдамдығы 3
м/мин. дейін: тоқыма алдындағы ауа тозаңдануы 9 г/м3 дейін; ... ... ... 6-60 ... зат ретінде фосфорит, кварцит, кокс тозаңдары ... ... ... ... ... 3-ші ... ... тәжірибе
кезінде қолданылған сүзгілік тоқымалардың маркасы мен ... ... - ... зерттеулер кезінде фосфорит, кварцит, кокс
тозаңдарын ... ... ... ... ... ... ... тоқымалардан жасалған сүзгілердің тиімділігі анықталды.
№3 кесте. Сүзгілік материалдардың техникалық сипаттамасы
|Сү|Масса 1м2/г ... |Жіп саны |50,100 ... ... ... | |мен ... ... | |Жіп ... ... ... ... | ... * ... | ... | | ... |ғы* цикл ... | | |і * | ... ... | | | | | |
|1 ... ... |33473 |32518 |47677 |41347 |424429 |
| ... ... ... |4514 |7600 |8085 |10170 |883 |
| ... ... | | | | | |
|2 ... ауру ... бар |96 |140 |160 |112 |87 |
| ... саны | | | | | |
|3 ... ... |565 |592 |591 |629 |706 |
| ... саны | | | | | |
|4 ... рет ... аурулар|22 |39 |13 |45 |57 |
| ... | | | | | ... ... ... ... еңбек ететіндер саны жылдан-
жылға көбейіп жатыр. Медициналық ... ... өте ... ... ... ... жағдайлары жақсарып жатқан
жоқ.
Дәрігер профпатолог арнайы кәсіби патологиялық көмек көрсету үшін ... ... ды ... ... «Д» ... амбулаториялық
емделудің толық курсын алады. Егер одан да тиімділігі аз ... ... ... кеңейтілген лабораториялық, клинико-қызметтік әдістерді
зерттеу және қалпына келтіру терапия бөліміндегі көптеген ... ... ... ... ... ... қаупі бар аурулар
тобын бірнеше жылдар бойы динамика бойынша денсаулығы нашарлаған жағдайда
кәсібі бойынша ... ... үшін ЕГ және КА ... ... ... ... Профпатолог-дәрігердің жасаған жұмыстарының көлемі
|№ |Бақыланушылардың бөлінуі |2000ж |2001ж |2002ж |2003ж |2004ж |
|1 ... ... |3355 |2919 |3878 |5093 |1998 |
| ... |584 |607 |385 |731 |1171 |
| ... рет: |2771 |2312 |3493 |4362 |6827 |
| ... | | | | | |
|2 ... емдеуге |308 |352 |492 |554 |1091 |
| ... | | | | | |
|3 ... ... |178 |198 |208 |250 |500 |
| ... |22 |38 |13 |36 |52 |
| ... рет: |156 |160 |195 |214 |448 |
| ... | | | | | |
|4 ... ... қою үшін |53 |42 |45 |28 |61 |
| ... ... | | | | | ... №5 ... 2001 жылдан басқа жылдары динамика бойынша
кәсіби улану жылдан- жылға арта түсуде.
Қазіргі ... ... ... медициналық тексерулердің
барлық түрі өндіріс қаржысынан төленеді. Бұл ... ... ... ... кері ... ... ... жұмыс
берушілер қаржының жоқтығына сілтейді, сондықтан медициналық тексерулердің
мезгілдері ... ... ... ... ... ... ... медициналық
тексерулер
|жылдар|Еңбекшілер |Профилактикалық тексерулер |Тексер|Мезгілдік |
| ... | ... ... |
| | | ... |
| | | |ған% | |
| ... ... ... | ... ... |
| ... | | ... ... ... | | | | |
| | ... |
| ... ... |
| | ... |
| ... ... |
| | ... |
| ... ... |
| | ... |
| ... ... ... ... |
| | ... | ... |
|1 | ... |% | ... |
| | ... | | ... | |
|2 |30 ... ... |- |- |5 ... ... |0,5 |
|3 |31-40 жыл |45 |25,6 |5-10 жыл |4 |2,3 |
|4 |41-50 жыл |97 |55,1 |11-15 жыл |19 |10,8 |
| |51 және одан да |34 |19,3 |16 және одан |152 |86,4 |
| |көп | | |да көп жыл | | ... |176 |100 ... |176 |100 ... көрсетілгендей 86,4% аурудың зиян алу стажының ұзақтығы 16 және
одан да көп ... ... ... ... мен ... ... ... (Қарағанды қ.) стационарлы тексеру барысында бүл ... ... ... орташа, орташа- анық және анық ... ... ... Б.Н. ... фосфор өндірісіндегі
денсаулығы жақсы деген жұмысшылардың өзінде жұмыс ... 5-7 жыл ... ... уланудың бастапқы кезеңцері белгілері көрінеді. Бұл
кәсіби аурулардың өте кеш анықталуын көрсетеді.
Айта кету ... тағы бір ... ... ... үзақ ... ... кетуі МТЖ-тін емдеу профилактикалық мекемелердің және ... ... ... ... ... сапасын
тура көрсететш белгі бопъга. табъшады. Кәсібтл aypynap 6\p\wmv рет
анықталуы ... 41- ден 50 ... ... ал ... ... ... рткен касібк тәжірибелермен жиналады. Стажы көп және 40 жастан
асқан жұмысшыларда кәсіби аурулардың кеш ... ... ... ... ... 176 адам ... оның ... 117 (66,5%)
аурулар 2 топтағы мүгедектерге, 47 (26,5%) ... 3 ... ... ал 8 (4,5%) ... ... еңбекке жарамсыздығының пайызы
анықталды. Қалған 4 ауру әр түрлі себептермен МСӘК - дан өте ... ... ... ... аса ... ... ... өйткені кәсіби ауру мүгедектері ереже бойынша жас адамдар мен
еңбекке жарамды ... ... ... ... ... қалпына
келтіру үшін, әлеуметтік- әкономикалық төлемнің үлкен әкономикалық қаржысы
талап етіледі. Зиянды ... ... ... ... ... МТЖ-ден
өтуі, ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің 12,03,2004ж. №243 бұйрығының
бүлжытпай ... ... ... ... ... ... Өкінішке орай, міндетті профилактикалық тексеру жүргізгенде
кейбір жерлерде бүл қүжатты елемейді. ... бәрі ... ... ... өте кеш байқауға, ол аса қатты мүгедектікке әкеледі. Фосфор
өндірістерінде еңбек ... ... ... және ... ... толық талдау көрсеткіштері қосымшада берілген.
5. Зиянды қалдықтардың жануар мен
өсімдік әлеміне кері әсері
Ал енді ... яғни ... ... ... ... келетін, яғни, бөлініп шыққан зиянды қалдықтардың салдарынан
қала маңындағы колхоздар мен совхоздар ... ... ... тарауда.
Бұл ауру жан-жануарлардың организмінде фтордың шектен тыс көбеюінен пайда
болады, яғни тісі үзарып жем, шөп ... ... ... ... сиырды
пайдалану мерзімі 6-8 жыл болса, саулық ... ол 5-6 жыл ... Ал ... ... ... ... ол байғустарды үш жылдан кейін-ақ
қатардан шығып қалуға мәжбүр етеді. Сөйтіп флюороз ауруына шалдыққан ... қара мен ... ... ... сүт, ... ... ет және жүн
жоғалтар екен. Міне, химия деген қүдірет қаншылықты ... ... ... ... ауданындағы "Аса" ауылының деректеріне қараганда
1981-1984 жылдары 7655 бас малдың 2362-сі ... ... оның ... ... 1501-і амалсыздан, арық болса да етке өткізілген. Сонымен бірге
Амангелді атындағы ... ... ... ... ... ауылының да малдары
осы флюорозбен ауырып, оның 63,5 ... өте ... ... ... өткізілген. Ал Байзақ ауданында 1989 жылы ... ... бас ірі ... 3562 қой, 7 ... ... ... Бүдан келген зиянның
жалпы зардабы да аз ... Ал 1990 жылы 204 ірі ... 2605 қой, 13 ... болды. Арам өлген және амалсыз етке сойылған малдардың ... ... ... ... ... жоғары
мөлшері сүйек бұлшық еттерінде ( 3,2мг), жүрек ... ... (9,0 ... (5,0 мг), бүйректе кездескен. Фтордың ең көп жиналатын жері сүйек
ұлпалары, ондағы мөлшері - 4020 мг. ... фтор ... өте ... ... ... ... жайылымдарда жайылып, шабындықтарда
әзірленген азықпен қоректенген. Диагнозында флюороз қойылған.
Енді қаладағы жасыл ... яғни ... ... ... ... ... көгалдары жағынан одақ бойынша жүлделі орында болса,
бүгінде олар адамның өз қолымен қүртылуда. Он - он бес жыл ... ... ... ... ... түт ... сыңсып тұратын.
Балалар түйіртпек - түйіртпек жемістерін теріп жеп, мәз - мейрам мерекеге
бөленетін. Жасыл желектің көмірқышқыл ... ... ... - ақ ... ... шуды төмендететін қасиеті көпшілікке мәлім. Қазір сол
ағаштардың орнын бүжыр - ... ... пен ... ... - ақ ... ... ... жайлап алған. Ал дәрігерлердің анықтауында осы
үлпек көп адамдардың аллергиясын қоздырады екен.
Тараз қаласының әр ... ... ... ... 10,2 ... метрден
келді. Егер, республикада бұл көрсеткіштің 11,7 шаршы метр екенін ... өте ауыр ... ... ... ... тым ... екені
өзінен өзі - ақ көрініп түр. ... ... ... ... ... тұрғыдан алғанда қанағаттанғысыз жағдайда. Ағаштардың ... сүру ... ... өзінің әлемдік бейнесінен айрылған, зиянкестердің
әсерінен зақымдалған. Жасыл желектің ... ... ... ... де өз ... ... ... Каналдар мен арықтар
қанағаттанғысыз жағдайда үстануда, олар қажетті дәрежедегі су ... ... Су ... күйлер күрделі жөндеуді қажет ... ... ... Арық суын ... ... ... ... қала су қүбырынан алынған ауыз су
пайдаланылады. Қаланы ... ... ... ... тым шектеулі. Жамбылдың топырақтық - климаттық жағдайына төзімді
өсімдіктер түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... қарқынынан анағүрлым ... ... ... - бір ... ... - ... ... Жамбыл облысындағы қоршаған ортаның фтормен ластануын
зерттеу нәтижелеріне ... ... ... ... - ... ... аса мәз емес ... Мысалға, пияз
сабағының бір килограмындағы фтор мөлшері 5,1 - 6,3 ... ... 2,2-3,9 ... ... түбінде-3,0 миллиграм, қызылша
жапырағында-15,2 миллиграм, жүгері дәнінде- 6,0 миллиграм болса , ... ... ... Бұл ... ... ... өз бойына көп мөлшерде
фтор жинай алатын қабілеті барлығын көрсетеді. Ал, өсімдіктегі ... ... 2,5 ... Әрине проблемалық мәселелерді шексіз тізе беру
қажетсіз. Бәрі де ... ... ... ... кешеуілдетуге болмайтын
мәселелер. Өйткені, Жамбыл Американың Фресно қаласымен аталған екен, олай
болса бәріміз жұмылып, ұятқа қалмау ... ... ... АТМОСФЕРА МЕН ГИДРОСФЕРАҒА ТҮСЕТІН ЗИЯНДЫ ҚАЛДЫҚТАРДЫҢ МӨЛШЕРШ ЗЕРТТЕУ
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... адамзаттың басты мәселесі болып отыр. Атмосфераға зиянды қалдықтардың
шығуын азайту үшін және газ қалдықтарын зиянды заттардың ... ... ... ... ... ... ... дамыту мақсатымен 1990 жылға
дейінгі аралықта заң қабылданды. Мүнда газ бен тозаңды тұтын қалатын жогары
нәтижелі ... және ... ... ... ... ... мәселесі қаралды. Соңгы жылдары осы ... ... ... зардабынан ластану мәселесі жөнінде көптеген шаралар
қолданып, заңдар шығып ... Заң ... ... ... ... қолдануды базалау мәселесін талап етті.
4.1. Атмосфералық ауаның ластану мөлшерін анықтау
Қоршаған ортаны өндіріс ... ... ... ... бар. Оның ... ... уақытта ауа алабын қоргау, шешімін ;
кідіртуге болмайтын іс-шара.
Фосфорды ... ... ... ... міндетіміз болып отыр.
Улы газ тәрізді қоспалардың және ауа алабынан шаң бөлінудің күшті ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды
қалдық аз жіберетін және қалдық жібермейтін технологияга ауыстыру, сонымен
бірге минералды шикізатты және ... ... ... түрде
пайдалану болып табылады.
Фосфор тарауында осы бағыт бойынша жұмыстар ... ... ... ... ... ... газдарды және жоғарғы температуралы
құмалақтарды ... ... ... ... ... және
шикізатпен өндірістің қалдықтарын толық пайдалануды қамтамасыз ... ... және ... ... процестерге біртіндеп
енгізуде КазҒЗИГипрофосфорда ауа алабын ... ... мына ... ... ... жаңа және ... ... өндіру және
газдарды тазалайтын әдістерді қолдану; ... ... ... ... ... ... және шектеуші мөлшер жасап шыгару.
Фосфор өнеркәсібінде газдарды тазалау ... ... ... да ... ... ... газдарды тазалау әдістерімен, ал кейде ... ... ... техника үлкен нәтижелі қүралдарға жетік шаңдардан және
басқа зиянды ... ... ... үшін ... ... ... кәсіпорындардың жоғарылау қуаты айтарлықтай және ауа алабы
ластануында газ ... ... ... ... етуі өте ... ... Ол және де жоғары тиімді, өйткені тек қана салыстырмалы үлкен
өндірушілікті де ... ... ... ... ... ... арқылы тазалау үшін зерттелген және үсынылған қүралдардың ішінде
мына құралдар ерекше орын алады: жылжымалы ... бар ... ... ... ... ... стабилизаторы бар көбікті қүрал
(ПАСС), шар тәрізді саптауы бар ... ... ... Бұл ... ... ... жеткен түрлері болуы мүмкін; шаңды ұстау- ... және ... ... ... ... жүргізілген зерттеулер таңдау бойынша тиімді
синтетикалық материалдарды таза ... ... ... ... көп қолданылады. Өндірістік әксплуатация үшін ... ... ... түгі бар екі ... ... нитрон,
стеклоткань, хлорин ұсынылады, шаңтұтуды-93-95% тиімді қамтамасыз етеді.
Көбіне шаң түлу үшін ... ... ... ... ... ... қайта пайда болуын азайту, сыртқа тебуші әрекетті
құралдар да ... ... шаң ... ... бірі ... ... ... нормативін қоспалардың рұқсат етілген жинақталу ... ... ... қарсы күрестің комплекстік бағдарламасының
бағыттарынын бірі ... ... ... ... ... ... ... нәтижесі ластану көзінің, өнімділігінің мәліметі болып
табылмайды. Қоспалардың рұқсат етілген шығарылу шегі (ШРК) деп ... ... ... ... ... ... ортаның ластануын
тазарту және реттеуде гигиеналық және ... ... ... ... ... ... ... бүл нормалар қоршаған ортаның жоғары
тазалығының көрсеткішіне сүйенген болуы керек.
Шаң ... және газ ... ... ... ... және жай
көру арқылы фосфор өндіру өндірістерінде ластануды ... ... ... атмосфераның ластану көздерін инвентаризациялау жүргізілген. Бұл
шаң және газдың атмосфераға шығарылуын, оның сандық және ... ... шаң мен газ ... ... ... ... үшін қажет.
Істеп тұрған өндірістерден шығарылатын газды тазалау және пайдаға
асырудың проектілік шешімдері ... ... және ... ... ... ... ... зиянды заттардың түсуін азайтуға бағытталған шаралар
енгізді, сондықтан қалдықтардың рұқсат етілген ... баға ... ... ... ... ... осы ... негізгі қызмет атқарды. Мұнда
олардың классификациясын, түзілуі мен ... ... ... қаралады.
Қалдықтардың шоғырланған және ... ... ... ... пайдаға асыру мен негізгі тазалаудың технологиялық
процестері және ... ... ... ... өнеркәсіптерінде минералды
тыңайтқыштар мен қыздырылған фосфор ... ... ... ... ... Ауа ... қорғауға тиімді шешім таңдау үшін ... және шет ... ... ... дайындалған.
Облыс бойынша атмосфералық ауаны қорғау шаралары жыл сайынғы жоспарға
сәйкес 1996-2000 жылдар арасында ... ... 70000 ... ... ... қаралды, факт бойынша қолданған шаралардың төмендеуі 0.588
мың тонна немесе 4.2 %-ке ... ... ... ... қалдықтар төмендеді. Мысалы, фосфордың шығарылуы 80 %-ке,
осыған сәйкес тыңайтқыштардың шығарылуы, ... ... ... ... ... гипс ... АҚ ... жүнді алғашқы
өңдеу фабрикасы, темірбетон конструкция зауыты өз жұмыстарын тоқтатты.
Химия өндіруші кәсіпорындар атмосфераны ластаушы көздерінің негізгісі
болып ... ... ... 19 % (2,1 мың ... ... ЖФ ТОО ... ... ластаушы заттарының
қурамы, тонна
|Ластаушы заттары |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... ... |123,78 |123,708 |120,473 ... ... ... |36,78 |33,534 |27,751 ... тәрізді және сұйық |14,44454 |53,22593 |87,0 |90,174 |90,174 ... ... |2,38373 ... |24,82 |28,278 |23,750 ... ... |0,75664 |0,4635 |0,78 |0,135 |- ... оксиды ... |7,22 |13,39 |5,192 |10,311 ... ... ... |47,97 |56,512 |58,621 ... ... |8,530208 |8,530208 |5,192 |10,311 |
Жалпы алғанда атмосфераның жеке қалдықтарымен ластану ... ... ... ... ... азот ... ... оксиді бір
дәрежеде тұрақтанды. Ауа алабын ластаушы заттардың құрамының көрсеткіші №3
диаграммада көрсетілген.
№3 диаграмма. Ауа алабын ластаушы ... ... ... факт ... ... ... ... атмосфераның ластану
өзгерісін көрсетпейтінін ескеру ... ... ... ... ... емес және ... өзгереді. Материалдық
базалардың жетіспеушілігінен ауыр металдарды ... ... ... ... ... анықтай алмайды,
сондықтан Тараз қаласы атмосферасының ластануына толық баға ... ... ... 1998 жылы ... жоқ болган себептен ауа
алабының ластану дәрежесін бақылау жүргізілген жоқ. 2004 жылы ... ... 2000 ... ... (7,66-дан 7,02 -ге) кішкене
төмендеді. ... ... ... ... диоксиді және тозаң
концентрациясының төмендеуі ескерілді. Ал азот ... ... ... ... ... 1999 жылдагы дәрежеде қалды да, ... және 3.3 ШРК ... ... Ақшаның жоқ болганына қарамастан 1996-2000
жылдары атмосферага зиянды қалдықтардың түсуін ... үшін ... ... жоқ, ауаны қорғау шаралары үшін осы жылдары 502031.3
мың теңге ақша жүмсалды. Атмосфераға ... ... ... ... 1-ші ... жылдықта барлығын қосқанда 62,845 ... ал ... 120,473 ... жетті.
№10 кесте. 2001-2005жж. ЖФ ТОО «Казфосфат» Минералды тыңайтқыштар зауытынан
айрықша ластайтын заттардың атмосфераға шыгарылуы
|Ластайтын заттар |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... |3,09687 |13,4378 |15,82 |13,094 |11,6 ... ... |31,0681 |2,21 |2,321 |2,220 ... ... |0,3562 |16,31 |14,448 |12,521 ... | | | | | ... ... |0,3692 ... |0,2 |0,146 |0,126 ... ... |0,02623 |0,025812 |0,07 |0,033 |0,05022 ... ... |0,1273 ... |0,01 |0,009 ... |
|Пісіру аэрозолі |0,08088 |0,001574 |0,12 |0,103 ... ... және ... ... |0,01 |0,011 |0,0166975 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... ... ... |0,0009 |0,0007 |0,01398 ... ... ... | |0,0003 |0,002 |0,0008 ... ... ... |0,001 |0,0002 |0,00208 ... тозаңы | | |0,0002 |0,21 ... ... ... ... жж. ЖФ ТОО ... МУ, ЖЖФЗ ... ауаны
ластайтын заттарды шығаруы
|Ластайтын заттар |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... |79,965 |330,804 |517,317 |51,074 |25,526 ... ... |35,946 |174,431 |247,893 |10,264 |22,156 ... оксидтері |15,17 |61,432 |147,523 |0,003 |1,055 ... ... |0,969 |0,581 |1,039 |0,631 |1,820 ... ... |7,11 |24,257 |22,415 |1,1231 |0,426 ... |14,37 |40,365 |- |34,849 |- ... |6,4 |29,738 |98,447 |4,204 |0,069 ... Су ... ... жағдайы
Талас өзенінің суы жүйелі және жайылма суландыруға, мал ... ... ... қамтамасыз етуге қолданады. " Об лыс территориясында
жоғарыда көрсетілгеннен басқа 235 кішігірім ... мен 35 көл бар. ... әр ... ... ... Шу өзені (Қамқал көлі, Қаракөл көлдері)
мен ... Аса ... су ... ... толықтырушы қоры болып
табылады. Жамбыл ... ең ... ... Оның ... 86 ... ... ... 182,6 мен куб. метр. Көлемі жағынан екінші Аса өзенінің төменгі
жағындағы ... ... 56 ... км, ... 166 мен м3. Одан кейінгі көл
Аса өзененің ... ... Ащы көл. ... 35 ... км, ... ... Бұл көлдердің сулары тұзды.
Су қорғау аймағының жағдайы.
Қазіргі кезде негізгі су корғау ... су ... ... ... ... ... ірі қара мен мүйізді ұсақ
малдардың жазғы баздарының азаюының және мал қиы мен ... ... ... мен су ... ... жоқтығының әсерінен.
Жер асты су көздерінің сипаттамасы
Жамбыл облысы түлцы сумен жеткілікті қамтылған облыстардың бірі. Жер
асты сулары ... 4 ... мен 10 ... ... және ... ... қамтамасыз етеді. Жер асты суларының техногендік
әсері интенсивті ... ... ... ... өндіріс қалдықтарының
сүзгілік, тазалаушы әкрандарының бұзылуынан ластаушы ... жер ... ... Оны бақылаушы ұңғымалардағы суларда фтордың, фосфаттың,
сульфаттың құрамының көбеюінен көруге болады.
Органикалық және минералдық ... ... - ... оның
арасындағы минералды және органикалық түрлерімен алмасу, дәл азот сияқты
бір жағынан және тірі ... ... ... оның концентрациясын
анықтаушы негізгі фактор болып табылады.
№12 ... ... ... ... ... |Жалпы ... ... ... Р | ... | ... ... ... ... ерітілген |Бөлшектердегі |
| ... ... ... ... ... ... ... ерітілген |Ерітілген |Бөлшектердегі |
| ... ... ... ... |
| ... | | ... ... |Қышқылмен ... ... ... ... ... |
|фосфаттар ... ... ... ... ... |
| ... өлшенген | ... |
| ... | | ... |Жалпы ерітілген |Ерітілген органикалық|Бөлшектердегі ... ... ... ... ... |
| ... | ... |
| ... | | |
| ... | | ... ... ... ... ерітілген фосфордың концентрациясы ... және ... 5-тен 200 ... ... ... ... -, ... су ... өнімділігінің дамуын лимиттеуші (шектеуші)
маңызды биогенді әлемент болып табылады.
№13 кесте. Бақылаушы ұңғымалардағы суда ... ... ... ... түрі ... су ... млн м3 ... |
| |1996 |1997 |1998 |1999 |2000 ... ТОО ... ... ... ... | | | | |9 ... ... ... ... ... |
|тыңайтқыштары | | | | | ... ... - 2030» ... ... ... ... ... ... ... ... | | | | |5 ... ... ... ... ... | | | | |8 ... ... |2,22/- |2,43/- |2,49/- |2,34/- |2,049/- ... ТОО ... ... ... ... |
|ГПК «Қаратау» | | | | | ... ... ... ... ... ... кемуіне байланысты су пайдалану
көлемінің күрт азаюы байқалады. Су пайдаланудың басым бөлігі суармалы жерл
ер мен ... ... ... соқтырады. Бұл жағдайдағы
суды пайдалану 1996 жылмен салыстырғанда 2000 жылы 1.7 ретке төмендеген, ал
жайылымдарды суландыру 85 есе ... Су ... дан ... ... және ... ... Ал ... мен өнеркәсіп
орындарының ... ... ... ... ... ... кесте. Үлкен өндіріс орындарының су пайдалану қимыл-қозгалысы
|Өндіріс орындарының аты ... су ... млн. ... |
| |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ТОО ... ... |5,4 |4,49 |3,26 |4,8 |7,26 ... «Казфосфат» Тараз минералды |5,59 |4,09 |3,82 |4,04 |4,06 ... ... | | | | | ... ... «Казфосфаттың» |2,18 |2,39 |1,58 |1,26 |1,19 ... | | | | | ... ... ... және пайдалану мәселесі тек қана екі қалада
шешімін тапқан (Қаратау мен ... Бүл ... ... ... ағын ... ... ... тазартылады да су
жинақтағыштарда жиналады да бір бөлігі ауылшаруашылық қажетіне ... ... ... ... ... обылыс орталығында қалыптасқан.
Канализация жүйесі екі ... ... ... ... ... ... -шығыс өндірістік зонасының ағын су қалдықтары
Байзақ ауданының "Құмжота" ауылы мен Жамбыл ... ... ... 141-га ... алып жатқан сүзгілі далаға
жеткізіледі. Көлемі сөткесіне 80-90 мың м3 ... ... ... ағын су ... 80 % ... ... 192 \ га ... ауданының Куйбышев ӨК ... ... ... жеткізіледі.
Кәсіпорындарда тазалағыш қондырғылардың жоқтығынан ағын су қалдықтары
сүзгілік орындарға ... көп ... ... бүкіл Талас-Аса өзендер
алқабының геоәкологиялық ортасына техногенді әсер етеді.
№15 кесте. Фосфор зауытының су қалдықтарының ... ... ... ... |2001 |2002 ... ... | | |
| ... | | |
| |ары ... | | | ... ТОО |СБО |- |- |4100 |- ... | |352 |- |- |- ... | | | | | |
| ... | | | | ... Зерттеу нәтижелерін талдау
Жамбыл облысы соңғы уақытқа дейін ... ... ... ... ... өндірісінің алдыңғы өнеркәсіпкері болатын. Сол
өнеркәсіп ... ... ... ... ... өндіріс қалдықтары жинақталған. Небары 64,057 | млн.тн. ... 33,1 млн. т. ... ... ... ... ... млн. т. ... өндіріс қалдықтары 17.772 млн:т. турлі кен қалдықтары
1.385 ... Бұл ... 3.302 мың ... жер көлеміне алып жатыр.
Өндіріс қалдықтарының көлемі жыл сайын өсіп келеді. Ал ... ... ... мен ... ... ... дамымай келеді. 1997 жылы химия
өндірісінің қалдықтары мынадай болып пайдаланылды: шлак тастар мен тау-кен
жыныстары жол құрылысында; ... ... ... мен ... өндірісінде-і (82226.5т.), кокс майдаларын пайдаланушыларға
(3060,8т.), 1998 ж. жол ... 582,7 сың т. шлак ... мен 189,4 ... ... ... пайдаланылды, 1999 ж. 193.04 мың т. шлак тастар және
фосфор қалдықтары | мен ... ... ... 330,60 мың т. кокс
майдалары мен көмір ұнтақтары 0,2 мың т. шлак 698,5 мың т. ... 2000 ж. ... ... ... ... ... жоқ.
Таукен өндірісін пайдалану қоршаған ортаға біраз әсерін тигізеді.
Қаратау фосфор алабын ... ... ... өз ... ... секундына 20
л. жуық шығатын Тоғызбай, Майтөбе, Шошқабүлақ сияқты бүлақтар ... көлі ... ... және дача ... ... (өсімдіктер
әлемі) өзгерді. Жүмысы тоқтаған карьерлер мен кен үйінділерінің орнында
рекультивация жүргізілмеді. Бүркітті өзенінің ағыны ... мен ... ... ... қазіргі кездегі жағдайы бұрынғы
жылдарға қарағанда жарасы жеңілдеу болды. Олай дейтін себебім, 1980-1990
жылдары фосфор ... 13 пеш пен ... ... ... ... ... ластануын күшейтіп, фосфин, фосфорлы ангидрид тәрізді улы
газдармен толығып, СЭС-тің
мәліметтеріне қарағанда бұл кезде фторлы сутегі ... ... 8 ... ... ... ... себебі- жобадағы ауа ... ... ... ... ... түгелдей атмосфераға кетеді,
фосфорлы ангидрит 50-%, ... ... 96-%, ... газ 70-%-тке ғана
тазарады екен. Тараз түрғындары күкіртті ... азот және ... фтор ... ... ... ... ... күйе, шаң т.б. араласқан ауамен демалған. ... ... ... зауытының
айналасына барлығы 5884 тоннаға зиянды зиянды қалдықтар болған. Оның
қүрамында фтор қосындысынан басқа 1218 ... ... ... ... ... ангидрид және 685 тонна аммиак бар. Жаңа Жамбыл фосфор
зауытының ... ... 17 мың ... ... Бенз(а)пирен шектік
мөлшерден артық болып, Таразда қышқыл жаңбыр жауған. ЖЖФЗ-ның ауаға ... ... ... 678 көзі бар, соның 149 - нда тазалау қондырғысы
бар екен. ... ... мен ... ... фтор ... 2-10 есе ... ... байқалды. Су алаптарында 1990 жылда фтор
мөлшері 0,32 мг. метрге өскен екен, улы ... жер асты ... ... ... үңғымаларында артып кеткен. Ол дегеніміз, жер асты
суы түгелге жуық уланды. Ауыз судағы фтор ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. 1990 жылы комплексті тексеру жүргізді,
соның нәтижесі коллектор мүмкіндігінен екі есе артық су жіберетінін ... улы ... ... ... ... I 2-3 есе көп ... Осы зауттардың қоршаған ортаны ластауы адамдардың, денсаулығына
үлкен зиян әкелді асқазан, ... ... ... ... ... ... аурулары
2,6-15 есеге дейін жоғары. Мал ауруы флюороз көбейіп, мал шаруашылығы үлкен
зардап шеккені болатын.қазіргі кезде ластаушы қалдықтар бірнеше ... ЖФ ТОО ... ... ... ... ... қосқанда
1996 жылы - 517,317т., 1997 жылы - 330,804 т., 1998 жылы ... ... - ... 2000 жылы - 25,526 ... ... ... 1996 жылы - 147,523 ... 1997 жылы - 61,432 т., 1998
жылы - 15,17 т., 1999 жылы 0,003 т., 2000 жылы - 1,055 ... ... ... 1996 жылы - 1,039 т., 1997 жылы - 0,581 т., 1998 жылы - ... жылы - 0,631 т., 2000 жылы - 1,820 ... ... ... бөлшектер
1996 жылы - 247,893 т., 1997 жылы -174,431т., 1998 жылы - 35,946 т., ... - 10,264 т., 2000 жылы - 22,156 ... ... Көміртегі оксиді 1996
жылы - 22,415 т., 1997 жылы - 24,257 т., 1998 жылы - 7,11 т., 1999 жылы ... т., 2000 жылы - 0,426 т. ... 1997 жылы -40,365 т., 1998 жылы ... т., 1999 жылы - 34,849 т. ... 1996 жылы -98,447 т., 1997 ... 29,738 т., 1998 жылы -6,4 т., 1999 жылы - 4,204 т., 2000 жылы - ... ... Ал, енді соңғы алты жыл көлеміндегі, яғни 2001-2006 жж. ... ... ... ... ластаушы зиянды ... ... ... - ... ... қатты заттар
24,9664207т., газ тәрізді және сұйық ... ... ... азот ... ... ... ... фторлы сутек
4,141415т.; 2002жылы - барлыгы 98,16639871т., катты заттар 44,94046623т.,
газ тәрізді және сұйық ... ... ... 0,4635т., азот
тотықтары 12,96961т., аммиак 31,262614т., өзгелері 8,53020848т.; 2003жылы -
барлыгы 123,78т., қатты заттар 44,9405т., газ ... және ... ... ... 0,78т., күкіртті ангидрид 0,04т., азот тотықтары 24,82т.,
аммиак 47,97т., фторлы сутек 13,39т.; 2004жылы ... ... ... ... газ ... және сүйық 90,174т., көміртек тотыгы 0,135т.,
күкіртті ... ... азот ... 28,278т., аммиак 56,512т., фторлы
сутек 5,192т., өзгелері 5,192т.; ... 1-ші ... - ... ... ... ... газ ... және сұйық 48,755т., күкіртті
ангидрид 0,21т., азот тотықтары 13,412т., аммиак 30,605т., фторлы ... ... ... ... ... - ... 120,473т.,
катты заттар 27,751т., газ тәрізді және сүйық 92,722т., ... ... азот ... ... ... ... ... сутек
10,310313т., өзгелері 10,311т. деген сандар қүрамын көрсетеді. Дегенмен,
жер асты ... ... ... интенсивті дамып келгендіктен,
химиялық өндіріс қалдықтарының сүзгілік, тазалаушы әкрандарының ... ... жер асты ... ... Оны бақылаушы ұңгымаларда
фтордың, фосфордың, сульфаттың көбеюінен көруге болады. ... ... ... ... айтарлықтай өндіріс қалдықтары
жинақталган. Таукен өндіріс ... - 17,772 ... ... кен ... 1,385 млн.т. Қазіргі кезде өндіріс қалдықтарының көлемі жыл сайын арта
түсуде. Ал қалдықтарды ... ... мен ... ... ... ... жылы химия өндірісінің қалдықтары мынадай болып пайдаланды:
* Шлак тастар мен, тау-кен жыныстары жол құрылысында (531535т.)
* Фосфор қалдықтары мен шаңдары агломерат ... ... Кокс ... пайдаланушыларға (3060,8т.)
1998 жылы жол құрылысында 582,7 мың т. шлак тастар мен 189,4 мың ... ... ... жылы 193,04 мың т. шлак ... және фосфор қалдықтары мен шаңдары
агломерат өндірісінде 330,60 мың т. кокс майдалары мен көмір ... ... т. шлак 698,5 мың т. ... ... жылы ... қалдықтарын пайдаға асыру жүргізілмеді. ... ... ... ... суперфосфат тозаңы 0,942т., бейорганикалық тозаң
6,616т., абразивті тозаң 0,030т., ағаш тозаңы 0,06т., әк ... ... ... ... ... ... МпО және оның қоспалары
0,08т., хром ... ... ... - ... тозаңы 13,4378т.,
бейорганикалық тозаң 31,0681т., металды ... ... ... ... (ізбес) тозаңы 0,025812т., пісіру (сварочная) аәрозолі 0,0125734т., МпО
және оның қоспалары 0,001574т., хром оксиді ... ағаш ... ... ... т., фторидтер 0,000195т.; 2003жылы - ... ... ... тозаңы 2,21т., бейорганикалық тозаң 16,31т.,
агар тозаңы 2,01т., тұз тозаңы 0,0002т., ... ... 0,07т., ... 0,2т., әк ... ... 0,01 т., ... ... аәрозолі
0,12т., MnO және оның қоспалары 0,01т., хром оксиді 0,0009т., кремний
оксиді 0,0003т., ... ... ... - ... ... 13,094т.,
суперфосфат тозаңы 2,321т., бейорганикалық тозаң ... ... ... тұз ... 0,021т., абразивті тозаң 0,05022т., ағаш тозаңы
0,126т., әк (ізбес) тозаңы 0,009225т., пісіру (сварочная) аәрозолі 0,103т.,
МпО және оның ... ... хром ... ... ... ... ... 0,0002т., металды тозаң 0,150т., көмір тозаңы 3,148.;
2005жылы 1-ші жартысында - ... ... ... ... ... ... тозаң 6,616т., фосфогипс тозаңы 0,671т., тұз тозаңы
0,001т., абразивті тозаң 0,030т., ағаш тозаңы 0,06т., әк ... ... ... (сварочная) аәрозолі 0,084т., МпО және оның ... хром ... ... ... оксиді 0,004т., фторидтер 0,001т.,
металды тозаң 0,008т., көмір тозаңы 0,013т.; 2005жылы - ... ... ... ... 2,220т., бейорганикалық тозаң 12,521т.,
фосфогипс тозаңы 0,016т., тұз тозаңы 0,000228т., ... ... ... ... ... әк ... тозаңы 0,009т., пісіру (сварочная) аәрозолі
0,1573325т., МпО және оның қоспалары 0,0166975т., хром оксиді ... ... ... ... ... металды тозаң 0,01672т.,
көмір тозаңы 0.013т.
5. КӘСІПОРЫНДАҒЫ ЕҢБЕК ҚАУШСІЗДІГШ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ
5.1. Қауіптілік класына және желдің ... ... ... ... ... аймағының шекарасын негіздеу
Санитарлық қорғау аймағының шекарасы жобада СНиП 245-71 кркаты ... Бұл ... ... орындарының ғимараттары шығарыс нүктелері
коммуниакциялары қосымша өндіріс орындары негізінен елді мекеннің ... ... ... ... анықталады.
Санитарлық қорғау аймағының өлшемдері шығарыс ... ... ... ... ... ... Санитарлық қорғау аймағын
негіздеу зиянды заттардың қауіптілігіне, желдің басым бағытына ... ... ... ... ... салаларында санитарлық
қорғау аймағының төменгі өлшемдері қабылданған.
№17 кесте. Қауіптілік класына байланысты өндіріс салаларында санитарлық
қорғау ... ... I II III IV ... м 1000 500 300 100 ... ... ... ... байланысты есептелген аймақтың
шекарасына желдің әсеріне байланысты түзетулер ... Ол ... ... ... ... ... санитарлық аймақ өлшемі.
Lo-CH. 245-71 құжаты бойынша қауіптілік класына байланысты аймақ өлшемі
Ро - желдің орташа қайталау ... ... ... бойынша Ро=12,5%-ке
тең
Ғ - желдің 8 румбалық бағыт бойынша жыл көлеміндегі өлшемнің қайталау
жиілігі Р=11%.
Зиянды заттардың ... ... ... ... ... аймағының шекарасын есептеу
Жергілікті және қосынды концентрацясын X1y кординаталары бойынша
анықтаймыз. ... ... ... ... ... есептеулері
|төмендегідей Сх - бойынша ... Бұл Сх - ... ... - желдің басым бағытындағы жергілікті концентрация мәндері. Бұл
есеп Константинова оқулығы бойынша есептелінеді: ... 2x400/1, 40 (25+42) =1, 07 ... ... ... ... 64 (40+100) =0, 8 ... ... СхзУз-7, 2x250/1, 48 (30+200) =0, 16 ... ... ... ... ... ... фонарьдың желденбеген
қабырғасындағы концентрациясын арнайы формуламен шығарамыз.
5.2. Шығарыстардың әсерінің деңгейін төмендететін шараларды
негіздеу
Атмосфералық ауаның ластануын есептеу ... ... ... ... ... ... жүреді. Ластануға себеп болатын негізіг факторлар
технологиялық, желдену және ұйымдастырылмаған ... ... ... ... және ... ... ... байланысты әр
түрлі деңгейде пайда болады. Кейбір метеорологиялық ... ... әлде ... ... жатқан жерлер де ластануы мүмкін.
Биік шығарыстар аймақтың алыс жатқан, ал ... ... ... ... ... аймкағын негіздеу үшін есептеулер басты ластағыш
затқа немесе ең үлкен ... ... ... ... ... ... ... отырып негізделеді.
Ең жоғарғы шығарыс көзі аәрациялық фонарь болғандықтан, шығарыс мәні
ШРК-дан әлде ... ... ... технологиялық шараларды қолданамыз. Егер
шығарыс мәні ШРК-дан 3-4 есе ... ... ... ... ... ... және де фильтрлер қолданамыз, егер шығарыс мәні ШРК-
дан 1-02 есе көбейген жағдайда техникалықты қолданамыз.
6. ЗИЯНДЫ ЗАТТАРДЫН ... ... ... ... ... ... ... ортаның ластануына кеткен төлем көлемі мына ... ... ... үшін
Пн=РхМңі, (16)
мұндағы Р- ластаушы заттардың шығарылымына кеткен төлемнің ... ... ... ... ... ... көздерден ластаушы заттардың
атмосфераға шығарылымының бір ... ... ... - 248тг ... - ... ластаушы заттарының келтірілген нормативтік :
көлемі, шартты- Тг.
Келтірілген ... ... ... (Mhj ... Тг) мына ... ... ... - тңі натуральды түрдегі, і - піі ластаушы заттардың нормативі (тн).
п - ластаушы заттар түрлерінің ... - ... ... түрі
К- і-ші заттардың қауіпін ескертетін коәффициент.
Ол мына формула бойынша анықталады.
1 ... ... - ПДК - і-ші ... ... ... ... етілген
концентрациясы,
- j- жылына 300-400 мм кем емес ... ... ... ... ... ... ... коәффициент. Ол 1,2
кесте бойынша алынады.
Нормадан көп шығарылымдар үшін төлем мына формула ... ... Mhj), ... - Р - ... ... шығарылымы үшін төлемнің аймақтық нормативі
Тг/шартты Тн,
- Кр - төлемнің коәффициент ол қоршаған табиғи ортаға
ластаушы ... ... ... көбею коәффициент бойынша
анықталады.
Kp=f(x); ... Mhj ;-а - ... ... - Мф] - ... ... навқты шығарылымының келтірілген I көлемі
(Тн)
-Mhj - ластаушы заттар нормативінің шығарылымының келтірілген ... ... ... жалпы суммасы мынаған тең
, ... ... үшін ... ... ... ... ... ал
нормаланған бөлек төлемдер кәсіпорындардың пайдасынан алынады.
№17 кесте. Атмосфераға ластаушы ... ... ... ... ... ... ... физикалық массасы (тн жыл норма |
| |аты ... ... ... |30/25 ... |95/20 ... ... |80/75 ... |3,2/5 ... ... ... ... |Мн |Мф ... ... ауруға тасталған ыластың көлемі, тн |3750 |3125 ... ... ... | | ... хлор |3163 |2997 ... ... ... |16000 |15000 ... мыс |640 |600 |
| |5723 |4505 |
1) ... ... ... ... ... төлемі бір - шартты тоннасы 248тг/Тн, (22)
2) Қозғалмалы көздерден шығатын шығарылым үшін Р=146, 8тг/Тн,
(23)
1) Нормалы шығарылымдар үшін төлемді ... ... ... ... көп ... үшін ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 91 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Минералдық және органикалық минералдық тыңайтқыштар өндірісі32 бет
Aлматы маргарин зауытындағы өндірістік іс-тәжірибе есебі20 бет
Қазақстан Ұлы Отан соғысы кезеңінде9 бет
Қорғасын зауыты18 бет
"Зиянды өндірістік факторлар,олардың жұмысшыларға және қоршаған ортаға әсері. жарықтандырудың адамның еңбек қабілетілігіне әсері."26 бет
500 т жүзімді иістендірілген мускат шараптарына өңдейтін кішігірім шарап зауытының жобасы88 бет
CDMA-450 технологиясының негізінде Жамбыл облысы Қаратау қаласында сымсыз желіні ұйымдастыру51 бет
«Алматы қаласындағы жер беті озонының статистикалық сипаттамалары»40 бет
«Мұнай өңдеу және мұнай химия өнеркәсібіндегі зауытының санитарлық нормасы ».13 бет
Іле өңірінің ортағасырлық қалаларының заттай мәдениеті36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь