Жерасты уран қазу жұмыстарының арнайы сұрақтары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.4
1 Арықта ағатын судың жылдамдығын өлшеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.7
2 Кедергіден өтетін суды өлшейтін жәшіктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7.9
3 Ауалы сукөтергіштер . эрлифттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9.19
4 Төтелдерге қойылатын талаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19.21
5 Ұңғымалардың құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21.32
6 Сору ұңғымаларының өнімділігінің төмендеу себептері ... ... ... ... ... ... ... .32
7 Технологиялық скважиналардың істен шығу себептері ... ... ... ... ... ... ..32.34
8 Технологиялық үңғыларды жөндеу қалпына келтіру жұмыстары ... ... 34.37
9Сүзгілер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37.42
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...44
Геотехнология – көп жоспарлы тау-кен ғылымы, жер асты байлығын сақтау және игеру тәсілі, жер қойнауынан пайдалы қазбаларды физикалық және химиялық әсер ету арқылы алуға мүмкіндік беретін технологиялық процесстер мен техникалық әдістер жайлы бірлестірілген білімдер жиынтығы.
Ерітінділеу – бұл қатты материалдың бір немесе бірнеше компоненттерін, әдетте сумен ерітіндіге аудару. Тау-кен жұмыстарында жер асты ерітінділеу әдісі жер қойнауында жатқан металды алу мақсатында жүргізіледі. Бұл процесс қатты жер бетіне әсер тигізетін заттардың келуінен, химиялық реакциядан және ерітінділер күйінде оның өнімдерінің қайтарылуынан тұрады.
Жер асты ерітінділеу кезінде металл иондық алмасу жолымен реагент ерітінділерінің басқарылытын қозғалыс процесінде табиғи немесе жасанды құрылған өткізгіш массиві арқылы алынады. Оны қолданудың қажетті жағдайлары – пайдалы компоненттердің минералдық немесе органикалық ерігіш қышқылдардың қосылыстарында, сілті мен тұз ерітінділерінде болуы, кенді табиғи жеткілікті суландыру, реагенттің кенге әкелу және өнімді ерітінділерді қайтару мүмкіндігін жүзеге асыратын қолайлы таулы-геологиялық және гидрогеологиялық жағдайлар, сонымен қатар өнімді ерітінділерден пайдалы компонентті тиімді алу мүмкіндігі.
Өткен ғасырдың 60 жылдарында табиғи уранды өндіру барысында жер асты ерітінділеу әдісін өнеркәсіптік игеру басталды.
Уранды жер астылық ұңғымалық ерітінділеу әдісімен өңдеу және енгізу шартты тұғын, біріншіден Қазақстанның бұрынғы СССР кезінде тау-кен шығарушы республикалардың алдыңғы қатарында орын алуы, сонымен қатар сол уақытта оның аумағында лайықты кенорындардың болуы. Бұл су тұтқыш құмды деңгейжиектегі эпигенетикалық қабатты-инфильтрациялық (фильтрден өткізілетін) кенорындар.
Бұл дамушы өндірілім әдісін игеру осы сияқты кенорындарға көзқарастың шұғыл өзгеруіне себеп болды, яғни уранның аз мөлшері, кіріктіруші жыныстарды суландыру сияқты тау-кен әдісіне қолайсыз жағдайлар олардың тау-кен массасын жазықтыққа алып шықпай-ақ жұмыс істеу ерекшелігіне айналды.
Қабатты-инфильтрациялық кенорындарды қарқынды игеру 80 жылдардың ортасында Қазақстанда уранды жер асты сілтілеу әдісімен өндіруші жаңа өнеркәсіптік үлгіде қуатты кәсіпорынның құрылуына әкеліп соқтырды.
Жаңа өндіру тәсілін қолдану және оған ұзақ уақыттық үлкен шикізат базасын құру басқа үлгідегі (типтес) уран кенорындарымен қатар тау-кен шығарушы өндірістерде бәсекелестікті азайтты.
Республикамызда шығарылатын барлық уран жер асты ерітінділеу тәсілімен өндіріледі.
1. Комплексы подземного выщелачивания. Под общей редакцией О.Л. Кедровского

2.Шевяков Л. Д. Бредихин А. Н. Шахтный водоотлив. Государственные научнотехнические издательство литературы по горному делу. М., 1960

3.Н. Х. Баязит. Уран кен қазу технологиясына арнап жазған қолжазба дәрісер.
        
        ҚАЗАҚСТАН    РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ  ЖӘНЕ  ...  ... И. ... ... Қазақ  ұлттық университеті
Ө. А. Байқоңыров атындағы Тау-кен институты
«Пайдалы қазбаларды жерасты игеру» ... ... ... уран қазу ... ... ... 2007
Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
.....................................3-4
1 Арықта ағатын судың жылдамдығын өлшеу
.........................................5-7
2 Кедергіден өтетін суды ... ... ... ...... ... ... ... ... ... Сору ... өнімділігінің төмендеу себептері
.............................32
7 Технологиялық скважиналардың істен шығу себептері
..........................32-34
8 Технологиялық үңғыларды жөндеу қалпына ... ... ... – көп ... тау-кен ғылымы, жер асты байлығын сақтау
және игеру тәсілі, жер ... ... ... ... ... әсер ету арқылы алуға мүмкіндік беретін технологиялық процесстер
мен техникалық әдістер жайлы бірлестірілген білімдер жиынтығы.
Ерітінділеу – бұл ... ... бір ... ... ... ... ... аудару. Тау-кен жұмыстарында жер асты ... жер ... ... металды алу мақсатында жүргізіледі. Бұл процесс
қатты жер бетіне әсер тигізетін заттардың ... ... ... ... ... оның ... ... тұрады.
Жер асты ерітінділеу кезінде металл иондық ... ... ... ... ... процесінде табиғи немесе жасанды
құрылған өткізгіш ... ... ... Оны ... ...... компоненттердің минералдық немесе органикалық ерігіш
қышқылдардың қосылыстарында, сілті мен тұз ... ... ... ... суландыру, реагенттің ... ... және ... ... мүмкіндігін жүзеге асыратын ... ... және ... жағдайлар, сонымен қатар ... ... ... ... алу ... ... 60 ... табиғи уранды өндіру барысында жер асты
ерітінділеу әдісін өнеркәсіптік игеру басталды.
Уранды жер астылық ... ... ... өңдеу және енгізу
шартты тұғын, біріншіден Қазақстанның бұрынғы СССР ... ... ... ... ... орын ... сонымен қатар сол
уақытта оның аумағында лайықты кенорындардың болуы. Бұл су тұтқыш құмды
деңгейжиектегі ... ... ... ... дамушы өндірілім әдісін игеру осы сияқты кенорындарға
көзқарастың шұғыл өзгеруіне ... ... яғни ... аз ... ... ... ... тау-кен әдісіне қолайсыз жағдайлар
олардың тау-кен массасын жазықтыққа алып ... ... ... айналды.
Қабатты-инфильтрациялық кенорындарды қарқынды игеру 80 жылдардың
ортасында Қазақстанда ... жер асты ... ... ... ... үлгіде қуатты кәсіпорынның құрылуына әкеліп соқтырды.
Жаңа өндіру тәсілін қолдану және оған ұзақ уақыттық ... ... құру ... ... ... уран ... ... тау-кен
шығарушы өндірістерде бәсекелестікті азайтты.
Республикамызда шығарылатын барлық уран жер асты ерітінділеу тәсілімен
өндіріледі.
1997 жылы Елбасының Жарлығымен ... ... атом ... ... елдерімен экономикалық , технологиялық және ғылыми
байланыстарды нығайтатын Ұлттық атом ... ... ... ... ағатын судың жылдамдығын өлшеу
Судың ағатын жылдамдығы v (м/сек) суға тастаған қалқып жүретін немесе
жеңіл заттардың жылжыуын байқау ... ... Егер де ... ... қима ... (ағымдағы аудан) F (м2), онда ағып келетін судың көлемі:
м3/сек. (1)
Арықтағы ағатын судың жылдамдығын анықтау.
Тұрақты ауданы бар арықта ... су үшін оның ... ... ... ... ...... орташа жылдамдығы, м/сек;
i — арықтың еңкіштігі, бұл алынған екі ... ... ... ара қашықтығына бөлу арқылы анықталады;
R — гидравликалық радиус, яғни, ағымдағы судың ... ... ... су мен ... ... ... ... 1,1
суретте ылғалданатын ауданның периметірі жуан сызықпен ... ... ... метр мен көрсету қабылданған. .
1 сурет - Арықтағы ағатын судың жылдамдығын анықтауға
Шезидің формуласындағы с коэффициентін ... үшін ... ... олардың ішінде ең қарапайым және дәлелдік жағынан ең
жақын ... ... ... ... ... ... байланысты коэффициент. Егер,
қабырғажонған тақтайдан жасалса =0,06, егер, қабырға жонылмаған
тақтайдан немесе бетон мен ... ... ... ... еңкіш (уклон) гидравликалық градиент болып
есептелінеді. ағымдағы өлшемдері 1-суреттегідей, бетон мен ... ... i = 0,005, тең с ... ағатын судың уақыт аралығындағы
көлемін анықта.
Ағымдағы аудан
(4)
Ағымдағы ауданда ылғалданатын периметр
(5) Гидравликалық
радиус
(6)
Бетон үшін коэффициент = 0,16.
Сол ... ... = 1,91 ... ... ... ... ... = 0,25 х 1,91 = 0,477 м3/сек = 1717 ... ... ... ... есептейді деп саналады.
2 Кедергіден өтетін суды өлшейтін жәшіктер
Ағатын су өзінің жолында кедергі арқылы өтетін болса, онда ... су деп ... ал суды ... кедергіні суағар деп атауымызға
болады. Суағардан өтетін судың биіктігі мен одан өтетін ... ... ... бар, ... осы ... өлшей отырып, суағардв дан
өтетін судың көлемін өлшей отырып пайдалануымызға болады.
Суағарлар әртүрлі болуы мүмкін, ... бір түрі 1.2 ... ... 2 су ... ... келетін каналдың еніне тең болуы
керек – бұл ... ... ... деп ... Суағардың су өтетін
жалы (гребень) 5, судың бағытыра қарсы жағынан, аққан су, тек қана ... ... ... ... етіп ... ал ол ... жал тек
қана жазықтықта орналасуы керек. Жалдың мықты ... үшін оны ... жөн. ... ... ... ... 3 - ... суағардың
«жалынан», жәшіктің төменіне дейін. Мұндай типтес суағарларға су ағысының
төменгі бөлігіне ауа жіберетін тесік 4 қалдыру ... ... ... мен 6 ... ... Жәшіктердің өлшемдері ағымдағы ағатын
судың шамасына байланысты болады. Жәшіктің ағымнан жоғарғы биіктік 8, ... ... көп ... ... – суағардың напоры; 2 – суағардың ені; 3 – ... ... 4 – ... ... бөлігіне ауа беретін тесік; 5 – суағардың
«жалы»; 6 – өлшегіш планка (линейка); 7 – өлшейтін планканың жалдың
деңгейінен жоғары ... ... ... 8 – ... ... өзгеріп отыратын планканың биіктігі ағатын судың биіктігінен үш есе
көп болуы керек, яғни айтқанда суағардың «жалынан» судың бетіне ... ... бұл ... ... ... ... каналдағы суға қарағанда көзбен
байқалмайтындай шамада төмендейді.
2 сурет – ... ... ... ... ... ... мынадай байланысқа бағынады
(7)
мұндағы Q – өтетін судың көлемі, м3/сек; b – суағардың ені, м; h ... ... м; g – ... ... ... m – суағар
қондырғысына байланысты коэффициент.
Келтірілген
жағдайда m =0,41 – 0,45 және m өзінің аз мәні ... аз ... ... ... көлемі 0,5 – 1,0 м2/сек ... ... ... ... ... (2 - сурет). Для него справедлива
вышеприведенная формула при значении ... ... ... ... ... 0,5 ... аз ... үшбұрышты суағарды
қолданған ыңғайлы (3 - ... ... ... тік бұрышты етіп
жасалған. Бұл суағарлар үшін, егер напоры h (м) ағатын ... ... ... мен анықталады:
(8)
Мұндағы коэффициент = 1,4—1,46.
1 – суағардың напоры; 2 – ... ені; 3 – ... ... 4 – ... ені; 5 – ... ... 6 – өлшегіш планка
(линейка); 7 – өлшейтін планканың жалдың деңгейінен жоғары тұрақты
вертикальдық қашықтық; 8 – судың ... ... ... ... ... ... - Суағардың бүйірінен сығымдайтын сұлбасы
h – суағардың напоры; a – ... ені; b ... ... ... - ... суағардың сұлбасы
3 Ауалы сукөтергіштер – ... ... су ... ... ... ... босату үшін
қолданылғаны белгілі. Су басып қалған ... ... ... ... ... арқылы судан эрлифтердің көмегімен босатып отырған.
Кейінгі ... ... ... ... көтеруге осы принципті
қолданып жүр. 1–суретте эрлифттің скважинадағы суды кері ... ... ... ... А ... ... бөлігімен Н деп аталатын эрлифттің бату
тереңдігіне дейін түсіріледі. Айдама ... осы ... ... (форсунка) орналасқан (3.2 суретке ... Сол ... ... ... ауа ... Бұл ... ... ауа сумен араласып
ауадан салмағы әлдеқайда аз эмульсия қоспасын түзеді.
Н биіктіктегі су діңгегінің арқасында, су мен ауа ... ... ... ... ... су ағар ... ... Н0 биіктікке
көтеріліп, сыртқа төгіледі. 3.1– суретте эрлифттің 3 негізгі қондырғы
сұлбалары келтірілген. Оның ... а – ... ... Ол б – құбырына
кигізілген, ал б – құбырдың жоғарғы бөлігіндегі в орны ... ... ... Ал г – ... ... ... ... арасындағы сақиналанған жіңішке құбыр арқылы төмен түсіп, а –
құбырының төменгі етегіне келеді, сол ... ... ... ... ... 2 – ... ауаның г құбырымен келіп, а құбырының төменгі жағынан
кіретіні бейнеленген.
Эрлифттің шығыны негізінен:
а) Н - ... бату ... ... ... қалыпты жұмысы үшін керекті, сығымдалған ауаның қысымы
мен санын анықтауда;
в) айдама құбыр және ауа ... ... ... ... ... ... эрлифттің айдама құбырынан асып төгілуі
үшін, және келесі шартты сақтау үшін араластырғыштың бату ... ... ... – Эрлифтің орналасу 3.2 ... ... ... γв – ... ... ... – ауа мен су қоспасының (эмульсияның) үлесті салмағы;
Н–шахта немесе ұңғыма оқпанындағы ... ... ... бату ... м;
Н0 – су көтерілуінің жұмыс кезіндегі биіктігі (шахта немесе ұңғыма
оқпанындағы судың деңгейінен жоғары төгілу деңгейіне дейінгі), ... ...... ... бату ... деп аталады.
Тәжірибелер мен сынақтардың көрсетуі бойынша, ең ... ... ... ... β ... 70-ке ... аралықта орналасқан. Онда Н пен Н0
арасында келесі қатынастық ... ... ... - Су ... ... ... Н үшін β ... ... бату |Су ... бату ... β ... ... β ... Но,| |нің ... ... | |Но, м | |
| ... |Ең ... ... |Ең ... ... ... | ... ... |
| ... | | ... | |
| | | | | | |
|6 |55 - 70 |65 – 70 |76 |40 – 60 |55 – 60 |
|9 |55 - 70 |65 – 70 |91 |37 – 55 |50 – 55 ... |50 – 70 |65 – 70 |106 |37 – 55 |50 – 55 ... |50 – 70 |65 – 70 |123 |37 – 50 |45 – 55 ... |50 – 70 |65 – 70 |137 |36 – 45 |40 – 45 ... |50 – 70 |65 – 70 |152 |35 – 45 |40 – 45 ... |45 – 70 |65 – 70 |168 |35 – 45 |40 – 45 ... |45 – 65 |65 |183 |35 – 45 |40 – 45 ... |40 – 65 |60 – 65 |198 |35 – 45 |40 – 45 ... |40 – 60 |55 – 60 |213 |35 – 40 |40 ... |40 - 60 |55 - 60 | | | ... ... ... ... ... ... есептегенде) 2-3 м құрау керек (80-сурет). Сығымдалған ... ... мына ... ... ... үшін жеткілікті дәлділікпен
анықталады:
(12)
V – атмосфералық қысымдағы ауаның көлемі, 1 м3 суды ... ... ... - ... ... ... ... анықталады.
(13)
Н0- су көтерілуінің жұмыс деңгейі, м;
7 сурет – ... ... және 8 ...... ... және
сығымдалған ауа беретін құбыр- сығымдалған ауа ... ... бір ... ... дың ... ... және 3 - ... ... ... әр түрлі өндірістердегі
шамамен алғандағы өлшемдері мен сұлбалары берілген.
2 кесте - ... ... ... ... өнімділігі мен өлшемдері
|Эрлифт |Айдамалау ... |Ауа ... ... ... |жүретін |құбыр |ғыштың |ғыштың ... жуық ... |ең ... ... ... ... ... Q, |dн, мм |шамасы dс,|диаметрі |d, мм |диаметрі |ұзындығы,|
|м3/сағ | |мм |dв, мм | |dсм, мм |мм |
| | | | | | | ... |34 |102 |13 |51 |98 |400 ... |51 |102 |19 |63 |108 |415 ... |63 |152 |25 |76 |127 |550 ... |76 |152 |32 |89 |146 |660 ... – 45 |89 |203 |32 |102 |175 |825 ... – 68 |102 |203 |38 |114 |187 |940 ... – 79 |114 |203 |38 |127 |200 |1100 ... – 114 |127 |254 |51 |152 |240 |1265 ... – 170 |152 |304 |63 |178 |279 |1575 ... – 227 |178 |355 |63 |203 |305 |1800 ... – 454 |203 |355 |76 |229 |- |1830 ... - ... ... орналасқан және ауа бір орталықтан берілетін
эрлифт құбырларының өнімділігі мен өлшемдері
|Эрлифт ... ... |Ауа ... ... ... ... |құбырының |жүретін |құбыр |ғыштың |
|жуық шамасы Q, ... |ең ... ... ... ... |dн, мм ... dс,|диаметрі |d, мм |ұзындығы, |
| | |мм |dв, мм | |мм |
| | | | | | ... – 5,8 |38 |76 |9,5 |36 |205 ... – 11,4 |51 |76 |13 |44 |305 ... – 16 |63 |102 |19 |57 |355 ... – 23 |76 |102 |25 |70 |405 ... – 34 |89 |127 |27 |83 |460 ... – 45 |102 |152 |32 |95 |510 ... – 57 |114 |157 |32 |108 |510 ... – 68 |127 |178 |38 |120 |610 ... – 102 |152 |203 |51 |146 |710 ... – 136 |178 |228 |63 |- |810 ... – 182 |203 |254 |76 |197 |915 ... – 227 |228 |278 |76 |222 |1015 ... – 284 |254 |304 |86 |248 |1130 ... – 341 |279 |330 |89 |273 |- ... төменгідей жетістіктері бар:
1. қондырғының қарапайымдылығы және ... ... ; ... керек болған жағдайда көмілген шахтадағы кез-келген құбырды
пайдалануға болады және олар жөндеуді ... ... ... ... ... ... ... етпеуі;
3. аз көлемді (көлденең қимада)
4. ілінген сорғылармен салыстырғанда түсірімнің аздығы; өйткені эрлифттің
құбырлары әр түскен сайын өте көп ... ... ;
5. ... ... ... және
6. суды шамамен және құммен бірге көтерудегі жарамдылығы.
Ауа құбырына ... ... ... ауа ... ... оған ... керек. мысалы: келесі жағдайларда эрлифттің негізгі параметрлерін
анықтау. Эрлифттің өндірімділігі Q= 150 ... және су ... Но = 55 м. 3.2 – ... ... β = 55 ... ... қабылдаймыз. Араластырғыштың бату тереңдігін мына ... ... Н = 67 ... ... ішкі диаметрі төменгі бөлігінде 150 мм-ге және жоғарғы
бөлігінде 1,5-2 есеге көбірек 250 ... тең ... ... ... ... 65 ... тең болады (10 - кесте). 1 м3 суды ... ... ... (атмосфералық қысымға қатысты) жоғарыда
келтірілген формуламен анықталады.
(15)
(16)
мұнда ∆Р ≈ 0,3 кг/см2 ... ... ... ... биіктіктер үшін ... ... ... ... ... болатын бату пайызын жазып
аламыз да ерітінділерді көтеруге керекті әртүрлі биіктіктер үшін керекті
сығымдалған ауаның ... ... ... сандарды 4 және 5- ... ... - ... тұрғыдан эрлифтің пайдалы пайыздық тереңдеуінің
ерітінділерді көтеретін биіктігіне байланысы
|Н0 |6 |9 |12 |
|6 |2.268 |8.1 |2.296 |
|9 |2.318 |12.15 |2.626 ... |2.367 |16.2 |2.952 ... |2.416 |20.25 |3.278 ... |2.465 |24.3 |3.604 ... |2.564 |32.4 |4.264 ... |2.670 |41.175 |4.994 ... |2.793 |51.3 |5.860 ... |2.924 |62.1 |6.817 ... |3.039 |71.55 |7.684 ... |3.170 |82.35 |8.709 ... |3.416 |102.6 |10.736 ... |3.662 |122.85 |12.899 ... |3.908 |143.1 |15.201 ... |4.187 |166.05 |17.977 ... |4.417 |184.95 |20.396 ... |4.663 |205.2 |23.120 ... |4.925 |226.8 |26.176 ... |5.171 |247.05 |29.180 ... |5.417 |267.3 |32.319 ... |5.663 |287.55 |35.591 ... ... ... ... көтеретін биіктікке
байланысын зерттеу олардың бір-бірімен мынадай байланысы бар ... ... ... ... ... ... ауаның керекті көлемінің ерітінділерді көтеретін биіктікке
байланысын математикалық өңдеу мынадай байланысты ... ... ... ... ... биіктік, м;
Эрлифтқа керекті сығымдалған ауаның керекті компрессордағы қысымы мына
формуламен анықталады:
мұндағы Рk — компрессордан ... ... ... ... ... қысымының компрессордан эрлифтке деінгі
жоғалтатын қысымының ... ... ... ... ескі ... ... уақытта 8,6 кг/см2
қысым бере алмайтын болғандықтан, эрлифтің ... ... -қа ... ... ... керекті шамаларды қайтадан есептейміз. сонда:
компрессордағы керекті қысым
4 ... ... ... Төтелдердің жұмысы жоғары өнімді болуы керек.
2. Төтелдердің орналасуы және олардың жұмыс тәртібі ... ... алу ... ... жоғары болып өнімділік ерітінділермен
ерітуші қышқыл шығыны тым ... ... ... ... орналасу торы жер қойнауындағы ерітінділердің жылжу ... ... ... ... туғызуы керек.
4. Төтелдердің жұмыс істеу мерзімі ұяшықтардың (бүлендердің) жұмыс істеу
мерзімінен кем ... ... ... саны мен ... ... ... ЖСТ алынған уранның өз
құны тиімді мөлшерде болғаны ұтымды болады.
6. Жабдықталған төтелдер ... ... ... ... ... ... біртекті (типовой) жабдықтар мен құралдарды пайдалануына жол
ашуы тиіс.
7. Төтелдердің жұмысы қоршаған ортаны ластамай, таза ... ... ... ... ... жағдайына және ұяшықтардың пішініне қарай
тұтынымдық төтелдердің өнімі:
төмен өнімді – айдау төтелдері үшін 0,0007 м3/с және 0,014 м3/с ... ... ...... 0,0014 және 0,0028 ... өнімді – 0,007 және 0,014 м3/с болып келеді.
Тұтынымдық ... ... ... ... қолданған кездерде төтелдерді жабдықтау жағдайларының күрделігі тіпті
соншама қиын бір біріне тым өзгеше деуге болады. Оның ... Кен ... бір ... тау – геологиялық және гидрогеологиялық
өзгешеліктері тым айрықша болып ... ... ... ... ... ... ... сулы қабаттардың арасында орналасатындықтан
олардың тау жыныстары құмды – сазды және тым тұрақсыз ... ... суы ... жоғары болғандықтан кейде оның деңгейі жер бетінің
деңгейінен жоғары болып ... ... ... ... 0-50 с дейін.
Жерасты кен ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Мұндай кен орындары құрғақ болады. Сондықтан
олардың кенін алдын ала уатып алады одан кейін ғана сілтілейді.
2. Технологиялық ... жер ... де ... жер асты қазбалардан да
бұрғыланады, ал жерасты, шомбалтасты уран кен ... ... ... ашу ... тау – кен ... ... Географиялық және ауарайылық аймақтарының ерекшеліктері де ... ... ... ... ... әсер етеді.
4. Қолданылатын төтелдердің түрлерінің (тұтынымдық, барлау, тексеруші,
бағалаушы, субөгетші (барражные), көмкеруші) көп болғандықтан ... ... ... жобалаудың қажеттілігі туындайды.
5. Кеңістікте төтелдердің әр түрлі (тік, көлбеу, тік-көлбеу, көлбеу,
жазық) орналасуы бұрғылау жұмыстарына кері әсер етуі ... ... кен ... тек қана тік ... ... жоғары бағытталған
төтелдермен де ашылады.
6. Төтелдердің жұмыс ... ... ... ... бірнеше
жылдарға дейін өзгеріп тұрады. Сондықтан олардың тиімділігін анықтау ... ... ... ... келеді.
7. Айтарлықтай кіші ауданда көп төтелдердің орналасуы. Бір шаршы
шақырым ауданында 800-1000 ... ... Жер ... ... 15 м ден 70 м ... ... ... 2 метірден 10 метрге
дейін.
8. Саны көп төтелдерді аз уақытта ... іске қосу ... ... деңгейін тым жоғары болуын талап етеді. Жыл ... ... ... ... бүленділерді, әрқайсысында 500 дейін төтелдері бар,
іске қосу деген сөз жоғары өнімді бұрғылау қондырғылары, төтелдерді ... ... ... ... ... ... ... олардың баскөршісі (диаметрі) кен
сілемдерінің жату тереңдігіне байланысты болып ... Ол ... ... м ... ... шомбалтастардың ішіндегі кен орындарында
бүлендердің ұзыңдығы 50 м болғандықтан төтелдердің тереңдігі бар жоғы ... м ... ... ЖСТ ... ... түрлері әртүрлі болғандықтан (күкірт
қышқылды, көмір кышқылының H2CO3 ... ... ... да ... ... пайдаланып іске асырады. Сондықтан мұндай
кездерде қоршаған ортаны қорғау үлкен жауапты мәселе ... ... ... су ... ... ... өнім ... оларға сай болуы тиіс. Тіпті жаңа құрамды өнім қабылдағышты
да жобалап қою керек болуы мүмкін.
12. Кен орнын игеру ... ... ... мүмкін. Мұндайларда
бұрғылау және жер бетіндегі кешенді құрылыстарды ... ... ... ала ... қою ... ... Ұңғымалардың құрылымы
Тұтынымды ұңғыманың ұстынының жоғарғы бөлігінің диаметрі ... ... ... батырма сорап қондырығысын және қысымкөтергі қондыру ... ... ... ... сүзгіштің диаметріне сай келуі керек.
Көп жағдайда сорып алу ұңғымыларының жоғарғы ... ... ... ... ... керек. Сорып алу ұңғымаларын
пайдаланатын ұстынның диаметрі негізінен ... ... ... анықтайды.
Құбырдың сырт кеңістігін цементтеу ... ... ... ... байланысты полиэтиленді құбырларды түсірін
ауырлатуын қолдану (20-25) (10-3 м ... ... ... ұстын ретінде ұңғыма диаметрі ... ... ... ... ... м ... уақытта сорып алу ... ... себу ... ... ... сүзгіштің қиыршықтас себуінің аймағының
кіші болғандықтан кенжар аймағында ... ... ... ... ... (300 м ... жағдайда және тұрақсыз жыныстардың жоғарғы ... ... ... ... ... ... бөлігін бекіту ұстын шегендерімен орындалады. Металды (ГОСТ 632-80
стандарт) құбырлардың кеңістігін цементтеу арқылы жүзеге асады.Болашақта
ұңғыманы кондыру ... ... ... ... материалдан болуы,
ұстын шегендісін манжеттіцементтік, сазды немесе әкті ерітіндінің ... ... ... егер ... ... ... жоғары емес (5 м
дейін) болса, ал су тақтасы арынның жақсы қасиетіне ие болса, сорып ... ... ... сүзгішке ерітіндінің кедергісіз кіруінің
төмендету талаптарын орындауға болады. Бұл үшін төбенің бөлігін және өнімді
деңгейжиектің топырақтарын кеңейту және ... ... ... ... ... ... сүзгіштің қуысын кеңейтуде құмды ... ... ... ... ... ... ... сүзгіштің ұзындығын үлкейтуге өнімді деңгейжиектің қуатымен
салыстырғанда 1,5-2 есе ... ... ... ... ... ... электросораппен ерітіндіні тиеп-көтеру құрылымы көрсетілген.
Оның басқалардан ерекшелігі пайдаланатын ... ... ... ... ... ... ... шегендісі қолданылған. Сорып алу
ұңғымасының жоғарғы өнімді орналастыру кезінде метал емес ... ... ... және сүзгіш құрылымына кіретін ұстын қондырңысын
шегендеу үлкен қиындықтармен байланысты. Шегенді ұстын ... ... үшін ... түскеннен кейін оған металды ұстын орнатылады. Құбыр
аралық кеңістігін ерітіндімен толтырады. ... ... ... және ... ... ... металды ұстынды
бекітуде.
Цемент қатқаннан кейін металды тосқауыл ұстынға ... ... және ... ... ... ... үшін ашады. Өнімді
тақта аймағында бұрғылауды біткеннен ... ... ... ұстындыны істен
шығарады. Ұңғымаға сүзгішті түсіреді.
1-металды ұстын қоршауы; 2-гидроизоляциялық жүзік; 3-төменгі қысымды
пайдаланатын ұстын; 4-ауырлатқыш; 5-пакерді ... ... ... ... ... сурет - Металды ұстыннын қорғалған ұңғыма құрылымы
сорып алу ұңғымасы.
1-шегенді ұстын; 2-сүзгіш; ... ... ... ... ... сурет - Сүзгіштің аймағындағы қиыршық тас себілген
1-металды шегенді ұстын; 2-ерітінді көтеру құбыры; 3-нейтралды
ерітінді; 4-пакер; 5-сорап; 6-полимерді материалдан жасалған сүзгіш ұстыны.
11 ... - ... алу ... ... пайдалану
Сүзгішсіз ұңғымалардағы су өткішгіш қуысы әр түрлі пішінен тұруы. Олар
өнімді деңгейжиектің жыныстарының түріне және оның ... ... ... ... ... құрылады. Кенүңгірдің пішініне сілтілеу
технологиясы және кенүңгірді бұзу қондырғысы әсерін ... ... кең ... ... ... қысымкөтергі арқылы
шығаруы, қуыстың жуылуын, судың арын ағысын қолдана отырып, ұңғыма
оқпанымен өнімді деңгейжиек аймағында жыныстардың ... және ... ... және т.б. тәсілдер кіреді.
Шұңқырдың тереңдігі жыныстардың табиғи қиябетінің бұрышына ол жыныстын
сыртқа шығарылған көлеміне байланысты. ... ... ... біршама
уақыт өткеннен кейін өзгереді (қабырғалары бұзыла бастайды т.б.) және
шамашарттары ... ... ... ... ... ... ... жұмыстар, ұңғыманы орналастырғанда ең бірінші қаралуы керек.
12-суретте қабырғаларын бекіту тәсілдерінің бірнеше түрі ... су ... ... төбесін бекітуі көрсетілген. Барлық кенүңгірді
және олардын төбелерін бекіту ... ... ... ... ... ... ұңғымаларды орналастырғанда арнайы тау-кен
геологиялық жағдайда бізге ыңғайлы және тиімді болып саналады.
12-суретте көрсетілген а) ... су ... ... ... сол
жыныстырға байланысты болады. Ойықты жабу кезінде конус ... ... ... ойық ... ... ... ... қуыстарды цементті
ерітіндімен шайқау арқылы ұстын шегендісін ... ... бір ... ... болады. Су өткізгіш кенүңгір төбесінің беріктігін
12-суреттегі, б көрсетілгендей, өнімді деңгейжиектің төбесінің ... ... ... және ... ... ... ... аймағын үлкейту арқасында төбесін жаңарту ... ... ... тұру үшін қосымша қарнакты ұңғыма қолдануымыз керек; оқпанның
жан-жағын негізгі сүзгішсіз ұңғыманы орналастыруымыз болып табылады ... в ... ... ... саны ... төзімділіне қарай 3,4,5
және 6-ға жетуі мүмкін. Өнімді деңгейжиектің ... ... ... олардың
жыныстары қатпарлануына жақын, бұл қатпарлануын ескертуін 12- суреттің, г
көрінісіндегі әдіс арқылы көре ... ... ... ... ... ... ... қуыс тартылады,
жабылады және сорып алу кезінде ұңғымадан құмды көп ... ... ... ... ... үлкен қиыршықтас пайда болған ... ... (12, д ... ... төбе ... ... ... цилиндрлі пішінге келтіруін немесе конус ... ... ... ... ... ... ... металды
бекітпе, қолдануға болады (12, е көрінісі). Кен сілемінің ... ... ... деңнейжиектің тұрақсыз пішінде және тым ... ... ... ... қоспаны қолдануға ... ... ... ... ... ... ... жасау
арқасында ерекше қиындықтар кездеседі. Ондай тәсілдердің бірі 12-суреттегі,
ж көрінісінде көрсетілген.
1-шегенді ұстын; 2-цемент; 3-су ... ... ... ұңғымасы;
5-қиыршшықтас; 6-қарнак; 7-гидробұзылу жарықшағы.
12 сурет - Сүзгішсіз ұңғыманың төбесін бекіту тәсілдері
Қышқыл айдау ұңғымаларының құрылымы
Айдау (құю) ұңғымаларының ... ... ... ... ... ... ... арнайды. Бірақ, ... ... ... ... бағасын қымбаттатуға әкеліп
соғады. Сондықтан құю ... ... ... алу ... қарағанда
2-4 есе көп. Тиімдісі-құю ұңғымадаларын бөлек топқа ... ... ... ... екі ... құю ... және қосымша қорғаушы ұстын қолданылады.
Пайдаланатын ұстыннын диаметрі және сүзгіш сілтілеу ерітінділерін ашық
құю, көлемін жобалау және ... ... ... ... ... ... құралдарын, min 0,05 диаметрге сай келуі керек. Пайдаланатын
устыннаң ... ... ... ... және ... тізбегінде
ұңғыманың жұмыс істеген уақытында ішкі қысымға да ... ... ... жағдайлар ол құю ұңғымаларын орналастырғанда пайдаланатын ұстынды
құбырларын тығыз жалғанған болуы керек.
Сілтілеу ерітіндіні беруі 40; 41; 42; 43; 48 ... ... ... ... Құюдың өнімділігін жоғарылату үшін қосымша
құбыршектер қолданылады, сол арқылы сілтілеу ерітінділері жіберіледі.
Қадағалау ... ... ... ... ... ... зерттеулер
арқылы анықталады. Олардың санымен және мерзіміне байланысты. ... ... сулы ... ... деңгейжиектің сілеміне
байланысты. Ұңғыманың сүзгіші ... сулы ... ... ... не ... ... сулылық тақтасына технологиялық
ерітінділердің енуін ... және ... ... ... ... және кен ... аймақта өнімді және сілтілі
ерітіндінің ... ... кен ... аймағында кен денесінен металдың
бөліну ... ... ... ... ... алу. ... ... бір ғана зерттелген қашықты немесе тақтаны аша ... және ... ... да сол уақытта ашады. Екеуінің біреуінің құрылымын
таңдау ... ... ... ... бір ... бар ... ... байланысты.
Ең қарапайым қадағалау ұңғыманың құрылымы ... құю ... ... ... ... жағдайда және
тұтынымдық ұстын кіретін, сүзгішпен жалғанған. Ұңғыманың құрылымы, бір
уақытта ... ... ... ... көрсетілген.
13, а суретінде көрсетілген ұңғыманың үш пайдаланатын ұстынмен
қондырылған, қасында ... ... ... ... ... ... немесе іртүрлі сулылық деңгейжиектерде қондырылады.
Сүзгішті ұстынның қондыруды жеңілдеу. Соңғысы полимерлі ... ... 0,05 м ... ... б ... ... ... тұтынымдық ұстын шоғырлана
орналасқан. Әрбір аралықта сынақ алу қысымкөтергімен бір ұстын арқылы сорып
алыну арқылы ... Ол үшін ... су ... ... орталықтан
бастап, қысылған ауа арқылы беріледі. ... ... ... ... ұстын арасындағы кеңістігін тағыздап жобудың қиындысы,
сүзгіш аймағы астында, ұңғыманың тек диаметрінің ұзындығының ... ... ... және ... ұстын арасындағы кеңістікке түсіре
алмауымыз. Бастапқы ұңғыманың диаметрі ең төмен берілген құрылымда ... ... ... 0,07 м (соңғы диаметрі 0,112 м), 0,445 ... ... 0,07 м ... ПНД, ... ПНД, 0,4х25,5х10-
3).
а-параллель орналасқан шегенді ұстын; б-шоғырланып орналасқан ... ... ... ... ... ... 3-гидроизоляциялық жүзік;
4-техникалық ұстын; 5-пакер; 6-сүзгішті тесіктер; 7-сынақ алушы ұстын; 8-
серіппелі клапан.
13 сурет - Қадағалау ұңғымасының ... в ... ... ... ... шегенді ұстыны
қосылады, сүзгішті тесігі бар, ішінде ... ... ... ... ... қондырғаннан кейін оған қосымша ... ... сол ... ... ... ... ... төменгі бөлігінде втулка мен серіппе қосылған ... ... ... ашу ... сол ... ... ерітіндісі ұүғымаға
жіберіледі. Ұңғамадан
Ерітіндіні соруды сынама алушы ... ... ... ... ... ... су сіңіруші құбыршегін түсіреді. Көмекші ұстынды
түсіру немесе көтеру ... ... ... ... бір ... ашылады
және қалғандары жабылады. Ұсынылып отырған ұңғыма құрылымы қарапайым және
қол жететін тиімді. Тақта ... ... ... және ... ... қысымын анықтайды.
13, б суретте көрсетілген қадағалаушы ұңғымаларынан ерекшелігі кен
денесінде ... ... ... ... ... ұстында қоспа негізінде
қолданылады. Орталық ұстындыға ауа берілген кезде ... ... ... өнімді деңгейжиектің төменгі бөлігінің ерітіндісінен сынақ
алады. Тақта суының ... ... және ... ... ... арқылы
орташаландыру арқылы анықталады.
Барлау және бақылау ұңғымаларының құрылымы
Көмекші ұңғыманың барлау және ... ... ... ... құбырлар мүмкіндігінше ұңғыманы жоюды жеңілдету ... ... ... ... ... ... су тірегін кесіп
өтсе, бұрғылауды ... ... ... ... ... жерасты
сілтілеу барлау ұңғыманың тереңдегі 650-700 м-ге жетеді, оқпанның бүкіл
диаметрінде тұрақты – 0,112 ... ... 0,112 м ... ... ... Тастақ, қатты және
бұзылмаған жыныстарда ұңғыманың диаметрі 0,09-0,075 м дейін ... ... ... ... ... ... кен ... экономикалық көрсеткіштері, ұңғымада геофизикалық аспаптарды
қондыруы мүмкін және тасөзек материалдың ... ... ... ... ... ... 4-манжет; 5-цементті
диафрагма; 6-сузгіш; 7-тығын.
14 сурет -Ұңғымалардың технологиялық құрылымы
Тұрақты жыныстарда ұңғыманың диаметрі ... ... ... ... тәлімде тұрақсыз және сапалы жуылуда да бұзылуға дайын болса,
онда мұндай тәлімді шегенді құбырларымен бекітеді, ал ... ... ... м дейін үлкейтеді. Шегенді құбырлар мүмкіндігінше
ұңғыманы жоюды жеңілдету үшін цементтелмейді.
Барлау ... ... ... ... сілемінің тереңдігіне
қарай анықтайды. Ереже бойынша, ұңғыма кенжары төменгі су ... ... ... тоқтатады. Жұмыс істеп тұрған өндірістерде жерасты
сілтілеу барлау ұңғыманың тереңдегі 650-700 м-ге ... ... ... ... – 0,112 ... деңгейжиекте барлау ұңғымаларын бұрғылау бүкіл кенжарда
орындалады, өнімді ... және ... ... және ... ... ... Жұмсақ жыныстарда тасөзекті таңдау бұрғыбастың
МСМ және бұрғыбасты құбыр түрлерін қолданады.
Өнімнің жиынтығын жерасты сілтілеу ... ... ... 5-10% ... пайдаланатын ұңғыманың есебіне байланысты
жобалайды. Егер ... ... ... ... ... ... болса, ал барлау ұңғымаларын ... сәл ғана ... ... озады, сонда қандай барлау ұңғымалары технологиялық
болып табылады. Бұл үшін ... ... ... Тұтымдық ұстының
астындағы керекті диаметрге дейін және ... ... ... ... ... техникалық қондырғылау жұмыстарының барлық
жиынтығын өндіреді.
Барлау ұңғымаларының болашақта қолданылмайтындарын жоюға жіберіледі.
Бақылау ... ... бұл ... ... ... ... өтелген бөлендерінде жүзеге асады. Нәтижесінде
өнімді тақтаның жыныстардың қасиеттерін өзгерту және олардың ... ... ... ... тасөзекті алу тұрақтылығынан айырылу цементпен
байланысқанда жуу арқылы болады және екі ... ... ... ... ... ... ... паста қолдану арқылы
болады. Зерттелген бақылау ұңғымаларын жояды.
Қарнақты ұңғыманың ... ... ... ... ... ... төбесін қолдауын кей жағдайда қолданылады. Өнімді тақта
ерітінді соруды ... ... ... бұрғылау алдында
қарнақтыны орналастырады. Сонда өнімді деңгейжиек ... ... 150 ... өседі және ұңғыманың қисаюу ескеріледі.
Сүзгішсіз ұңғыманы көмекші ... ... ... ... ... ... ... үшін 2 тәсел бар: ... және ... ... ... ... ... ... және қатты жыныстарды бекітеді. Қуймасты діңгек тіреу
болып саналады, оған тау жыныстардың қысымы төбеге ерітіндікөтеру кенүңгір
аймағында әсерін тигізеді.
Құйматасты ... ... үшін ... ұңғыманы диаметрі 0,112-
0,132 м өнімді деңжиектің топырығына дейін бұрғылайды. Содан кейін төбенің
астын диаметрі 0,3-0,5 м ... ... Бұл ... ... ... кеңейту байланысы үшін механикалық, гидравликалық және басқа да
құрылымды ... және ... ... ... ... ... бұзылғанда төбенің астында жоғарғы бөлігінің радиусы 0,3-0,5 м
дейін шұңқыр пайда болады. ... ... ... ... 0,2-0,5 м
немесе одан да жоғары ... ... ... ... ... ... ... діңгектер кенүңгір ... ... (15, а ... ... ... ... ... төбесін төзімді
жыныстармен бекітеді. Ұңғыманы диаметрі 0,152-0,19 м тұрақты ... ... ... соң кіші ... ... м) ... және 0,5-1,5 м тереңдіктегі өнімді деңгейжиекті ашуды орындайды.
Ұңғыманың кенжар бөлігін кеңейтеді және ұңғыманың соңғы 3 м-ін ... ... ... ... ... үшін ... түсіреді
немесе көмекші металл қарнақ түсіріледі.
1-ұңғыма оқпаны; 2-өнімді тақтадағы кеңейтіген аймақ;
3-қуйматас; 4-металды серіппе.
15 сурет - Қарнақты ұңғымалар
Бір пайдаланатын қарнақты ұңғымалар ... ... ... ... ... тигізеді және сүзгішсіз ұңғымалардың экономикалық тиімділі
анықталады. Жыныстардың төбесі тұрақсыз болған сайын және ... ... ... ... ... ... симметриялы 120,90,72,60 және 450
сәуле арқылы орналасады, соған орай олардың саны 3,4,5,6 тең болады.
Қарнақты ... ... ... ... ... ... тығынды және ұңғымаларды кен тақта диаметріне 0,4-0,5 м
байланысты бұрғылайды. Шегенді ұстынның ... және ... ... ... және ... ... жұмысты қамтамасыз ету
арқылы таңдайда. Ол 15, а суретінде ... ... ... және ... ... түсуі
15, б көрсінісінде көрсетілген. Бұл құрылымдар үшін ұңғымаға көмекші ұстын
түсіріледі. Сыртқы әсерге төзімді ... ... ... ... және ... ұстыннның табанының қондырылған.
1-А3 оқтамасы; 2-кенжар; 3,5-А3 демеушілер; 4-сұйық А3;
6-гидробұзу жарықшағы.
16 сурет - Арттыру ұңғымаларының құрылымы
Арттыру ұңғымаларының ... ... А3 ... ... Ең көп ... оқтаманың құрылымы – тегіс, ұзартылған А3
ұңғымада механикалы толтырылуы ұсынылады (49, а ... ... ... ... орындалады. Кен таралған қоспамен құмды-қиыршықтасты
және арзанмен орындалады. Ұңғыманы бұрғылаудың тереңдігін жобалау диаметрлі
қашаумен орындалады.
6 Сору ұңғымаларының өнімділігінің ... ... ... өнімдіілгінің төмендеуінің басты себебі ... және сүзу ... ... және химиялық кольматациясы болып
табылады. Кольматациялық заттар әдетте тақталы құм мен ... ... ... ... заттары жатады. Сүзгіні механикалық ертінділер
заттарынан толтыру барлық ... ... ... ... ... балқыманың бір бөлігі ертіндімен бірге сорылады, ал ірілеу бөлігінен
тұратын кейбірі тұндырылып тұндырмаға қоймаланып жиналады. Ал одан ... ... ... ... Бұл ... сору ... сүзу ішіндегі
сұйықтық қозғалыс жылдамдығы оның ұзындығында бірдей ... және ... ... ... ... Бөлімшелердің еркін құлау жылдамдығы
барссында соңғысы тұндырылып, жиналып құмды тығын құрайды. Уақыт өте ... ... ... бір ... ... қалады.
Сору ұңғымаларында құм түзілу уақыты біркелкі ... ... ... ... ... түріне сүзгінің құрлысына
және оның ... ... ... түйіршіктерінің, жыныстардың
минеральды құрамын, сілтілеу ертіндісінің түрімен, оның концентрациясына,
сонымен қатар сілтілеудің технологиялық кезеңіне тәуелді ... ... сору ... ... құм ... аз ... ... шығаруға болмайды және көтеретін сұйықтықта ол әр түрдегі
ертінді ... үшін ... ... ... ... Құм өзінің
геометриялық пішіні мен күйінің арқасында сүзгіден берік ... ... ... ... ... ... ... шектелетін микро
қуастар түзіледі.
Батырмалы сораптармен өзінің тұрақты және ... ... ... ... ... ... төтелдің қуатын бір келкі
етпейді.
7. Технологиялық скважиналардың істен шығу себептері
Технологиялық ұңғымалар құрлыс кезінде де ... ... ... себептер бойынша істен шығады.
1. Бұрғылау технологиясының өнімдік қабаттарды бұзылуы төтелдердің
бұрғылау диматрінің ... ... ... ... және
сүзгінің сынуынан ұңғыма өзегінің шектен тыс майсуы салдарынан төтел істен
шығады. Кен жыныстарының ... ... ... ... ... жүргізу кезінде тассөзегінің жүргізілуінде. Сүзгінің өнімдік қабатта
дұрыс орналаспауына.
2. Ұңғымаларда изоляциялық жұмыстар жүргізудің дұрыс емес технологиясы
және изоляциялық материалдың ... ... ... ... ... ... ... , яғни өнімді және сілтілеуші ертінділердің ағу
бағытының жоғарғы және ... ... ... ... ... ... келіп соқтырады.
3. Ұңғымаларды цементтеу және монтаждау жұмыстарын жүргізу кезінде
сүзгінің және тұтынымдық ұстын құбырларының ... ... ... ... ... ... болады.
4. Ұңғымаларды құру және олардың пайдалалу арасында үлкен уақыт бар.
Осыған байланысты лайлы қабықша қатайып кету себебінен, уақыт өте ... ... ... тазарту мүмкіндігі болмай қалады.
Құбырдың тозуына, сонымен қатар ұңғымада құбырды пайдалану барысында
Ұстынды құбырларының және ... ... ... үшін ... ... ... ... Ұстынды құбырларының ұңғымада бүктетіліп қалуына жол ... ... ... ... ... қолданып ұңғыма және
тұтынымдық құбырлары арасындағы саңлаудың үлкейюіне жол бермеу.
2. Түсіру құбырларын түсіру-көтерукезінде құралды көтеру және ... ... ... (протектор сақинасымен) түсіру ... ... емес әлде ... ... ... жасау қажет.
3. Пайдалы қабатқа жеткен ... ... ... емес ... ол ... ұстынының ішіне міндетті түрде қорғаныс ... ... ... ... ... ... түрде ертіндіде механикалық бөлшектері болмау керек. Сол
үшін бұрғылау қондырғысындағы бұрғылау ... ... үшін ... ... ... фильтрлер қолданылуы тиіс.
5. Кіретін ертіндінің жылдамдығын азайту үшін міндетті түрде тығыз
орналасқан фильтрді ... ... ... түсіру кезінде мынадай істен шығу жағдайлары бар:
1. Полиэтиленді, шыны пластикті қаптамалардың бұзылуы және ... ... ... ... ұңғымалар түсірілу кезінде мыжылуы.
2. Құбырларды ұңғымаға түсіру кезінде оларды ... ... ... мен ... ... үзілуіне әкеп соғады.
3. Шыныпластикті құбырлардағы сүзгіш тесіктерді кескенде ... ... ... ... ... ... істен шығатын жері:
құбырлардың үзіліп кетуі, құбырдың бойымен жарылуы, тығыз біріктірілуінен.
Құбырдың мыжылуынан және тағы басқа жерлері ... ... ... ... ... және ... ... құрытылады. Құбыр бойымен
жарылу негінен бұрғылау кондырғысы, ұңғыманың қабырға ... ... ... және ... ұстынына бітеу жұмыстарын жасағанда болады.
Ауа температурасының тез өзгеруіне байланысты әсіресе қыстың күндері
сілтілендіргіш ертінді және ... ... ... ... бойымен
деформацияға ұшырайды.
Ұстынның абсолютті деформациясы мына қатынас арқылы табылады
мұнда - ұстынның абсолютты созылуы (қысқаруы), м;
- істеп тұрған ұытынның сызық ... ... ... колонна ұзындығы, м;
- температураның өзгеруі, градус.
Температуралық деформация нәтижесінде герметикалық касиетін жоғалтып,
құбырлар шатынайды.
Бұл жағдайлар болат пен ... ... ... ... ... ... ... Металопластикті құбырлардың техникалық
жағдайын түсіру ұстындардың геофизикалық әдістермен-тоқтылы ... ... ... ... Раскодаметрмен зерттеулер
жүргізіледі.
8 Технологиялық үңғыларды жөндеу қалпына келтіру жұмыстары
Өндірістегі жөндеу жұмысын ұйымдастырғанда ... ... ... ... ұңғыманың істен шығуының себебі немесе өнімділігінің төмендеуі;
б) ақаудың түрі және саны;
в) ақаудың пайда болу жағдайы;
г) олардың қайталану уақыты.
Тек осы аталғандарды ... ... ... ғана ... жұмыс жағдайын
және қондырғының сапасын арттыруға болады. Ұңғыманы жөндеуге емес, ақаудың
алдын алуға талпыну ... Тек сол ... ғана ... алу жұмыстары тиімді
жүреді.
Ұңғыма қондырғысының технологиясын дұрыс қолданбау (сүзгіні ... жер ... ... ... тыс ... ... болады.
Төменде (6-кесте) жерасты сілтілеудегі жұмыс ... ... 1 мм ... ... ... бөлшектері мен құмның бөлшектік
көрсеткіштері салыстырылған.
6 кесте - Дискслы сүзгінің бөлшектері мен құмның бөлшектік
көрсеткіштері
|Өнімді ... ... ... ... ... ... |0,25-0,1 |0,1-0,005 |0,05 |
|Шығымы, % |0,4 |31 |44,6 |8,4 |16,6 ... ... ... ... ... мм|1-0,5 |0,5-0,25 |0,25-0,1 |0,1-0,005 |0,05 ... % |- |12 |70,5 |13 |1,9-2,6 ... ... кен қабатының бөлшектері 0,25-0,2 мм және ... ... құм ... жер ... шығады екен. Сору ұңғысынан
эрлифтпен көтерілген құм 7 г/л дейін, бұл екі тәулікте 1,5 т құм ... ... ... ... ... бос ... пайда болып жоғарыдағы
жыныстар ығыса бастайды.
Бұл көрсеткішті азайту үшін филтірдің саңлау тесігін 0,5 мм ... ... ... ... ... ... диаметрін өзгертпей
қалдыру керек.
Ал күрделі жөндеу тек бекітілген уақытта кесте бойынша орындалады. ... ... ... ... ... пайда болса ғана өткізіледі.
Бұл жағдайда жобадағы ... ... ... ... жаңа ұңғы ... жағдайында технологиялық ұңғыларды дұрыс әрі тоқтаусыз жұмыс
істеу үшін ... ... ... ... ... ... тұру ... жөндеу жұмыстары тек ұңғының жұмыс істеуі тоқтағанда немесе
қайта бұрғылау экономикалық, техникалық ... ... ... ... ... ... істеу қауіптілігі жоғары болуы және
т.б.) жағынан тиімсіз ... ғана ... ... ... кезінде ұңғының
өнімділгін қанша мөлшерге төмендеуге болатынын алдын-ала қарастырады.
Жөндеу жұмыстарын жобалау үшін ... ... t – ... ... ... ... тазалауға кететін уақыты; t1 – бір ... ... ... уақыт, бір ұңғыға бір жыл ішінде істелетін жөндеудің
саны m, жұмыс істейтін ... ... N. Олай ... ... ... ... ... анықталады.
. (20)
Жылына жұмыс ... ұңғы саны N ... ... ... ... Бір ... жұмысының уақыты t. Жөндеу жұмысындағы әр
түрлі ... ... ... Әр ... ... ... уақыт беріледі.
Ең қиыны ұңғыларды жөндеу арасындағы уақтты t1 – есептеу болып
табылады. Қазіргі ... бұл ... ... ... ... әдіс жоқ. ... ... азайтуы түрлі жағдайларға бойланысты болады. Әр
ұңғының және ... ... ... ... ... болады. Сонымен бірге
ертіңдіні айдау және сорып алу екі және оданда көп есе ... ... ... ... жөндеу жұмысын жүргізу қажет.
Жерасты сілтілеу бөлімінде жөндеу ... ... ... технологиялық ұңғыларды жөндеу немесе қапына келтіру жұмыстарының
арасындағы уақыт болып табылады. Бұл уақытты ... әр ... ... ... осы ... байлансты ұңғыны жөндеу жұмысын жасайтын
топ материадардың жөндеу қондырығыларының жұмысшы саныл анықтайды.
Сонымен қатар ұңғыға ... қуат ... да ... ... орындау
үшін жұмыс жағдайындағы ұңғылар санын арттырып және оларды байланыстыру
қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... да, қоршаған
ортаны ластау және оны қорғау жұмыстары қиындай түседі.
Ұңғының ... су ... ... ... ... ... кедергінің өзгеруі арқылы келесі өрнек арқылы бағалауға
болады.
, ... - ... ... ... см/с; - ... су
өткізгіштік еселуіші, см/с; - гравлилі майлы тастардың сүзілу
еселуіші, см/с; - ... ... ішкі және ... ... ... майда тастардың радиусы, см; - релаксация ұзақтығы, ай;
Ұңғыманың қалыпты жұмыс ісиеу кезінде, яғни жобалы ... ... ... ... теріс болуы керек.
Т қатысты теңдеуді шеше отырып, әр ... үшін ... ... ... ... ... ... кестесі жасалады және құрал саймандардың
қажеті анықталады. Құмтасты тығындарды ... ... ... келесі
теңдеуден анықтауға болады:
, сөтке (22)
мұнда: - ... ... ... ... ... ескеретін
коэффициент. Ұсақ және ортадәнді құмдар үшін ... ал ... үшін ; ... ішкі ... м; - ... м; ... ... тығыздыңы, т/м3; -
ұңғымалардың өнімділігі, м3/сут.
Сүзгілер механикалық ... ... 30-50% ... ... қуаты төмендей бастайды. Сол кезде жөндеу
жұмыстарының барлық ... мен ... ... әдістері қосымша
қондырғыларды қажет етеді. Осы құрал-саймандардың негізгі ... ... ... ... тек қана бір ... ... Қажетті құрал-саймандардың мөлшері орындалатын
жөндеу жұмыстарының көлемімен анықталады.
Ұңғымаларды күрделі жөндеу кезінде, негізінен ... ... ... мен аспаптары пайдаланылады, және УРБ-2, УКБ-200,
КГК-100 және т.б. жеңіл ... ... ... ... және ... құрал-саймандар ретінде 120 т дейін жүк ... 300 т ... жүк ... домкраттардың, жерлгілікті және
кежарлы вибраторлардың, олардың жаңа тұындаларын пайдалануы ... ... ... ... 3-4 ... ... ... жұмыс істеу тиімділігін арттыру гидроимпульстардың құрылу
әдісіне және ... ... ... ... ... іске
асырылады. Ұңғымалардың тазарту уақыты ұзарса жөндеу аралық кезеңі ... ... ... ... ... төтелдің кенжарлық аймағында сүзгілер
орналасады. Олар тұтынымдық ұстынды құбырлармен бірге төтелге ... ... ... ... ең ... ... ... саналады.
Сүзгінің құрлымына мына көрсеткіштер байланысты:
Ұңғыма өнімі (приемистость) және оның тұрақтылығы;
Сукөтерім кондырғылардың құрлымы.
Батырымды ... ... ... ... ... ... кезеңі.
Ұңғыма құрылымы.
Ұңғыма құны және т.б.
Осыған байланасты ұңғыма сүзгісіне өте ... ... ... ... жібірлі ортаға төзімді және ұңғымада пайдалану мерзімі кезінде
жұмыс қабілетін ... ... ... ... ... шектін
өлшемге дейін құмнан айырып туру, қажетті ертіндіні ... үшін ... ... берілген жылдамдық пен кедергілікті сақтап қалу. Сонымен қатар
өз құны ... және ... ... өзеңбекті қажететуі тиіс. ЭСТ дамыту
сатысында сүзгі түрлері құрамдары ... ... ... ... ... жасалған үлкен диапазондағы (тот баспайтын
болат, полипропилен, фанера, ... ... ... ... ... ұзақ ... саңылауы бар диапозон диаметрінің тесгі (2-
5)10-3 сүзгілерге тәжирбиелер өткізілді. ... ... және ... ... саңылау көлемі (0,8-2)10-3 м жетті сымды, торлы, табақ тәріздес,
иректі, дисқалы және тағы ... ... ... өтті. Көптеген
сүзгілердің түрлері мыналар: торсы тесік сияқты, ... ... ... ... байқалып айналымнан шығарылып тасталды.
Бұл кемшіліктерге мыналар жатады: ұғыманы құмнан айыру, сүзгілердегі
үлкен кедергілер, үлкен емес ... ... ... және ... ... қарапайым және құрылым жағынан шешімін тапқан сүзгі ... ... ... ... түрі ПНД СТ. Оның ... 0,018 м. Бұл ... үшін диаметрі 0,11; 0,14; 0,16 кейде 0,21 м
құбырларды пайдаланылады. Политэлен ... ... ... ... ... ... ... ал дайындау жылдамдығы 5-10 есе жоғары.
Құбырдағы саңлауды дискалық фрездермен жоңады. Саңылау ұзындықтарын
0,05 м (құбырдың ... беті ... Мына ... үшін ... ... ... м, 0,14 және 0,16 м диаметрін асырмау керек.
0,11х18∙10-3 ... ... ... 100 де 300 м ге ... ұңғыма
тереңдіңгінде орнатылған. Ұзындығы 6 метр сүзгі дайындалған.
Бір құбырдағы саңылау саны 1400 ден 1800 ... ... ... ... ... ... олардың үлкен емес
скважинасы болып ... ... ... ... ... төзімділігінің
жетіспеушілігініен лимитируется. Сүзгі саңлауларының көптеген түрі бар,
оларға жататындар тәрелке тәрізді және ... ... (ДС) ... ... ... ... ... секция етіп жинауға болады (75-сурет). Дөңгелектің жұмыс жасу
беті біртегіс ал алаң айналасына тіректер қойылған ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Дөңгелектің жұмыс істеу
бетінде су қабылдайтын саңлаулар жасап.
Жалпақ ... ... ... және ... диаметрі. Саңылау
үлкендігі тірек алаңының биіктігіне байланысты жалпақ дөңгелекте.
Сүзгілердің шошақты бөліктері соққыға төзімді ПС-СУ2 ... ... ... сүзгі құрамы сакиналары латунді белдмемен
(втулкамен) тартылып тасталады. ... ... ... төтелдердің
талаптарына сай келмей тұрады – ұзақ ұақыт технологиялық ертінділердің
ішінде болғандықтан ... ... ... жіңіше жалғаулықтар
(шпилькалар) істеппен шыққандықтан сақиналар шашылып қалады. Күнделікті
орындайтын әр ... ... ... әлгі ... сынады. Осының
кеселінен төтелдерді құм босады.
Бұл кемшіліктерді жою үшін ... ... ... ... ... ... ... алдын ала саңлаулар немесе
дөңгелек тесіктер жасалып қойған. Сақина мен ... ... ... ... ... ... ... түзіледі немесе сақиналардың ішкі
беті бұжыр болғандықпан. Мұндай ... КДФ ... ... ... ... ... ... (СДС) деп аталады олардың сиппатамасы 7-
кестеде көрсетілген.
7 кесте- Cақиналы дөңгелекті сүзгілер (СДС) ... ... ... ... ... ... |
| ... мм|ның |ені, мм |% |
| |мм | ... мм| | ... |120 |1000, |0,8 |0,8 |11,8 |
| | |2000 | | | ... |140 |1000, |0,8 |0,8 |7,4 |
| | |2000 | | | ... |180 |1000, |0,8 |1 |11,1 |
| | |2000 | | | ... ... ... капталғандықтан олардың сақиналары төтелдерді
тазалағанда сынбайды. Сақиналы сүзгілердің жаңа құрамдарының түрлерінің
бағасы бұрынғы ескі (ФА) сүзгілер бағасынан ... ... ... ... беретін қанқалы –сымды сүзгілер де шыға
бастады (АКФ). Олар қалың полиэтиленді құбырлардан жасалады да сыртқы беті
қабырғалы ... ... ... тіндіктен суқабылдағыш ... ... ... беті ... ... ... оралған.
Сым орламының арасында кіруші (входная) саңлау пайда болады. Сым тұрақты
орналасу үшін оған кертік (паз) ... ... ... сүзгілері жиі қолданып жүр. Бұл
сүзгілердің басқа сүзгілерден айырмашылығы ... ... су ... және ... құбыр; 2-сыртқы қабырға; 3-суқабылдағыш өзек; 4-тесіктер;
5-полиэтиленді сым ораулар; 6-сым оралатын кертіктер
17 сурет - Тоттануға ... ... ... ... ... ... сүзгілерінің
тесіктілігін жоғарылату үшін сүзгілердің өзгермелі (реттемелі) тесіктілікті
құрылымдары жасалып шығарылған. Бұл сүзгілердің көлденең ... ... ... ... ... да, тесікаралық жылжымалы жапырақшалар пайда
болады. Қысым көбейген ... ... ... ... ... өткізу
қабілеті жоғарылайды. Ерітінділерді соратын ... ... ... ... ... ... жапыршалар қалыпты жағдайда
қалады да, тесіктердің мөлшері бірқалыпты күйде болып отырады.
18 сурет ... ... ... ... ... тау ... өтімділігін арттыру
шараларына: сүзгі маңайына гравий себу, кеңейтілген қуыс ... ... ... т.б. ... ... өтетін ағынды біркелкілеу мақсатында олардың өту
жылдамдығының азаюына ... ... ... ... ... ... ... жағына, олардың ұзындығына қарамастан, 3
данаға дейін қондырма дөңгелектер орналастырылады.
Сілтілеу ұңғымаларының құрылымдық ерекшеліктеріне ... ... ... емес ... ... ішкі ... ... әсері күшті ерітінделердің болуы т.б.) атқыш перфораторлар
ұңғымаға немесе кен қабатына теріс әсерән тигізуі мүмкін.
Құбырларды фрезамен перфорациялау ... ... ... ... жағдайда ғана қолданылады. Өйткені, бұл тәсілде тесік
тереңдігі шектеулі болады. Құбыр қабырғасы ... ... ... ... ... ... ПНД СТ құбырында бр тесік тесу 2-4 ... ... ... ... ... ... ... үшін
бірнеше талаптар орындалуы қажет. Оларға жататындар:
а) перфорациялау жиілігі құбыр ... сығу ... ... ... керек және де ұңғыма өнімділігі ... ... ... ату перфораторларын қолданған кезде олардың ... ... ... ... ... ... және құбыр сыртындағы
қуастармен су ... ... ... ... ... ұңғыма құрылысында оқпан мен бағана аралығы мейлінше аз болуы
керек;
в) кен қабатына ... ... ... үшін оқпан қабырғасында саз
қабыршағының қалыңдығы мейлінше аз болуы керек те, бағана іші таза ... ... ... аймағында ұңғымада қосымша бағана болмауы керек.
Ұңғыма маңындағы кен ... ... сол ... ... ... арқылы да жүзеге асыруға болады.
Қышқыл ерітінділерін пайдаланғанда, ерітіндідегі қышқылдың құрамы 10-
15% болуы керек.
Тұзқышқылы ерітінділерімен кен қабатын шаю ... ... ... ... а) қышқыл ерітіндіні ұңғымаға құю; ә) ауа ... ... ... ... ... жеткізу; б) кен қабатында ерітінділерді
белгілі бір уақытқа дейін ұстау; в) ... ... ... сорып алу.
Сүзгі материалдары ... ұзақ ... ... барысында
ерітінділердің, әртүрлі тұздар мен қышқылдардың газдардың, ... ... ... ... ... ... ... ұңғымалардың әртүрлі таугеологиялық жағдайларында жұмыс істеуін
қамтамасыз етуі ... ... ... ... ұзақ ... бойы ... ... сүзгілердің әртүрлі құрылымдарын жасауға ең тиімді
де ... ... ... ... ... ... есептелген полиэтилен
және соққыға төзімді полистирол болып ... ... ... ... ... және үздіксіз жасалуы, арзандығы ЖСТ
кешендерінің техникалы-экономикалық ... ... ... аз емес.
Полиэтиленді балқытып және қысыммен өңдеу, әртүрлі пішінді және ... ... ... ... ... қаңғасын дайындау,
сақиналарды ... ... ... жұмыстары жартылай автоматты
станоктарда жүргізіледі. Полиэтиленнен жасалған әртүрлі пішіндегі ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етеді.
Ұңғыма сүзгілерінің гидравликалық өлшемдері сүзгілердің және олардың
бөлшектернің оңтайлы құрылымын таңдауда ... орын ... бұл ... ... арықта ағатын судың жылдамдығын ... ... суды ... ... есебін анықтадық, одан кейін
эрлифтермен және оның ... яғни оның су ... ... ... ... үшін қолданылады. Кейінгі уақытта ... уран ... осы ... ... жүргенін білдік, одан ары қарай
ұңғымалардың құрылымы, оларға ... ... және ... ... ... сондай-ақ олардың қызметі туралы айтып өттік және бұл курстық ... ... ... шығу ... ... ұңғыларды
жөндеу, қалпына келтіру жұмыстарын айтып өттік, соңында ... аз ... бұл ... ... ... ... ... подземного выщелачивания. Под общей редакцией О.Л.
Кедровского
2.Шевяков Л. Д. ... А. Н. ... ... ... издательство литературы по горному делу. М., 1960
3.Н. Х. Баязит. Уран кен қазу ... ... ... ...

Пән: Тау-кен ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шалқия кен орны26 бет
Жер асты кен қазу6 бет
Іскерлік жиналыстар мен келіссөздер жүргізу4 бет
Байланыс желілері және коммутация жүйелері29 бет
"Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері"3 бет
"Философия тарихы" пәнінен тест сүрақтары5 бет
«Мен жастарға сенемін» - ұлтжандылықтың ұраны10 бет
«Оралоблгаз» Ақ-да есеп-қаржы жұмыстарының ұйымдастырушылық - экономикалық сипаттамасы және ұйымдастырылуы37 бет
«Радиотехника және антенна негіздері» пәні бойынша емтихан сұрақтары14 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь