Мұнай сферасындағы маркетинг

Кіріспе
1 МҰНАЙГАЗ САЛАСЫНДА МАРКЕТИНГТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ . ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОРНЫ МЕН ӨЗГЕШЕЛІКТЕРІ
1.1 Мұнайгаз сферасындағы маркетингтің мәні, мазмұны және даму ерекшеліктері
1.2 Мұнай кәсіпорындарының өткізу іс.әрекетінің рөлі мен алатын орны
1.3 Әлемдік мұнайгаз нарығының даму бағыттары мен ондағы Қазақстанның ахуалы
2 АҚТӨБЕ ОБЛЫСЫНДАҒЫ КӘСІПОРЫНДАРДЫҢ ӨТКІЗУ ІС.ӘРЕКЕТІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Мұнай өндіруші кәсіпорындарының өндірістік.шаруашылық қызметін талдау
2.2 Ақтөбе облысындағы мұнай өндіруші компаниялардың өткізу іс.әрекетінің деңгейін бағалау
2.3 Ақтөбе қаласы мұнай өнімдер нарығына маркетингтік зерттеу
3 МҰНАЙ ӨНДІРУШІ КОМПАНИЯЛАРДЫҢ ӨТКІЗУ ІС.ӘРКЕТІН ЖЕТІЛДІРУ БАҒЫТТАРЫ
3.1 Мұнай компанияларының өткізу іс.әрекетін ұйымдастырудағы басқару қызметін жетілдіру
3.2 Мұнайды экспорттаудың тиімділігін арттыруда тасымалдаудың жолдарын оңтайландыру
3.3 Мұнай және мұнай өнімдерін өткізудің тиімді жолдары қамтамасыз ету
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасының тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасып, дамуы барысында, экономикалық және әлеуметтік жағдайының тұрақталып, қарқынды түрде ілгерілеуін қамтамасыз етуде, сондай-ақ нарықтық қатынастардың орнығуында басымдылыққа ие болып отырған мұнайгаз саласының алатын орны ерекше.
«Қазақстан-2030» ұзақ мерзімді даму стратегиясында да ел экономикасын көтерудің басты бағдарларының бірі ретінде осы желінің көзделуі нақты есептерге негізделгендігін көрсетеді[1]. Республика экономикасында мұнай өндірудің даму бағыты мен сипатын неғұрлым тереңірек айқындай отырып, жетекші позициясын ұстануда. Қазірдің өзінде өнеркәсіп өндірісі мен экспортының 40 пайыздан астамы мұнай өндіру өнеркәсібі үлесіне тиеді.
Біз бәсекеге қабілетті экономиканың үлгісін таңдай отырып, бәсекелестікке қарымы мол басым салаларды дамытуға кірістік, сол арқылы Қазақстандық мұнайгаз кластер жүйесінің дамуына жол аштық – деп Президент өзінің жолдауында атап көрсеткен болатын. Осы мақсатты жүзеге асыруды негізге ала отырып Қазақстан Республикасы үкіметінің 2006-2008 жылдарға арналған бағдарламасы әзірленді, онда өнеркәсіптің бәсекеге қабілеттілігін арттыру және кластерлік бастамаларды іске асыру, оның ішінде мұнайгаз машиналарын жасау пилоттық кластерді дамыту басты назарға алынған[2]. Мұнай саласы дамуында дұрыс стратегияны, оның ішінде өткізудің және маркетингтің концепцияларын айқындаудың қаншалықты маңыздылығы осыдан-ақ айқын көрінеді.
Мұнай өндіруші кәсіпорындардың өткізу қызметіне жүргізілен талдау, көздеген мақсаттарға іс-жүзінде қол жеткізу үшін маркетингтің жекелеген түрлерін қолданғанымен, мұнайды өткізу барысында оның концепцияларын кешенді жүзеге асырмайтындығын көрсетті. Кәсіпорындардың маркетингті біртұтас және жүйелі түрде пайдаланбауына бірқатар субьективті және обьективті себептерімен түсіндіріледі. Оның ішінде келесі себептерді көрсетуге болады: отандық мұнай өндірушілердің мұнай және мұнай өнімдерін өндіруде және өңдеуде, өткізуде, тасымалдауда қалыптасқан дәстүрлі схемаларды өзгертуде және оның жаңа бағытын жасақтауда мемлекетпен бірлесіп шешуге мүдделілігі; шикізат мұнайын сыртқы нарыққа жеткізуде шет ел мемлекеттерге тәуелділігі; кәсіпорында маркетингтік қызметті дұрыс жолға қоятын тәжірибелі мамандардың жетіспеушілігі; кәсіпорындардағы өткізу бөлімшелерінде құрылымдардың маркетингтік принципте бейімделген функциялары айқындалмаған және жарақтандырылмаған; мұнайгаз саласы бойынша өткізуді жетілдіретін маркетинг қызметінің сапалы түрде жүзеге асыруға мүмкіндік беретін ғылыми зерттеулер мен ізденістердің жеткіліксіздігі.
Шетелдік тәжірибелер мұнайгаз саласына маркетингті табысты енгізіп, өткізуді теңдестіруде мұнай компанияларын тігінен интеграцияланған жүйеге көшірудің маңыздылығына басты назар аударған. Мұнай
1.Назарбаев Н. Казахстан 2030: Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев: Послание Президента страны народу Казахстана.- Алматы: «Credo», 1999.- 68с.
2.Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006-2008 жылдарға арналаған бағдарламасы // Егемен Қазақстан. - 01.04.2006. - №73-74. -5б
3.Котлер Ф. Основы маркетинга.- М.: Прогресс, 1990.- с. 47.
4. Эванс ДЖ. Р.. Берман Б. Маркетинг.- М.: Экономика, 1990.- с.17.
5. Хруцкий В. Какой маркетинг нам нужен // Маркетинг-1992.-№2.- 22-30с.
6. Академия рынка: маркетинг. Пер. С фр./ А. Дайан, Ф. Букерель, Р. Ланкар идр./ Науч. Ред. А.Г.Худокормов.- М.: Экономика, 1993.- 572 с.
7.Р.А.Клюкач, Я.Н.Ключко, И.В.Соколова, Л.Л.Татарчук Концепция организации маркетинга в агропромышленном производстве.- М.: ИВЦ «Маркетинг», 1993. – С133.
8. Друкер П. Менеджерская организация // Кадры – 1993- №8- 16- 24с.
9.Афанасьев М. П. Маркетинг: стратегия и практика фирмы. М.Финансстатинформ. 1995- 102с.
10. Конституция Республики Казахстан.- Алматы: «Баспа». 2001.- 44с.
11. ҚР Азаматтық Кодексі.- Алматы.- 2005. // Ресми газет. // № 11.- б 6.
12.Жеке кәсіпкерлік туралы: // Мемлекеттік бақылау және қадағалау түрлері. // Егемен Қазақстан.- Алматы: 2006 ж.-07.02.
13. Закон Республики Казахстан «О банкротстве» // Казахстанская правда.- 1997.
14.Қазақстан Республикасының табиғи монополияларды реттеу агенттігінің мәселелері:.- Егемен Қазақстан.-2004. 02.02.
15.Day G., Wensley. Marketing theory with a strategic orientation.// Journal of Marketing- 1983, №47, p. 79-89.
16. Zeilhaml C., Zeilhaml V. Enviromental management: revising the marketing perspective.// Journal of Marketing- 1984, №46, p. 46-53.
17.О.М. Ермилов, К.Н. Миловидов, Л.С. Чугунов, В.В. Ремизов стратегия развития нефтегазовых компаний.- М.: Наука, 1998.-138-139с.
18 Маркетинговая стратегия.–Япония:JPC–SED.1998– 49с.
19.Логистика.Под ред. Б.А.Аникина.– М.: Инфра-М,1997.192б.
20.Маркетинг.Учебник/ Под ред. Романова А.Н.-М.:ЮНИТИ,1996.-200б.
21.Управление эффективными поставками.Практический маркетинг.Книга 5.Пер. с анг.- Великобритания, THE OPEN UNIVERSITY KEYNES MK 7 LINK.1995.–69б.
22.Ламбен Ж.Ж. Стратегический маркетинг. Европейская перспектива.Пер.с франц.–Спб: Наука,1999.–586с.
23.С.Р.Есімжанова. Маркетинг. Оқу құралы.–2005ж.228-229б.
24.С.Р.Есімжанова. Маркетинг в Казахстане: теория, методология, практика.Алматы. - Аян Эдет,– 2001ж.232-240б.
25.Б.Шырдабаев. NORTH CASPIAN Петролеум №2/ Апрель 2003, 36-38с.
26 Агентство Республики Казахстан по статистике реезЖ .. те- вуышпт. ашдумшуцю зрз,ефиду= ашдукузщышенщшв? шв= 170828б 172297б160461б 172296ю 29ю07ю2005ю
27.Андреева О. Д. Технология бизнеса: маркетинг. Учебное пособие.- М.: Издательская группа ИНФРА М- НОРМА, -1997 г.- С.84 .
28.Л.Андропова. Конкурентной экономики через диверсификация производства.// Промышленность Казахстана .–2005.06. – 20-21б.
29.Джантуреева Э. Недропользование 2004: инвестиционная статистика. Kazakhstan 2005- №1. с. 38-39.
30 .Нефтегазовая вертикаль. № 17.–2001.–22б
30 . А.Ауезов, Т. Алдыяров, С. Қожабеков, А. Габдракипов. Банк качества казахстанских нефтей, транспартируемых по магистральному трубопроводу Узень-Атырау- Самара // Промышленность Казахстана- 2003-№... с.19.
31. Дегтярев В.Н. О Банке качества нефти // Нефтяное хозяйство. 1997. №3. с.62-63.
32.Полищук Ю.М., Ященко И.Г. Анализ качества нефтей Евразии // Транспорт и подготовка нефти. 2000. №.... с. 66-68.
33.Р.К.Сатова,С.М.Егембердиева. Управление сбытом продукций нефтегазовой отрасли. Научно – технологическое развитие нефтегазового комплекса. Доклады вторых международных научных Надировских чтений. Алматы – Қызылорда.-2004г.-С366-6-367.
34. Саясат. №2. 2004г.
35. Арыстанбеков К. Анализ экспортных возможностей Казахстана- // Аль- Пари, № 6.- 2002г-.
36 .Т.Таубалдиев. АО «КАЗТРАНСОЙЛ»: Сотрудничество с Китаем в области транспортировки нефти // Казахстан в глобольных процесах.–№1.–2006г.–С.26–31]
37. А.Челекбаев.Проблемы по выводу Казахстанской нефти на мировой рынок.–// Қаржы Қаражат.- №2.-2005 ж.- С10-13
38.Аушев М. Вертикальная интеграция в зарубежной нефтяной промышленности // Мировая экономика и международные отношения.- 1995.- №2- с. 88-93.
39. Баяхметова А. Конкурентосбособность финансово- промышленных групп на мировом рынке.- Алматы: қаржы- қаражат, 1996- 89с.
40.У.Ж.Шалболова, С.М. Егембердиева, Л.А.Казбекова Научно- технологическое развития нефтегазового комплекса Сб. Научн. Трудов Алматы 378-385с.
41.Ұ.С. Қарабалин «Қазмұнайгаз» ҰК, ҚПА-ның каталогы 2004ж. б. 48-50.
42.Шалболова У. Причины ограниченности производств по глубокой переработке углеводородного сырья в Казахстане // Высшая школа Казахстана.–2003.–№6.–С.32–38.
43. Ж.Д. Османов. Анализ развития нефтехимической отрасли Республики Казахстан // Нефть и газ.–2006г.–№2.– С. 69].
44.С.Смирнов, Экспортировать или перерабатывать? // Петролеум №1.- 2003г.- С.29-31.
        
        КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасының тәуелсіз мемлекет
ретінде қалыптасып, дамуы ... ... және ... тұрақталып, қарқынды түрде ілгерілеуін қамтамасыз етуде, сондай-
ақ ... ... ... ... ие ... ... ... алатын орны ерекше.
«Қазақстан-2030» ұзақ мерзімді даму стратегиясында да ел экономикасын
көтерудің басты бағдарларының бірі ретінде осы ... ... ... ... ... ... ... мұнай
өндірудің даму бағыты мен сипатын неғұрлым тереңірек айқындай отырып,
жетекші ... ... ... өзінде өнеркәсіп өндірісі мен
экспортының 40 пайыздан астамы мұнай өндіру өнеркәсібі үлесіне ... ... ... ... ... ... отырып,
бәсекелестікке қарымы мол басым салаларды дамытуға кірістік, сол ... ... ... жүйесінің дамуына жол аштық – деп Президент
өзінің жолдауында атап ... ... Осы ... ... ... ала ... Қазақстан Республикасы үкіметінің 2006-2008 жылдарға
арналған бағдарламасы әзірленді, онда өнеркәсіптің бәсекеге ... және ... ... іске ... оның ... мұнайгаз
машиналарын жасау пилоттық кластерді дамыту басты назарға алынған[2]. ... ... ... ... оның ... ... және ... айқындаудың қаншалықты маңыздылығы осыдан-ақ айқын көрінеді.
Мұнай өндіруші кәсіпорындардың өткізу қызметіне жүргізілен талдау,
көздеген ... ... қол ... үшін ... ... қолданғанымен, мұнайды өткізу барысында оның концепцияларын
кешенді жүзеге ... ... ... ... және ... ... пайдаланбауына бірқатар субьективті және
обьективті себептерімен түсіндіріледі. Оның ішінде ... ... ... ... ... өндірушілердің мұнай және мұнай өнімдерін
өндіруде және өңдеуде, өткізуде, тасымалдауда ... ... ... және оның жаңа ... ... ... ... мүдделілігі; шикізат мұнайын сыртқы нарыққа ... шет ... ... ... ... қызметті дұрыс жолға
қоятын тәжірибелі ... ... ... өткізу
бөлімшелерінде құрылымдардың маркетингтік принципте бейімделген функциялары
айқындалмаған және жарақтандырылмаған; мұнайгаз саласы ... ... ... ... сапалы түрде жүзеге ... ... ... ... мен ... жеткіліксіздігі.
Шетелдік тәжірибелер мұнайгаз саласына ... ... ... ... ... ... ... интеграцияланған
жүйеге көшірудің маңыздылығына басты ... ... ... ... ... дамытуда маркетингтің қолданылу әрекеттері, қағидаларымен
және ... ... ... ... ... ... мұнайгаз компанияларына ғылыми ... ... ... ... ... ... жетілдіретін және стратегиялық маңызы айқындалған, жаңа ұтымды
және ... ... ... ... күттірмейтін
мәселелердің бірі.
Мұнай және газ ресурстарын ұзақ мерзімде тиімді жаратуда ... ... ... ... ... ... көшу бірқатар істердің
оңтайлануына ықпал етпекші. Тиімсіз өткізу ... ... ... ... ... өткізу бөлімдерін, қазіргі заман
талабына сай жарақтандыру маңызды бола ... да ... ... ... ... ... үшін Қазақстан мұнай
компаниялары шаруашылықты жүргізуде қолданыстағы қалыптасқан өткізу
жүйелерін қайта ... ... ... Бұл ... ... ... құрылымды ұйымдастыруға бейімделу қажет.
Осыған байланысты мұнай өндіруші компанияларының маркетинг және өткізу
іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... ... тұрғаны сөзсіз.
Тақырыптың жасақталу дәрежесі. Диссертациялық зерттеудің теориялық
негізінде қазақстандық, ресейлік және ... ... ... ... ... сондай-ақ өткізудің теориялық және
тәжірибелік мәселелеріне маңыз беріледі. Маркетинг және ... ... ... ... Ф.Котлер, П.Друкер, Дж.Эванс, Б.Берман,
Ж.Ж.Ламбен, басқа да мамандардың еңбектерінде осы ... ... де ... ... маркетингтік іс-әрекеттерінің сипаттамалары
мен тұжырымдамалары бүгінгі заман талабына сай толық деңгейде қамтылмаған.
Мұнайгаз саласындағы маркетингтің ерекшеліктері, атқаратын ролі ... да, ... ... да терең қарастыруды талап етеді. Мұнайгаз
саласын дамытуға салмақты үлес ... ... ... ғалымдар:
К.Н.Миловидов, О.М.Ермилов, В.В.Ремизов, Л.С.Чугунов еңбектерінде мұнай
ісіндегі ... ... мән ... ... ... және ... ... өткізудің ерекшеліктерінің дамуына үлес қосқан ғалымдар С.Есімжанова,
С.Сатыбалдин, К.Сагадиев М.Спанов және т.б.
Қазақстан Республикасында мұнайгаз ... ... ... ... А.Е.Надиров, О.И.Егоров, К.О.Оқаев, З.Қ.
Қаражанов және т.б. талдаулар жүргізіп, ... ... ... ... мақсаты мен міндеті. Диссертациялық жұмыстың мақсаты мұнай
өндіруші компаниялардың көмірсутекті шикізатты өткізудегі іс-әрекеттеріне
талдау жүргізудің ... оның ... ... тетігін
әзірлеуде ілгері ықпал жасайтын ұсыныстар ... ... жету үшін ... ... ... ... өнеркәсіптерінде маркетингтің мәнін, мазмұнын теориялық
негізде қамти отырып, маркетингтің мұнай өнеркәсібіндегі ... ... ... ... оның ... дамытудағы тиімдісін
таңдау мүмкіншіліктерін қарастыру;
- әлемдік мұнай өндіруші компанияларының іс-әрекетін салыстырмалы түрде
талдау жүргізу, ондағы қазақстандық мұнай өндіруші ... ... ... ... мұнайгаз компанияларының өндіру, өткізу іс-әрекетінің даму
бағыттарын бағдарлау және болжау;
- Ақтөбе облысының мұнай өндіруші компанияларының ... ... ... мен ... ... ... және ... іс-әрекетінің тиімділігін арттыруда алынатын
өлшемдерді негіздеу.
Зерттеу объектісі. Ақтөбе облысының мұнай өндіруші ... пәні ... ... өндіруші компаниялардың өткізу іс-
әрекетін басқарудың жиынтығы.
Зерттеудің ... және ... ... ... ... ... мен ... зерттеулер әдістемесі аясында отандық және ... ... ... ... ... ... Республикасының статистика жөніндегі агенттігінің деректері, ашық
баспасөздегі-республикалық, облыстық, сондай-ақ ... ... ... ... ... қатар мұнай-газ кәсіпорындары-
“ҚазМұнайГаз”ҰК, “СНПС-Ақтөбемұнайгаз” АҚ, ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың ғылыми жаңалығы мынадай ұйғарымдардан тұрады:
- мұнай компанияларындағы маркетинг іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... ... мұнай
шикізатын өткізуде тасымалдаудың тиімді жолдары анықталған;
- өткізудің кешенді жүйесін дамытуда тігінен – ... ... ... ... бағыттары талданып,
кәсіпорындардың осы бағытта қол жеткізе ... ... ... ... факторы ретінде маркетингтік құрылымды дайындаудың
бағыттары ұсынылған;
- мұнай өнімдер нарығы сегменттеліп, жанар май бекеттеріне позициялау
жүргізілген;
- ... ... ... ... нарығына жүргізілген маркетингтік
зерттеудің нәтижелеріне ... ... ... ... ... ашудың
қажеттілігі және тұтынушыға негізделу бойынша ұсыныстар келтірілген.
Диссертацияда ұсынылған қағидалар мұнай ... ... ... ... мен ... ... мәселелерді шешуге
ықпалын тигізе алады.
Диссертациялық жұмыстың тәжірибелік құндылығы. Мұнай ... ... ... ... ... айқындалған
мәселелерді шешудің жолдары және өткізу іс-әрекетін жетілдірудегі ұсыныстар
мұнай компанияларына ұсынылды.
Жариялынымы. Диссертациялық жұмыстың тақырыбы ... ... ... ... ... және халықаралық ... Олар ... ... (Алматы, №4. 1999), ҚазЭУ ... ... ), ... және статистика (Алматы, №1. 2004 ... ... ... стратегиясы және жүзеге асыру механизмі»
халықаралық конференция (Ақтөбе–Оренбург, 2003), 8–ші ... ... ... и ... ... 2004), «21 ғасырдағы
Қазақстан экономикасының бәсеке қабілеттілігі мен жедел жаңаруы» ... ... ... ... МҰНАЙГАЗ САЛАСЫНДА МАРКЕТИНГТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ – ЭКОНОМИКАЛЫҚ ОРНЫ МЕН
ӨЗГЕШЕЛІКТЕРІ
1. Мұнайгаз сферасындағы маркетингтің мәні, мазмұны және даму
ерекшеліктері
Қазіргі таңда нарық және оның ... ұзақ ... ... ... ету үшін маркетингке бейімделудің қажеттілігіне, көбірек
назар аударылуда. Бұл, ... ... ... қатысты. Маркетингтік
әрекеттердің, тұрғындардың ... ... ... ... ... ... басымдылықтарына, бәсекелестер
өнімдерінің пайда болатын түрлеріне болжам жасап, түзетулер енгізуге ықпалы
зор.
Маркетингті салыстырмалы түрде кеңінен ... ... ... бұрынырақ–ХХ ғасырдың бірінші жартысынан басталды, ал ол жеке
ғылым ретінде ХХ ғасырдың ... ... ... маркетингтің
элементтері ылғи да сауда мен айырбастың пайда болу сәтінен көзге көрінбей-
ақ жүзеге асып жатты. Орта ... қол ... ... сата ... ... қажетін қанағаттандыра алатын және ... ... ... ... ... сала ретінде маркетинг пайда болғанға
дейін тұтынушы мен ... ... ... ... ... ... көп ... өндіруші өндіріп үлгерген тауар болды.
Кәсіпорын өткізу барысында негізгі бағытты өздері шығарып ... ... ... ... ... ... толық деңгейде пайдалануға
көшкен кәсіпорындар, нарықтық жетекші ... ... ... ... ... сай, ... ортаның заңы, маркетингті белсенді және ауқымды
енгізуге ... ... ... алу ... кәсіпорынның нарықта
тіршілік етудің қажетті шартына алмастырды.
Жалпы, нарықтық ... ... ... ... ... ... ... мүмкіншіліктерінің ұлғаюы,
маркетингтің қарқынды дамуына негіз салды.
Соңғы жылдары халықаралық деңгейде маркетингтің ... ... ... ... ... ... кеңейтті. Ғалымдардың пікірі
әртүрлі, мысалы: Ф. ... ... ... және әлеуетті сатып
алушылардың жиынтығы” деді [3], ... ... ... ... қызметке, ұйымдарға, идеялар аумағына айырбас арқылы
сұранысты көре білу, басқару және қанағаттандыру” деді ... ... ... ... ... ... ... жиынтық кешені ретінде топтастырылған. В.Е. Хруцкий
“Маркетинг–өндірушіден ... ... мен ... ұсыну процесіне әсер
ететін барлық факторларды ... ... ... ... жасады [5]. Мамандардың ой-пікірі маркетингтің мәнін тауарлар ... ... ... оны ... үнемі жаңашылдықты
игеру керектігімен ұштастыруға тырысқан. В.Е.Хруцкийдің пікірімен келісуге
тура ... ... ... маркетингтің алғашқы ... ... ... ... ... назар аудару
керектігіне мән берген. ... ... ... ... ... ... ... қолдану, кәсіпорынның нарыққа ... ... ... ... шараларды (өндіру, өңдеу, өткізу) үйлестіру
арқылы ... ... ... зор. Танымалы маркетинг жөніндегі
француз ... ... және ... ... ... ... ... мынадай қорытынды жасады: «Маркетинг–коммерциялық
әрекеттердің жиынтығы ретінде; саясатты ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызметі ретінде; өнімге
меншік құқын беру және ... ... ... ... ... ... процесі ретінде; коммерциялық іс-әрекет ... ... ... ... ... ... ... сипаттай отырып, ресейлік ғалымдар В.А.Клюкач, И.Ключко,
И.В.Соколова, Л.Л.Татарчук былай деп жазады: ... ... ... және ... ... ... ... қаржылық және коммерциялық қызметінің
жүйесі» [7].
Мамандардың пікірін талдай отырып, маркетингтің мәні жаңа ... оның ... ... ... ... айқындай отырып, сұраныс пен ұсынысты теңестіру деп тұжырымдаймыз.
Нарықтағы тауарлардың толығуы біртіндеп, өндірістік-өткізу және ... ... ... көшіп, өндірудің маркетингтік басқару жолына өте
бастады.
Басқаруға ... ... ... қалайтын талаптарды
айқындауға қатысты американың осы саладағы маманы П.Друкердің ... ... ... ... ... ... керісінше, басына қойып,
маркетингті бизнестің әрбір фазасына интегралдау керек. ... ... ... ... ... ... ... және өнім бойынша
қызмет көрсетуге әсер етеді» [8].
Кәсіпорынның орындайтын маркетинг ... ... ... өндірістік, өткізу және зерттеу ... ... ... мәні және ... ... ... ... маркетинг
қызметінің әрекет етуінің қажетті құрамдасы болып ... Ол ... ... ... мен ... ... отырып, оны
жетілдіруді көздейді [9].
Тұтасынан алғанда, маркетингті ... баға ... ... ... ... ... ... құрылған өндіріспен өнім өткізуді
басқаруға кешенді түрде келу деп анықтауға болады. ... ... ... ... ... ... мыналармен
тұжырымдаймыз:
- өндірістік қызметтің түпкі нәтижесіне жету–товарларды рынокта
тиімді өткізуге бағыт ұстаушылық;
- рыноктағы табысты қызмет үшін ... ... ... құралдарының жиынтығы, келешектегі мақсаттар мен
міндеттерге жетуге бағдарламалық-мақсатты әдіспен кешенді келу;
- жаңа тауарларды болжамдық ... мен ... ... ... ... ... ұзақ ... нәтижелік қызметінің
бағыты.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... негізгі бағыттарын сипаттайды. Рынок ... ... ... түрде тұрақты сұраныс құруға және пайда ала отырып,
бәсекелесті табысты ұстауға мүмкіндік береді.
Тауар және қызмет тұтынушылармен маркетингтік ықпал ету ... ... бұл ... ... логикалық түйіндеуіне дейін жеткізбей
тастағандықтан ең жарқын техникалық және өндірістік ... ... ... ... ... ... ... байланысқан екі
мақсатты үйлесімді біріктіреді. Бір жағынан, бұл бәсекелестік күресінің
аспабы, ал екінші ... ... ... ... ... Осындай екі жақтылығына байланысты ... ... ... ... ... ... бәсекелестік күрес құралы
ретінде бағамдауға болады.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... мен ... жасайтын неғұрлым кең ғылым мен
қызмет саласы, сатып алушыларды тарту ... ... ... алудың
нарық пен бағалауға белсенді бақылаудың, пайдалылықтың белгіленген деңгейін
қамтамасыз ету жолдары.
Қазақстан нарығында маркетингтің ... даму ... оның ... ... ... ... жарнаманың ролінде қалыптасты. Кейіннен
нарықтағы тауарлардың ... ... ... ... ... ... өткізудің жолдарын іздестіруге мәжбүрлеп сатудың бөлшек және
көтерме формасына көшудің қажеттілігін ... ... Осы ... ... ролі ... ... ... сұранысты білуге, өнімді өткізудің
мүмкіншіліктерін өндіріспен ... ... ... ... мәні ... бастап өсе түсті.
Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастар мен маркетингті
дамытуға негізделген ... және ... база ... ... ... қарқынды дамуы өндірістік сферамен
салыстырғанда, банктік және ... ... ... ерекше байқалады.
Қазақстан мұнай саласының жағдайы белгілі бір ... ... ... ... ... ... ал Батыс елдерінің
мұнай индустриясы құрылған күнінен бастап, ... ... ... ... да, ... ... компанияларының қызметін жүзеге
асыруда маркетинг және оны ... ... ... жүйесі ретінде
қолдануда, өткізу саясатын жүзеге асыру мәселелерін шешу ... ... ... жағдайында пайдалану үшін мүдделерді
білдіретін негізгі ... ... ... және ... ... ... ... шетелдік тәжірибесін зерттеп, талдау өте маңызды.
Дамыған рыноктық экономикалы ... ... ... ... ... жұмыстарға, үлгілерді дайындау
мен оны шегіне ... ... ... ... және ... ... ... қаржы жұмсаса, маркетингке де
сонша шығындалады. ... ... ... ... ... ... ... шығындар көптеген тауарлардың ақырғы
бағасынан 55-60 %-н құрайды. Батыс ... және ... ... ... ... ... ... ұсталынады.
Маркетинг бойынша американдық мамандары маркетинг аясын ... ... аса ... бөлген [15,16,17].
Ғалымдардың пікірлерінен түсінікті болғандай нарық жағдайында
кәсіпкерлік іс-әрекетті ... ... ... ... ... нарықтық экономикалық процестерден ... ... ... ... кәсіпорын үшін мақсатты нарық көзін анықтай отырып,
өндіріс пен ... ... ... ... жету ... бағыттай білуі
қажет.
Рынок жағдайында экономиканың барлық салалары маркетингтік қатынастар
негізінде ... ... ол ... ұйымдастыру және басқару әдісі ретінде
кәсіпорындарға рыноктық конъюнктураның ауыспалы жағдайларына ... ... ... ... ... ... мұнай
өндірісінің қызмет ету стратегиясын анықтайды. Алайда ... ... оны ... қызметіне енгізу- мұнайгаз сферасындағы
қызметтің бұл түрінің дамуы мен ... ... ... ұсыныстарды
жасауды талап ететін күрделі процесс. Біздің пікірімізше, мұнай және ... ... ... ... ... маңызды басымдылықтардың бірі екендігін ескере отырып, оның
тиімділігін көтеруге ... ... ... ... маңыздылғы
зор.
Маркетинг кәсіпорынның қызмет ету жағдайының түріне байланысты, оның
қолданылу мүмкіндіктері мен тәсілдеріне қарай ерекшеленеді.
Мұнайгаз секторындағы маркетингтің ... ... ... ... негізгі көзі – мұнай шикізаты. ... ... ... ... ... көзі ... ... Сондай-ақ бұл
қазіргі таңда қоғамның барлық тіршілік қызметінің ... және ... ... ... ... ... және ... компанияларға иелік
ету мен шаруашылық жүргізудің қандай да тәртібін ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізу мен
меншіктің алуан формаларына негізделген мұнайды пайдалану мен оны ұтымды
игеру мен жаңа ... ... жаңа ... ... Ал бұл
көмірсутек ресурстарын тиімді және ұқыпты пайдалану, озық жаңа заманға сай,
өнімділігі жоғары жабдықтарды игеруді ... ... ... ... ... ... ... және қолдау мен бірге ... ... ... ... ... ... Ең бастысы маркетинг мұнай
шикізатын іздеу, барлау жұмыстарының ... ... ... зор кен ... мен кеніштерді айқындау әрекетінде ... ... ... таңдалуына маркетингтік зерттеулер жоспарлау,
болжау және бақылау, ... ... ... ... жалпы басқару
тәрізді жекелеген қызметтері бойынша маркетингті жүзеге асыру тиімділігімен
ерекшеленеді.
- мұнай шикізатын өндірудегі өндірістің ... іске ... ... ... мен ... ... сапалы өнімнің
өндірілуіне қажетті көлемде таза өнім өндірудің мүмкіндіктерін арттырудағы
тиімді маркетингтік саясаттың қолданылуында. Ол ... және ... ... рыноктық жағдайды бағалау стратегиясы, әдістері, тәсілдері
мен соған тең маркетингтік саясаттарды қолдану ... ... ... кезеңдегі тиімді маркетингтік саясат-қосымша пайда алудың неғұрлым
сенімді және қайтарымды ... ... ... ... саясатты
жасау–мұнай компанияларында құрылымдық рационализациялаудың өзекті
проблемасы.
- өндірілген ... ... ... ... ... ... ... кеңейтуде маркетингтік қызметтерді қолдану
қажеттілігінің кезек күттірмейтіндігі. Ол ... ... ... ... ... ... ... түпкі мұнай өнімдері
нарығында әрекеттердің табыстылығына әртүрлі факторлардың әсері ... ... ... ... ... ... ... оларды ұзақ мерзімді жоспарлау мен ағымдағы қызмет практикасына
енгізу. Қазірдің өзінде көптеген ... ... ... және ... ... ... ... рыноктардағы бәсекелес күштер деңгейі
мен нарық сипаттамаларын, мұнай өнімдер бағасы, ... пен ... ... ... ... Бұл компанияның нашар игерілген
рыноктардағы қызметтерін белсендірек жүргізуге, төлем ... ... ... баға ... ... ... ... сұраныс пен сату деңгейін реттей отырып, өнімдерін ... және ... ... ... несиелендіру схемасын, өнімдер
үшін төлемді, тапсырыстар жүйесін, т.б. жетілдіруге мүмкіндік береді.
Қазірдің ... ... ... ... ... ірі ... ... болуы, шетелдерден мұнай өнімдерін жеткізетін
компаниялармен сайысу және басқа да ... ... ... ... тиімді маркетингке сүйене отырып, сондай шешімдерге
әзір болуы тиіс.
- ... ... ... ... ... 93% шет ... өткізілетіндіктен халықаралық ... ... ... ... ... ... ... маркетингтің
элементтері импортер елдердің мұнайға деген сұранысын ... ... ... сегментін таңдаудағы белгілерін пайдалануы
халықаралық маркетингтік зерттеу әдісімен жүзеге ... ... ... даму ... ... ... жетуге: оның
өндірістік қуатының тұрақты өнуін қамтамасыз ету және өткізудің әлемдік
нарықтағы ... ... ... ... шешу ... ... ... буындарында өндіріс
тиімділігін көтеру, маркетингтік және өткізу қызметін дамыту, халықаралық
нарықты ... ... ... ... ... ... саясатты
жүргізу есебінен мүмкін болмақ. Өз кезегінде, соңғысы компанияларды басқару
жүйесін рационализациялаудың қазіргі ... ... мен ... ... «Рационализация» термині өте ауқымды қолданылады
және құрылымдану салаларын ... ... ... мен ... ... ... ... құралдарын, принциптерін,
тәсілдерін жетілдіруді білдіреді.
- өндірілген өнімнің кешенді іс-әрекеттерінің жүзеге асырлу барысында
қазіргі заманның ... ... ... ... дайындап, оны
орындаудың стратегиялық маңызы зор тетігін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... экономикасы
мен кәсіпорынның экономикалық жағдайын ... ... ... ... ... ретінде жүзеге асырлуы қажет.
Маркетингтің жекелеген элементтерін енгізу сияқты, барлық жүйесі де
жоғарыда баяндалғандай ... ... ... қалыптасу, даму
ерекшеліктері және бүгінгі ... жәй ... қала ... және ... ... көптеген мәселелерді неғұрлым қысқа мерзімде шешу
қажеттігімен байланысты маркетинг саласындағы ... ... ... ... және ... ... маркетингтің эволюциялық даму
процесінде жіберілген көптеген қателіктерден қашуға мүмкіндік береді.
Маркетингтік қызметті жүзеге асыруда қолданылатын әдістер мен ... ... ... ... ... ... ... маркетингтен мол
тиімділік кәсіпорынның барлық негізгі бағыттарын қамтитын маркетингті
негізінен құрайтын призма арқылы тұтас ... атап ...... ... емес, енгізілуін жүзеге асыруда дамудың маркетингтік
концепциясына бағыт ұстаумен жүйелік қадам жасалғанда қол ... ... ... ... ... ... мен
пайдалану қажеттігі маркетингті ... үшін ... алғы ... ... ... ... мен ... дамуының кез-келген
кезеңінде жарамды болғандықтан бұл вариант бойынша ... ұзақ ... ... ... дәстүрлі қатысты ішкі отын рыногы күшті
бәсекелестік ... ... ... ... бір түрде емес және оның ... ... ... ... ... ... тиімділігі көптеген шетелдік мұнай
компанияларының ... ... ... Мұнай компанияларының
тұтынушыға қажетті мұнай ... және ... ... ... ... ... сапа мен бағаның бәсекеге қабілеттілігін, оның ... ... ... ... етуі ... ... ... рынок дамуы мен басымдық тұтынушылығы мен маркетингтің ... ... ... жасауда басымдық өзгерістері тұтынушылар
қажеттілігімен тігінен интеграцияланған мұнай ... ... ... туындауына ауқымды деңгейде жол беруге қабілетті
уақыттың ағымдағы сәтінде соңғысының жүйелік элементтеріне берілуі ... ... ... рыногының субъектілері: сатушылар-мұнай
өндіруші компаниялар және сатып алушылар–мұнай өңдеуші компаниялар.
Кәсіпорынның маркетингтік ... ... ... ... тұрақты ұлғаюына бағытталып, олармен тығыз байланыс орнату жөнінде
қамқорлық жасауы ... ... ... ... тігінен-интеграцияланған
мұнай компаниясы шаруашылық қызметінде белгілі анықтауыш мәнге ие, өйткені,
ол тұтасынан ... ... ету ... бейнелейді. Мұнай
компанияларының қызмет етуінің жинақталған ... ... ... ... ... жұмыста ауқымды роль
тігінен-интеграцияланған мұнай компанияларында мұнай және мұнай өнімдері
маркетингін басқарудың жүйелік ... ... ... ... ... мен ... ... талдау негізінде
және ақпараттық қамту мен бірыңғай коммуникациялық желіні қолдау шартымен
мүмкіндік ... ... ... моделінде ұйымдық құрылымдарды
орталықсыздандыруды ... және ... ... мәселелері бойынша:
өткізу каналдарын таңдау, тауар түрлері мен бағасын белгілеу ... ... ... ... жүргізуге негізделген.
Дамудың маркетингтің ... ... ... ... ... ... және қайта ұйымдастыру бірінші кезекте
қолданыстағы ұйымдық құрылым, оның ... ... мәні мен ... алға ... ... пен оған жету ... ... ... ... ... ... етеді. Қазіргі уақытта
ішкі рынокта мұнай өнімдерін өткізу бойынша қызметті кеңейту стратегиясында
тігінен-интеграцияланған мұнай компанияларында маркетингті ... ... ... қаралуда.
Маркетингті басқару моделінің орталық жүйелік элементі ретінде мұнай
компаниясының маркетингтік ... ... ... ... ... ... компаниясының қызмет етуінің белгілі бір есебінсіз
мүмкін емес, оның тұжырымдалуы мынада: оның ... ... ... мен ... ... өндірілетін мұнай өнімдері мен мұнай химия өнімдерінің көп
түрін өндіру мен өткізуді біріктіреді.
Нарықтық механизмдер мен ... ... мен ... және ... ... Қазақстандық және шетелдік компаниялар тарапынан
бәсекелестің күшеюі байқалады. ... ... ... қамтамасыз
ететін кәсіпорындарды орналастырудың дәстүрлі өңірлерінде өз позицияларын
нығайту үшін де, сондай-ақ әлеуметті жоғары ... жаңа ... ... де ... ... және мейлінше агрессивті саясатын
жүргізуі тиіс.
Мұнай ... ... ... отырып, мынаны атап өтуге болады:
Біріншіден, еркін өткізу үшін белгіленген мұнай ресурстары бар, ... ... ... ... ... ... ... сатып алу) қалыпты
жөнелту үшін мұнайдың жетпес көлемін алуға ... ... ... ... ... ... ... интеграцияланған мұнай компаниялар
«өзін-өзі қамтуы» ерекшеленеді.
Екіншіден, айырбас схема бойынша қызметті ... ... ... ... ... ... интеграцияланған мұнай компаниялар
немесе мұнай өндіретін басқа компаниялардан, оның ішінде ұсағы да, ... бар, ... ... одан әрі ... ... ... өңдеу
(процесингтің төлемімен) және мұнай өнімдерін ішкі және сыртқы рынокта
өткізу мақсатымен жеткізу) ... ... ... ... ... ... қарамастан мұнай өңдеу зауыты қуаты жүктемесіне салық үлесін
енгізеді, қосымша жоспарлау мен бақылауға ... ... ... ... үшін дәстүрлі өткізу рыногында бәсекелстікті күшейтеді.
Үшіншіден, ұйымдық құрылымдар ... ... ... ТИМК ... звеносының географиялық орналасуы сияқты, мұнай өнімдерін ... ... да ... ... туындайды.
Мұнай өнімдері маркетингіне қатысты мыналарға назар аудару қажет:
Біріншіден, қандай да бір салада маркетинг ... ... және ... ... ... ... ... сапасы өлшемдеріне
қатысты технологиялық ... ... ... өнімдері шығысы құрылымына
түзетулер енгізу белгілі бір шекте ғана болады.
Екіншіден, мұнай өнімдерінің өндірілетін ... ... әр ... ... ... өзі ... ... әр түрлі әдістерді
пайдалану қажеттігін тудырады.
Үшіншіден, мұнай өнімдері рыногы сұраныстың толымдылығымен, товар-
субституттың іс ... ... ... ... ... бір ... ... бәсекелестіктің бағалық сипатына анық білінген ... ... ... ... өткізудің жергілікті рыногында
бәсекелестіктің күрделіленген деңгейі ... ... ... ... ... ... ... рыноктардың
ерекшелігін орталық офисте жеткілікті білмеуі немесе хабарсыздығы
салдарынан ... ... және сату ... ... ... ... маркетингтің жеткіліксіз даму жүйесі әлемдік
нарықтағы жағдайдың ... ... ... ... ... ... ... мен елеулі пайдадан қағылуды тудырады.
Бірқатар Қазақстандық мұнай ... өз ... ... ... ... арнаулы бөлімшелер құрыпта үлгерді, ... ... ... құралдары әзірге әлсіз қамтылған, сондықтан да
олардың қызметінің рыноктық бағдарламалары басқару жүйесінде ... ... қала ... ... келіп өткізу ауқымы мен баға беру көрсеткіштері
деңгейіндегі жоғалтулар, өткізу жүйесінің дамуымен оны ... ... ... ... ... ... ... тар аяда қалуы (мысалы, тиімді франчайзингтік технологияны
нашар ... ... ... кәсіпорындар қуатын жеткіліксіз
пайдалану амалсыз орын алады.
Бұған маркетингтік құрылымды жасақтауға ... ... ... ... ... ... ... рыноктық конъюнктура
өзгерістеріне теңбе-тең ыңғайласуға жағдайы жоқ компаниялар ... ... ... жеткіліксіз икемділікті де қосуға болады.
Қалыптасқан жағдайда компания пайдасының ... ... ... ... ... күрт белсенді жүргізу мен жетілдіру қажет.
Бұл міндеттерді шешу өндірістік-өткізу қызметі мен ... газ және ... ... ... ... жағдайларын үйлестіру және байланыстырумен
қатысты ... ... ... компанияларының маркетингтік саясатты дамытудың негізгі
бағыттары мен құралдарын тұжырымдайық:
1. ... ... ... ... ... қарқындау секілді
өткізудің жаңа рыноктарына ену ... ... ... ... ... бағыт ұстау.
2. Әлемдік рыноктарға бәсекелестік күрес әдістерін игеру мен
мұнай- газ ... ... ... ... ... өту. ... ... рынокты тиімді
болжамдау, оның элементтерін белгілі жүйемен талдау (бірінші
кезекте ... және газ ... ... ... ... неғұрлым шешуші рольге ие ... ұзақ ... ... ... ... мен ... маркетинг саласындағы шешімдердің
биосаяси салдары талдауларын қарастырады.
3. Компаниялардың бәсекелестік басымдықты көрсеткіштері, рыноктық
ортаның негізгі индикаторларының (сұраныс, ұсыныс, баға ... ... ... ... өткізу.
4. Өндірістік-өткізу тізбегінің әрбір кезекті буыны дербес
тұтынушы ретінде қарастырылатын стратифицирленген ... ... ... ... ... шетелдік мұнайгаз
компанияларының тәжірибесінде кеңінен қолданылатын ішкі ... ... ... ... жасалуын талап
етеді.
5. Рыноктық конъюнктура өзгерістері жедел сезіну және тұтынушылар
сұранысына жеңіл бейімделу мақсатымен резерв жасаудың қажетті
жүйелерін қарастыратын, нақты рыноктық ... ... ... ... ... қалыптастыру. Мұнда компания
қызметі табыстылығының өлшемі болып, ол бақылайтын рынок үлесі
мен осы ... оның ... ... ... Маркетингтік стратегия компанияның негізгі ... даму ... ... тиіс. Сондықтан ол екі
негізгі бағыт бойынша ойластырылған пропорциялардың ... ... ... ... ... және жаңасын жеңіп алу тұрғысынан стратегиялық сипатқа
ие ... ... ... заем ... ... өз ... ... ассигнациялау есебінен барлау,
өндіру, тасымалдау, мұнай өңдеу және өткізу саласында қызметті
ұлғайту мен аз мөлшердегі ассигнация ... ... ... ... ... кәсіпорындарының өткізу іс-әрекетінің рөлі мен алатын орны
Мұнай өнеркәсібінде өткізу ... ... үшін ең ... ... ... мен арналарын таңдау болып табылады. Кәсіпорында
қазіргі заманғы өткізу саясатын қалыптастырудың нышандары мен ... ... ... ... әрекетіндегі шешімдерді қабылдауға пайдаланатын
өткізу категорияларының қағидалары мен мәнін анықтау қажет.
Кез келген түрдегі ... ... ... каналдарының жиынтығын
көрсетеді. Өткізу каналдарының тиімді жүйесін жобалау кәсіпорыннан ... ... ... ... етеді. Оларды қарауға көшпестен бұрын
«өткізу каналдары» категориясының анықтамасын айқындап аламыз. ... ... ... термині пайдаланылады [18,19,20,21]. Бұл
терминді қолданудағы сатушыдан ... ... ... қолма-қол беру ретінде
тауарды бөлу» дәлелі оны «өткізуге» қарағанда тар ұғым ... ... ... ... және «бөлу» ұғымдары синонимдер ретінде қаралады
[20]. ... ... ... ... қолдан-қолға өткізу
мәселелері бойынша ғана ... ... біз ... каналдары»
терминіне басымдық береміз.
Бұл әріптестер қатарында: ... ... және ...... ... ... ... анықтаманы біз екі себеп бойынша сәтті деп ... ... ... ... ... ағындарды меншік құқығымен
немесе физикалық ағынмен ғана шектемейді. Соңғы жылдары ... ... ... мен ... ... ... бөлу) арасындағы
объективті айырмашылықтардың болуымен сауда қызметін жүргізуді жеткілікті
уақытпен қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... тұтасынан көтеру қажеттігімен бұл салаларды
жинақтау ағымын және оларды ... ... ... ... ... көп ... өткізу сауда келісімін жасау сияқты тауар
қозғалысы саласындағы қызметті қамтиды.
Екіншіден, бұл анықтама өткізу каналдарын кең ... ... ... ... жинағында назар аударылғандай, өткізу
каналдары «өнеркәсіп фирмасы мен сауда кәсіпорындары арасындағы, олардың
құрылымына кірмейтін, ... ... ... ... ... ... ... ретінде» қарастырыла отырып, оның проблемаларына ... да, ... ... да ... сараң тоқталады. Сондықтан
мұнда өткізумен шұғылданатын тауарлы өндірушінің ұйымдық-құрылымы бөлімі
назардан тыс қалады.
Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... ... саясат тұрғысынан ешқандай бағыт бермейді. Бұл
жетпестік ... ... ... мына ... ... бір дәрежеде
толыға түседі. «Олардың ... ... ... ... ... ... ... бір мезгілде тасымалдау мен
бөлу, осы жалпы мақсаттарды ... және ... ... ... ... ұйымдастыруларды ыңғайлы үйлестіруде клиентура
туралы ... дәл ... ... сату ... ... [22]. Яғни, өткізу стратегиясын тереңдетуге ... ... ... ... каналын тауар туралы ... ... ... ... ... қызметін жандандыру үшін қажетті рынок туралы
өндірістің мүддесі үшін ғана тұрғыдан ... ... жаңа ... ғана ... бас ... оны ... ... үшін құрал
ретінде пайдалана бастады. Ғалымдар өткізуді ... ... жеке ... ... ... жасай келе, өткізудің арналарын іске
асыру кезіндегі маңыздысы ақпараттың құндылығына ерекше тоқталған. Дегенмен
ақпаратпен ғана ... оны ... ... ... ... ... ... қолдану керек.
Біздің пікірімізше өткізу – өнімді ... пен ... ... ауыстыру жөніндегі іс–әрекет түрлерінің жиынтығы, сонымен қатар
тауарға меншік құқығын өндірушіден тұтынушыға жеткізу.
Өткізу ... – ол ... ... ... ... жеткізу
процесіне қатынасатын заңды және жеке тұлғалардың іс–әрекеті. Қандай
шаруашылық субьектісі болмасын өткізу ... ... ... бұрын өзінің
қызмет ету саласына қарай тиімді және қолайлы өткізу арнасын ... ... ... ... ... ... ... келесідей факторларды
ескереді:
• Өндіруші фирманың мінез–құлқы, негізгі міндеті, табыс көзі мен
өткізу ... ... ... ... өндіріс көлемі
мен кезеңдігі, тауарды жөнелту жиілігі, тәжірибесі, әдістері,
өткізу жүйесі.
• Тұтынушылар, ... ... ... ... сатып алудың
орташа мөлшері, сұраныс деңгейі, ... ... ... ... ... ... ( ... несие алу, қарызға алу), сатып алу орындарыеың нысандары.
• Тауар ... ... ... ... ... ... өткізу кезінде сапалық қасиеттері, оны ... ... құны және ... да параметрлері ескеріледі
[23].
Қазақстан мұнайгаз саласында мұнайды ақырғы ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру
компаниялары, трейдер (делдалдар), тасымалдау компаниялары ... құю ... ... ... порт ... ... теміржолмен тасымалдауда теміржол кәсіпорындары ... ... ... ... ... нарықта қызмет
көрсету тәртібі және өнімді жөнелту кестесі, тасымалдау ... ... ... ... ... мұнай тасымалдау көліктері,
мұнайқұбырларының диаметрі, оның ... ... ... ... ... ... өзара келісімді шарттардың ... ... ... ... ... ықпал етіп отырғаны анық..
Мұнай өндіруші компаниялардың өткізу арнасына қатынасушылардың
міндетті қызмет аясы келесілердің ... ... ... ... ... ... ... тарату; коммуникациялық ақпараттарды жасау және тарату; тауарларды
бейімдеу–тауарларды сатып алушылардың талабына сай ыңғайлау; ...... ... сатып алушылармен байланыс орнату және қолдап
огтыру; келіссөздер жүргізу– өнім меншігін иемденуге беру үшін баға ... да ... ... ... ... тауар қозғалысын
ұйымдастыру–тауарды ... және ... ... ; ... ... ... қажетті шығындарды жабатын қаржыны іздеу және пайдалану;
тәуекелге бар- өткізу арнасының ... өз ... алу; ... ... ... және ... ... байланысты
операциялар; меншік құқығын табыстау–тауарларды иемдену құқығын жеке немесе
заңды тұлғадан келесі бір тұлғаға табыстау. Жоғарыда ... ... ... ... ... ... қателіктерге ұшырамай өткізудің
тиімді жұмыс жасауына ықтималдылық жоғары.
Жалпы ... ... ... ... ... екі
негізгі формасы бар екендігін ескеру қажет:
- тікелей өткізу;
- тікелей емес (жанама) өткізу.
Өткізудің ... ... ... ... басымдықтары мен
жетпестіктерін жүйелеуге мүмкіндік береді (1-кесте). Бұдан басқа кәсіпорын
тікелей және ... ... ... ... ... ... ... өткізуде өндіруші өз тауарын бірден түпкі тұтынушыға немесе
өңдеушіге ... ... бұл ... ... тұтынушылармен тығыз
байланысқа ұмтылатын, шектеулі мақсатты рыногы бар және ... ... ... ... ... көретін кәсіпорындарда пайдаланылады.
Өнеркәсіп кәсіпорындарында тікелей өткізуді жиі қолданады, себебі ... ... ... Мысалы, біз қарастырып отырған Ақтөбе мұнай
өндіруші компаниялар «СНПС–Ақтөбемұнайгаз» АҚ және «Қазақойл–Ақтөбе» ... ЖШС ... ... ... арналарды қолдануға басымдық
танытқан, оның ішінде тікелей мұнайқұбырлары мен теміржол және теңізбен
сыртқы нарыққа жеткізуде (12 - ... ). ... ... ... өте ... ... үнемдейді, мұнайдың әлемдік мұнай
нарығындағы ... ... ... әсер ... ... пайданың еселенуіне
ықпал жасайды. Кейбір компаниялар тікелей өткізуді ... ... ... ... ... мүмкін, бірақ ол көп ... ... ... де оны ... артықшылықтар кейбір компаниялар үшін
тиімділігі бар.
Өткізу ... ... ... ... ... ... нарықтың даму ағымдары–
сұраныс пен ұсыныс,бәсекелестер қызметі,сатып алушылардың бәсекелестер
өніміне деген қатынасы ... ... алу ... анықтайды. Ақырғы
тұтынушыға өнімді тікелей жеткізуге ... ... ... ... ... ... нарықтық стратегияны қалыптастыруға
мүмкіндік беретін ақпартты ... ... ... ... ... ... ... тек қана компанияның ... ... ... ... ... мен ... барлық күш–жігері
кәсіпорынның жалпы маркетингтік және өткізу ... ... ... отырған «СНПС–Ақтөбемұнайгаз» АҚ–да өткізу қызметін жүзеге
асыратын мұнай және ... ... сату ... ... ... Оның ... қызметіне (3.1 пунктінде) толығырақ тоқталатын
боламыз. Дегенмен бұл бөлімше компанияның тікелей нұсқауымен жұмыс ... өз ... ... ... басқа кәсіпорындармен келісімге
келуіне жеке тұлға ретінде статусы айқындалмаған «Қазақойл–Ақтөбе» ЖШС–де
маркетингтік бөлім ... ... ... ... өткізу көлеміне, өнімнің қайтарылуы
мен оның себептеріне бақылау мен ... ... ... ... ... ... бойынша АҚШ–тың компаниялары мұнайдың жартысына
дерлігі жеке өткізу бөлімшелері арқылы сатқан. Жеке өткізу ... ... ... және ... ... ... ... тығыз байланыс
орнатуға, бәсекелестікті туғызуға ... бар. ... ... компаниялар көбінесе жеке өткізу желілерімен тәуелді ... ... ... ... ... ... мақсаты өзінің мүддесін көздей отырып, тәуелсіз өткізу желісін
ұйымдастырудан бастап, нарықта бекіп алған тәуелсіз ... ... алу ... жеке ... ... ... Нәтижесінде өзінің
кәсіпорны үшін пайдалы өткізу схемаларын құрады.
Жанама өткізуде өндіруші өз тауарын ... ... ол ... ... ... жібереді. Өткізудің бұл формасы өз рыногын және
өткізу көлемін ... ... және бұл ... көптеген өткізу
функцияларынан және ... және ... ... ... өткізу каналдарын бақылаудың белгілі бір үлесінен бас тартуға
келісетін кәсіпорындарды пайдаланылады. [18].
Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... мүдделі, өйткені мұнайды ... ... ... жолдардың жасақталмағандығы, шетел мемлекеттеріне тәуелділігі.
Дегенмен де, жанама арналарды қолданудың ... ... бар: ... ... нарығындағы бағадан төмен берілгенмен, бекітілген мөлшерде аз
шығынмен мұнайды дер ... ... егер ... тасымалдауды өз
міндетіне алатын болса кедергілерге (мұнайды тасымалдау ... ... ... және ... ... ... ... делдалдың тарапынан орындалатын болады. ... ... ... өндіруші компаниялардың мұнайды өткізуде тиімді арналарын таңдауына
үнемі мемлекет қолдау көрсетіп отырады.
Шетелдің өткізу жүйесі интеграция ... өтіп ... ... компанияның табыстылығына тікелей әсер етеді. Еуропа және АҚШ,
Жапония елдеріндегі өткізудің интеграция жүйесі ... ... ... әкелді. АҚШ–тағы тұтыну ... ... 70-80% ... ... ... тиесілі. Қазақстандық «ҚазМұнайГаз» ұлттық
компаниясы осы жүйеде қызметін жүзеге асыруда.
Қазіргі ... ... ... жүйенің корпоративті,
басқарушылық және келісімді түрлері дамыған. Корпоративті ... ... ... ... ... ... ал, ... – бұл кезеңдерді
оның ірі қатынасушысы ... ... ... ... ... ... іске ... Келісімді өткізу жүйесіндегі ең маңызды ... ... ... ол ... компанияның келесі бір
компания–алушыға ... ... ... яғни ол оның ... ... ... ... жүйесін белгілі бір территорияда бекітілген ... ... ... Осы жүйеде АҚШ–тың бөлшек сауда кәсіпорындарының
төрттен бірі жұмыс жасайды [24].
Осындай жүйеде ... «PRG ... ... ... Ол ... ... International» компаниясынан
франчайзингтік құқын алғашқы болып алған инвестор және ... ... осы ... ... ... ... «Вимпекс» арақ ... ... ... ... ... құқының негізінде
жұмыс істеп жатыр.
Өткізу каналдары сату аймағы бойынша, әр деңгейде қатысушылардың ... түрі ... ... ... саны бойынша сипатталады.Өткізу
каналдарының ұзындығы «қашықтығы» өндірушіні ... ... ... ... деңгей санымен анықталады. Өткізу каналдарының деңгейі –
өткізу функциясын белгілі бір шекте және ... бір ... ... ... ... ... өз өнімдерін өткізудің баламалы жолдарын
қарастыра алады. Өнеркәсіптік кәсіпорындарда өткізу саясатын
1-кесте. ... ... ... басымдылықтары мен кемшіліктері
|Өткізу |Басымдылықтары ... ... | | ... ... ... ... |- Өткізуге өте ... ... үшін ... ... ... |
| ... ... ... ... ... шектеулі |
| |оларды ... ... ... ... ... |
| ... |- ... ұсынылатын |
| |- ... ... ... жақсы көзі; |қызметтің болмай қалуы |
| |-коммуникацияның ... | |
| ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... жүргізу мүмкіндігі; | |
| |- ... ... ... | |
| ... | ... ... ... ... ... ... |
|өткізу ... ... ... |
| ... мен ... ... ... ... алушылар |
| |болмашы шығындары ... ... ... |
| ... ... ... ... аудандық |
| |-өндірушінің делдалмен қаржы тәуекелін|қамтумен шектеулі |
| ... ... ... ... туралы |
| |туыындағанға дейін көтеріп ... ... ... |
| ... ... ... алуы); |«Сұраныс билігі», яғни |
| ... ... ... |ірі сауда фирмаларының |
| ... ... ... орны ... жеткізушілерді |
| ... ... ... ... ... ... жасауға|
| |дайындаушылар мен тұтынушылар өздері ... ... |
| ... ... ... ... көлеміне|және басқаларына мәжбүр|
| |ие ... ... мол қор ... ... |
| ... құтылады; өнім өткізуге|көптеген өндірушілер |
| ... ... ... ... деп |
| ... ... |
| ... ... ... және ... ... |
| ... ... ... үшін ... |
| ... ... ... |күш жұмсалмайды, |
| ... оның ... ... ... неғұрлым|
| |есебінен, көрсету (бұл басымдық ... ... |
| ... ... ... ... деп қорқады. |
| |-дайындалушыларды қызықтыратын рынокта| |
| ... мол ... | ... / 20,21 / ... негізінде әзірленген
қалыптастыру шеңберінде басқарушылық шешім ... ... ... алуан түрлілігін ескеру қажет.
Өткізу арнасы айырбасты жүзеге асыру үшін белгілі бір қызметтерді ... ... үшін ... ... ... үшін ... ... жөнінде ақпаратты жинақтап оны тарату арқылы ... ... ... ... орнатады;
сатып алушылардың талабына сай тауарды жеткізудің тиімді ... ... ... және тиеу ... ұйымдастырады;
өткізу арнасы бойынша өнімдердің қозғалысын қаржыландырады.
Осындай жүйелері айқындалған бағыттар есебінен жасақталынған өткізу арнасы
өнеркәсіптерге белгілі бір ... ... ... ... ... ... үнемдейді;
- үнемделген қаражаттың есебінен жаңа өндірістерге жұмсауға
мүмкіншілік пайда ... ... ... ... ... мақсатты нарығына өнімді жеткізудегі тиімділікті қамтамасыз етеді.
Өндіруші мен тұтынушы арасында делдал аз болған ... ... ... ... болады, алайда кәсіпорынның шығыны да көбейеді, яғни онда
тауарлардың ... ... ... ... және ... ... ... көтерме өткізуге мәжбүрлік болады. Қорытындысында мынаны атап өтуіміз
қажет: Кәсіпорындардың көпшілігі үшін ... ... ... да ... ... беруде емес, тиімділік ... ... ... дұрыс таңдауда.
Бәсекелестік жағдайында өткізуді басқару жүйесінің басты міндеті –
бәсекелестермен ... ... қол ... және ... ... ... жеңіп алуы мен сақтауын қамтамасыз ету. Өнім өткізу қазіргі
уақытта рыноктық сұраныс пен ұсыныс ... ... ... ... ... ... ... рынок жағдайында өмір сүру үшін отандық
кәсіпорындар өздері өндіргенді сатпауы керек, ... ... ... ... ... жаңа мазмұнын ұғыну қажет.
Шаруашылық жүргізудің рыноктық жүйесі жағдайында өткізу ретінде
дайын өнімді рынокқа ұсыну процедурасы ... ... ... алу және ... ... тұтынушыларға жөнелтуге жинақтау
және дайындау, өнімдерді көлік құралдарына тиеу және ... ... сату ... ... және ол үшін ... ... өнім үшін сатып алушылармен есептесу шарттарын ... ... ... ... ... технологиялық
деңгейі;
-технологиялық
стандарттар мен нормалар;
-мамандандыру
деңгейі.
Экономикалық
-капиталды жинақтау
деңгейі;
-несиелік қондырғы
пайыз мөлшері;
- құнсыздану ағымы;
-сыртқы сауда
балансы;
-кәсіпорын төлем
қабілеті;
-инвестициялық
ахуал.
Саяси–құқықтық
-ауқымды саяси
өзгерістер ағымы;
- ұлттық және
жергілікті заңдылық;
- салық жүиесі;
-қауіпсіздік
деңгейі.
Экологиялық
-энергия ... ... ... ... ... жою .
1-сурет.Мұнай нарығының субьектілеріне әсер ететін факторлар
Өткізудің негізгі мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... мүддесін жүзеге асыру
(кәсіпкерлік пайда табу). Өткізу қызметін ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ете
алады. Қазақстандағы өткізудің әдістері әртүрлі және өткізудің батыстық
классикалық моделінен ... ... ... ... ... өткізудің ұлттық экономика ... ... ... ... ... ... саясаты көп арналы немесе
аралас жүйелерді қолдануымен ерекшеленді, себебі ... ... ... дами ... ... тиімді бағыттарын таңдауына ынталы
етпей, әртүрлі бағыттағы арналарды қолдануына әсер етуде. Бастысы ... ... ... ... ... – ала ... экономикалық
тиімділігі айқындалған есептеулері әзірленбеген. ... да ... ... зор әдістерін дайындау қажет.
Қазіргі заманғы Қазақстандық мұнай компанияларының жағдайын ... ... келе ... деп айтқанымызбен, мұнай шикізатын өткізудегі
жасалынған жобалар мен стратегиялық ... ... ... ішкі және ... нарықтардағы отандық компаниялардың
мүдделердің қорғалуын қамтамасыз ететін ... ... ... талап етеді. Мұнай компанияларының өткізу саясаты бағытында
жаңа жобалар дайындалатын ... ... ... ... және ... ... ... өзгерістерге икемделуге, өткізу
нарығындағы күресте жаңа бәсекелестік артықшылықтардың есебінен озып шығуға
мүмкіндік береді.
Өткізу нарығындағы бәсекелестік артықшылықтардың қайнар көзі ... ... ... танылады. Мұнай компаниясының ғылыми – техникалық
комплексі ағымдағы және келешектегі проблемаларды шешу үшін ... ... ... ... Ол үшін басты шарт ... ... ... және оны ... ... ... ... ірі мұнай компаниялары арнайы ... ... ... ... ... Стратегияны жасақтау барысында компанияның ғылымыи – техникалық
потенциялының даму барысындағы бәсекелестерінің, тәуелсіз салалық ғылыми –
техникалық ... ... және ... жақтарын анықтау қажет.
Сонымен қатар келесілерді ескеру қажет:
- саланың ұзақ мерзімді даму бағыттары (мұнай бизнесіндегі ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерге
болжам);
- технологиялық аспектідегі бәсекелестерді талдау (өңдеу,зерттеу,патент
технологиясы).
Сыртқы ортадағы жағдайларды ... ... ... ... ... әрекеттерін анықтауға мүмкіндік жасайды. Өткізу нарығының
2-сурет. Мұнай нарығындағы конъюнктураны құрайтын факторлар.
стратегиялық ... ... ... ... ... ... нарық макросферасын қарауды қажет етеді (1-сурет).
1-суретте ... ... ... мұнай нарығының
ерекшеліктеріне ... ... ... ... ... және
құқықтық факторларды зерделей отырып,келешектегі осы әрекеттердің
өзгерісіне икемделу қағидаларына бағытталып өткізу ... ... ... ... ... өзгерістерге жедел икемделу
қабілеті компанияның жеке ерекшеліктеріне сәйкес, ... ішкі ... ... ... нәтижесінде қол жеткізеді. Нарықтағы өткізу
позициясын анықтау үшін ... және ... ... көрсеткіштерін,
қаржылық жағдайын, халықаралық және аймақтық нарықтардағы ... ... ... ... ... бағалаудың маңызды құралы оның
конъюнктурасын зерттеу болып табылады. Бұл жағдайда ... ... ... ... қызмет етеді (2-сурет).
Қазақстандық мұнай өндіруші компаниялар ... ... ... ... қарастыра отырып, маңызды бағыттарының бірі
өндіріспен сатуды, мұнайдың сапасын ... ... ... ... тиімділігін арттыруда үнемі талдау мен бақылауды жүргізіп ... ... ... Осы мақсатта компанияның өткізу іс–әрекетін арттыруда
өткізудің оперативтік контролингін қолдану маңызды. Сонымен мұнай өткізу
нарығындағы қолданылатын ... мен ... ... ... жоғарыда
келтірілген белгілерінің негізінде жүзеге асырылса, өткізудің тиімділігіне
қол жеткізуге болады.
1.3 Әлемдік мұнайгаз нарығының даму ... мен ... ... ... ... ... ... жүргізбес бұрын бірнеше
жылдар бойы әлемдік нарықта өзінің ... ... келе ... ... ... даму барысына тоқталу тәжірибе алмасудың ... жүз ... орта ... ... ... ... және мұнай
өнімдерін өнеркәсіптік пайдалану сәтінен отын рыногы мұнай компанияларының
санаулы топтарының монополиялық ықпалы және баға ... ... ... ХХ ... 30 ... орта ... ... жылдай уақыт бойы оны социалистік елдердің мұнай импортын
қоспағанда, импорттық өнімдердің жалпы көлемінің 72%-ы ... ... ... ... ірі монополиялар тобы құрған ... ... ... апа- ... ... атақ ... Exxon, Nobil,
Standard oil of Califarnia, Gulf oil, Texaco, ағылшындық British ... Royge Dutch Shell) ... ... Одан әрі мұнай
өндірудің құрылымдық қатынастарындағы жағдай түбірінен өзгеріске ұшырап,
рынок мұнай ... ... ... ... ... Иран,
Кувейт және басқалары) ықпалына түсті, олардың үлесіне 70-жылдардың басында
мұнайдың жарияланған қорының 82%-ы, мұнай ... 60%-ы мен ... 1981 ... ... өнім ... 92%-ы ... саласы 1973-74 жылдары бағаның күрт көтерілуімен білінген елеулі
дағдарысты ... ... бұл ... баға ... ... әсер
ету үлесі көтерілуінен, яғни, ұсыныстан сұраныстың асып кетуімен стандартты
рыноктық жағдайдан ... ... ... ... өнеркәсіп
өндірісінде пайдалану дәрежесінің ұлғаюымен, ғылыми- техникалық ... ... ... ал ... ... ... техникалық-экономикалық және әлеуметтік- саяси тұрғыда
шектеулер орын ... ... ... ... ... ... кеңейту
мүмкіндігі болмауына байланысты болды.
Ұсыныстардың жеткіліксіздігінен ... өсім мен ... ... ... ... түскен экономиканы мемлекеттік
реттеу (яғни, энергиямен жабдықтау, ... ... ... ... бойынша шаралар кешенін жасау, энергияны және бәрінен бұрын сұйық
отынды ... ... ... ... ... ... 1979-
80 жылдардағы артық өндіру дағдарысына жол ашқан үкімет аралық деңгейде
энергияны үнемдеу ... ... ... және ... ... ... тұрақты экономикасы бар елдерді де ... ... ... баға ... ... ... өндіріс дамуының
«индустриалды» нүктесін қойды.
Рынок пен тұтынушылар сұранысына ... ... ... ... ... ... ... өтуі бір сәттік
процесс болған жоқ. Мұнай саласындағы түбірлі өзгерісті жағдай (рыноктық
тұрақсыздығы, жиі және ... ... ... елеулі ауытқуы, мұнай
жеткізушілер санының өсуі, қалыптасқан шаруашылық байланыстары мен өзара
міндеттемелердің бұзылуы, ... ОПЕК ... ... ... ... ... тұтасынан мұнай компаниялары дамуы
бағытында оң әсерін тигізді. Бұдан басқа, ... ... ... экологиялық талаптардың күшеюі, қоғамдық ... ... ... оның ... қызметінде өнім өткізуге
жаңаша қадамдар жасауды, компаниялар қызмет етуінің барлық механизмін ... ... ... жағдайдан шығу жолы өткізумен ғана емес, өнім өндірумен де
байланысты қызметтің барлық кешенін ұйымдастырудың тиімді ... ... ... алға ... ... күні маркетинг жүйесін
ұймдастыру тұрғысынан ... ... ... ... көлденең интегралданған мұнай компаниялары ұсынатын Royal Dutan
Shell Group және ... ... ... ету белгілері бойынша
(департаменттеу) ... ... ... Britich Petro Leum ірі ... ... назар аударады.
Мұнай концерні Poyal Dutch Shell, ... Royal Dutch ... ... мен ... Shell transport and trading compani Ltd.
негізінде құрылды.
Shell трансұлттық корпорация болып табылады, 260 ... ... ... астам елінде орналасқан, штатында 133 мың адам ... ... шет ... 76 ... 5600 адам ... атқаруда.
Әлемдік мұнай өндірудің 6%-дан жоғарғы бөлігін қамтып, 20 елде іздеу ... ... ... ... ... 30 ... мұнай газ өндіруші
жобаларына қатысып, күніне 2,5 млн. баррель ... ... ... 5 млн.
шамасында мұнай сатып алып отыр.
Концеріннің мейлінше кең тараған ... бірі ... және ... ... және өткізуде әлемнің 34 еліндегі 53 мұнай ... ... және ... ... ... ... 3,5 млн.
баррельді өңдеуге мүмкіндік беріп, 51 000 жанар-жағар май станциялары
арқылы 15 ... ... күн ... 270 млн. литр ... ... мұнай химия өнімдерін шығаруда әсересе, синтетикалық каучук,
полиэтилен-терефталат өнімдерін әлемнің 18 елінде өндіруді жүзеге асыруда.
Демек, шетелдік ... ... ... бағытта әрекет етіп, мұнай
шикізатын тиімді жаратуда интегралданған маркетингтік ... ... қол ... ... ... дәлелдеген. Әлемдік мұнай
компаниялары табыс көздерінің еселеп ұлғаюы кәсіпорынның әрбір буынында
ұйымдық құрылымынан ... ... ... ... жүйелердің
маркетингтік принципте жасақталуы ... ... АҚШ ... ... ... 2020 жылы әлемде мұнайды тұтыну күніне
75 100 млн. ... ... ... Оның ... оның шет ... ... Азия ауданына тиесілі. ... ... ... мұнайды тұтыну 2010 жылы–4468,5 млн. тонна, 2020 ... ... ... жоспарлануда.
Кейбір елдер ОПЕК-ке әлемдік экономикада мұнай жағынан ... ... үшін ... ... ... ... тырысады,
ол өз кезегінде ОПЕК мұнайының қиын өндірілетін жерлеріне шарт қояды. Бұл
жоспар Каспий аймағына көптеп көңіл ... ... ... Каспий аймағы
келесі ғасырдың 1-ші жартысында кез-келген жағдайда (мұнайдың бағасына
қарамастан) әлемдік экономикада стратегиялық ... ... ... ... ... ... дамыған елдерде жалпы
мұнайды тұтынудағы салыстырмалы салмағының төмендеуі 57,3%- 44,7%-ға дейін
барады деп ... ... ... ... ... ... ... өте нәзік және кез-
келген сұраныс пен ұсыныс балансындағы өзгерістер бағаға өте әсер ... ... ... ... ... ... және оның ... қызығушылығы жақын аралықта және келешекте мұнайға деген
тұрақтылық болатындығын ... ... ... ... ... мен экспортерлерге қолайлы конъюнктура күтілуде. 2-кестеде
әлемдегі мұнай ... ... ... және газ ... олардың мұнай мен
газға деген келешектегі ... ... Ол өз ... ... ... елдердің әлемдік нарықтан орын алуына ... ... ... ... өндіру аударымдарының қатарына жататын Қазақстанның
да келешектен күтетін нәтижесі мол.
2-кесте 1990-2020 жылдар ... ... ... ... ... газ ... қоры және тұтынуы (сұраныс болжамы),млн.т.
|Аймақтар |Мұнай |Газ |
| ... ... ... ... |
| ... |% ... |% ... |
|Барлығы ҚР ... |104 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |6613 |7399 |7997,2 |8563 |8849 |103 ... ЖАҚ |4191 |4884,5 |5332,1 |5693 |5903 |103 ... ЖАҚ |2422 |2514,5 |2665,1 |2870 |2946 |102 ... | | | | | | ... |17781 |19661 ... |26005 |106 ... ... | | | |,5 | | ... БК |12571 |13224 |12959 |13102 |13878 |106 ... |4086,2 |5238 |6080,1 |8098 |8215 |101 ... | | | | | | ... |363,2 |331 |413 |1002,5 |1017 |101 ... |364,2 |329 |516,1 |590 |605 |102 ... |396,2 |419 |554 |638 |680 |106 ... |- |120 |417 |980 |1610 |164 ... ... | | | | | | ... |15697 |20179 ... |27000 |103 ... ... | | | | | | ... |4890,6 |5267,6 |5578 |6098 |6462 |106 ... |3258 |4367 |4440 |5350 ... ... |1730,6 |2429,6 |2714,1 |3567 |3654 5|102 ... |4088,6 |5464,6 |5739 |5998 |6113 |102 ... |1290,6 |1672,6 |2350,1 |2634 |2713 |103 ... Норс ... |708,6 |977,6 |1632 |2383 |2422, |101 ... | | | | |3 | ... ... Петролеум Сервисес мәліметтері негізінде әзірленген
Венесуэла мұнайының қоры шамамен осындай, және бұл ел ... ... 160 млн. ... ... ... өндіреді, бұл қазіргі бағада 32 млрд.
долларға тең. Қазақстан 2015 жылға күніне 8 млн. тонна баррель мұнай ... ... ... бұл ... ... ... мен сыртқа шығарудың лидері
Сауд Арабиясының көрсеткішіне шамалас.
3-кестеге сәйкес 2005 жылы Қазақстан Республикасы бойынша 61854 млн.
тонна мұнай ... ... 2004 ... (59003,5 мың т.) ... % ... ... өндірді. Жыл сайын мұнай өндірудің ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы үлесті
«ҚазМұнайГаз» ҰК-ның үлесі қомақты. Қазақстандық мұнай компанияларының ең
ірі тұлғасы-«ҚазМұнайГаз» ... ... ... ... компаниясы тұрғысында толыққанды өндірістік циклін жүзеге асыруда.
Ұлттық ... ... әр ... ... 52 ... ... ие. ... компания 2002 жылы 7,40 млн. тонна мұнай ... ... ... ... ... 2001 жылмен салыстырғанда
10,6%-ға ... өсім ... ... жоспарға сәйкес 412000 ... 2003 жылы 7,99 млн. ... ... ... ... ... ... өндірістік құрылысқа капитал салуы және бұрғылау
қондырғыларды жұмысқа қосу мен ... ... ... жер ... жаңа әдістерді қолдану, арнайы ... ... ... ... ... болды. Нәтижесінде мұнай өндірудің өзіндік
құны 6%-ға төмендеді. 2002 жылы ... ... жеке ... ... млрд. теңгені құраса, 2003 жылы ... ... ... ... ... ... 2001 жылмен салыстырғанда
«ҚазМұнайГаз» ... ... ... табысы 31%-ға ұлғайды, 2002
жылы 371,8 млрд. теңге (оның ... таза ... ... ... Сол жылы ҚМГ ... ... қоса есептегенде Республикалық
бюджетке салықтар мен төлемдер есебінен 66 млрд. 407 млн. ... ... ... еншілес компаниясы-Атырау МӨЗ-2002 жылы мұнайды өңдеу
көлемі-2271 мың тонна, өткен жылмен салыстырғанда 4,1%-ға жоғары. ... ҚМГ ... жеке ... АМӨЗ ... мың тонна құрады.
АМӨЗ- да 2003 жылы ... ... 167 мың ... ... (2002 жылының қаңтар
айы көрсеткіштерінен 27,5%-ға жоғары), оның ішінде 135 мың ... ... ... ... ... 2003 жылы жүзеге асырған
жұмыстарының негізгі бағыттары: ... ... ... және мұнай өндірудің
жоғарғы қарқындылығын қолдау; шикізат ресурстарын ... ... ... ... салаларды одан әрі дамыту, мұнай операцияларын
қолдану үшін инфрақұрылымды жасақтау; ... ... ... тауарлар
өндіруге бет алу және отандық машина жасау өндірісін дамыту; ... ... ету және ... ... ... Осы ... «ҚазМұнайГаз» ҰК кешенді жұмыстарды жүргізуді мақсат ... ... ... ... ... зор ... қосуда.
Ұлттық компанияның ВИМК тұрғысында қызмет жасауында қолданыстағы ... 3 ... ... ... боламыз. «ҚазМұнайГаз» ҰК-ның
еншілес кәсіпорындар мен бірлесіп өндірген ... ... ... 2005
жылы 8849 мың тонна. Өткен 2004 жылмен (8563 мың тонна.) ... ... ... Оның ішінде «ӨзенМұнайГаз» ЖАҚ-ның үлесі 2004 жылы
5693 мың т., 2003 жылы-5352,1 мың т. ... ... ... 2005 жылы бұл ... 5903 мың ... мұнай өндіріп, 2004
жылмен салыстырғанда 103,6% ... ... ... ... ... үлесі 2004ж.-2870 мың т., 2003 жылы-2665,1 мың т. салыстырғанда
107,7%-ға артық мұнай өндірілген. 2005 жылы ... ... ... ... ... ... өткен 2004 жылмен салыстырғанда 102,6% артық орындаған.
Көрсеткіштерден белгілі болғандай «ӨзенМұнайГаз» ЖАҚ-ның ... ... ... қатынасуы мен 7 мұнай компаниялары 2004 ... мың ... ... ... өткен 2003 ж. (20939,2 мың ... ... ... ... ... 2005 жылы бұл ... ... тоннаны құрады. 2004 жылмен салыстырғанда 106,5% артқы өндірген. Оның
ішінде ... ... ... ... «Теңізшевройл» ЖШС алатын
үлес салмағы өте жоғары.. Бұл ... ... ... оның
акционерлері теңіздегі мұнайды өндіруге капитал жұмсауының нәтижесінде, 10
жыл ішінде тәуліктік ... ... 60 мың ... 284,4 мың баррельге
дейін көтерді.
2002 жылы ... БК- ның ... ... өндірісі 13,2 млн.
тоннаны құрады, 2001 жылмен салыстырғанда өндіру 5%- ға ... ТШО- ның ... ... үшін ... ... ... яғни 2002 жылы
бюджетке тікелей ... ... ... ... ... ... ... қатар Қазақстандық мамандардың жалақысы,
құрылтайшылардың арасында пайданы бөлудегі жалпы көлемі 916 млн. ... ... ... ... ... ... әрбір доллары Республиканың жалпы ішкі өніміне 0,52
доллардан үстеме пайда әкелуде [25]. ... ... ... жылы 13102 мың т., 2003 ... 12959 мың т. салыстырғанда ... ... ... «ҚарашығанақПетролеумОператингКо» 2005 жылы 8215 мың
т. 2004 жылы–8098 мың т. ... 101,4%; ... ... 2005 жылы–1017 мың
т. 2004 ... мың ... 4% өсім ... ... 2005 жылы 605 мың т., 2004 ... мың т. ... 102,5% өскен;
«Қарақұдықмұнай» ЖШС 2005 жылы–680 мың т. 2004 ... мың т. ... ... ЖШС 2005 ... мың т. 2003 ... мың ... 164,2%. Қалған 6 ірі мұнай компанияларының үлесіне 2005 жылы–27000
мың т. мұнай тиесілі болып, өткен 2004 ... (26030 мың т.) ... ... ... ... жылдан бастап республикада мұнай өндіру ерекше қарқынмен ұлғаюда:
орташа ... өсім ... 5 ... 10%, ... 2 ... ... көлемі одан да жылдам қарқынмен ұлғайды. 1980- жылдардың ... ... 20 ... ... ... шығарылса, ал 2004 жылы 82 пайыз
экспортталды. Демек Қазақстан шикізат мұнайының басым бөлігі сыртқы ... ... ... ... ... ... ... талап етеді. Қазақстанның жұмыс жасап ... және ... ... ... ... ... ... мұнайдың өткізілу
тораптарының негізгілеріне таңдау жасауды талап етеді. Жұмыс ... ... ... ... ... мұнай құбырларына ерекше назар
аудару қажет. Бұл мұнай ... ... ... ... ... мұнай станцияға Самара бағытында әрі қарай ... Бұл ... ... ... ... ... құбыр
консорциумына үлесі есебінде пайдаланбақшы және Теңіз-Новоресей экспорт
мұнай құбырының бастапқы бөлігі болып ... ... ішкі ... ... қажетті мөлшерде
экспорттау мүмкіндігінің жоқтығы Батыс Қазақстандағы мұнай және ... ... ... кен ... жабдықтау және мұнай құбырлар
құрылысы саласының ... ... ... ... ... ... ... өндіріліп, мұнай өңдеу зауыттары және тұтынушылар
негізінен республиканың басқа ... ... ... ... ... ... ... кеңейтілуі Қазақстан мұнайының халықаралық
нарықтарға шығу, сонымен ... ... ... ... ... ... жаңа ... құбырларының
тұтынушылар мен экспорт бағыттарының бастамасына дейін салыну міндеттерін
жүктейді.
Мұнай құбырларының тасымалдау торабының бірнеше жобасы бар. Оның ... ... кен ... ... ... ... тасымалдауға
арналған мұнай құбыры. Бұл жоба Каспий құбыр консорциумында дүниеге ... ... ... Қара ... ... Новоресейге дейін созылған
1580 шақырым құбырдың мұнаймен ... ... Осы ... ... ... Каспий құбыр желісінің консорциумының құрылуына мұрындық
болған негізінен үш ... ... Оман ... ... ... да мұндай қадамға оңайлықпен барған жоқ. Осы ... елі үшін ... ... маңызына ерекше мән берілді. Әсіресе,
құбырдың басты бөлігі ... ... ... ... ежелгі,
көршіміз байсалдылықпен қарады. Ал, Европа мен Батыс елдері осы жобаның тез
іске қосылуына онша ... бола ... да ... Сол ... ... жоғарыдағы аталған үш мемлекет арасында Каспий құбыр консорциумы (КҚК)
құру жөнінде келісім жасалғаннан ... ... көп ... ... ... ... Европалықтар Иран бағытымен Парсы шығанағына ... ... ... айта ... Қазақстан үшін бұл жобалардың тиімсіз
дейтіні жоқ. Бірақ, біздің мұнай шикізатын экспорттаудың ... ... әлем ... ... ... болуға ұмтылуы Ресей үшін
оңайға соқпады. ... осы ... ... ... ... ал Ресей Қара теңіз бағытына мұнай айдаудан түсетін табыстан
қағылуы мүмкін. Сол ... ... осы ... ... іске ... Бірақ, Каспий құбыр желісінің Консорциумын реконструкциялау үшін
1996 жылы ... ... ... ... 50% ... ... ондыққа кіретін мұнай өндіруші халықаралық компаниялардың иелігінен
өтті. ... ... ... ... ... ... ... Б.А., Оверсиз Хелдинг ЛТД, Роснефть-Шелл Каспион Венгерз
ЛТД, Мобил каспион пайплайн компани Аджип Интернейшнл Н.В. т.б. мұнай
кәсіпорындары бар.
Ал, осы ... ... ... 24%, ... Оман
сұлтандығы-7%, Шеврон-15%, Лукарко-12,5%, «Роснефть»-«Шелл»-7,5%, Мобил-
7,5%, Аджип-2%, «Бритиш газ»-2%, «Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... айдаудан табар пайдасы
өзге акционерлерге қарағанда едәуір көп болмақ. Қазіргі ... ... ... 40 жыл ... 23,3 ... долл. құрамақ екен. Дәл осындай көлемде
болғанмен осынша жыл ішінде Қазақстанда аз ... ... ... ... 8,2 ... ... ... отыр. Бұл, әрине, біздің елдің бір
кеніштің ... бір ... ғана ... ... ... ... ... осы түрін әлемдік рынокқа шығаратын бірнеше
бағыт қалыптасар болса, онда ... ... ... қаржы еселеп
көбейетіні даусыз.
Жалпы осы жобаның Каспий ... ... ... ... орнығуына себеп болатынын сарапшылар ... ... ... ... мен Ресейдің бұрын қалыптасқан мұнай
экспорты жөніндегі әріптестік ықпалдастығы нығая түсеріне мол ... ... Оның ... құбыр желісімен айдау көлемінің жылма жыл артуы
кен орындарының қорын, астындағы өнім ... ... ... зерттеу
қажеттілігін алға тартады. Әрине, теңіз кенішінің қазірге дейін белгілі
болған қорын ... ... ... өз алдына басы ашық мәселе. Бұдан
басқа бұл жоба Каспий аймағындағы тұрақтылыққа, энергетикалық ... ... ... ... үміт бар. Осы ... іске ... ... Тәуелсіздігінің 10 жылдық мерей тойымен тұспа-тұс келіп, құрдас
мемлекетіміздің осындай ірі жобаға үлес қоса ... ... ... ... ... ... ретінде 2000 жыл жоспарланғанымен
соңынан 2001 жылдың 30 қазанына аударылды.
Атырау-Астрахань-Баку-Тбилиси-Жейхан. Бұл жобаның бірнеше түрі бар:
Брінішісі-Ақтау портынан ... Баку ... ... 10 млн. ... ... тасымалдау көлемі), Кавказдың жерімен Шығыс
Түркия және Жейхан ... ... ... трассасы бойынша Каспий теңізі ... ... 200 км. ... Каспий теңізінің пайыз бөлшегі арқылы
өтіп жатқан мұнай құбыры. Бұл құбырдың басы Өзенде басталуы керек.
Өзен-Түркменбашы бөлігінің ... 400 км., ... ... ... тонна мұнайға тең. Түркменбашыдан Қазақстан мұнайы екі бағытқа
бөлінуіне, яғни Баку және ... ... ... ... ... Бұл жоба ... да ... да ең
тиімді болып есептеледі. Бұл парсы шығанағының терминалдарына әрі ... ... ең ... жол, ... 30 млн. ... ... тасымалдау қуаты
бар.
Қазақстан Иранға мұнайды Иран қажеттеріне жібереді. Иран оның есесіне
Парсы шығанағындағы Харг терминалынан ... ... ... жібереді. Бұл
орындалса Қазақстан Иран территориясы арқылы мұнай құбырларын салу ... ал ... өз ... ... ... ... өңдеу
зауыттарына тасымалдау шығындарын азайтуға мүмкіндік туады. Мұнай
тасымалдау құны бұл ... ... ... салу ... ... түседі.
Тағы да бір тиімді жоба, ол Қазақстан-Түркменстан-Иран мұнай құбыры,
ұзындығы 2080км. Өзен ... ... ... ... ... арқылы өтіп, Каспий теңізімен оңтүстігінен ... ... ... ... Харг ... дейін барады.
Қазақстан-Түркменстан-Ауғанстан-Пакистан. Бұл жоба мұнай құбырымен
қоса газ құбырының қосымша құрылысымен байланысты. ... ... жоба ... ... ашық ... ... шығу мүмкіндігімен
(жылына 50 млн. тонна ... ... ... ... ... та
келешекте, бұл жобаны жүзеге асыру мүмкіндігі Ауғанстандағы саяси ахуалдың
тұрақсыздығына байланысты болмай тұр.
Қазақстан-Қытай-Қиыр Шығыс мұнай ... бұл ... ... және ... ... ... келе ... мұнай нарығына Қазақстанның мұнайын
тасымалдауға мүмкіндік береді. Батыс Қазақстан мен Шығыс Қытай арақашықтығы
6500 км., тасымалдау ... ... 43 млн. ... ең ... 20 млн.
тонна. Қажет инвестиция көлемі 2,8 млрд. доллар. Батыс ... ... ... ... ... және Құмкөл кен орындарының мұнайларының
Шымкент және Павлодар мұнай өңдеу зауыттарына тасымалдау мүмкіндігі туады.
Негізгі ... ... ... ... даму ... ... Самара-Орал. Осы
құбырлардың үшеуіде Ресей мұнай өнімдер құбырлар жүйесіне (Самара-Уфа-Омск
және Уфа-Петропавл) кіріп, Қазақстан және Орта Азия ... мен ... ... ... май тасымалдауға арналған. Бұл ... ... ... Астана және Қостанай қалаларындағы жақын
жатқан Қазақстанның мұнай базалары мен ... құю ... ... көлігіне ауыстыру үшін шектеліп жатыр. Мұнай өнімдер құбырларының
Қазақстан Республикасындағы жүйесі ... ... ... ... ... теміржол көлігін анық көрсетеді.
Негізгі су құбырлары. Астрахань-Маңғыстау. Бұл ... ... ... ... кәсіпорындарға өндірістік қажеттіліктеріне (соның
ішінде пластқа айдап құю үшін) және ... мен ... ... ... бар ... Еділ ... суы
тасымалданады.
Атырау-Мақат, Атырау-Доссор. Осы және басқа да су ... Орал ... ... ... ... ... Қазақстандағы мұнай шикізатының нарық сыйымдылығы (мың ... ... ... |
| | ... % |
| |2002 |2003 |2004 |2005 | ... |47239,4 |51389,6 |59003,5 |61854 |104,8 ... |2631,1 |2331,6 |3250,1 |3728,3 |114,7 ... |39273,5 |44338,7 |55753,4 |58125,7 |104,2 ... ... |10597,0 |9382,6 |6500,2 |7456,6 |114,7 ... /26/ ... ... ... ... масштабына сәйкес нарық сиымдылығы ұлттық және
аймақтық деңгейде немесе тауардың әрбір ... ... ... ... ... ... формулада есептеуге болады [27]:
Ерн=Пі + Uі + Зі – ... Ерн- ... ... ... Пі-і-ші тауардың ұлттық
өндірісі, Uі-і-ші тауардың импорты, Зі-і-ші тауардың ... ... ... ... нарықтағы сыйымдылықты есептеу осы әдістеменің негізінде
жүзеге асырылуы мүмкін. Оны анықтау үшін ... ... ... ... деңгейі мен өндірушілердің қоймадағы қоры жөніндегі
мәліметтер қажет болады.
Мұнай шикізатының 2002-2005 ... ... ... ... ... (1-ші ... ... есептеліп 4-кестеде
есептелінген. 4-кестеде келтірілгендей, ... ... ... ... өсу ... ... ... өсімінің ұлғайғандығын дәлелдейді. Нарық сыйымдылығы 2002
жылы 10597,0 мың ... ... 2005 жылы бұл ... 7456,6 мың ... өткен 2004 жылмен салыстырғанда 114,7%-ға өсті. 2005 жылғы ... ... ... 94% ... ... анықталды. Ал, қалған
бөлігі ішкі мұнай өңдеу зауыттарына өткізілетіні айқындалды. 2002 ... ... ... ... ... 83% ... болатын.
Сыртқы нарыққа мұнайды өткізу көлемі ұлғаюының себеп салдары: ... ... жыл ... ... ... екіншіден мұнайды өңдейтін
отандық мұнай ... ... ... ... ... ... ... әлемдегі мұнай бағасының өсуі ... ... және елге ... ... ... жағдайының
жақсаруына қолайлы климатты құруға ықпалдасып отыр. Қазіргі таңда бағаның
жоғарлауын ... ... ... ... сай, ... ... ... кешенді бет бұрыс жасалуы қажет.
4-суретте көрсетілгендей жалпы ... ... ... ... ... ішінде «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясының алатын
ролі зор, оның 2004 жылы мұнай өндірудегі жалпы ... ... ... ... ... ... құралдармен көмектесіп,
мұнай өндіруде салмақты үлес қосуға басты ... ... ... ... Республикасы бойынша мұнай өндіруші компаниялардың мұнай
өндірудегі үлесі
«ҚазМұнайГаз» ұлттық компанияның экономикалық тиімділігі жоғары,
табыстылығы ... ... дер ... ... ... жасауының
негізінде үкімет тарапынан қолдау көрсетіліп компаниялардың белсенді ... ... ... ... ... жүзеге асырылды.
Нәтижесінде Қазақстан нарығындағы ... ... ... ... ... ... ... жетті.
4-суретте көрсетілгендей 2004-2005 жылдар бойынша ... ... ... ... ... ... Оның ... ұлттық компаниясының еншілес кәсіпорындарының жалпы қосынды
үлесі 2004 жылы-14,5%, 2005 жылы-14,3% құраған. Оның ... ... ... ... үлесі 2005 жылы 9,5% құраған, өткен жылы бұл
көрсеткіш-9,7% ... ... ... жабық акционерлік қоғамының
үлесі 2005 жылы-4,8% үлесті иеленсе, 2004 жылы өндірудегі үлесі сол күйінде
сақталып ... ал ... ... ... өндіріп жатқан
компаниялардың мұнай өндірудегі жалпы ... ... 2005 ... ... ... өткен жылы бұл көрсеткіш-41,4% құраған еді; оның ... ... ... 2005 ... ... отыр;
«Қарашығанақ Петролеум ... Го» ... ... ... ... ... «Қазақтүрікмұнай» ЖШС–нің үлесі-
1%; «Қарақұдықмұнай» ЖШС–нің үлесі-1,1%. «Қазақойл-Ақтөбе» ЖШС-нің 2005
жылғы Қазақстан нарығындағы мұнай өндіруші ... ... ... ... ... ... үш ірі компанияның үлес
салмағы жоғары. Нарықтағы жұмыс тәжірибесінің жоғары екендігін ... төрт ... ... ... болу ... шаруашылық жүргізуде
нарыққа кеш келуімен және өндіріс қуаттылығының төмендігімен түсіндірледі.
«Қазақойл-Ақтөбе» ЖШС-нің нарықтағы қызметі 2001 жылдан ... ... ... ... ... және ... құйылу көздерінің
жедел жүзеге асырлуынан компанияның қарқынды көтерілуіне үлкен әсер етті.
Ол өз кезегінде қосымша жұмыс көздерінің ... жаңа ... ... ... ... негіз салды. Келешекте ұсақ компаниялар
іздеу–барлау жұмыстарына , ... ... ... ... аралықта тауар жылжыту ... ... ... ... ... ... мұнай шикізатының қолайлы
әдістеріне сәйкес ұштастыра білсе нарықтағы үлесінің кеңейетіні ... ... ірі ... ... ... ... АҚ 2005 ... мұнай өндірудегі үлесі-10,4%;
«ПетроҚазақстан» АҚ-ның одан кейінгі орында-9,8%; «СНПС-Ақтөбемұнайгаз» АҚ-
9,1% үлесті ... ... ... ... өндірудегі үлесі-6%;
«Қазгермұнай»ЖШС–нің үлесі-4,4%; «Техсако Норс Бузачи Инкс» ... ... ... ... ... ... ... үлесі-12%. «ПетроҚазақстан» ААҚ мен ... ... ... ... ... ... ... келуімен түсіндірледі. Соған қарамастан компаниялар жедел іс–шаралардың
жүзеге асыру арқылы қарқынды даму үстінде.
Мұнайгаз кешені ұлттық экономиканың маңызды ... ... ... әсерлі ықпал етіп, елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайын
жақсартуға ... ... зор ... ... асырылуына
басымдылықтардың негізін қалауда.
Қазіргі таңда Ақтөбе облысындағы мұнай өндіруші компаниялар жыл сайын
мұнай өндірудің көлемін көтеруде ... ... ... стратегиялық
жобаларды дайындап, жаңа кенорындарын ашуға, мұнай өндірудің қазіргі
заманға сай, ... ... ... ... ... ... ұдайы жұмыс жүргізуде. Бұл компаниялар мұнай өндірумен ғана емес,
газ өнімдерін өңдеуге бет бұрыс жасап, келешекте газды ... ... ... ... ... ... ... мұнай өндіруші компаниялардың үлесі жоғарлау үстінде, ол өз
кезегінде мұнайды өткізудің жаңа бағыттарын дайындаудың және оны ... ... ... ... Жаңа ... ... қосымша
өндіріс нысандардың ашылуына ... ... ... жағынан
компаниялардың экономикасын көтеруге қосымша табыс көзінің ... ... ... ... экологиялық қауіпсідізгін сақтауға ықпал етеді.
2 аҚТӨБЕ ... ... ... ... ... ... Мұнай өндіруші кәсіпорындарының өндірістік-шаруашылық қызметін талдау
Кез келген ашық экономикалы ел өзі үшін ... ... ие ... арнайды. Қазақстан үшін ... ... ... мұнай өндіру және ауыл шаруашылығы болып ... ... ... үшін ... ... 99 ... қамтамасыз етеді.
Осылайша, Қазақстанның сыртқы экономикалық қызметіндегі әлемдік нарыққа
бағдарланған және жоғары валюталық ... ие ... ... ... Қазақстанда шетел инвестициясын ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсібі республикаға
валюталық түсімнің 30 пайызын береді.
Қазақстанның әлемдік ... ... ... ... ... ... ... мұнай экспорттаушы–мемлекеттер мен алдыңғы қатарлы
мұнай компанияларының негізгі заңдылықтарын, халықаралық ... ... ... ... ... мұнай саласын қаржыландыру ... ... және ... ... ... ... ... және экономикалық салаларын зерттеу қажеттілігі мен ... ... ірі ... өндіруші кәсіпорындардың
қатарында Ақтөбе облысында ... ... ... қоғамының мұнай өндірудегі ... ... 1981 ... ... ... құрылған «СНПС–Ақтөбе мұнайгаз»
қоғамы ретінде 1993 жылы құрылды. Кейінен 1997 жылы ... ... ... ... (CNPC), ... ... ААҚ-ның 66,7% пакет акциясын 325 млн. АҚШ ... ... Қол ... ... сәйкес, компания 4 млрд. АҚШ
доллары көлемінде капитал салуды міндеттемесіне алды. Бұл қаржының 585 ... 5 жыл ... яғни ... ... аралығында
СНПС–Ақтөбемұнайгаздың кен орнындағы ... және ... ... ... ... Қытайдағы мұнай құбырларының құрылысына арналды.
СНПС–Ақтөбемұнайгаз ... ... ... ... ... қайтадан
қарастырылып, Қазақстан Республикасы үкіметі мен 540 млн. АҚШ ... ... ... ... ... мәліметтер бойынша «СНПС–Ақтөбе мұнайгаздың»
жалпы капитал қорының ... 685 млн. АҚШ ... ... Осы ... 370 млн. ... ... ... Аталған компания операторы
болып табылады. Қазақстан Республикасының өкіметі компанияға Жаңажол және
Кенкияқ ... 2022 ... ... пайдалануға арналған лицензияны берді.
Компания кеніштеріндегі қалдық мұнайдың қоры 2004 ... ... 123 млн. 651,9 мың ... ... ... ... өнімнің жылдан-
жылға өсуі интенсивті бұрғылау және жаңа ... ... ... ЖШС 2001 ... соңында «Қазақойл» Ұлттық мұнай
компаниясы Ақтөбе облысының территориясында ... ... ... жаңа жобаны жүзеге асыруға ресми ... ... ... ... қоры 21 млн. ... ... ... 6 млн. м3 ілеспе газ.
19.10.1998 жылы «Қазақойл» ҰМК Әлібекмола кен орнында көмірсутекті
шикізатты ... ГКИ №993 ... ... мен Ақтөбе облысының Мұғалжар
ауданында орналасқан Қожасай ГКИ №1009 сериялы лицензияны иеленді. 2000
жылдың ... 16-шы ... ... ЖШС-нің көмірсутекті
пайдалану құқығын иеленуі жөніндегі «Қазақойл» ҰМК мен ... ... ... ... ... ... қол ... және Қожасай кен орындары негізінен 70 ... аяғы ... ... ашылған болатын. «Қазақойл–Ақтөбе» ЖШС үшін көрсетілген
кеніштерді ... ... ... ... үшін өндірістік және
экономикалық базасын нығайтуда маңызы өте ... Кен ... ... қорлары 2005ж.
| |«СНПС –Ақтөбемұнайгаз» ААҚ ... ... ЖШС ... | | |
| ... |
| ... ... ... |Қожасай |
|Баланстық қоры | | | | ... т. |415 |214 |127,4 |81,33 ... қор| | | | ... т. |121 |53 |54,1 |15,5 ... |536 |267 |181,5 |96,83 ... ... ... негізінде әзірленген
5-кестеден көріп отырғанымыздай, мұнайды өндіру ұлғаюда. Нақтылы түрде
өнімділік арту үстінде (соңғы үш жылда өндіру көлемі 41%) орташа жылдық ... 18%), бұл ... айта ... жәйт 2002 ... ... ... ... өндіріс органдарында өндірген мұнайдың қоры
123 млн. 65 мың ... ... ... ЖШС ... ... Тәулігіне 10 мың тонна мұнай өндіруге қол жеткізуді мақсат
еткен. Қолдануға берілген мерзім-25 ... ... ... ... өндіруші компанияларының 2001-2005ж.ж.
мұнай және газ өндірісі, мың т.
|«СНПС- Ақтөбемұнайгаз» ААҚ ... |2002 |2003 |2004 |2005 ... |
| | | | | ... ... ... барлығы |3258 |4440 |5350 |5635,2 |172,9 ... ... | | | | | |
| | | | | | ... |1960 |3250 |3200 |3395 |173,2 ... |1298 |1190 |2150 |2240,2 |172,5 ... ... ЖШС ... өндірісі, барлығы | | | | | |
| |120 |417 |980 |1610 |10 ... ... ... | | | | | ... |52,8 |176 |410 |762 |10,5 ... | | | | | ... |67,2 |241 |570 |848 |10,2 ... ... 2002-2005жылдық есеп көрсеткіштерінің негзінде
әзірленген
«Қазақойл–Ақтөбе» ЖШС-нің мұнайы келісідей мұнай құбырлары ... ... ... КҚК. Бұл ... ... ... 3 млрд. доллар. Әлібекмола кеніндегі жобаның қатысушылары
болып ... ... ... мен Бермуд араларының
«Nelson ... ... ... ... тең ... құқы бар. Бірлескен жұмыстардың нәтижесінде Қазақстанға жылына
4 млн. тоннамен қамтамасыз етуге мүмкіншілігі бар.
2002 жылы «Ақтөбемұнайгаз» ААҚ-ң ... ... саны ... ... бейнеленгендей, 2002 жылы соған қарамастан 3258 мың т.
мұнай ... 2001 ... ... 670 мың т. артық мұнай ... ... 2002 ... ... 172,9% артық болған. Оның ішінде
Жаңажол кенорнында мұнай өндірісі 2005 жылы 3395 мың ... ... ... ... (1960 мың тонна)173,2% өскен. Кенкияқ кенорнында мұнай
өндірісі 2005 жылы 2240 мың тоннаны ... ... 2002 ... салыстырғанда
(1298 мың тонна) 172,5% артық өндірген. Газ өндіру, соңғы 3 жылда 52,5%
өсті, ... өсу ... 24%. 2003 жылы ... ... ... 4440 мың ... 2004 жылы кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізудегі іс-
әрекеттерге 4 мұнай кен орнының іске қосылуы мен 13 ... ... ... жатқызуға болады.
«Қазақойл-Ақтөбе» ЖШС-дегі мұнай өндірісінің басым бөлігі Әлібекмола
еншісінің үлесіне тиесілі болып отыр. Бұл кәсіпорын ... ... ... мысалы, 2002 жылы 120 мың т. мұнай өндірсе, 2003 жылы 417 мың т.
мұнай ... 2003 ... 2002 ... ... ... ... ... көбейген. 2005 жылы кәсіпорынның мұнай өндірісінің көрсеткіші 1610
мың тоннаны құраса, оның 848 мың тоннасы Әлібекмола ... ... ... ... ... ... тиесілі. Ақтөбе облысындағы мұнай өндіруде
өзінің үлесін қосып отырған «Қазақтүрікмұнай» мұнай ... ... ... ... ... республикадағы шетел
инвестициясымен жұмыс істейтін компаниялардың ... ... ... ... яғни ... бастап, барлау, өндіру, тасымалдау, сату
істерін түгелімен өзі атқаратын ... ... ... БК-ы ... ... ... ... облысында 1997 жылы Батыс ... 2000 жылы ... ... Сазтөбе кен орындары өндірістік игерілуге, Ақтөбе облысында
1999 жылы Лақтыбай кен орны байқаулық игерілуге ұсынылды. Лақтыбай кен ... ... ... ... ... ... қаласының оңтүстік-
батысына қарай 350 шақырым жерде орналасқан. Кен орнындағы негізгі нысан
болып Лақтыбай ... ... ... ... ... мұнай өлшеніп, газдан тазартылып, тауар дірежесіне
жеткізіліп, Кенқияқ стансасына тасымалдануға ... ... ... ... да ... ... топқа жатады. 2000 ... ... ... ... ... ... және ... Қаратөбе кеніші
ұңғыларында сынамалық жұмыстардың жүргізілуіне байланысты Ақтөбе ... ... ... Кен ... ... ... ... бастап алынған мұнай көлемі 250,0 мың тоннадан асты. ... ... ... 4 ұңғының орташа дебиті тәулігіне 260,0 м3 ... ... кен ... ... ... ... ... мұнайды
«Қазтрансойл» компаниясының тасымалдау жүйесіне жеткізіп ... ... ... ... 81 ... ... ... құбыры салынды.
Лақтыбайдан келген мұнайды қабылдап, сақтап, ... ... ... ... ... ... ... отыру
үшін Кенқияқ мұнай тапсыру пункті салынып, іске қосылды. Бұл құбыр ... 1999 ... ... ... ... ... Ал 2000 ... 02
қаңтарында «Қазтрансойл» компаниясының тасымал жүйесіне ... ... ... ... ... ... құбыры мен Кенқияқ пунктінің
бағасы 8,0 млн. АҚШ ... жуық ... ... кен ... 2004 ... ... көлемі 2003жылмен салыстырғанда өсіп 7,08% ... ... ... Сәйкесінше мұнайды өткізу көлемі де өсті. ... ... ... табыс көлемі 52328,6 теңгеге төмендеді. «Қазақтүрікмұнай»
ЖШС персонолдардың ... ... 2005 ... ... ... ... 256 ... түрік персонал саны 23 адамды құрады.
Нарықтағы бәсекелестердің күшеюі мен ... ... ... сатудағы көлемді өндіріспен ұштастырмайды, керісінше ... сату ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңда қазіргі заманның талабына сай алдына-ала нарықты
зерттей отырып ... ... ... ... ... ... сай өнімді өндіруге бекінуі қажет. Өнімнің өндірілуі, оның
өңделіп нарықта өткізілуі, рентабельділікті арттыруы ... ... ... ... ол өз ... ... ... мен тоқтап тұрған қондырғыларды ... ... саны ... ... есебінен орындалады. Автоматтандыру–интеллектуальды
мәліметтер базасын ... ... және олар мен ... ... ... ... ... Екінші жағынан ақпаратпен ... ... және ... кен ... мәліметтерді талдауға арналған
сервис. Автоматтандырудың болмауы жер қабаттарындағы өңдеу процестерін
бақылау ... мен ... ... жұмыс тәртібін
басқарудың мүмкіндігінен айырады, соңында мұнай ... ... ... облысындағы мұнай өндіруші ... көшу ... ... тасымалдау, сақтау, мұнай мен газды
есептеуде жедел және толыққанды ақпараттармен қамтудағы ... ... ... ұтымдылау мақсатында жүргізіледі. ... ... ... ... және ... ... қондырғылары пайдалануда. 2001-2004 жылдар аралығында
мұнайды өндіру ... мен ... ... ... қор 46% ... ... ... өндірудің көлемі азаюы себебі,
осы қондырғыларын жұмыс жасамауынан немесе ... ... ... ... мен ... ... ғылыми-зерттеу және конструкторлық
жұмыстарға да үнемі ден қойып, өндірісті жаңартып отыруы шарт.
Бүгінгі ... біз ... ... ... ... ... ... жарақталғаны жеткілікті
болғанымен, өндірілетін мұнайдың құрамындағы қоспаларын (парафин, күкірт)
айыратын немесе ... ... ... ... ... ... ... экологияның ластануына, құрал-жабдықтардың тез тозуына, түптеп
келгенде мұнай экспортталатын елдердің қызығушылығын тудырмай оны ... ... ... Осы ... компания тарапынан ғылыми
зерттеу және тәжірибелік–конструкторлық жасақтауларға кезек ... ... ... ... талап етеді. Әлемдік тәжірибде анықталғандай
ғылыми–зерттеу және тәжірибелік– конструкторлық жұмыстарға (ҒЗТКЖ) бөлінген
қаражаттың қайтарымдылығы мол. ... ... ... ғылыми сыйымдылығы
3-11% көлемінде. Ғылымға жұмсалатын мемлекеттік шығындар Жалпы ішкі өнімнің
3%-н құрайды. ... ... ... ... ... ... осы ... Жалпы ішкі өнімнің 2% қамтиды. Ғылыми зерттеулерді
талап ететін салаларға тән қажет техникалық күрделі жаңа ... ... қана ... ғана ... ... ... ... қажет етеді.
Демек, жыл сайын ғылыми зерттеулер негізінде ... ... ... (мысалы: АҚШ-та 40%). ҒЗТКЖ-на жұмсалған шығын қарқынды
ұлғайғандығы елдің ... ... ... бәсекелестік
қабілетті арттырады. Қазақстанда қолданбалы–ғылыми зерттеу шығындарына 2005
жылы - 7972,4 млн. ... 2006 жылы - 7982 млн. ... 2007 жылы - ... ... және жеке ... ... млн. ... жұмсалатын
болады [28].Осы жерде айта кететін жәйт, мемлекеттің тарапынан берілген
тапсырыстар ... жоба ... ... мен ... ... ... беретіндігі дәлелденген ғылыми-зерттеу жұмыстарына қаражат
бөлуде мұқтаждық танытып отырған кәсіпорындардың есебінен бір ... ... ... ... Сонымен бірге біз қарастырып отырған Ақтөбе
облысы мұнай компаниялары ғылыми-зерттеу ... ... ... ... ... жоғарғы оқу орындарымен тығыз
байланыс орнатып, бірлесіп жұмыс жасап, оқу орнындағы мамандарды даярлаудың
мәселесін шешумен бірге жаңа ... ... ... іс ... ... ... таңда біздің елімізде республикалық бюджеттен
инновациялық ... ... ... ... ... ... Дамыған
елдердің 70 пайызы жаңа нарық сегментін игеруде инновацияны ... ... ... ... ... инновациялауды қолдану
нәтижесінде пайда табу. Технологиялық процестерді жетілдірудің нәтижесінде
капитал сыиымдылығын 10-20% төмендетуге мүмкіндік ... да, ... ... ... оң ... ... Сондықтан мұнай
компаниялары инновацияны игеру арқылы ауытқымалы мұнай нарығында кәсіпорын
өзінің қол ... ... ... оны одан әрі ... ... ... қосымша табыстарының негізгі бөлігінің ауытқып
отыруы, әлемдік ... ... ... баға ... ... ... де баға ... әсерінен жоғалтылған түсімдерді,
мұнай өндірісінің көлемін ұлғайту есебінен жабуға мұнай компанияларының
басымдылықтары ... ... дер ... ... ... ... ішінен маңыздысы инвестицияның табылып, жұмсалуына басымдылық
таныту аса маңызды болып табылады.
Деректерге ... ... ... ... ... ... көмірсутекті объектілеріне 40 млрд. АҚШ ... ... ... ... мұнайгаз кен орындарының үлесіне
тиген. Жалпы инвестицияның 87%-ы шетелдік компаниялардың еншісінде[29].
2004 жылдың ... ... ... көлемі 2000 жылмен салыстырғанда
екі есеге өсті немесе 72 млрд. долл. Оның 80% мұнайды өндіруге бағытталды.
Геологиялық барлау ... ... 2004 жылы 1,4 ... ... 2000 ... ... 5 есеге өскен. Тағы да жұмсалған
инвестицияның 88% шетелдік компаниялардан тартылған. ... ... ... ірі ... ... шаруашылығына жұмсалды . Оның
ішінде «СНПС- ... ААҚ ... 423,3 млн. ... ... 7% ... ... 495,5 млн. долл. қаражат жұмсалған.
2004 жылдың қорытындысы бойынша Ақтөбе облысында көмірсутекті
объектілерінің активтеріне жұмсалған инвестиция көлемі 871,8 млн. долл.
Геологиялық ... ... ... ... ... 105,5 млн.
долл., оның ішінде-88,7 млн. долл.несесе оның 84%–ы шетелдік, отандық
инвестиция-16,8 млн. долл., яғни 16%. ... ... 766,3 млн. ... 88% ... өндіруге бағытталған. Негізінен инвестицияның 754,4 млн.
долл. шикізат объектілерін ... ... ... ... инвестицияның
86%. Айта кететін жайт барлық инвестициялық ағымның 94% ірі ... ... ... ... ... ... компанияларының 2001-2005 ж.ж.
шаруашылығын дамыту инвестицияның көлемі, млн. т.
|Кәсіпоры|жылда| ... ... | ... |
|н атауы |р |Капитал |жұмыстары |жабдық ... | |
| | ... | | | | |
| | | |
| |2002 |2003 |2004 |2005 | ... ... | | | | | ... |7083 |6897 |7052 |7146 |100,8 ... ақы ... млн.т.|198,240 |215.660 |256.970 |289.630 |146,1 |
|Жұмысшының жан ... | | | | | ... ... | | | | | ... |27988 |31268 |36439 |40530 |144,8 ... өнімділігі, т. |325.5 |375.3 |461.1 |594.8 |182,7 ... ... ... ж. ... ... ... ... өсуі, жаңа қондырғыларды іске қосумен, бұрғылау
жұмыстарының масштабының кеңеюі, қосымша ... ... ... 8-кестеде жұмысшылардың саны 2005 жылы 7146 құрап, 2002 жылмен
салыстырғанда, адам саны 100,8 %-ға өсті. Мұнайды ... ... 2004 ... мың тоннаға ұлғайып, 2001 жылмен салыстырғанда (3258 мың тонна) 106,7%-
ға ұлғайды. Мұнай мен газды өндіруде жұмыстың көбеюі жаңа ... ... жаңа ... ... кең ... ... ... үй құрылысын
және мәдени-тұрмыстық белгідегі нысандардың қолданысқа берілудегі
проблемаларының ... ... ... көрсетілгендей, 2005 жылы еңбек
ақы қоры 289.63 млн. ... ... бір ... 40530 ... ... өткен 2002 жылмен салыстырғанда 144,8%-ға ... ... ... ... ... өнімділігін арттыруға ықпалын тигізді,
мұнай өндірудегі еңбек өнімділігі 2005 жылды (594,8 ... 2002 ... ... салыстырғанда 182,7%-ға өсті. ... ... ... мен жұмысшылардың еңбек өнімділігін
арттыруда елеулі жұмыстар жасалынды. 2004 жылы жұмысшылар саны 7052 ... ... ... адам саны ... ... ... еңбек ақы
қоры 2003 ж.-215,66 млн. теңге, 2004ж.-256,97 млн. ... ... ... 2003 ... салыстырғанда 19,1%-ға өсті. 2004 жылы жұмысшылардың жан
басына шаққандағы жалақысы 36469 теңгеден ... 2003 жылы 31268 ... 16,5% ... ... ... 2004 жылы ... ... бір жұмысшыға
461,1 тонна мұнайдан ... ... 2003 жылы ... өнімділігі 375,3
тоннаны құрап, ... ... ... ... ... өндірудің жедел өсуі жаңа ірі ... ... іске ... орындалды, ең бастысы өндірістің
тиімділігін ... ... ... ... ... ... отырды.
9-кесте «СНПС–Ақтөбемұнайгаз» АҚ-ның ұңғыма қоры (бірлік)
|Көрсеткіштер ... |2004ж. |
| | |2001ж. |
| | ... |
| |2001 |2002 |2003 |2004 | ... ... қолданысқа | | | | | ... ... | | | | | |
| |784 |802 |1008 |1747 |2 ... ... ... ... | | | | | ... жаңа ұңғыма саны |769 |791 |985 |1724 |2,2 |
| | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | |
| |15 |11 |23 |23 |153,3 ... аяғында қолданысқа | | | | | ... жаңа ... саны | | | | | |
| |5 |18 |206 |739 |7 ... ... ... ... көрсеткіштері негізінде
әзірленген
Осы тұста мұнай өндіруді ұлғайтуды анықтаудың есебін жүргізейік. Ол
үшін мұнай өндірудің ... ... тура ... ... ... ... ... көрсеткіштері: 2001 жылы-1,12%, 2002 ж.-1,26%, 2003-1,36%,
2004ж.-1,40%. Талдау көрсеткендей мұнайды өндірудің коэффициенті 2001 ... ... ... 22% ... ... ... ... тәулік бойына жұмыс жасауы нәтиже береді, егер,
қондырғылар ... ... ... ... ... ... ... мұнай
өндіруші кәсіпорынның негізгі қорының табыс көзі-ұңғыма қоры ... ... ... ұңғыма қорының өсуі және олардың 2001-
2003 жылдар аралығында орташа құнының төмендеуі, өндірілген 1 ... ... ... өсуімен байланысты.
2003 жылы қолданысқа жарамды ұңғымалардың саны 1008 бірлікті құрады
және ол өткен жылмен салыстырғанда 25,7% өсті, ал 2004 жылы 1747 ... 2003 ... ... 73,3% ... ... ұңғымаларға
тоқталсақ, 2003 жылы олардың саны-985 бірлік. Өткен жылмен салыстырғанда
24,5% ұлғайған, 2004 жылы ... ... 2003 ... салыстырғанда 75%
көбейген, өсім 28% құрады. Қолданыстағы қорға ... ... ... 2003-97%, 2004-98% келеді. Келесі ұңғыма топтарының бірі - жарамсыз
ұңғымалар, олардың ... ... ... ... ... ... жөндеу жұмыстарының жүргізілуіне тікелей байланысты. Олардың
саны 2003 жылы 23 ... ... ... 2002 ... ... ... ал, 2004 жылы ... күйінде қалып отыр. Бұл көрсеткіш жарамсыз
ұңғымылардың көбеймегендігін көрсетеді, сонымен қатар, ұңғымылардың істен
шығуына жол бермеуге ... ... ... ... ... Жарамсыз
қор: 2003 жылы-2,2%, (2004 ж.)-1,3% эксплуатациялық ... ... ... бір ... жаңа ... пайдалануға
берілуі. 2003 жылы жаңа ұңғыманың саны-206 бірлікті құрап, ... ... 1044,4% ... 2004 жылы 739 ... ... жаңа ұңғымалар
өткен жылмен салыстырғанда 2,5 ... ... ... ... ... максималды деңгейіне арттырып, оны ... ... ... ... береді. 2001-2003 жылдар аралығында
еңбек ресурстары тиімді ... ... ... ... ... ... ... шығынның төмендегенін көрсетті. Талдау
жүргізсек, «СНПС–Ақтөбемұнайгаз» АҚ-дағы 2001 жылы жұмыс жасап тұрған ... 9,2 ... ... ... ... ... 4% ... жылы бір ұңғымаға 8,7 жұмысшыдан, салыстырмалы түрде 5,7 ... ... ... 22,5% ... 2004 жылы 4,1 % ... 173,1 %
төмендеген) 3 жылда 29,6% төмендеген. Жылдан жылға еңбек шығындарының
азаюы, ұңғымаларды ... мен ... ... ... жер ... ... «СНПС-Ақтөбемұнайгаз»–фонтанды, газлифті,
насосты әдістермен жүзеге асырады. Фонтандық ... ... ... ... көп ... ... ал ... екеуінде шығын мөлшері едәуір жоғары.
Мысалы, ОПЕК елдерінде фонтандық әдіспен өндірілетін ұңғымалардың ... Сауд ... оның ... 93%, ... БАӘ мен ... ... 65 ... жоғары, ал келесі мемлекеттерде барлық ... ... ... ... ... және Сауд ... ... тәуліктік дебиті ең жоғары: сәйкесінше, 511; 405; ... ... ... 2001 жылы ... ... мұнайдың
32% өндірілген, 2002 жылы 38% және 2003 жылы 34%, 2004 жылы 40% ... ... ... ... ... ... ... өсті. Егер
2001 жылы мұнайды өндіру газлифтік әдісті қолданудан 21% құраса, 2002 жылы
28% және 2003 жылы 30%, яғни бұл ... ... ... ... ... 2004 жылы 32% ... Насостық әдіспен ұңғыманы
қолдануда ... ... ... ... 2001 жылы 45%, 2002 жылы ... 2003 жылы 36% ... ал 2004 жылы 28% төмендеді.
«Қазахойл–Ақтөбе» ЖШС компаниядағы мұнай өндірудің негізгі жолы болып,
жаңа мұнай ... ... ... ... ... жасақталынған бағдарламаға сәйкес Әлібекмола және Қожасай кен
орындарын ... ... мен ... ... ... келесідей: 2002
жылы–12, 2003жылы-26, 2004жылы-26, 2005жылы -22. Нәтижесінде жалпы қоры ... оның ... ... 20- қосымша. Бұл ұңғымалардың орташа
тәуліктік дебеті-89 т. ... ... ... ... 4 ... ерекшеленеді:
1. кезең – мұнай өндіруді өсіру;
2. кезең – мұнай өндіруді тұрақтандыру;
3. кезең– мұнай өндіруді бір ... ... ... кезең – кеніштерді соңынан пайдалануға беру.
Атап өтетін жайт, Әлібекмола кен ... ... ... ... Бұл ... ... өндіру көлемінің өсуі жаңа ұңғымаларды
қолданудың есебінен жүргізіледі. Әдетте, ... ... ... сусыз
жүргізілуі орындалып, жер қабатындағы қысымының төмендеуі байқалады. Егер
жер қабатындағы қысымының шапшаң ... ... ... бір ... ... су немесе газ айдауға тура келеді. Әлібекмола кен ... ... ... ұстап тұруда су айдалып, бір тәуліктік су айдау 2003 ... ... ... Жер ... ... ... ... ең тиімді және
үнемді түрі ілеспе газбен толықтыру. Бұл әдісті ... ... ... үшін
жаңа технология талап етілді. Осындай тәсіл Теңіз, Король кен орында
қолдануда және ... кен ... іске ... ... және Жаңажол кен
орындағы ұқсастық, мұнайдың өзіндік құнын төмендетудің резерві ретінде
сақталып, мұнай ... ... ... жаңа ... ықпал етеді. Жаңа қондырғылар мен ұңғымалардың пайдалануға
берілуі Әлібекмола кен ... 2002 жылы 450428 ... ... 2003
жылы–1.611303 баррель, 2004 жылы–3820664 баррель ... ... ... ... ... ... компанияларының 2002-2005 ж.ж. еңбек туралы
көрсеткіштері
|Көрсеткіштер ... |
| |2002 |2003 |2004 |2005 ... ЖШС ... ... ... |400 |600 |800 ... ... ... |447,876 |525 |1633,34 |2012,5 ... ... | | | | ... ... салыст.өсу |83,5 |117,2 |3 есе |123,2 ... % | | | | ... ЖШС ... ... ... |277 |281 |288 ... басына шаққандағы |- |566,6 |598,06 |454,83 ... ... | | | | ... ... салыст.өсу |- |- |105,5 |76,5 ... % | | | | ... ... ... ... ... негізінде
дайындалған
«Қазақойл–Ақтөбе» ЖШС арналған кәсіпорын бойынша ... ... ... ... 2002 жылы 335 адам жұмыс ... ... ... ... ... 447,876 ... 2003 ж–400 адамға–525
тоннадан келсе, 2004 ж–600 адамға–1633,34 тоннадан келді, 2004 жылды 2003
жылмен салыстырғанда 311% еңбек ... ... 2005 жылы 800 ... ... ... 1610 ... мұнай өндіріліп, өткен 2004 ... ... ... 123,2% ... ... жан басына шаққанда
2012,5 тоннадан тиесілі болды. Адам ресурстарының көбеюі еңбек өнімділігін
ұлғайтуға оң әсер ... ЖШС дегі ... саны 2005 жылы 288 ... ... ... ... еңбек өнімділігі 454,84 тоннаны құрады. Өткен 2004
жылмен салыстырғанда өсім ... ... ... ... ... жылдағы
мұнай өндірісінің көлемі едәуір жоғары, 2005 жылмен ... ... ... мұнай өндірген. Мұнай өндірісінің көлемі 130 991 тонна
көрсеткіштерімен есептегенде. «Қазақойл–Ақтөбе» ЖШС ... ... ... ... ... өткен 2001 жылмен салыстырғанда 2002 жылы
еңбек өнімділігі 14,2% өсті. Мұнай ... ... ... ... ... 2002 жылы ... 7 бұрғылау қондырғысын іске қосумен
түсіндіреді. 2003 жылы кәсіпорын үш жаңа ... ... ... ... ... іске ... ... еңбек өнімділігін 525 тоннаға
жеткізді. 2004 жылы мұнай өндіруші ... 28 ... ... ... ... ... көлемін 980 мың тоннаға жеткізеді. 2005
жылы кәсіпорын бір тәуліктік дебеті 110/тәулік 12 ... ... ... ... ... ... өндірудің жалпы көлемін 1.610 мың тоннаға
апарды. Ол кезде ... ... ... 2005 жылы 2001 жылмен
салыстырғанда 63,8 есеге өсірді. Бұл ... ... ... ... ... ... жәрдемдесті.
Мақсат-мейілінше өндірілген өнімнің ақырғы тұтынушыға дайындау,
тауарды өткізу, экономикалық ... ... ... ... 2002 ... мың ... 2003 ж. 417 мың
тонна, 2004 ж.–980 мың тонна өндірілді, 2005 ж.кәсіпорында ... ... ... мың ... ... Болжам бойынша 2007-2008 жылдары ... ... ... ... ... ... мұнай газ саласының
халықаралық стандартына сәйкес мамандармен іске ... ... ... ... ... менеджмент және маркетинг
бағытында жаңа жобаларды енгізуге ұмытылуда. Басқару ... ... ... ... ... ... мән беруде, яғни халықаралық
стандартқа сай ... ... ... ... кеңейтуде.
Компания Қазақстан Республикасының территориясында мұнайды барлау,
өндіру конкурстарын ұйымдастыруға қатысуын, оның ... ... мен ... ... ... шикізатты іздеу, өңдеу және тасымалдауда
жаңа жобаларды дайындап ... ... Жаңа ... ... ... ... ... қамтамасыз етуі тиіс. Бұл ... ... ... кең ауқымды жүйенің тиімді ұйымдастырылуы
арқылы жүзеге асырлады. Олардың арасынан маңыздыларын атап өтейік:
Терең бұрғылау тиімділігін ... мен ... және газ ... ... ... ... жету;
Қолданыста жоқ эксплуатациялық бұрғыларды ... және ... ... ... және газ ... ... ... және кенді өңдеу мен ашудың
прогрессивтік технологиясын қолдану есебінен қазба байлықтың барлық құнды
компоненттерін неғұрлым ... ... ... ... ... ... жасалынды:
– жаңа технологияларды енгізудің мүмкіндіктерін арттыра отырып, мұнай
шикізатын кешенді пайдалануға көшу;
– өнімділікті ... ... ... ... ... ... жоғарғы техниканы қолдану, ғылыми ... ... ... жұмысты белсенді пайдалану;
– экологиялық мәселердің алдын алуда, ... ... ... ... ... ... өткізу нарығына дейінгі аралықты кешенді
ұйымдастыру;
– өндірістік мұнайдың құрамын жақсарту ... ... ... ... ... ... ... желідегі жіберу пунктерінің
жұмыстарын жеңілдету, сәйкесінше шығынның ... ... ... ... ... компаниялары үшін мұнайды өндіруді дамытудың
бағдарламасын ұйымдық-экономикалық құрылымынан, ... ... ... ... ақырғы тұтынушыға жетуіне ұштастыратын
тетігінің негізінде құрылуы шарт.
Нәтижесінде ішкі нарықтағы мұнай өңдеу зауыттарының ... ... ... ... ... баға ... тез ... стратегия жұмыс жасайтын болды.
2.2 Ақтөбе облысындағы мұнай өндіруші компаниялардың өткізу іс-әрекетінің
деңгейін бағалау
Экономиканың мұнайгаз секторы қазіргі уақытта өзінің негізгі ... ... ... ... жаңа ... ... ... жетілдіруде кешенді тетігін жүзеге асыру болып
отыр. Кәсіпорынның негізгі міндеттері ... ... ... ... ... және барлау мен байланысты, жаңа жобаларды
өткізуді жүзеге асыратын ұйымдардағы мемлекет ... ... ... ... ... ресурстар ішінде мұнай бастапқы энергияны
әлемдік тұтыну құрылымының ... ... ... ... ... компанияларындағы соңғы кезеңдерде жүргізіліп жатқан реформалар
халықаралық ... сай ... жаңа ... талап етуде. Бұл
біріншіден нарықтың коньюнктурасындағы ... сай ... ... ... екіншіден озық технологияларды енгізуін,
үшіншіден Қазақстанның мүддесін ... ... ... ... ... пен ... ... деңгейде жүргізуін сипаттайды.
Соңғысы маркетингті қолдану мұнай шикізатын ішкі және ... ... ... ... кешенді іс-әрекеттердің ... іс ... ... береді.
2005 жылы Қазақстандық мұнай өңдеуші зауыттар ішкі дизельдік ... 2,9 млн. ... ... келесідей көрсеткіштермен
қанағаттандырды. 2005 жылы ... ... ... ... ... тонна.Оның 2,1 млн. тоннасы бензин (сұраныс–2,3 млн. тонна бензин),
2,8 млн. тонна ... ( ... млн ... ... ... ... ... ішкі нарықтық алатын үлесі ... де ... ... нарыққа өткізуде кәсіпорындар ынталылық танытып ... ... ... компанияларды ішкі республикалық ... ... ... нарықтық ынталандырулар қалыптаспаған, өндіру мен
өңдеу аймақтарының арасында тасымалдайтын құбыр байланыстары ... ... ішкі ... ... ... ... жоғары
әлемдік баға және республикада жүргізіліп отырған салық саясаты отандық
мұнай ... ... ... ... ... Бұл ... ... компаниялар, пайдасының 60-70% жоғалтады [30]. ... ... ... ... ... ... барынша ынталы
етеді. Дегенмен де үкімет ішкі нарықтағы жағдайды реттеу мақсатымен әзірге,
кейбір шараларды жүргізуге ... ... ішкі ... ... ... толық қамтамасыз етіп, олардан өндірілген мұнай өнімдерімен
әсіресе ауыл шаруашылығындағы отын, жағар-май ... шешу үшін ... ... ... ... жүргізіп отыр. Екінші жағынан квотаны ... ... ... ... ... ... да ... жерде айта кететін жәйт, Қазақстан мұнайын ... ... ... және ... ... өндіру процесі мен өңдеуден
бастап, экспортқа шығаруға дейінгі шаралары белгілі бір ... ... ... ... ... ... бағыт-бағдарына тікелей
байланысты болып отырғандығы. Жеке тасымал құбырының жоқтығы, мұнайды
тасымалдауға ... ... үлес ... өсіру әрекеттеріндегі
тәуелділік қалыптағы ағымда әлі де болса ... ... ... ... ... ... Мұнайды өткізуде ішкі және сыртқы
факторлардың әсерінен белгілі бір тосқауылдарға тап ... ... ... ... ... ... ... мен өңдеуші зауыттардың тиімсіз орналасуы,
тауар айналымының үздіксіз және жедел жүруіне кедергіні ... ... ... үйлестіруде инновациялық, маркетингтік-зеттеу, талдау
технологияларының төмен деңгейлігі, ... ... ... ... нарықтағы мақсатты сегментін таңдауға кері ықпалын тигізуде;
- бүгінгі таңда Қазақстандық мұнай ... ... және ... жағынан тозуы, өңдеу қуаттылығының
төмендігі,мұнай ... ... ... ... ... мұнай өңдеу зауыты мен Шымкент мұнай өңдеу зауытының құрал-
жабдығы мен қондырғылары Ресейдің ... ... ... ... ... мұнай өндіруші компаниялардың мұнайын көлемді
деңгейде қабылдай алмауы.Сыртқы факторлар:
- ... ... ... және газ тасымалдайтын ... ... ... ... ... басқа мемлекеттерге
тәуелділік жағдайда болуының, әлі де болса ... ... ... ... үшін бір ... мәселелердің
үкіметтің қатыстылығымен шешілуінің ықпалы зор. Дегенмен де, мұнай өндіруші
компаниялардың тарапынан жоғарыда аталған мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... құруға белсенділік
танытуы қажет. Ол өз кезегінде Қазақстан және ... ... ... ... ... ірі ... ... жүргізуге
байланысты өнеркәсіп, ауыл шаруашылық, қызмет көрсету, аймақтық әлеуметтік
инфрақұрылымның және ... ... ... ... ... жаңа бағытты жұмыстардың туындауына ықпал етпекші.
Кәсіпорындағы жүргізіліп жатқан өткізу ... ... ... ... ... оны қабылдайтын эстакада, жіберу, қабылдау, өңдеу
тамсымалдау, ақырғы ... ... ... интегралданған түрде
қолдану формасының жасақталуынан көрінеді.
Мұнай және мұнай ... сату ... ... ... ... ... және мұнай өнімдерін сатумен айналысатын
бөлімшесі ... ... Оның ... ... өткізу, сатылғаннан
түскен пайданы бөлу, өткізуге байланысты тасымалдау, құбыр МӨЗ-мен жұмыс
жүргізу аясында ... ... ... ... аппараты,
мұнай құю эстакадасы, жанар-жағар май станциялары ... ... ... мен мұнай өнімдерін есепке алу, МӨЗ-мен өңдеуге
жөнелтуде келісім-шартқа келу жұмыстары; өнімді ... ... ... ... ... ... тәртібін бекітеді; өткізілмей қалған
өнімдердің қалдығын жұмсауда өз бетінше шешім қабылдайды; өнімнің ағымдағы
және ... ... ... ... ... ... баға
саясатын жүргізеді. Өткізілген өнімнің табысын өз уақытында келіп түсуін
өзара есептесуді ... ... ... ... ... ... жетілдіріп отырады. МжМӨСБ алғашқы
жылдары мұнайды Орск, Павлодар, Шымкент мұнай өңдеу ... ... ... және ... ... ... алынған мұнай өнімдерін
сатумен айналысқан. ... ... ... ... 1997 ... келуімен мұнай және мұнай өнімдерінің өткізу бойынша нарықты
диверсификациялаумен үнемі ... ... 2000 жылы ... ... (62%), ... (1,7%) ал ... ... алыс шетелге, оның
ішінде: Қытайға теміржолмен (24,2%), Одессаға құбырмен (4,9%), ... ... ... (7,2%) ... ... 2001 жылы ... ... жолымен және мұнай құбырымен алыс және жақын шет елдерге, сонымен
қатар Қазақстанның ішкі нарығына ... ... ... маршруты іске
қосылды. «СНПС-Ақтөбемұнайгаз» компаниясы келешекте мұнайды экспорттаудың
жаңа бағыттарын дамыту үшін ... ... ... ... қарым-қатынас орнатуға жұмыстар жүргізді. 2001-2002
жылдары «КазТрансОйл» АҚ-мен бірлесіп жұмыс істеуінің нәтижесінде ... ... ... ... ол өз ... ... мұнайды жеткізуде
транспорттық шығындарды едәуір азайтуға ... ... ... ... теміржол арқылы Қытайға жіберілген мұнайдың тоннасына 76 АҚШ
доллары жұмсалынып отыр. Ал, Атасу мұнай құю эстакадасынан ... ... ... ... ... ... 55 АҚШ ... жұмсалынатын
болады. 2001-2002 жылдары алыс шетелдерге өткізілген мұнайдың ... 43%-ы ... ... ... арқылы жіберілді. Сонымен бірге,
осы кезеңде Ақтау порты арқылы Новороссийск портына экспортталынған ... ... 22%-ы ... 2003 жылы ... ... ... берілуі 2003 жылдың мамыр айымен 2004 жылдың ... ... 5900 мың ... ... ... мүмкіндік туғызды. Кенқияқ-
Атырау мұнай құбыры арқылы мұнайды тасымалдаудағы шығынды азайтты. Мысалы,
Атырау мұнай өңдеу зауытына ... ... ... мұнайдың шығыны
тоннасына 20 АҚШ долларын құраған болатын. Ал, мұнай құбыры арқылы Атырау
мұнай өңдеу ... ... ... тоннасы 8,5 АҚШ долларын құрады.
11-кесте Ақтөбе облысындағы мұнай өндіруші ... ... ... ... табыс көлемі (мың.доллар)
| ... ... ... ... |2005 ... ... | ... ... | |
| |2002 |2003 |
| |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 | ... ... |3258 |4367 |4440 |5350 |5635 |116 ... | | | | | | ... ... |451959 |634264 |746545 |975875 |1431150 |2,6 ... ... мың | | | | | | ... | | | | | | ... өзіндік |154932 |187837 |195647 |241097 |324300 |109,3 |
|құны, мың доллар | | | | | | ... ... мың |297027 |446428 |550898 |734778 |1106850 |2,7 ... | | | | | | ... ... ... ... аралығындағы есебінің көрсеткіштері
негізінде дайындалған
Өнімнің өзіндік құны бойынша 2005 ... ... ... ... 2003, 2004) жылдар мен салыстырғанда 66,4 пайызға ғана өскендігін
(19487,25 мың ... ... ... ... ... өспеуіне жаңа жобадағы ... ... іске ... оның ... ... ... ... едәуір ықпал етті. Сонымен бірге, ... ... ... жоғары ұңғымалардың қолданысқа енгізілуі әсер етті. Компанияның
жалпы табысы 2005 жылы 1,1 млрд. долл. құрап, 2001 жылмен (297 млн. ... 2,5 ... ... 2005 ... ... табыс өткен төрт жылмен
салыстырғанда, 118,2 пайызға өскен. Мұнайды өткізудегі мұнайдың экспорт
бағасы ... ... ... ... ... ... ... нарыққа тоннасы-259,91 доллардан өткізілген. Ішкі
нарықтағы бағасы баррельіне-13,67 доллардан ... ... ... ... ... ілгерлеуі өндіру процесі мен шығындарды
азайтуда бақылаудың тиімділігін ... ... ... ... ... ... және ... түрде жүзеге
асырылады. Мұнай сыртқы нарыққа Ресейге, алыс шет елдерге Қытай, ... ары ... ... ... өткізіледі. Ай сайын бір бөлігі ... ... ... ... ... ... ... келесі бір бөлігі
темір жол арқылы Қытайға тасымалданады. ... ... ... ... ... онда ... құю ... темір жолмен Алашанькоу
станциясына жөнелтіледі. Өткізілетін мұнайдың сапасы ... ... ... ... ... ... ... тасымалдануда.
Бастапқы кезеңде, жіберу қабілеттілігі жылына 6 млн. ... іске ... ... ... Орск ... қүбырының жөнелту қуаттылығын кеңейтуге
мүмкіндік жасалады. Ол 1984 жылы 418 қашықтықты ... ... ... ... ... шикі мұнайы бүгінгі таңда осы ... ... ... ... ... ... ... жөнелтіліп, қалған бөлігі Ресейдің
Орск мұнай ... ... ... Тиімділігі Атырау мұнай өңдеу
зауытын мұнаймен дер кезінде қамтамасыз етіп, өзара ... ... ... айырбастау арқылы Ақтөбемұнайгаз компаниясының ... ... ... ... ... ... екінші
жағынан Ресейден алынатын мұнай өнімдеріне деген тәуелділікті азайтып,
шығынның мөлшері кемиді. ... ... ... зауыты үшін де экономикалық
жағынан Кенкияқтан тікелей мұнай шикізатының ... ... ... ... ... ... 2004 жылы ... өңдеуді 2,660 млн. тоннаға ұлғайтты
(26%-ға) оның ішінде осы зауыт-350,6 мың тонна автобензин (121%), 776,4 ... отын (121%), 865,6 мың ... ... (117%) өңделіп шығарылады.
Ақтөбемұнайгаз компаниясы Атырау, Орск, Қытай бағытынан басқа, Шымкент
мұнай өңдеу ... ... ... кен ... ... темір жол
салынған, яғни мұнайдың бір ... осы ... жол ... зауытқа
жеткізілуде. Жалпы Қазақстанда негізгі ассортименттік ... ... ... ... мынадай:
- Автобензиндер - Ақтөбе, Қызылорда, ... ... ... ... ... отыны- Ақтөбе, Қызылорда, Маңғышлақ, Орал, Атырау, Алматы,
Жамбыл, Шығыс Қазақстан, Ресей, Украйна, Ұлыбритания;
- Мазут-Қостанай, ... ... ... ... ... ... ... БАЭ.
Дегенмен, Қазақстан аймағында мұнай өңдеуші зауыттарының мұнай өңдеу
өнімдері шектеулі көлемде және төмен сапада ... ... ... ... қазіргі заманғы технология жоқ, май, органикалық синтез
өнімдерінің өндірісі ... ... ... ... ... және ... ... салдары–көмірсутекті шикізатты өндіру, тасымалдау және
өңдеудің өндірістік байланыстарының жоқтығы. Осы тұрғыда мұнайды ... ... ... тігінен интеграцияланған мұнай компаниясының
құрылымына көшудің қажеттілігін көруге болады.
«СНПС- Ақтөбемұнайгаз» компаниясының ... ... ... ... түсетін пайда, Қытайға өткізуден түсетін пайдадан кем, сондықтан
компания үшін Қытайға жеткізу тиімді. Оған әсер ететін ... ... құю ... құрылып, Қытайға жөнелтілетін мұнайдың үздіксіз
және уақытында өткізілуін қамтуда.
Бестамақ станциясына таяу маңдағы ... ... ЖАҚ ... ... ... ... ... Мұнай құю эстакадасы 13,2 га. жерді алып
жатыр. 1994 жылдың сәуірдің 17 жұлдызынан бастап пайдалана ... ... ... құю ... салынған және пайдлануға берілген құрылыстар
төмендегідей: қызметтік-тұрмыстық ғимарат, қазандық, өрт сөндіру депосы, су
сақтауға арналған сыйымды үш су ... ... ... ... ... сыйымдылығы 5000 текше метрлік қазандық, Сорап ... ... ... ... химиялық лаборатория, мұнайды дайындау
цехының құрылысы, эстакаданың екі жағында 14 мұнай құю түтіктері.
«СНПС-Ақтөбемұнайгаз» ... ... ... тасымалдау
тораптарының құбыр және темір жол бағыттары дамыған. ... ... ... ... ... ... ... құбырмен жеткізу
пайдалану қолайлы. Осы бағытта ... ... ... Қытайға тікелей
апаруда Атасу-Алашанкоу құбырын жүзеге асыру жобасы бекітіліп, ... ... ... ... жыл. ... бір жолы ... жаңа ... жасақталуы, компанияның барлық құбырларын біріңғай
жүйеге ... ... ... ... ... ... экспорттық потенциалды жаңарту ісі жаңғыртылады. Қазақстан мен
Ресейдің арасындағы қолданыстағы мұнай транспорттық ... ... ... ... ... ... мен қоса Қарағанды
облысындағы Атасу мұнай құю ... ... ... ... ... ... Қазақстан-Қытай шекарасы Батыс
Қазақстан мұнай құбырының жүйесін Қытайға интегарлдайды, оған қоса ... ... ... ... ... ... ... өткізудің барлығын қамтамасыз ету процесін «СНПСАқтөбемұнайгаз»
компаниясының өз ... ... ... ... ... ... тасымалдау
жұмысының негізгі жауаптысы «ҚазТрансОйл» ЖАҚ-на жүктелеген. Тасымалдау
кезінде туындайтын ақаулар мен ... ... ... ... R/3) ... белгілі бір уақытта тасымалдануын қадағалайтын біріңғай
тәртіп жүйесін құру, (SCADA жүйесі) ... ... ... ... ... ... ... Әлібекмола-Кенқияқ мұнай құбырының
құрылысын жүргізу үшін инвестициялық жобаларды ... ... ... ... ... ... ЖШС-нің экономикасының
өркендеуіне ықпалы биік болмақ. ... ... ... және ... ... ... ... жойылып, мұнай өндіру көлемі
ұлғайып, тасымалдау және өткізу ... ... ... ... тасымалдаудың тиімді жолы–мұнай құбыры, оның артықшылығы:
- өнімді жіберіп тұрудың үздіксіздігі;
- мұнайды алыс жерлерге тасудағы өзіндік құнның төмендігі;
- автоматизациялау үшін кең ... ... ... ... ... тиімділігімен қатар табиғат ... ... жыл бойы ... ... ... Сол ... магистралдық
құбырлардың ұзындығы жылдан-жылға өсіп келеді. ТМД елдерінің ішінде ең ірі
құбыр ... ... ... ... Сібірден Уфа мен Самараға дейін,
Рязань мен Мәскеуге бұрылысы бар ... ... ... ... ... 6 мың ... ... магистральды мұнай
құбырлары, 1мың километрден астам ... ... ... және 3 ... су ... ... ... қоса бұрынғы ТМД көмірсутек
шикізатын тасымалдау біртұтас жүйесінің бір бөлігі әлі күнге дейін онымен
байланысты.
13-кесте ... ... ... ... ... ... ... компанияларының кен орындағы мұнай сапасын бағалау
|Кен орындары |Мұнай өнімдерінің физика-химиялық құрамы |
| ... |S, % ... АИ-92 |5 |500 ... |9 |900 ... отын |27 |2700 ... отын |6,5 |650 ... |43,8 |4380 ... |2,7 |270 ... ... |2,5 |250 ... |3,5 |350 ... Кәсіпорынның есебінің көрсеткіші негізінде әзірленген
Ол үшін алдымен мұнай және мұнай өнімдерін өткізу басқармасы ... ЖАҚ ... ... DAF ... мұнай өнімдерін жеткізіп беруге
келісімге ... ... ... ... ... ... ... Илецк,
Тобол, Никель станциялардың шектесуімен орындалады. «СНПС-Ақтөбемұнайгаз»
ААҚ-ның «Орскнефтеоргсинтез» ... ... ары ... өңделуге жеткізуінің
нәтижесінде, өңделген өнімдердің ассортименіне тоқталайық.
14-кестеден байқағанымыздай, 10 мың тонна ... 7 ... ... ... ... ... шикізат күйінде сатқан пайдадан, мұнай
өнімдері түрінде өткізу, бірнеше еселенген ... ... ... ... ... отырған компаниялар бойынша Ресей мұнай өнімдеріне
тәуелділіктің азаймағандығын көреміз кәсіпорынға ішкі ... ... және орта ... ... ... ... өңдеу зауыттарын
құру арқылы, ішкі нарық «қуысын» толтыруға болады.
Ішкі ... ... ... ... жақын және алыс шет
мемлекеттердің ... ... ... күшейтіп, қаржының ... ... әсер етіп ... ... ... ... ескерген
дұрыс. Аталмыш компанияларға мұнайды ішкі және ... ... ... үшін ... бір ... іс шаралар жүргізу керек:
1. «СНПС-Ақтөбемұнайгаз» АҚ-ның қалыптасқан ... ... одан әрі ... сыртқы нарыққа шығудың жаңа
бағыттарын таңдауда маркетингтік зерттеуді ... ... ... қызметті жетілдіретін ақпаратты-
талдау және ... ... ету. Ол ... ... ауытқуын, әлемдік нарықтағы бағаның өзгеруіне тез
икемделуге, тұтынушы елдің ... ... дер ... ... ... және тұрақты деңгейде
қызмет жасауына нұсқау береді.
2. ... ... ... ... үшін және
осы аймақта мұнай өндіру көлемін ұлғайту үшін ... ... ... ... станциясынан № 3 Мұнай айдау станциясына
дейін мұнай құбырын салу керек. Ұзындығы шамамен 275 киллометр,
диаметрі 500 мм. Бұл ... ... және одан әрі ... ... ... станциясы мұнай қабылдауды шектеген кезде экспортқа
шығаруға мүмкіндік береді.
3. Мұнай өнімдеріне деген тапшылықты жою мақсатында және Ресейге
тәуелділікті мүлдем тоқтатуда ... ... ... ... ... ... ... келешекте ірі зауытқа
айналдыру қажет. Ол өз кезегінде Ақтөбе ... ... ... машина салу, жеңіл өнеркәсіп, көліктік
тасымалдарының жаңа құрылысы мен құрылыс материалдар өндірісі,
инфрақұрылым, ... ... ... ... жағдай
жасайды.
4. «Казақойл-Ақтөбе» ЖШС-нің Әлібекмола және ... ... ... мұнайының өткізу арналарын жедел
дамытуда, Кенкияқ-Атырау құбырына қосу ... ... ... ... ... жетілдіру керек. Одан әрі
кәсіпорындағы мұнай өндірісінің ұлғаюын ескере отырып, ... ... ... ... ... тиіс. «Казақойл-
Ақтөбе» компаниясы географиялық және климаттық ... ... ... ... ... ... құрамы жағынан біртектес болуы, бірлесіп іс-қимылдар
жасауға экономикалық және әлеуметтік ... да ... ... жылы ... мұнай өңдеу зауыт 9 млн. 400 мың тонна мұнай
өңдеді, ал елдің ... ... ... өтеу үшін 12 миллион
тоннадай көлемінде ... ... ... Нарықтағы сұранысты қанағаттандыра
алмағандықтан елдің экономикасына зиян ... Егер де ... ... 9,4 ... ... мұнайдың орнына 12 миллион тоннаны өңдеп
шығаратын болса, онда бюджетке қосымша 71,2 млн. ... көп ... ... ... ... ... құнынан 1,5-2 есе өскен
бағамен алушы Еуропа елдері де мүдделі болып отыр, себебі біршама ... ... ... Мұнайды ішкі нарықта сатуда, сатушылар мен
экспортерлер ... ... ... ... орнату қажет. Республикалық
бюджетке көп қаражат түсіру үшін және мұнай өндіруші компаниялардың ... ... ... ... ... ... ... қосыша құн салығымен
қоса, соның көлемінде шикі мұнайға экспорттық баж ... ішкі ... ... ... ... облысының негізгі экспорттық ... ... ... ... Болжам бойынша жылына 2007 жылы Ақтөбе облысы
бойынша мұнай өңдірудің жылдық ... 8 млн ... ... ... «Кенкияқ» және Әлібекмола және Қожасай кен ... ... ... іске қосылып, өндіруді кеңейтпекші. Ақтөбе облысының шикізат
мұнайын өткізуде Қазақстан–Қытай мұнай құбырын құру жобасы ... ... ... үш ... бөлген.
1. Атырау-Кенкияқ бөлігі, Ақтау және Ақтау облысының мұнайларын Шымкент
және Павлодар мұнай өңдеу зауытына ... ... ... ... ... ... ... 610мм., жобаның құны 505 ... ... ... ... өткізу қабілеті жылына 6 млн. тонна,екінші
кезеңі жылына 10 ... ... ... жылына 12 млн. тонна.
2. Кенкияқ-Құмкөл бөлігі, бастапқы сатыда Ақтөбе және ... ... ... және ... ... ... ... мүмкіндік береді. Ұзындығы 785 киллометр,құбыр диаметрі
813–914 мм., өткізу ... ... 12-15 ... ... ... құны 595
миллион АҚШ доллары.
3. Павлодар-Шымкент мұнай құбырындағы мұнай айдау станциясынан соңғы
бөлікті тікелей Қытай шекарасына ... ... Бұл ... ... айдау
станциясының басталуы, мұнайдың тораптық араластыру станциясы болғандықтан
жоспарланып отыр. Атасу–Алашонькоу құбыры ұзындығы 962,2 киллометр,диаметрі
813 ... ... ... ... ... 10 млн. ... ... 20 млн. тонна, үшінші кезекте жылына 50 млн. тонна.
Соңғы аяқтаушы кезең Батыс ... ... ... ... ... ... ... Кенкияқ –Атырау мен
Атасу–Алашанькоу құбырларын ... ... ... ... ... ... ... бере отырып,каспий
мұнайын Қытайға жіберуге ықпал етеді. Бұл ... ... ... ... ... Бұл жобаның үшінші кезеңі,
Құмкөл–Арал–Кенкияқ мұнайқұбыры 2011 жылы іске ... ... ... мәліметтері бойынша бұл мұнай құбырының өткізу
қабілеті жылына 7,2 млн. тоннаны құрайды деп болжануда. Кенкияқ–Құмкөл–Арал
құбырының өткізу ... 752 км.80 ... ... болады.
Жобалар алғашқы қолданыстағы мұнайды тасымалдауы Ақтөбе және Атырау
облыстарын экспорттық магистралдар Атырау-Самара және ... ... ... (КҚК) ... Жоба 2003 жылы іске ... ... ... тонна жіберді. 2006 жылыдың соңына оның өткізу қабілеті 12 миллион
тоннаға жетеді деп болжануда. Жаңа мұнай ... ... ... ... ... бір ... ... қарастырылады. Бірақ,
Батыс Қазақстаннан Қытайға жүретін магистралдық құрамдас бөлігі ретіндегі
статусынан айырылмайды. Ал ... екі жоба ... ... ... ... ... мұнайының сапасы Құмкөл мұнай сапасымен бір
тектес болғандықтан, ... ... ... ... ... ... алаңсыз жүргізілуіне сенімді күшейтеді.
Дегенмен де, әлі де ... ... мен ... Ақтөбе облысы мұнай
компанияларының тәуелділігі мынадай факторлардың әсерінен жалғасып отыр: ... ... ... және ... ... ... ұлттық
мүддеге сәйкес дербес сыртқы экономикалық саясаттың белгілі бір деңгейде
сыртқы саяси шешімдерге байланысты болуынан.
Қазіргі уақытта өндірістік ... ... ... және ... ... инвестициялардың проблемасын, отандық инвестициялар негізінде ... ... ... жоқ. ... ... ... тұрған
Қазақстанның дамуы көбінесе шет ел инвестицияларына тәуелді, сондықтан
олардың ... ... ... ... ... ... ... ең
тиімді және бәскелестікке қабілетті, қайтарымы тез өндірістерге тартпасақ
халық шаруашылығын қайта құрып, ... ... ... алмаймыз.
Сондықтан инвестицияның көмегімен және олардың жұмсалуын ... ... ... газ ... ... ... ... проблемаларын, дамыған елу мемлекеттің қатарына ... ... ... жүзеге асырып, ұлттық мүдденің
қорғалатындай жүйенің тетігін жасақтау қажет.
2.3 Ақтөбе ... ... ... ... ... ... де бір кәсіпорын мақсатсыз өмір сүре алмайды, олардың
әрқайсысында алдан не ... ол неге жете ... ... ұғым ... ... ... жүзеге асыруға кәсіпорын дамуының ... ... әр қилы ... ... үйлестіру, маркетингтік зерттеудің
нәтижелілігін көтеру жолымен ... ... ... ... және ... оның жұмысының тиімділігін
көтеру көп ... оның ... ... ... жолымен және мұнай мен газ компанияларын одан әрі жетілдірумен
қатысты. Ақтөбе облысындағы мұнай бизнесіндегі басымдылықтардың бірі ... ... және ... ... толыққанды қамтамасыз ету. Жыл сайын
оларға деген қажеттілік өсіп келе ... Ол өз ... ... ... ... біртіндеп дамуымен түсіндірледі. Ішкі мұнай өнімдеріне
деген қажеттілікті қанағаттандыру ... ... ... ... ... отырғаны белгілі. Республика бойынша ... ... ... ... ... ... 31% ... құрайды,
дамушы елдерде олардың үлесі 10% аспайды, көлеңкелі ... ... ... ... жыл ... бюджетке 3,5 млрд. теңге түсім
түспейді[33]. Заңсыз айналымның дамуына мұнай ... ... ... құқықтық актілердің жетілмегендігі; мұнай өндіру
мен мұнай өнімдерінің өткізілуін қадағалайтын автоматтандырылған біріңғай
есептеу жүйесінің жоқтығы,өндіруші кәсіпорыннан өңдеуші ... ... орын ... әсер ... ... бірге мұнай өңдеуші
кәсіпорындардың сын көтермеуі, яғни мұнай өңдеу зауыттарының ... ... ... ... ықпалдасып, оны кеңейту
мүмкіндігін шектейді және ... ... ... өнім ... ... ... өнімдерінің бөлшек және ... ... ... ... туындап отыр.
Орташа есепппен әлемнің алдыңғы қатарлы дамыған елдерінің ... ... шикі ... және ... ... ... 50
пайыздан көп құрайды (Жапония-70%, Еуропаның одақ елдерінде-62%, АҚШ-46%).
Дамыған елдердің үлесіне әлемдегі мұнай ... 80% ... ... ... ... ... ... артуы, шикі мұнайға әлемдік бағаның
жоғарлауымен түсіндіруге ... ... ... баға ... ... ерекшелігі
оның ішкі шығындар мөлшерінен емес, басқа да ... ... ... ... үйымдастыру бойынша әлемдік мүнай нарығы 3 секторға бөлінеді:
1. мұнай өндірушілердің ішкі нарығы;
2. ... жолы ... ... ... ... мен импорты;
3. теңіздегі мұнай, яғни танкерлермен экспорт және импорт.
Мұнай өндіруші елдердің өздерінің ішкі нарығына ... ... ... 1,6 млрд. т. құрайды. Осы елдердегі ішкі баға ... ... ... ... олар ... ... неғұрлым толық
жүктеуде қамтамасыз ету және өз елінің экономикасын дамытуды ынталандыру
мақсатында жиі ... ... ... жылына 200 млн.т.-дан астам ... ... ірі ... ... жүйесі болып Ресейді және ТМД
елдерін Еуропамен ... ... ... мұнай
құбырлары және Канаданы АҚШ-пен байланыстыратын ... ... ... ... ... баға ... нарықтың танкерлік секторымен
анықталады. Мұнайды танкерлік жеткізу ... ... 1,6 ... т. құрайды.
Оның 1,1 млрд. т. немесе 69 пайызын ОПЕК елдері ... ... ... ... нарықта мұнайға баға қалыптастыруда маңызды роль атқарады.
Халықаралық экономикалық талдауда әлемдік бағаның негізгі екі түрі бар:
өңдеу өнеркәсібі ... және ... ... ол ... ... ... ірі ... және экспортер бағасы болып табылады.
Бұл кезде ол үшін баға ішкі ұлттық нарықтың бағасы болып табылады. ... ... ... кең ... әдістері-толық және тікелей шығындар
әдісі. Толық шығындар әдісімен бағаны анықтау ... ... ... Бұл
әдісті пайдалану тәжірибесінде өндірістік қуаттылықты жүктеу нормасы 75-85%
деп қабылданады. ... ... ... ... ... ... ... анықталатын пайданың мақсатты нормасынан шығатын
пайдаға үстеме (жеңілдік) қосылады. Бұл ... ... және ... баға ... сипатымен байланысты. Мұндай үстемеге мысал-
акциз, ал жеңілдікке-көтерме сатып алушыға түзету жатады.
Тікелей шығын әдісінің ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Ол өзгермелі шығындарға белгілі үстеме
қосу арқылы есептеледі. Бұл жағдайда фирма алдымен ... баға ... I және II ... ... ... ... ... Сосын
өзгермелі шығындар сомасы есептеледі және өнім бірлігіне шекті пайда
анықталады, кейін ... ... баға ... ... сатудың барлық
көлеміне шекті пайда анықталады. Шекті пайданың алынған сомасынан тұрақты
шығындар алынып тасталады, өткізуден табыс ... ... ... ... ... әлемдік бағалар. Шикі мұнайға бағаны ... ... ... ... үшін ... пайдаланылатын шекті
кеніштердің шекті шығындарына бағдарлануы керек. ... ... ... барлауға және игеруге шығындардың ... ... мен ... ... ... үлкен разрядпен қарастырылған
төлемнен көп алатын қызметкерлер (компанияның бас ... ... ... ... ... жеке ... ... әлемдік және
ішкі нарықтағы бағасы (тоннасына АҚШ долларымен)
| |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... | | | | |
| ... н.б. ... н.б. ... н.б. ... |+ | | ... |+ |+ |+ ... | |+ | ... |+ |+ | ... | |+ | ... | | |+ ... | |+ | ... | |+ | ... |+ | | ... | |+ | ... | |+ | ... ... ... бойынша әзірленген
Ақтөбе облысы салық комитетінің 2006 жылы бірінші тоқсандағы
мәліметтері бойынша облыста ... ... саны -55883, ... ... ... жүк ... ... басқалары-445. Қазақстан республикасы бойынша мұнай
өнімдеріне деген жылдық қажеттілік 13 млн. ... ... ... ... ... ... ... автокөліктердің мұнайды пайдалану
көлеміне сәйкес нарық сыйымдылығы бір млн. тонна көлемінде.
16-кестеден көріп ... ... ... ... ... ... жанармай бекетінің үлесі жоғары-11, одан кейінгі ... ... ... ... отыр оның ... ... ... «Sinooil» ЖШС-5 жанармай бекеті; «Мұнай-сервис ЛТД» ЖШС («Заман»)
–5 жанармай ... ... АМС-2 ... бекеті«West-oil» ЖШС–1
жанармай бекеті; «Терминал» АМС-1 ... ... ... ... ... ... АМС -1жанармай бекеті. Жалпы барлық жанармай
бекеттеріндегі мұнай өнімдерінің АИ-80 және АИ-93 ... ... көп ... ... ... ... «Гелиос» жанармай бекетіндегі мұнай өнімдерінің сатылу
көлемі,2005ж.
|Сатылу |Өлшем |АИ-80 |АИ-91 |АИ-93 |АИ-96 |ДО ... ... ... | | | | | | |
| |мың л. |81 |21 |318 |81 |31,5 |5 32,5 ... | | | | | | | |
| |мың тг. |4 131 |1 260 |19 716 |5 589 |1 606 ... |
| |мың л. |972 |252 |3 816 |972 |378 |6 390 ... | | | | | | | |
| |мың тг. |49572 |15120 |236592 |67068 |19278 |387630 ... негізіндегі материалдар бойынша әзірленген
17-кестеден «Гелиос» ЖШС-ң жанармай бекеттеріндегі мұнай өнімдерінің
айына және жылына сатылу ... мен ... ... ... ... Бұл көрсеткіштерден көріп отырғанымыздай АИ-80 және ... ... ... көп ... тағы да ... «Гелиос» ЖШС – нің мұнай өнімдерінің сатылу көлемі, ... ... ... ... ... өнімдеріне деген
тұтынушылардың сұраныс деңгейі басқа жанармай бекеттерімен салыстырғанда
жоғары, ... АИ-93 ... ... ... ... жоғары. Ал,
тәулік ішіндегі сұраныс деңгейінің өзгеруіне тоқталатын ... ... ... ... ... және ... мезгілдерде күрт
жоғарылайды. Жыл мезгіліне байланысты өзгерістер айтарлықтай көп ... ... ... ... ... жаз ... мұнай
өнімдері басқа мезгілдерге қарағанда көбірек өтеді.
Кез-келген кәсіпорын ... ... ... ... ... отырып, оны
үздіксіз дамыту үшін үнемі қандай да бір шаралар жүйесін ұйымдастыра білуі
керек. Ал, мұндай ... ... ... жанармай бекеттерінде жүзеге
асырыла ма? Бұл сұраққа «Ия» деп ... ... ... ... ... ... өткізілуін қамтамасыз ететін келесідей
шаралар ... ... ... ... ... ... ... түсірім
жасау; тұрақты сатып алушыларға ... ... ... ... ... енгізілген; смарт карта арқылы сату.
Енді осы жүргізіліп жатқан шараларға байланысты мұнай өнімдерінің сатылу
деңгейін қарастырайық.
18 – кесте ... ... ... ... ... ... ... 2005ж.
| | | | | | | ... |АИ-80 |АИ-91 |АИ-93 |АИ-96 |ДО ... |
| |51 тг |60 тг |62 тг |69 тг |51 тг | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |650 |530 |7 880 |1 760 |62 |10 882 ... |33 150 |31 800 ... ... |3 162 |678 112 ... | | | | | | ... |1050 |40 |1 500 |520 |720 |3 830 ... |53 550 |2 400 |93 000 |35 880 |36 720 |221 550 ... | | | | | | ... ... |1000 |130 |1 220 |420 |268 |3 038 ... |51 000 |7 800 |75 640 |28 980 |13 668 |177 088 ... | | | | | | ... |2 700 |700 |10 600 |2 700 |1 050 |17 750 ... |137 700 |42 000 ... ... |53 550 |1 076 750 ... ... ... ... ... әзірленген
Бұл кестеден көріп отырғанымыздай, «Гелиос» ЖШС-гі мұнай өнімдерін
сатуда бірнеше құралдарды пайдаланып отыр.Соның ... ол өз ... ... жоғары дәрежеге қол жеткізеді.
Сондай-ақ, бұл жанармай бекеттерінің барлығында автокөлікке ... ... ... ... ... ... осы зерттеу объектісі ретінде алынған 41 жанармай бекетінде 1жылда
сатылатын ... ... ... ... төмендегі кестеде көрсетілген. Сонымен біз Ақтөбе қаласы бойынша 1
жылда сатылатын мұнай өнімдерінің ... ... ол 90205,6 мың ... екен. Ал , осы мұнай өнімдерін сатуда әр ... ... ... ... ... ... 1 автокөліктің 100 км қашықтыққа ... ... ... ... ... 10 литр. Жылына 1 автокөлік 20 000 км қашықтықта
жол жүретін болса, онда әрбір автокөлік 1 ... ... литр ... ... Бұл ... Ақтөбе облысындағы автокөліктердің
санына көбейту арқылы олардың бір жылдағы қажеттілігі анықтауға ... × 55 883 = 111 766 ...... ... ... бойынша мұнай өнімдерінің сатылу көлемі,
2005ж.
| | | | ... ... ... ... көлемі,л |Жалпы табыс, |
| | | ... ... |8 |51 120 000 ... ... |11 |14 644 080 |794,5 ... |5 |2 095 000 |120,2 ... |5 |13 122 000 |733,5 ... |5 |6 131 000 |389,1 ... |1 |515 520 |29,6 ... |1 |315 000 |16,8 ... |1 |396 720 |21,4 ... |1 |474 120 |27  ... |2 |763 920 |41,3 ... |1 |629 280 |35,9 ... |41 |90 206 640 ... |
Ескерту: Сауалнама мәліметтері бойынша ... ... ірі ... ... ... пайдалану мөлшері
анықтау мақсатында аэропорт нысанының нарық сыйымдылығы есептелінді. Ақтөбе
аэропорт ұшақтарының негізгі бағыттары- ... ... ... Осы
бағыттардағы ұшақтардың мұнай өнімдерін ... ... ... ... ... ірі нысандардың мұнай өнімдерін пайдалану мөлшері
анықтау мақсатында аэропорт нысанының нарық сыйымдылығы ... ... ... ... ...... ... Ақтау. Осы
бағыттардағы ұшақтардың мұнай өнімдерін пайдалану мөлшері есепке алынды.
20-кесте Ақтөбе қаласы ұшақтардың ұшу бағыттары бойынша ... ... ... ... |Бір ... ... ... көлемі |
|Ұшу бағыттары |ұшу саны | ... - ... |816 |838 032 ... - ... |672 |1 656 480 ... - ... |672 |1 344 000 ... |2 160 |3 838 512 ... ... ... аэропортының мәліметтері бойынша
Жалпы, Ақтөбе облысындағы автокөліктердің 1 жылдағы ... ... ... мен аэропорт нысанында 1 жыл ішінде ... ... ... қоса ... нарықтың сыйымдылығын анықтауға
болады:
111 766 тонна + 3 838.512 тонна = 115604.51 тонна
11-суретте келтірілгендей жанармай бекеттеріндегі мұнай өнімдерінің ... ... ... ... ... ... қалған жанармай бекеттерінің үлес салмағы бір пайыздан
аспайды.
7-сурет. Ақтөбе қаласындағы жанар-жағар май бекеттеріндегі мұнай
өнімдерінің сатылу үлесі, ... ... ... үлес ... артуына мұнай
өнімдерінің ассортиментік құрылымы кең және баға саясаты ... ... ... отырған Павлодар мұнай өңдеу
зауытының өнімдері. Атырау мұнай өңдеу зауытына қарағанда ... ... ... ... ... ... жағынан жоғарылығы дәлелденді.
21-кесте Жанар май бекеттеріндегі мұнай өнімдерінің сатылу деңгейі бойынша
тауардың өмірлік цикл кезеңдеріне байланысты
ұсынылатын маркетингтік шаралар
|Ұсы|Өмірлік цикл кезеңдері ... ... ... | ... ... ... ... ... ... ... | |
| |Ену |Өсу ... ... |
| | | | | |
| |Ену ... |Өсу ... |Бұл кезеңде тұрған|Бұл кезеңдегі |
| ... ... ... ... ... |жанармай |
| ... ... ... ... үшін : ... үшін|
| |Альтаир, ... ... | ... |
| ... ... ... |-нарықты |шараларды |
| ... ... ... ... тиімді|
| |бекеттеріне | ... ... ... |
| ... ... ... нарықтарды | |
| ... ... ... ... |-өндіріс және |
| |қажет: ... ... ... ... |
| | ... ұлғайту; |ассортиментін |шығындарын |
| ... ... сату ... |
| |қалыптастыру; ... ... ... ... баға |
| |-сұранысқа ... ... ... ие ... |
| ... ... ... |болу; ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... |құралдарды | ... |
| ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... ... үшін | | |
| ... |бағаны түсіру | | |
| ... ... | | |
| ... ... ... | ... ... ... ... әзірлегені
Деректерден көріп отырғанымыздай АИ-80 және АИ-93 маркідегі ... ... ... ... ... ... ... негіз бола
алады, себебі бұл маркідегі мұнай ... ... аса ... ... ішкі ... ... қанағаттанатын болса, көршілес Орал және
Батыс Қазақстан нарығын зауыттың өнімдерімен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... негіз бар.
Мұнай және мұнай өнімдер нарығына жүргізілген ... ... ... ... ... жүргіздік.
Әрбір кәсіпорынның жеке мүмкіншіліктері мен потенциалын және бәсекелестік
қабілетін бағалай отырып, біз ... ... ... өсу және ... ... аламыз.Атап айтатын болсақ, Бостон Консалтинг Групп
матрицасы, SWOT- талдау критерийлер ... ... ... ... ... анықтау және т.б.
Тауардың өмірлік циклі – бұл тауардың нарықта пайда болғаннан бастап,
одан ... ... ... ... өткізілу көлемін, табысты,
бәсекелестерді және маркетинг ... ... ... ... ... ... мамандарға бәсекелестердің деңгейі мен
тұтынушылар талғамының өзгеруін алдын-ала көре білуге және ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Тауардың өмірлік цикл кезеңдеріне бірнеше ... әсер ... ... ... өмір сүру ... ... ... талғамы т.б. Тауардың өмірлік циклінің әрбір кезеңінде
экономикалық орта өзгеріп отырады, сондықтан да ... ... ... мен стратегиялар анықталуы керек. Тауардың өмірлік цикл
кезеңіне табыс пен ... ... ... ... ... ... кететін шығындар мөлшері, баға, сатып алушылардың мінез-құлқы
және ... ... ... ... т.б. тікелей байланысты.
Маркетингтің түрлі құралдарын ... ... ... ... ... ұзартуға немесе қысқартуға болады. Осы ... ... ... ... ... Ақтөбе облысындағы жанармай бекеттері
үшін келесідей маркетингтік шараларды қолдану ұсынылады.
Нарықты сегменттеу әртүрлі факторларды ескере отырып түрлі ... ... ... Критерийлердің ең негізгілері болып географиялық
және демографиялық белгілері табылады.
22-кестеде мұнай өнімдері нарығына жасалған ... ... ... қолдану барысында тұрғындардың саны ... ... ... ... ... ... климаттық
ерекшеліктері талданады.
Сегменттеу-нарықты әртүрлі ... ... ... ... ... ... тауарлармен тұтынушылардың
қажеттіліктерін қанағаттандыру, тауарларды өндіруде, оны өткізу ... ... ... ... іздестіру болып табылады. Сегменттеу
құрамы қажеттіліктері әртүрлі сатып алушылардан ... ... ... ... ... ... қолдануда тұрғындардың жасы, жынысы,
отбасының өмірлік циклі т.б. көрсеткіштер ... ... ... ... ... маңызды орын алады. Бұл критерийлерге сәйкес әлеуметтік тап
және өмір сүру стилі сияқты ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік-психологиялық критерийлер бойынша
мұнай өнімдері нарығын сегменттеу
| | | ... ... ... ... ... | ... |
| | |Бұл ... ... |
| | ... ... ... ... |Қала бойынша 8 жанармай бекеті|негізінен әлеуметтік ... |
| ... ... ... ... ... Олар |
| |аудандарда орналасқан. ... ... ... |
| | ... оның ... |
| | ... ... сапасы|
| | ... ... ... |
| | ... |
| ... 11 ... ... ... сатып алушылары орта |
|«Юралс» ... ... ... |тап ... |
| | ... ... негізінен |
|«Қазмұнайгаз»|5 жанармай бекеті қаланың сырт|жолаушылар, сырт ... |
| ... ... |жол ... бара ... және |
| | ... бағада сатып алғысы |
| | ... ... |
| |Бұл ... ... | ... ... ... орталығында | |
| ... , ... ... ... негізінен |
| |орналасқан. Олардың ... ... |
| ... ... әр | |
| ... ... ... | |
| |Бұл ... ... | ... |бір-бірінен шалғай аймақтарда | |
| ... және ... ... алушылары орташа тап |
| |орналасқан ... ... |
| ... ... | |
| ... бойынша бір жерде ғана |Сатып алушылары негізінен |
|«West-oil» |орналасқан ... ... ... |
| | ... арқылы) |
| ... сырт ... | ... ... ... шағын | |
| ... ... | |
| | ... орта тап өкілдері|
|«Транзит» | | ... ... ... бір ... | |
| ... ... | |
| ... аса қолайлы емес | ... | | ... | | ... ... ... ... көрсеткіштерді талдай отырып,
кәсіпорындардың нарықтағы позициясын анықтауға болады.Зерттеу ... ... ... ... ... мен баға көрсеткіштерін
талдана отырып, олардың нарықтағы позициясы айқындалды.
7-сурет Сапа және баға көрсеткіштері бойынша жанармай бекеттерін
позициялау
| | ... сапа | |
| | |
| |● ... |
| | |
| | ... ... | |
| | ... Заман ... баға |
| | ... Sinooil | ... баға | |
| | |
| | ... ... | |
| | |
| | |
| | |
| ... сапа ... ... ... ... ... әзірлегені
7- суретте Ақтөбе облысы бойынша мұнай өнімдерін ... ... ... ... ... 5 ... ... позициясын
көрсететін координаталар жүйесі белгіленген.
Жоғарыдағы координаталар жүйесі нарықтағы бәсекелестер позицияларының
нақты бейнесін көрсетуге бағытталады. Осы картаның ... ... ... ... ... ... ... шешімдер қабылдайды.
Жалпы нарықты сегменттеудің басты міндеті кәсіпорын тауарына деген
сұранысты ұсыныспен қамту, ... ... ... ... ... және келешекте сату көлемін жоғарылататындай дәрежеде болуы ... ... БКГ ... ... ...... мақсаттарын,
ресурстарын, нарықтық мүмкіндіктерін сәйкесінше үйлестіру және оларды
қалыпта ұстау ды ... ... ... Оның ... кәсіпорынның
табысты дамуына бағытталған өнімді және бизнесті құру мен реформалау.
Ақтөбе мұнай өнімдері нарығында ... ... етіп ... өнім өткізу көлемін, ассортименттік ... ... ... және ... ... зерттеу арқылы олардың БКГ
матрицасындағы орны анықталды. (8-сурет)
«Жұлдыздар» квадратында «Гелиос» және ... ... ... бұл ... ... мұнай өнімдерін өткізудегі
үлес салмағы жоғары, ол «Гелиоста» - 56 %-ды , ал «Юралста» - 15 % ... ... ... ассортименттік құрылымы да кең, өнімнің сапасы
мен баға ... ... де ... ... ... ... ... бағытында жүргізіліп жатқан шаралар да өз нәтижелерін
әкелуде. Сондықтан «Гелиос» ЖШС және ... ... ЖШС ... ... ... өнімдері нарығындағы лидерлік позицияны ұстануда.
«Саумалы сиыр» квадратында орналасқан «Заман», «Қазмұнайгаз» және
«Sinooil» жанармай бекеттерінің нарықтағы үлесі ... ... ... ... - 7%; «Қазмұнайгаз» - 3 %. Өткізу көлемі тұрақты. Өздерінің
сапалы ... ... ... баға ... ... ... құрылымымен бұл жанармай бекеттері Ақтөбе қаласы мұнай
өнімдері нарығында өздеріне тиесілі орынды иеленіп отыр.
«Қиын ... ... ... ... ... ... ... нарықтағы үлесі төмен, дегенмен бұл
жанармай бекеттерінің даму ... өсуі ... ... ол ... қаржылық
және материалдық ресурстарды талап етеді.
«Иттер» квадратында ... ... ... ... ... ... ... баяу дамушы бизнес ... ... ... ... ... өз ... тоқтатқан.
Матрицадағы әрбір бизнес бірліктің орны анықталғаннан соң,олардың
мақсаттары, стратегиялары және бюджеті ... Осы ... ... ... 4 ... ... ... кеңейту стратегиясы. Оның мақсаты – СББ-ң нарық үлесін ұлғайту.
Бұл стратегия кейіннен ... ... ... ... ... ... ... «Транзит», «Терминал» жанармай
бекеттерінің қызметін жетілдіруде аталмыш ... ... арта ... ... ...... ... үлесін сақтау. Елеулі пайда
әкелетін «Саумалы ... осы ... ... ... және ... ... ... нарықтағы
үлесін сақтауда экономикалық жағынан тиімділігі ... ... ... ... жинау» стратегиясы. Мақсаты – қысқа мерзімде ақшалай түсімдерді
ұлғайту.
Мұндай жағдайда компания ғылыми- зерттеу жұмыстарына, ... т.б. ... ... ... ... ... ... бизнестен
түсім жинауды көздейді. Бұл стратегия болашағы анықталмаған «Қиын балалар»
мен «Иттерге» қатысты қолданылады. «Land-oil» ... ... ... ... жаңа ... ... ... алуға қатысты шараларды
қолдану қажет.
4.Бизнесті тарату стратегиясы. Мақсаты – бизнесті сату ... ... ... ... » ... ... бәсекеге қабілетті нарығын қалыптастыру өнім сапасын
жоғарылату арқылы оның ... ... ... ұлғайтуға қол
жеткізуді қарастырады. Сондай-ақ бұл ... ... ... ... таңдау үшін үнемі өнім өндіру аясында түрлі ... ... ... ... ... ... Бұл өз кезегінде маркетингтік
зерттеудің көмегі арқылы жүзеге
| | ... ... ... |
| | |
| | ... ... |
| ... |
| | |
| | ... | |
| | |
| | |
| ... |
| ... |
| | |
| | |
| | |
| | ... | ... | |
| | |
| | |
| | |
| ... |
| | |
| | |
| | |
| | |
| | ... | |
| | |
| ... ... сиыр» | ... ... ... ... ... ... Жанар май бекеттерін БКГ матрицасына орналастыру
Сондықтан мұнай және мұнай өнімдерінің нарығына маркетингтік зерттеу
жүргізіп, оны талдау ... осы ... ... жағдай жасау бүгінгі таңда
аса қажет.
Маркетингтік зерттеулер ... ... ... оның ... ... шешім қабылдауға қажет ақпарат жинауға,
маркетингтік жоспар ... ... ... ... ... ... ... өзіндік ерекшелігі бар. Ол кәсіпорынның
нарықтағы позициясына, бәсекелестердің жағдайына, кәсіпорынның экономикалық
жағдайына да ... ... Осы ... нарықта әрекет етіп отырған
бірнеше кәсіпорынның әлсіз және күшті жақтарын, ... ... ... білу, олар қызмет көрсеткен іс-әрекеттерге тұтынушылардың қалай
жауап беретіндігін анықтау маңызды. Маңызды ... біз ... ... ... қол ...... мақсаты – кәсіпорынның бәсекелестеріне
қарағандағы ... және ... ... ... қатар оның қызметіне әсер
ететін сыртқы факторларды ... Бұл ... ... жағдайын
анықтап, мүмкіндіктерін арттыру үшін төнген қауіптер мен ... ... ... ... ... ... ... қаласы мұнай өнімдерінің нарығына жүргізілген ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті нарығын қалыптастыру өнім сапасын жоғарылату
арқылы оның ассортиментін, өңдеу тереңдігін және ... ... ... ... ұлғайтуға қол жеткізуді қарастырады. Қазақстанның мұнай
өңдеушілерінің мәселелері – ішкі нарықтың ... ... баға ... ... ... ... ... мұнай өндіру
компаниялары шикі мұнайды экспорттауға мүдделі, себебі оны ... ... ақша ... ... ... кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін үнемі ... ... ... ... ... меңгеріп, оларды дамытып отыру
қажет. Бұл өз кезегінде маркетингтік ... ... ... жүзеге
асырылады. Сондықтан Қазақстанның мұнайгаз кешені нарығына ... ... оны ... ... осы ... ... ... жасау
бүгінгі заманның талабы. Шетелдік ірі фирмалар келесідей тоқтамға келген,
арттыру ғана ... жаңа ... ... арқылы, бұрынғы қалдық
есебіндегі өнімдердің өзін жаңа компоненттермен жаңарту арқылы, ... ... бет ... ... ... ... өндіретін өнімдердің
ассортиментін кеңейтіп, өнімнің бәсекелестік қабілетін арттыруға сапалық
параметрлерін тұрақтандырып, экспортты ... ... ... ... ... ... ... өнімдері мен мұнай
химиялық өнімдерін өндірушілер қатарында беделін нығайтып, импорт арқылы
кеңейтіліп, ұзақ мерзімді ... ... ... етіледі. Мұнай және
мұнай өнімдерінің тауар саясаты проблемаларын қарауда мұнай өңдеудің түпкі
өнімдерінің ... оның ... ... ... ... және ... байланысты бірқатар ерекшеліктерге ие,
бұл өнімнің өзінің ауқымдылығын да, оны ... ... ... әр
алуандығын да ескеретін маркетингтік саясатты қалыптастыру үшін алғышарт
болып табылады.
24– кесте ... ... ... ... ... жағдайын
бағалауда SWOT-талдау
| | | | | ... ... ... |Әлсіз жақтары |Мүмкіншіліктері |Қауіптері |
|бекеттері | | | | |
| | | | | ... ... ... деңгейінің|-нарықты |-сырттан |
| ... ... ... ... |
| ... | ... ... |
| ... ... ... |
| |к ... | ... ету; ... ... |
| ... | ... |бере алмау. |
| ... ... ... ... | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| ... | | | ... ... ... сапасын |-сату |
| |к ... ... ... ... |
| ... |жетіспеушілігі. |-жабдықтаушылар |азаюы. |
| ... | ... ... | |
| ... | | | |
| ... | | | ... ... ... |-түсірімдер |-ішкі |
| ... ... ... ... өсіру; |нарықтағы |
| ... ... ... ... ... ... ... |қарсы күрес |
| | ... ... | ... |-кең |- ... ... өнім ... |
| |ассортимент; |ынталандыру ... ... |
| ... ... ... ... |
| | ... ... | ... ... баға; |- сапа |-сапалы өнім ... ... |- ... ... ... ... |
| |жүйесі. ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | | | | ... ... негізінде әзірленген
Ақтөбе қаласы мұнай өнімдер нарығына жүргізілген маркетингтік зерттеуді
(сауалнама негізінде) қорытындылай отырып, мынадай тұжырым ... ... ... ... ... ... өнімдері ішкі қажеттілікті
қанағаттандыруда, дегенмен де оның сатылуынан түсетін түсімнің
жерглікті ... ... ... ... ... басым
бөлігінің жергілікті нарықтан сыртқа ағылуы, облыстың әлеуметтік-
экономикалық жағдайын көтеруге кері әсер ... ... Осы ... ... ... облыс мұнай өндіру зауыттарына ие бола тұра, өңдеу
зауыттарының болмауы құптарсыз жәйт. ... ... ... ... зерттеудің нәтижесі бойынша алғашқы мезетте
ірі инвестицияны талап етпейтін, облыста ішкі қажеттілікті қамтамасыз
ететін отандық мұнай ... ... кіші ... мұнай өңдеу
зауыттарын ашу қажет. Бұл жоба жүзеге асырылатын болса, біріншіден
облыстағы ... ... ... ... ... ... өндіру, өңдеу, өткізу буындарының тігінен
интеграцияланған формада ... ... ... ... негізі
қаланған болар еді.
2. Жанар май ... ... ... ... және ... ... ... ме? деген сұраққа
респонденттердің 85%- жоқ, 15%- иә деп ... ... ... ... ... қызметін пайдаланбаймыз деп жауап беруіне әсер
етіп отырған ... ... ... ... ... ... пайдаланып жатқандығын және оны қолданудың қажеттілігін
мамандардың түсінбеушілігі, екінші бір ... әсер етіп ... ... май
бекеттеріндегі мұнай өнімдерін жабдықтау және оны сату ... ... ... ... ... ... ... график бойынша
жұмыс жасауына бәсекелестіктің әлсіздігі ... ... етіп ... ... күшейту үшін ішкі мұнай өңдеу зауытын ашу қажет. Оның
маңыздылығы жанар май ... ... ... ... ... май бекеттерінде еріксіз маркетинг (жанар май ... ... ... бір ... озып ... қызмет көрсету аясын
кеңейтуде, мұнай өнімдерінің ассортиментін ұлғайтуда, баға тағайындауда,
сапасы ... ... ... ... ... мәжбүрлейді. Сол
мезгілде маркетинг қызметінің ... ... ... маңызы арта
түседі. Жалпы Қазақстандағы мұнай нарығындағы қалыптасқан жағдай өнімді
тиімді өткізуге ... ... ... жүргізуді талап етеді.
Бәсекелестік күрес мұнай құбырын салу ... ... ... ... ... ... ... жеріне
есептелінген мөлшерде төгілмей жетуіне,экологиялық зиян келтірмеуіне
кешенді жобалардың жасалуына ықпалдасады.
3 МҰНАЙ ӨНДІРУШІ ... ... ... ... ... Мұнай компанияларының өткізу іс-әрекетін ұйымдастырудағы басқару
қызметін жетілдіру
Қазақстанның ... ... оның ... ... ... кепілі ретінде саналады. Бұл туралы президентіміз
Н.Ә.Назарбаев ... ... 2030 ... ... ... ... туралы
жолдауында ашық айтылған. Қандай да бір үлкен шаруашылықты бастамас бұрын
алдын-ала әкелетін ... ... ... ... ... ... ... нәтижеге қол жеткізу мүмкін емес. Осы тұрғыда,
атқарылатын ... ... және ... ... ... ... ... кәсіпорынның ішкі және сыртқы нарықтағы позициясын
нығайтуға септігін тигізеді.
«СНПС-Ақтөбемұнайгаз» АҚ-ның мұнай және мұнай өнімдерін ... 15 адам ... ... ... және ... ... жеткізу және
сату көлемдерінің ұлғаюына орай штаттағы қызметкерлер саны да өсті.
Бүгінгі күні басқармада 157 адам ... ... оның ... басқару
аппаратында 62 адам, мұнай құю эстакадасында 62 адам жұмыс жасайды, ол ... ... ... жөнелтумен айналысуда. Бұл мұнай құю эстакадасы 1994
жылы 269616 тонна мұнайды жөнелтсе, 2001 жылы ... 1929266 ... ... жылы 3308262 ... ... жөнелткен. Мұнайды жөнелту бағыты өзгерді.
Алғашқы төрт жылда ... және ... ... ... ... жөнелту жүзеге асырылған болатын, ал, 1997 жылдан бастап Қытай
еліне жөнелту басталды. 2001 жылдан бастап Атырауға мұнай ... ... әрі ... Атырау-Самара құбыры арқылы Ақтау теңіз портына жеткізіліп
және одан әрі ... ... ... Тихорецк, Новороссийск портына
жөнелтілді. Бүгінгі таңда Бестамақ мұнай құю ... ... одан әрі ... алыс шет ... экспортталуда, оның ішінде ең
тиімді өткізу бағыты Иран. Мұнай құю ... ... ... ... ... ... ... Демиркаптанизация пунктін енгізу арқылы
жөнелтілетін мұнайдың сапасын жақсартты. ... құю ... ... құрамына талдауды жүргізетін лаборотория ... ... ... ... ... хлор тұзы оның ... ... анықтауға мүмкіндік береді. 2002 жылы лабороторияда
хроматограф бекітіліп, ... ... ... ... ... ... мүмкіншілік алды, ол күкіртпен меркаптанның қаншалықты мөлшерде
бар екендігін жедел анықтайды. Мұнай құю ... ... ... ... ... ол ... мұнай операциясына қатысты
барлық есепті ... мен, ... ... ... есебінен жөнелту
қозғалысын тұтынушылардың мұнайды қабылдау ережесін бақылап ... ... ... ... теміржол станцияларымен бірлесіп жұмыс
жасайды. МжМӨСБ-ның балансында 1997 жылдан ... 6 ... құю ... көрсетуде, онда 32 адам жұмыс ... 6 ... май ... 3-уі ... ... 1-уі Темір ауданында, 1-уі Бестамақ
елінде, 1-уі Қандыағаш қаласында орналасқан. Бұл мұнай құю станциялары 1997
жылдан бастап ... ... ... 20846.816 тонна мұнай өнімдерін
өткізді.Негізінен жоғарыда аталған мұнай құю ... ... ... ... ... ... ... түседі.Ресейден келетін мұнай
өнімдері айырбас схемада жүзеге асырлады, ... ... ... ... ретінде мұнай өнімдері жеткізіледі.«СНПС-
Ақтөбемұнайгаз» ... ... ... ... ... дәстүрлі
формада қызметін атқаруда.
«СНПС-Ақтөбемұнайгаз» және «Казақойл-Ақтөбе» компаниялардағы өткізу
бөлімдерінің құрылымдық ... ... және ... мамандардың
атқаратын қызметінің сипатына жүргізілген зерттеу келесідей кемшіліктерді
топтауға негіз салды :
- кәсіпорынның құрылымдық ... ... ... ... ... ... ... шашыраңқы араласып кеткендігі;
- кәсіпорын жетекшілерінің өткізу бөлімшелерін маркетинг негізінде
қалыптастыруға мүдделік танытпай отыру немесе сенімсіздік танытуы.
- ... ... ... аймақтық нарықтарда жылжыту стратегиясын
қолданбауы, жылжытуда стртагиялық жоспарлау ... ... яғни ... жылжыту технологиясының жоқтығы, болса да
өнімді өткізуді жоспарлау орта және ... ... ... ... ... ... құрылымдық элементтерінің орындалуында
бірін-бірі қайталануы, өткізу бөлімінің тиісті элементтер ... ... ... ... мен ... стратегиялық және оперативті котроллинг
элементтері жүзеге асырылмайды.
Келтірілген кемшіліктерді талдай отырып Ақтөбе облысы ... ... ... ... ... арттыруда өткізу
бөлімдерінде маркетингтік концепцияларды қолданудың мүмкіндіктері бар.
Өткізу бөліміндегі ... ... ... ААҚ ... компанияларында әзірленбеген, сондықтан осы аталған
кәсіпорында дайындаудың келесідей нұсқалары бар: өткізу бөлімінде маркетинг
бөлімшесін ... ... ... ... функциясы мынадай болмақ, ол
бөлімше: нарық конъюктурасын талдау, мұнайды жылжытуда ... ... ... ... және ... ... ... әдісін жасақтау,
сатуда баға саясатын қалыптастырады. Өнімді орындалу нәтижесін бақылап,
бағалап, есепке алып отырады;
- ... ... және ... бөлімінің атқаратын қызметі:
аталған кәсіпорындар бойынша «СНПС-Ақтөбемұнайгаз» компаниясының
мұнай және ... ... ... ... ... және ... газды жеткізу және жабдықтау бөлімінің қарамағына енеді,
олар: келісім-шартқа келу, жанар май құю станцияларымен ... ... ... ... ... тиеу және ... тиімділігін бағалау, өнімді сату кезіндегі ауытқуларды жою
шараларын ... ... ... ... ... ... ... және мұнай өнімдерін
тасымалдаудағы қызметі, ... және ... ... ... ... ... және ... өнімдерінің тасымалдау
торабы, темір жол немесе мұнай құбыры айдалу ... ... ... шығындары қарастырылады.
- Мұнай секторындағы ішкі және сыртқы ... ... ... мұнай өнімдерінің жеткізілуін және оның өткізілуін, пайданың
тұрақтануын бағалайтын және оны ... ... ... ... ... ... талап етеді. Сондықтан кәсіпорындағы
өткізу бөлімдерінің құрамына ... ... ... енуі ... ... ... ... ұйымдастыру және бақылау бөлімі.
Әрбір бөлім мұнай компанияларының статустарына қарай коммерциялық
немесе өндірістік т.б. ... ... ... ... ... бір ... жүзеге асырылады. Мұнай
компанияларында маркетингтік элементтерді пайдалана отырып, ... ... ... ... ... ... жасауын
қамтитын болады және ол өткізудің тиімділігін маркетингтің көмегімен
жетілдіреді.
Мұнай компанияларындағы өткізу саясатының ... ... ... ... ... баға саясаты, тарату саясаты,
тасымалдау жүйесі. Қорытындысында, өткізу бөлімінде маркетингке ... ... ... ... ... буындарындағы
үйлесімділіктің орындалуы үшін үлкен күшті ... ... ... де,
нәтижесінде заман талабына сай басқару жүйесіне ... ... ... ... ... дейін іс-әрекеттің тиімділігін
арттырады.
Шаруашылық ... ... ... ... ... ... ғылыми, технологиялық, менеджмент және маркетинг
концепциялары ... ... ... шарт. Мұнай
компанияларындағы өндірілген және өңделген мұнай өнімдерінің ... ... ... және ... ... ... ... етуде өткізу бөлімдерінің алатын ролі зор.
Сондықтан, кәсіпорындағы ... ... ... стандарттарға
сай қайтадан жарақтандыру–қазіргі заманның талабы. ... ... ... ... ... ... негізінде
қолданылып, жүзеге асырылады. Демек, ... ... ... сапалылығы
сонда, ол өндіріс пен өткізудегі барлық буындардың ... ... ... ... болады. Кешенділік маркетинг әрекеттерінің (нарықты
талдау, тауарды зерттеу) өткізу желілерін ұйымдастыру шараларын бір-бірімен
ұштастырылып жүзеге ... ғана ... ... ... АҚ ... және мұнай өнімдерін сату басқармасының
құрылымы
Басқарма бастығы
Бастықтың мұнай ... ... ... өткізу Бас есепші
өнімдерін өткізу ... ... ... орынбасары орынбасары
Мұнай және
мұнай ... ... Газ ... ... ... ... ... ... тех. ... ... ... бөлімі Мұнайды жеткізу
жеткізу және
өткізу бөлімі №1 ЖМС Заң ... құю ... май №2 ... ... ЖМС ... қорлары
бөлімі
Техникалық бөлім №4 ... ЖМС ... ... ... іс- әрекетінің 2 негізгі аспектісі–нарықты зерттеу және
маркетинг стратегиясын жүзеге асыру процесінен басталады. ... ... ... жүзеге асырады. Маркетинг әрекетінің ерекшелігі осында. ... ... ... ... ... ... ... асырып жатса, сонымен қатар бір мезетте салыстырмалы варианттардың
негізінде жаңа проблемаларды шешуде нарыққа ... ... ... өндіруші компанияларда маркетинг бөлімін құрудың басты ... ... ... ... ... ... қол
жеткізуде кәсіпорында маркетинг стратегияларын қалыптастырып және қолданған
тиімді. Талдау көрсеткендей, жалпы ... ... ... және ... ... ... принциптерін де құрылмай,
атаулары ғана өзгерген. Әлі де болса, ... ... ... ... ... маркетинг инструменттерін қолдану кең емес, олар
нарықтағы ... және ... ... зерттеу барысында
маркетинг элементтерін қолдануды түсінбейді, әрі оны дамытатын мамандар
жетіспейді.
Оған еңбек ресурстарымен ... ... және ... кері ... тигізуде. Осы тұста мұнай өндіруші компаниялардың
тарапынан мамандарды даярлауда аса ... ... жөн. ... ... ... қызметін зерттеу (сұраныс пен ұсыныстың
өзгеруі, нарықтағы ... ... ... ... ... ... нарығына енудің (нарықты таңдау, оны сегменттеу,
нарықтағы өнімді жылжыту әдістері мен кезеңдерін) бағдарламасын жасақтайды.
Маркетинг ... ... ... ... ... ... ... ресурстық потенциялы
менеджмент компанентінің (болжау, жоспарлау, ақпараттық қамтамасыз етілуі,
басқару интеграциясы және бақылау) даму деңгейі ескеріледі. Мұнай өндіруші
компаниялар ... және ... ... ... үнемі нарыққа
зерттеу жүргізіп, сегменттеу арқылы ... ... ... ... ... сегменттеу, өнімді сыртқа шығарушы кәсіпорындар үшін
халықаралық маркетингтің ... ... ... ... және қазіргі
заманғы корпоративті басқаруға көшудің ... ... ... ... ... бөлімін құру, өндіру кезеңіндегі
өнімнің ... ... ... ... ... мұнай өнімдері ретінде
өткізу нарығындағы үлесін ұлғайтуға ықпалы зор. Осы тұста маркетинг қызметі
өнімнің сапасын ... ... ... ... ... ... сапалы өндірілуі жаңа тұтынушыларды болжауға, ... жаңа ... ... ... ... арттыруға көмектеседі. Сондықтан маркетинг бөлімі мұнайды
өндіру кезіндегі сапаға әсер ететін факторларды ... ... ... ... кенішінен өнімді алынғаннан кейін, арнайы алдын-ала
сараптамадан ... ... ... құбырына жіберудің ... ... және ... ... ... шығару стадиясында, оны
өндіруде, мұнайдың сапасына әсер етеді. Мұндайды кеніштен ... ... ... ... ... ... арттырудың жасанды әдісі
қолданылады (мұнайды кеніштен шығарғаннан кейін орнына бу айдау ... ... ... ол ... ... әсер етеді. Демек, мұнай
өндіруде технологиялық процестерді сақтаудағы таңдауларға аса көңіл ... ... ... ... ... ... ... салдарынан
кеніштерден толыққанды түрде мұнайдың ... мен ... ... ... ... ... басқару жоғары сапалы құрал- ... қол ... ... ... ... өнімділікті беретін
және үнемді технологиялық процестерді енгізу, қамтамасыз етілуі тиіс.
Әлемде ... ... ден қою ... өсу ... оған талап тұтынушылар
тарапынан қатаюдан. Елдің экономикалық дамуы, ... ... ... ... ... ... ... сипатынан туындауда. Осы бағыттағы қызметтердің
әлемдік мұнай, энергетика нарығындағы ... дер ... ... ... стратегияларды жасақтауын ... ... ... ...... ... ... орны ерекше. Қазіргі
мұнай компанияларындағы дәстүрлі өткізу бөлімдерінің қызметі, әлемдік
нарықтағы баға саясатына ... ... ... сай ... ... тез ... ... қайтарып, оперативті шешім қабылдауына,
әлсіздік танытуда. ... ... ... ... шиеленісті жағдайының
жиі кездесуі, сұранысқа ғана бағытталып қана қоймай, келешекте кездесетін
жасырын сұранысты ... ... ... жаңа ... ... ... ... бөлімінің құрылымы, кәсіпорынға
жан-жақты мүмкіншіліктерді болжауға, өзгерістерге шапшаң икемделетіндей
формада жасақталынуы оң ... ... ... ... ... ... барысында мұнайдың бір баррелі шамамен–55-60 АҚШ долларын ... ... ... ... ... мұнай бағасы (транспорттық
шығындарды алып тастағанда) сәйкесінше 2006 жылы мұнайдың бір баррелі 33
АҚШ ... ... деп ... ... компанияларындағы маркетингтік-
өткізу бөлімдері, болжам бағаларына сәйкес, өндірілетін мұнайдың көлемін,
ішкі және ... ... ... ... ... түсетін табыстың
көлемін есептеп, стратегияларды жасақтауы табыстылықты қамтамасыз етеді..
Нәтижесінде осы ... ... ... ... ... ... дәл және нақты кезеңдерімен орындауына тиісті ... ... ... ... жұмыстың орындалуына кепілдік болады.Сонымен аталмыш
компанияларда өткізу қызметінің тиімділігін арттыратын арнайы штат ... ... ... ұтымды ұйымдастыру штатын құру аймақтардағы өнімді
жылжыту процесін ұтымды ... ... ... ... ... ... оның ... қадағалайды және бақылайды.
2.Жетекшінің ынтасымен жаңа ұйымдастыру штат ... ... мен ... ... ... ... технологияда
жасақтау тиімді. Бұл жоба бір бөлімдегі жұмыстың кедергілерге ... ... ... ... ... ... өтеп отыруына оңтайлы болып
келеді. Бөлімдер өз дәрежесінде инструкциялармен ... ... ... ... ... ... жасақталынса ғана,
нәтиже беретіні сөзсіз.
3.Өткізу бөлімінің құрылымдық элементтерінің маңыздысы ретінде функционалды-
ақпараттық моделін жасақтау. ... ... ... ... ... қабілетті білікті мамандарды таңдай білу, нарық «қуысын» алдын-
ала болжап, зерттеудің қорытындысымен ... ... ... ... ... экспорттаудың тиімділігін арттыруда тасымалдаудың жолдарын
оңтайландыру
Қазақстан ... шикі ... ... ... ... және ... бюджетті толтыру мәселесін қажет шамада шешуге
мүмкіндік бермейді, сондықтан қазіргі жағдайда ең ... ... ... оның ішінде мұнай өңдеуші салаларды дамыту бойнша мәселелерді
шешу керек. Мұнайгаз өнеркәсібіндегі өңдеу секторын дамытудың бағдарламасын
өңдеу және жүзеге ... ... ... ... ... қорытындысы бойынша Қазақстан мұнайын экспортқа ... ... ... 61 ... ... Оның ішінде: мұнайдың 31 пайызы
Атырау – Самара құбырымен, 45 ... ...... ... ... ... Ақтау теңіз портымен, 9 пайызы теміржол көлігімен экспортталды.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... бұл Атырау – Самара ... ... ... Каспий құбыр
консорциумының құбыржолы,ол Қазақстандағы Теңіз мұнай кен орны мен Ресейдің
Қара теңіз жағалауындағы Новороссийск теңіз портын жалғастырады. 2004 ... ... ... ... ... жеткізу көлемі тиісінше 15 және 22,5
млн. тоннаны ... ... жылы ... ... ... ... ... Каспийдің Ақтау теңіз портына (7,2 млн.тонна) және теміржол
көлігіне (4,3 млн. ... ... ... ... ... ... қажетілікке сай
жіберілуне және оның көлемін қанағаттандыруда ішкі ... ... ... ... Энергетикалық ... мен ... ... ... ... ... бірі ... табылады. Соңғы жылдарда Қытайдағы мұнай өндіру
қарқыны төмендеуде. БҰҰ мәліметі бойынша, Қытайдың 1989 ... ... қоры ... ал газ қоры 54 ... ... ... Егер сол кезден бастап оның
даму қарқыны ... ... деп ... онда оның ... ... қажеттілігі де соғұрлым тез өсуде деп айтуға
болады.
Қытай мемлекетінің 90 ... ішкі ... ... ... ... ... 2,75 млн. ... ал ортажылдық тұтыну 7,7% немесе ... ... ... ... ... ... ... 2010 жылға қарай мұнайға деген
қажеттілік 260 млн. ... ... деп ... ... ... ... бұдан басқа жағымды коньюктурасы кездеспейді. Бұл
көрсеткіштер Ақтөбе облысындағы мұнай ... ... ... ... тұрақтылығына дәлел болады.
Алдын-ала жасалған техникалық-экономикалық ... ... ... ... ... ... Қытай Республикасына тасымалдау
Қазақстан үшін перспективті және экономикалық тиімді жоба болып табылады.
Бұл жобаны жүзеге асыруда ... ... 1997 ... 24 ... қол
қойылған Қазақстан Республикасы ... мен ... ... мен ... ... ... корпорациясы арасындағы бас келісім
табылады. Батыс Қазақстан-Қытай мұнай құбырының жобасы Мұнайды ... ... ... жобасы мұнайды Батыс ... ... ... ... үшін ... Құмкөл-Атасу-
Алашанкоу бағытында мұнайқұбырын ... ... (2.2 ... ... 2800 ... ... жолдың солтүстік бағыты
минималды өткізу мүмкіндігін (жылына 20 млн. ... ... ... ... 2,7 млрд. АҚШ долларын құрайды [34,35].
Құбырдың толық құрылысын 2006 ... ... ... жоспарланған. Оған
дейін Ақтөбе облысындағы ҚҰМК өндірісі 5-тен 8 млн. ... ... ... 10-12 млн. ... ... ... ... етеді.
Сонымен қатар Қазақстан тарапынан бұл бағытқа ... ... ... үміт артуда.
Батыс Қазақстан-Қытай құбыр жолы бұрынғы ТМД елдерін Қытайдың тез
дамушы ... ... ... ... ... болуы әбден ықтимал.
Батыс Қазақстаннан Батыс Қытайға өтетін мұнайқұбыры Қазақстан үшін
үлкен экономикалық мәнге ие, ... ол ... ... ... ... Қазақстанның экспорттық потенциалын арттырады;
- Республиканың энергетикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етеді;
- елдің мұнай өндіруші батыс аймақтарын Шымкент пен ... ... ... ... елдің ішінде мұнайдың таратылу проблемасын шешеді.
Бірақ осының бәрін ескере отырып, құбыр құрылысы ... ... ... ... алып ... Саяси тәуекелге Қазақстан үшін
балама нарықтардың болмауы, басқаша ... ... ... ... мұнай импортына Қытайдың экономикалық реформаларының ... ... ... ... ... инвестициялық шығындар,
жоғары көлік шығыстары, ішкі нарықта бағаны авторитарлы ... ... ... ... ... көрсеткендей, құбыр құрылысы жобасын
жүзеге асыру, Қытайдың энергетикалық нарығының ... ... ... ... саласында екі ел үшін де экономикалық тиімділігі
жоғары.
25-кестеде бейнеленгендей, «Ақтөбемұнайгаз» АҚ-дағы мұнайдың ... ... ... ... ... жөнелтілуде. 2005 жылы мұнай өндіру 5635
мың тоннаны құрап, оның 5276,4 мың ... ... 93%-ы ... 2004
жылы аталмыш компанияның мұнай өндірісі 5350 мың ... ... оның ... 4868,5 мың ... ... ... өткізілген болатын.
25- кесте Ақтөбе мұнай өндіруші компаниялардың 2004-2005ж. ж мұнайды
экспорттау көрсеткіштері
|Импортаушы ... ... ... ... ЖШС ... | | |
| |2004 жыл |2005 жыл |2004 жыл |2005 жыл |
| |мың ... ... |мың ... |
|Атырау-Самара КҚК |28,74 |Urals (Med) |Жоқ |
|1 ... |26,44 |Brent (DTD) |Бар ... | | | |
| | | |8,0 ... |
| |2,3 (КҚК |15,0 (КҚК ... ... |
| |пайдасына) ... | ... ... ... ... жасақталынған
Дегенмен де Қазақстандағы түгелге дерлік мұнай компаниялары ... ... ... ... ... т.б себептермен
қосылуына мүмкіндіктері келмей отыр,сондықтан КҚК–ның бекітілген сыймдылық
бойынша толық жүктелмеген. ... ал ... ... ... ... ... табылатын «Транснефть» компаниясы алдын-ала
ескертусіз Қазақстан мұнайының транзитін қысқартып, кейде мүлдем тоқтататын
жағдайларға кездесіп отыр,бұл ... ... ... жасап
отыр.
Каспий құбыр желісі Консорциумның іске ... ... ... КҚК жүйесіне Одесса портына дейінгі ... ... ... ... ... қажет еместігі, сәйкесінше оған қосымша
шығын жұмсау қажеттілігі болмайды;
2) Новороссийск портында танкерлерді фрахтылау ... ... ... ... бұл ... ... жеңілдіктер жасауға
мүмкіндік береді;
3) КҚК жүйесіндегі дұрыс, әрі тиімді ... ... қол ... ... ... ... ... қатаң сәйкес келеді;
танкерлерге міндетті ... ... ... ... ету
мерзімі, минималды жүк көтергіштік, т.б.; ... ... ... ... ... ... алу ... әрі дәл құжат айналымын ұйымдастырады.
11-сурет «ҚазақОйл ... ... ... ... ... |
| |
| |
| | ... | |1 | | |
| | | | | | | ... | | | | | |30,6 |
| | ... Жем | |8,5 | | |
| | |Жем- ... | |21,0 | | |
| | ... | | | | |
| | ... | |1,1 | | |
| | ... | | | | |
| |
| | ... | |2 | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | |35,7 |
| | ... ... |9,0 | | |
| | ... | | | | |
| | ... төгу | |1,1 | | |
| | ... ... | |3,1 | | |
| | ... | | | | |
| | |мен құю | |4,4 | | |
| | ... ... | |17,0 | | |
| | ... | | | | |
| | ... | |1,1 | | |
| | ... | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ... | | | | | | |
| | |
| | ... | |3 | | |
| | ... | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | |29,0 |
| | ... ... |2,9 | | |
| | ... ... | |3,6 | | |
| | ... | | | | |
| | |мен құю | |4,4 | | |
| | ... ... | |17,0 | | |
| | ... | | | | |
| | ... | |1,1 | | |
| | ... | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ... ... | | | | | |
| | |
| | |4. ... –Атырау | |4 | | |
| | | | | | |11,4 |
| | ... ... |2,9 | | |
| | ... –Атырау | |8,5 | | ... ... ... ... негізінде әзірленген
Мұнайды сатып алушыға дейін жеткізуде аталған бағыттарды
үйлестіргеннен басқа, ... ... ... ... шарт:
- тасымалдау көлемін техникалық бөліммен келісу; өткізу көлемін
техникалық бөліммен келусі; ... ... ... ... ... және ... ресурстар министрлігіне
тапсырыс жіберу; министрліктен рұқсат бекітілімін алу; «Мұнайтас»
(Әлібекмола-Кенқияқ), «ҚазТрансОйл» ... КҚК ... ... ... ... ... алу; алдын-ала төлеуге шоттар алу; мұнай тасымалы үшін
төлем жүргізу; сараптау актісін алу; ... шығу ... ... жүк ... ... ашу; ... ... кеден декларациясын жабу.
11-сурет экономикалық бейнесін қарап отырып, экономикалық тұрғыдан №4-ші
бағыт ең ұтымды ... ... ... мұнайқұбырымен тасымалдаудың
шығыны, алдыңғылармен салыстырғанда,тоннасына 11,4 доллар немесе екі есеге
төмен екені дәлелденген. Алғашқы 3 ... ... ... Атырауға дейін
тасымалдануы темір жолмен жүріп отырды, бұл ... ... ... ... қоса теміржол тасымалдарына жолаушы шығындарды алып
жүрді:
- тәулігіне 1 цистернаны жалдау- 40,0$ (1 ... ... 1 ... ... 42,0$ (1 тоннаға 0,7$);
- вагондарды беру-жинаумен цистернаның тұрып ... ... ... ... ... көлемде 1 тоннаға кететін қосымша теміржол шығындары 8,5$
құрайды.
Алайда Қазақстан ... ... ... өтуі ... ... ... толық көлемде ай сайын шығаруға мүмкіндік бермейді.
Кенорындарында мұнай өндіру көлемінің артуы мен ... ... ... ... ... экспорттың басқа тиімді ... ... ... сәуір айында серіктестік Каспий құбыр консорциум жүйесінде
«ҚазМұнайГаз» ҰК-ң өкілетті жүк ... ... ... ... ... Brent сортты мұнай сапасына сәйкес ҒОВ Новороссийск
порты шарты негізінде жасақталды.
Каспий құбыр ... ... (КҚК) ... ... ... ... ... нарықтық құны бар мұнай сорттары айдалып, жалпы тасқынмен КҚК
жүйесінің қабылдау мен шығу ... сапа банк ... (2.2 ... жүргізіледі. Сапа банк жүйесі бойынша процедура шеңберінде
КҚК қоспасындағы әрбір жүк тиеушінің мұнай құнын бейнелеу ... ... ... үшін ... қамтамасыз етіледі және есептеу жүргізіледі.
КҚК жүйесіне мұнай тапсыратын барлық жүк тиеушілер тасымалдау қызметінің
бір ... ... сапа банк ... ... ... ... қатысушылар
тәуелсіз қаржы басқармасына кез-келген есептелген соманы аударуға келіседі.
Сапа банк жүйесі АРІ-ғы тығыздық көрсеткіштеріне және ... ... Сапа банк ... ... ай ... ... ... бойынша нарықтық бағаларды регрессиялық талдау жүргізу жолымен
анықталады. Сапа банк ... ... екі рет ... ... ... жеке сапа банктерінен тұрады.
27-кестеге талдау жүргізетін болсақ Атырау-Самара бағытында ... орны ... ... болса, КҚК жүйесінде – Новороссийск порты болып
табылады. ... мен ... ... арқылы мұнай тасымалдау
шығындары сәйкесінше ... ... ... 28,74 және 26,44 ... ... Оның ... ... басым бөлігі Ресей территориясының
өту кезіндегі тарифтердің жоғарылығымен түсіндірледі, ... ... ... ... сапа банкісіне жауап бермейді.Тасымалдау кезіндегі бұл
бағалар компаниялар үшін ... ... ... ... ... Ақтөбе мұнай өндіруші компаниялары үшін ... ... ... ... ... өткізудің тиімділігі жоғары.
27- кесте Одесса мен Новороссийск порттарына мұнай жеткізу шығындары
|Одесса порты арқылы | ... ... түрі ... (доллар/ |
| | ... ... ... (ҚР территориясы) |Мұнайқұбыр |8,6 ... ... (РФ ... ... |7,9 ... ... (Украина территориясы) |Мұнайқұбыр |5,7 ... ... құю |- |6,3 ... ЖАҚ- на ... |- |0,24 ... | |28,74 ... ... ... | ... ... түрі ... |
| | ... ... ... құю |- |0,22 ... мұнайқұбыры ... |26,19 ... ... ... |- |0,03 ... | |26,44 ... Кәсіпорынның материалдары негізінде әзірленген
Осыған қарап Каспий құбыр желісі ... ... ... ... ие ... ... болады.
Жалпы «Қазақойл–Ақтөбе» компаниясының қызметі алға басуда. Бұл ең
алдымен тиімді ұйымдастырылған жұмыстың ... ... ... отыр.
Өткізу бөлімінің бұл нәтижеде үлесі айтарлықтай. Өткізу бөлімі өз ... ... ... ... ... алады. Ондай ақпаратты Mc
Grow Hill International (UK) Ltd ... ... ... Platt’s
эксклюзивті негізде ұсынып отыр. Таңдалынған ақпараттар ішінде ... Alert пен ... Tanker wire ... бар. ... осы ... жылына шамамен 20000 АҚШ долларын ... Бұл ... ... ... ... әрі ұтымды ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Platt’s Global Alert (PGA)-бұл әлемнің мыңдаған ірі ... және ... ... ... танымал өнімдердің бірі. Оның қызметін
пайдаланушылар қатарында BP, ... ENI, Statoil Vitol, ... мен т.б. ... бар. Бұл ... 24 ... АҚШ, ... ... теңізі, Таяу Шығыс, Азия–Тынық мұхит аймағы, Латын Америкасы мен
Африканы қоса әлемдік нарықтар ... ... ... ... ... ... беретін электронды өнім. PGA–трейдерлер,
брокерлер мен компания басшылығы үшін мұнай мен газдың ... ... ... ... ... ең танымал құралы. Екінші басылым, Plats
Nankerwire-бұл ... ... ... ірі ... ... ... мен ... жалға алу ставкілерін бейнелейтін топтама.Осындай
ақпараттық технологияның негізінде ... ... ... қарқынды
жүргізілуде.
«Қазақойл-Ақтөбе» ЖШС-гі жүзеге асыратын жобаның масштабтары мұнайгаз
саласының ... ... ... ... ... жағдайларда
жұмыс істеуге қабілетті жоғары білікті персоналды ... ... ... ... ... тиімді де қауіпсіз әдістермен жүзеге асыру
үшін қажетті кәсіби дағдылар мен білімді меңгеруге ... ... ... ... мен Ресейдің ірі оқу орындарында оқып, қайта даярлықтан
өтеді. Қазірдің өзінде осындай жолмен 200-ден ... ... өз ... ... ... жылдың жарты жылдығында персоналды оқытуға
25 млн. тенге жұмсалды.
Қазіргі таңда мұнай компанияларының арасындағы кәсіби байланыстар мен
әріптестік қатынастарды ... ... және ... ғана ... ... ... оқытуға арналған арнайы қор ұйымдастырып
отыр. Бұл серіктестік қызметкерлеріне батыс компанияларының тәжірибиесімен,
жаңа идеялармен ... ... ... ... қалыптастыруға
инновациялық бағыт ретінде қор ... ... ... 1 ... ... бағасына 2 центті қосу арқылы Гленкор
компаниясы өз ... алып ... ... ... өткізу қызметін
дамытуға елеулі істерді жүйелі жүзеге асыруда.
Ақтөбе облысындағы мұнай ... ... ... ... ... ... нәтижесі бойынша
компанияларға ... ... ... ... ААҚ мен ... ... ... 85% экспортқа, 15% ғана ішкі нарықтағы мұнай ... ... ішкі ... жіберуде
біріншіден,мұнай компанияларының ісі ... ... ... ... ... мұнай өңдеуші кәсіпорындарға жіберудің
бекітілген нақты көлемін,мемлекет тарапынан ... ... ... мұнай өңдеуші кәсіпорындарға мұнайды ... ... ... болғандықтан өндіруші компаниялар ынталы емес, бұл ... ... ... негізгі индикаторы ретінде танылады; екіншіден
кәсіпорын өзінің тарапынан тапсырысты орындау барысында ... ... жаңа ... ... толық игеретін мамандардың
біліктілігін арттыру мәселелерін инвестиция ... ... ... ... ... ... ... облыстың экономикалық
және әлеуметтік жағдайын, кәсіпорынның табыстылығын жақсартуға маңызы зор.
Шикізат мұнайын экспорттаудағы компаниялардың іс- ... ... ... ... дамытудың келесідей стратегиялық бағыттарына
тоқталайық:
- міндеттері CIF базисі бойынша жекізуде ақырғы тұтынушыларға өз бетінше
өткізуге ... ... ... және қаржылық қызметтерге кететін шығындарды
ұтымдылау;
- мұнайды экспорттаудан түсетін табысты ... ... ... ... қызметке байланысты тәуекелділікті азайтуда қолайлы әдістерді
пайдалану, компаниялардың дамуына болжам жасау үшін маркетингтік ... ... ... ... ... ... мамандарды даярлау арқылы
әлемдік ... ... ... қолайлы имидж қалыптастыру ... ... ... Мұнай және мұнай өнімдерін өткізудің тиімді жолдары
қамтамасыз ету
Энергетика және минералдық ресурстар министрлігінің болжамына ... 2010 ... ... ... ... 88 млн. ... ... жеткізуге
ынталы (28-кесте).Экспорттық бағыттарды жүзеге асыруда ... ... ... ... орны ... ... 2006- 2010 ж.ж. Қазақстан мұнайын экспорттауда
тасымалдау жолдарының болжамы, млн. т.
|Экспорттық бағыттағы тасымал|2006 |2007 |2010 ... | | | ... |68,9 |71,5 |88,0 ... Самара мұнай құбыры |25 |25 |25 ... |27,8 |27,8 |35,6 ... ... мен теміржол |6 |6 |10 ... ... |10,1 |12,7 |17,4 ... ... ... және минералдық ресурстар ... ... ... ... ... ... ... өсу
үстінде. Мұнай өндіру көбейген сайын Ресейге мұнайды экспорттау ... ... ... ... ... ... ... көтеру бойынша
қиыншылықтар кездесуі мүмкін.
Каспий мұнайқұбыр Консороциум жүйесінің тиімді ... ... ... ... ... арқылы танкерлердің ... ... ... ... ... ... құрылысының іске асырлу барысында Түрік
мемлекеті жағынан бұғалықтан ... ... ... ... ... ... көлемінің өсуі ... ... ... ... ... отыр. Қазақстандағы мұнайды тасымалдаумен
айналысатын ірі компания – «ҚазТрансОйл» акционерлік қоғамы. 2005 ... ... ... ... ... 38 млн 197 мың тоннаны
құрады. Мұнайдың жүк ... – 25 млрд 127 млн ... ... ... алты ... мың ... жуық
магистралдық мұнай құбыржолдары, соның ішінде негізгі мұнай ... ... ... – Самара, Қаламқас – Қаражанбас – Ақтау, Жаңажол – Кенқияқ – Орск,
Омск –Павлодар – ...... бар. Бұл ... ... екі ... – Атырау – Самара, Жаңажол – Кенқияқ – Орск ... ... ... ... ... ... ... бірі. Осы
бағыттарда мұнай ... ... ... ... ... ... ... мұнай құбырының транспортын дамыту
стратегиясын өзіміздің мұнай өңдеу зауыттарына мұнайды жеткізетін ... ... ... бірге әлемдік нарыққа шығатын,яғни экспорттың
қажеттілігін қагағаттандыратын Қазақстанның жеке маршрутын жасақтау қажет.
Бүгінгі таңда мұнайқұбыр жүйесі ... ... ... ... жөнелтуге мүмкіндіктері жетпей отыр. Осыған байланысты
Қазақстанның ... және ... ... ... ... ... ... мұнайдың өткізілуіне сәтті мүмкіндіктер
жасалынады. Сондықтан Қазақстан ... ... ... артуы іске
асырылып жатқан өндіріс қуаттарын кеңейтуге,оны тасымалдауда ... ... ... зерттеу жұмыстарын жүргізуді өзекті етеді. Ол
үшін инвестициялық бағдарлама шеңберінде жүзеге асырылу ... ... ... мүдделі тараптардың келісіміне және алдын-ала жүргізілген
зерттеулер мен есептеулердің нәтижесіне тәуелді бірқатар ... ... ... қажет:
Атырау–Самара мұнайқұбыры бойынша жылына 25 млн.тоннаға ... ... ... ... ... және жаңғыртуды жүзеге асыру және мұнай
құбырларын толыққанды түрде диагностика жүргізу;
мұнайқұбыр желілері қызметін ... және ... ... ... ... енгізу (SCADA);
бөлімшелердегі басқару жүйесінің қызметін автоматтандыруды енгізу (SAP
R/3);
телекоммуникация жүйесін дамыту және жаңарту;
жаңа технологияны енгізу арқылы ... ... ... және ... ... Ірі жобаларды жүзеге асыруға көшу қаржы ... баға ... ... ... ... ... ... жоба құрылыстарымен қаржыны салудың ... ... ... ... ... ... саясаттың негізгі принциптері бойынша
келесілерге жетекшілік жасауды ... ... ... ұзақ ... стратегиясының инвестициямен үйлесімділігін; әлемдік және ... ... және ... ... баламалы бағыттармен
салыстырғанда маршруттардың бәсеке қабілеттілігі мен ... ... озық ... тарту, ноу–хау мен құрал–жабдықтар; жобаны
жүзеге ... ... ... және ... ... ресурстық базаны
кепілдендіру және инвестициялық тәуекелді төмендетудің ... ... ... ... және ... ... шараларды шоғырландыратын тетікті ұйымдастыру қажет.
Қазақстан Республикасының Энергетика және Минералды ... ... ... ... ... мәліметтерге сәйкес
2006 жылы Атырау–Самара мұнайқұбырымен тасымалдау көлемі 21,1 млн.тонна
құрайтын ... ... ... енгізудегі басты тәуекел мұнайқұбырын
толық ... ... ... ... ... ... сәйкес бүгінгі таңда жылына 21,9 млн. тоннадан жіберілуде. Оның
қайтарымдылығын 6–7 жылда қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... тәуекелдердің бірі ... ... ... тасымалдау
бағытындағы әлі де болса сұрақтардың шешімін таппауы және 30 млн. ... ... ... ... ... ... Аталған жобаны
жүзеге асыруда Құмкөл және Ақтөбе мұнайының қосымша ... ... ... ... қол ... мүмкін. Құмкөл–Арал–Кенкияқ
құбырының құрылысы жасақталынып, қолданысқа берілсе Ақтөбе ... ... ... мұнайын тасымалдаудың экономикалық ... және ... ... ... ... ... өте ... болар
еді. Сонымен қатар бұл жоба батыс аймақты ... ... ... зауыттармен
жалғайтын желіні біріктіреді; үш мұнайқұбырын ... жүйе ... ... ... ... ... Ақтөбе облысындағы мұнайдың әлемдік
нарыққа шығуына жол ашып, ол өз ... ... ... ... Облыстың басқа шаруашылық салаларына инвестицияны тартуда
қабілетін жоғарлатып,облыс халқының еңбекпен ... ... ... ... ... ... ... жолы ретінде (3 пунктте аталып өткендей )
тігінен интеграцияланған жүйеге ... ... ... ... ... ... ... дамытуға маркетингтік зерттеу бойынша негідемесі
айқындалды.
Интеграция шаруашылық байланыстарды ... ... ... ... алу үшін ... ... ... саясаттың мейлінше
тиімді бағыттары бойынша ресурстарды жинақтауға, өзара есеп ... оның ... ... ... ... есебінен неғұрлым тиімді
пайдалануға, сыртқы рынокта ... ... ... сондай-ақ өндірістік және ... ... ... ... ... ... шешуге мүмкіндік
береді.Тігінен-интеграцияланған мұнай компаниялары әлемде 100-дің шамасында
деп есептеледі, олардың ... ... ... ... ... 20 ... формасы, сондай-ақ құрылымы жағынан бірқатар елеулі айырмашылықтары
болғанына қарамастан, оларды бір ... ... ... ... ... қызмет: мұнай кен орындарын ашу, мұнай өндіру, оны ... ... ... ... және ... ... ... өткізу.
Тігінен-интеграцияланған ретінде әр түрлі технологиялық өзара
байланысқан өндірістердің қаржы-экономикалық негізінде ... ... ... ... ... процесстің желілік кезеңдеріне қатысты
кәсіпорындар кіреді: мұнайды барлау және өндіру- ... ... ... ... ... ... мен мұнай химикаттарын өткізу. Әлемдік мұнай
өнеркәсібінің тігінен интеграцияның маңызды алғышарттары ... ... ... ... Мұнай компанияларының түпкі өнімдерді-әуелі мұнай өнімдерін,
ал сосын мұнай химикаттарын өткізу рыноктарына бақылау жасауға
ұмтылуы.
2. ... ... және ... ... өндіріс пен өткізуді тиімді басқарушылықпен
ұйымдастыруды құру қажеттігі.
3. Өндіріс масштабында үнемдеу мүмкіндігі. Капитал мен ... ... ... ... ... (капиталмен, қуаттармен, шикізат және ... ... ... ... қысқаруына бейімдеп,
өткізу қызметінің өсуіне, пайданың көлемі мен нормасының
артуына әкеледі.
4. ... ... ... ... бақыланатын көздерін қамтамасыз ету.
5. Мұнай бизнесінің халықаралық сипаты және оның әлемдік және
ұлттық саясатпен тығыз байланысы.
Мұнай ісіндегі ... және ... ... ... ... ... ірі маманданған компаниялар да жұмыс істейді. Оның ... ... ... құқықтық құрылымдар бола отырып, интегралды
компания ықпалы саласына, ... ... ... жүйесі арқылы кіре алады.
Мұнай бизнесінде рыноктық экономика жағдайында қызметтің әр түрлі саласын
ішінара (фрагментті) ... ... ... ... ... ... мынадай байланыс жатады: қорларды барлау-мұнай өндіру, тасымал-
мұнайдың көтерме ... ... ... ... ... ... ... сату. Мамандану және ішінара ... ... ... ... ... тұнбалар, т.б.) өнімдер
өндірісі қажеттігі, процестер мен ... ... әр ... ... ... ... қолайлы.
Мұнай өнеркәсібінде интеграциялық процесстің дамуы қажетті қуатты
қаржы базасы ... ... ... өтті және ... ... пен өткізу саласында жаңа объектілерді құрумен ... ... ... ... ... және қаржылық активтерін
алу (қосылу, ену);
бірлескен жобаларды жүзеге асыру және ... ... ... процестің нәтижесінде екі принципті әр түрдегі интеграцияланған
компаниялар қалыптасты.
Оның біріншісіне қаржылық белгілері бойынша ... ... ... ... шұғылданбайтын, бірақ көптеген
компаниялар мен филиалдарға бақылау жасайтын холдингтер.
Екінші ... ... ... ... барлау, өндіру,
тасымалдау және өңдеуді жүзеге асыратын, ... ... ... ... ... бөлімшелері арқылы өткізетін өндірісті болып
келеді. Мұндай компаниялар ... ... ... бизнесінде басым көпшілігі
саналады. Алайда, осы күндері «таза» ... ... іс ... ... ... ... да қандай бір дәрежеде болмасын, ... ... ... ... ... ... бір дәрежеде өнімнің
бәсекеге қабілеттілігін, соның әсерінен жоғары пайданы қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың жалпы компаниясы негізінде жобаланатын
ағымдағы мәнінен ... ... ... ... ... ... жету және ... жою жөніндегі шараларды жасау талабы
жатады. Стратегияны жасау негізінде ... ... ... ... ... ... белгіленуі өте маңызды. Мұнда айқын
сияқты, мақсат-жыл сайын барынша көп пайда ... ... ... бұл мынаны білдіреді: әрбір нақты жағдайда корпорация басшылығы ең
жоғары пайданы тарту әрекетінде ... ... ... қабылдайды;
өндірістік қорлар балама инвестициялық саясатты жүргізусіз интенсивті тоза
бастайды; ... ... ... ... ... ... ... соғатын сапалық көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... ... ірі ұйым үшін әмбебап. Бұл компанияның тұрақты
ұзақ мерзімді дамуы тұрғысынан оңтайлы пайда табу деген ... ... және ... өндірістік құрылымның
артықшылықтарын салыстырмалы сипаттау
|Сипаттама ... ... ... |
| ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... | ... ... тұтынушыларға |+ |- ... ... | | ... ... | | ... ... | | ... және ... |+ |- ... ... | | ... |+ |- ... | | ... ... | | ... ... |+ |- ... | | ... буындардың |+ |- ... ... ... | ... | | ... | | ... ... | | ... ... |+ |- ... оған бағаның бекітілу| | ... ... | | ... | | ... ... |+ |- ... | | ... тарапынан| | ... |+ |- ... ... | | ... дискриминация |+ |- ... ... ... | | ... ... |- |+ ... салымының | | ... | | ... ... ... | | ... қолдау мақсатында|- |+ ... ... | | ... | | ... ... |+ ... ... | | ... ... |- |+ ... ... | | ... ... |+ |- ... несиелеудің | | ... | | ... ... |+ |- ... ... | | ... ... ... ... ... үшін ... бола отырып, бұл мақсат
оның ағымдағы ... ... ... ... ... асырылады. Дәл
осындай талдау негізінде пайда мөлшері секілді, даму тұрақтылығы тұрғысынан
анық немесе әлеуетті қауіп ... ... ... объектілер
немесе оның басқару жүйесіндегі буындар анықталады. Нәтижесінде нақты
стратегиялық міндеттер және тігінен ... ... ... ... ... оны ... ... кейбір басқару
құрылымдарын жою немесе жаңасын құру, т.б-на бағытталған соған байланысты
шешімдер туындайды. Мұндай ... ... ... ... ғана емес
(экономикалық, құқықтық, әлеуметтік, табиғи), сондай-ақ ... ... ... да ... ... бұл шешімдерді жүзеге асыру ағымдағы шараға жатқызуға
болса да, ... ... ... ... жататын практикалық
қызметті білдіреді. Тігінен интергацияның мұндай стратегиялық міндеттері,
мысалы, мынадай болуы ... ... ... ... ... да ... шешу үшін оларды қайта бөлу;
Дәл сондай мақсатта сыртқы (қосымша) қорды, ресурстарды тарту;
Мұнай компаниясының ... ... ... ... ... ... вертикальды циклының жекелеген буындарын қайта құру
(мысалы, мұнай шикізатының бастапқы ерекшелігі мен оның ... ... ... ... ... ... ... шығаратын құрылымдарды
оңтайлы үйлестіруді қамтамасыз ету мақсатында мұнай ... ... ... мен ... ... өткізу рыногының географиясын өзгерту
немесе ұлғайту;
Қоршаған ортаны қорғау.
Одан әрі стратегиялық міндеттер осы ... ... ... даму кезеңдеріне немесе нақты уақытқа ... ... ... ... ... ... үш негізгі кезеңін бөліп
қарауға болады:
1. Базалық өндірістің және оның ... ... ... ... жаңа ... бейімделу,
стратегиялық перспективада компания қызметінің негізгі
бағыттарын таңдау.
2. Органикалық тігінен-интеграцияланған жүйе ... ... ... ... ... ... ету үшін компания бөлімшелерін құрылымдық ... ... ... ... өсу ... ... ... динамикалық дамуы мен
мүмкін өсуі және рыноктық типтегі экономика ... ... ... 2030 ... 1990 салыстырғанда 4,5 есеге өсуі
болжануда мұнайды өндірудің ең жоғарғы ... 2010 жылы ... ... ... 11-12% ... ... өндіру деңгейі тұрақтанады деп болжануда.
2030 жылы Қазақстандық сектордағы Каспий шельфінің өндіру ... ... 56% ... ал ... » БК-ның үлесі -27% дейін
болмақшы. Мұнайды өндіру әлем бойынша орта ... ... ... 1,23 ... ... ... ... кезеңде Қазақстанда өндіру 4,2 есеге өседі. 2030 ... ... ... ... 2,06 есеге өседі де, Қазақстанның жалпы
тұтынудағы үлесі 0,967% құрайды. Ішкі ... 2030 ... ... ... Осы ... ... ... мұнайды өндірудің көлемі
артқан сайын, оны ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен мұнай өндіруші компанияларды біріктіру
арқылы құрылымын жаңа ... ... сай ...... ... негізінде жүзеге асыру. Тігінен- интеграцияланған мұнай
компанияларының құрылымына іздеу-барлау, өндіру, өңдеу, өткізу және ғылыми-
зерттеу орталықтары ... ... ... ... ... ... біртіндеп
көшу үстінде. «ҚазМұнайГаз» ұлттық компаниясы тікелей интеграцияланған
мұнайгаз компаниясы болып табылады, оның ... ... ... , ... ... ... және сату, мұнай ... ... ... ... ... ... ... көрсетулердің толық тізбегін жүзеге асыратын ... ... ... ... мен ... бар. ... сәтте еншілес
кәсіпорындар республикада Қазастандық мұнайдың 16%-ын өндіруді, мұнайдың
шамамен 80%-ын және газдың ... ... ... өңдеудің 30%-дан
астамын қамтамасыз етеді [41]. Қызметтің мынадай перспективалық бағыттары
бойынша жаңа кәсіпорындар ... ... ... 2015 ... ... есептелген Каспий теңізінің
Қазақстандық секторын игеру бағдарламасы бойынша барлық мұнай
операцияларына толық ... ... ... «ҚазМұнайГаз» теңіз
мұнай компаниясы құрылды;
- ғылыми-зерттеу инститтуттары мен ұйымдар «ҚазақМұнайГаз» және ... ... ... ... ... объектілерінің және құбыр
желілерінің құрылысы. 2004 жылдың қаңтар айында «Өзенмұнайгаз» ЖАҚ
мен ... ... ... ... ... ... мақсаты–тігінен-интеграцияланған шетелдік компанияларға
қуатты бәсекелес болуды көздеу.
Жаңа экономикалық құрылымды ұйымдастырудың талап етілуі, ... ... ... ... тән ... ... ... қабілетті дамыту мен болып отыр.
Қазақстан Республикасының президенті Н.Ә. ... 2006 ... ... ... ... ... Қазақстанды әлемнің бәсекеге
қабілетті 50 мемлекеттің қатарына енгізу стратегиясының басымдылықтарын
анықтап берді. Стратегияның маңызыдылығы жаңа ... ... ... ... Ол біріншіден, бәсеке қабілетті ... ... ... ... ... ... ... икемделуін
қамтамасыз етеді. Бәсекелестік ортада экономикалық қауіпсіздігін сақтай
отырып, негізгі өндірілген ... ... ... ... ... ... береді. Осы тұрғыдағы компаниялардың
әлемдік нарықтағы мұнай мен газ, мұнай ... ... ... ... Тігінен–интеграцияланған мұнай компанияларының
міндеті-өткізуді теңдестіру. Біріншіден өндірістен мұнайды шикізат ... ... ... гөрі ... ... өңдеуден алынған мұнай
өнімдері мен ... ... ... ... еселенеді. Екіншіден,
аталған салалардың бір-бірінен жүйелі ұштастырылуы, біреуінде орын алған
шығындары, келесілерімен жойылып немесе ... ... Егер ... ... ... ... да пайдасы да төмендейтіні анық.
Бірақ мұнай өңдеу мен мұнай химия ... ... ... ... ... кәсіпорынның пайдасы еселеп ұлғаяды.
Сондықтан бір бөлімшенің пайданы жоғалтуы екіншісімен өтеліп отырады.
Ресей федерациясының мұнай ... ... ... ... оның ... саяси, заңдылық және ... ... ... мұнай химия өндірісін дамыту сұрақтарына жақын
және ұқсас. 1 тонна мұнайды жүз пайыз ... 2000$ ... ... ... жылдарға дейін Қазақстанда жұмыс істеп келген 20 ірі химия саласындағы
өнеркәсіптердің ... 7–уі ғана бар ... ... ... оның
ішінде Атырау қаласында «Полипропилен зауыты» ЖШС, «Сараньрезинотехника»
ЖШС, «Карагандарезинотехника» ЖШС, ... ... ... ... ... зауыты» ЖШС, Ақтау қаласында «АКПО» ... ... ... АҚ және ұсақ кәсіпорындар әлемдік сұранысқа ие
өнімдер өндіруде[42].
Дегенмен де бұл ... ... ... ... ... көлемі
төменгі дәрежеде қалып отыр.
Мемлекеттің экспорттық потенциалын жоғарылату үшін жүзеге асырылатын
мұнай және газды ... ... ... ... ... ... ірі ... химия кешендерінің
құрылысы (мұнайгаз өңдеу және мұнай химиясы қамтитын ... ... ... ... ... ... Соңғы бірнеше он жылдықта әлімдік
өндірісте мәні арта ... ... ... ... ... ... бөлігіне айналды. Әлемде 100 ден астам мұнайхимия
өнеркәсібі қызмет ... ... ... жатқан өнімдерінің 95-98 %
органикалық синтездің үлесіне тиесілі болып ... ... ... ... мұнай ресурстарының 8-10% пайдаланады, дамушы елдерде 5%
дейін, жалпы әлемде ... ... ... ... өндірілетін
мұнай көлемінің 6,5-7% қолданады.
Мұнайхимия өнімдеріне сұраныс жыл сайын арта түсуде, соңғы 30 ... үш түрі ... ... ... ... әлемдік өндіріс
80% ұлғайса, алюминий – 3 есеге, пластмасс – 5,5 ... ... ... ... ... ... қарқынмен өсетін болады. Негізгі тұтынушылары
Солтүстік Америка, Батыс Еуропа және Оңтүстік – ... ... ... ... ... ... өндіру мен тұтыну 2004 жылы 40 млн. тоннаны
құрады. Әрбір адам басына шаққанда 100 кг ... ... ... – 38
кг, Италия – 120 кг, Австрия – 8 кг, ... – 7 ... ... ... ... ... кәсіпорынын құрып,
онда бәсекелестік қабілеті бар өнім шығару үшін жалпы көлемі 9$ ... ... ... [44]. ... ... ... ... жылына қуаттылығы 2,5-4 млн.т. құрайтын зауыттың құны 800-870
млн. АҚШ долларын құрайды.
Мұнай химикаттарын өңдірудің ерекшелігі, мұнай ... ... ... ... ... ... ... ұстамды болып келеді.
Дегенмен де, мұнай химия саласын дамытудағы жобаланатын инвестицияны салмас
бұрын артықшылықтары мен ... ... алу ... ... мынадай:
1. егер жаңадан мұнай химия зауыттары салынса, бұрынғы отандық ... ... ... ... ... ішкі ... өткізуде, қажетті салалардың қабылдау
қабілеттілігіне қарай қуаттылығының жетіспеушілігі, өткізуді қиындатады;
3. әлемдік ... ... ... ... ... ... саясатында келеңсіз жағдайларды туғызуы мүмкін, оның ... және ... ... ... да ... химия саласына инвестиция салуда ... ... ... оңтайландыру қажет. Себебі, Қазақстанның
көмірсутегі шикізатының ... ... ... оның ... ... мен қоса экологиялық зияндықтардың биіктігі, энергияның көп қажет
етілуі жобаның жүзеге асырлу барысында ескеріліп, қолайлы ұйымдастырылуына
қиындықтар ... ... ... ... ... ... бағытталған
инвестицияның қайтарылымы есептелініп, оны ... ... ... қойылатын талаптар мен ... ... ... тиіс.
Қазақстанда қолданыстағы заңдардың аясында ... ... ... ... төленетін салықтар мен міндетті төлемдер»
Қазақстан Республикасының кодексі, Қазақстан Республикасы кедендік ... ... ... ... химия өнімдер шығару бойынша жаңа
мұнай химия кәсіпорын құруда заңдарды жетілдіру ... ... ... ... ... ... саясаты, мұнай шикізатын мұнай химия
өндірісінің соңына дейін ... ... ... ... ... ... ... полистирола шығару
кәсіпорын (Ақтау қаласы), ... ... ... ... ... ... синтетикалық каучук өндірушілер табылады.
Соңғы екі өнеркәсіп жойылған деп ... ... ... ... ... ... және композициялық материалдар шығаратын зауытқа
сатылған. Мұндай ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Қытай мен Иран мұнай химиялық өндірісінің ірі бағдарламасын жүзеге
асыруда (соңғы екі жылда 4 млрд $ ... ... ... ... ... кешен жыл сайын 1,9 млн. тонна этилен, полипропилен ... ... ... ... Иран 3 ... ... ... химиялық
өнімдерін экспорттауда. Бірақта көрсеткіштер осы ... ... ... оның ... полипропилен, бутандинттік каучук,
поливинихлорид, жоғары сапалы жанар-жағармай ароматикалық көмірсутегі ... ... ... әлемде үлкен сұранысқа ие. Сондықтан вертикальды-
интеграцияланған құрылымға бейімделудің тиімділігі осы тектестік өнімдердің
шығарылуына жоғары. Қазіргі заманға сай ... ... ... ... 2 млрд долларды талап ... оны ... ... ... есе ... ... ... Германияда бір тонна
мұнайды 100% өңдеу, отының өзіндік құнын төмендеткенімен қоса 2200 доллар
көлемінде табыс ... ... ... құру ... ... ... ... қаматамасыз ету және өзіндік құны жоғары өнім
шығару ... ... ... келесідей: «Келешекте Қазақстанның
экономикалық өсімін ... ... ... ... ... ... экономикалық тиімділік деңгейін арттыру шеңберінде
және оның экономикалық қайтарымдылығын қамтамасыз етуде ... мен ... ... ... ... ... ... 2015 жылға дейін химия
саласы мен мұнай химиясын дамытудың концепциясы жасақталынды [46].
Олардың дамуының негізгі аймақтары ... ... ... ... ... болып танылады. Концепция жұмыс
істеп тұрған кәсіпорындарды ... құру және ... ... ... шикізаттың пайдаланатын жаңа өнеркәсіптерді құруды ... ... ... ... ішкі өнімнің өсу қарқыны ... ... ... онда ... ... 2010 жылы, 2001 жылмен салыстырғанда
екі есеге өсетін болады. Сәйкесінше ... ... ... үш ... 2010 жылы 250 мың ... ... ... Онда 5 жылдан кейін орта
әлемдік пластмассаны ... жан ... ... кг ... 5 ... 5 кг ... деңгейіне қол жеткізуге мүмкіндік жасалынып,
республикадағы пластмасса нарығындағы полиэтилен өндіру 170 мың ... мың ... ... және 85 мың ... ... ... ... тұрғындардың саны жуықтағанда 17 млн адамды құрайды деген
есеппен алынған) [47]. Осы тұрғыдағы кешенді жасақтау ... ... ... негізді талап ететін өнімнің түрлерін шығаруды жеделдетіп,
елдің ... ... ... ... қарқынды дамуына қолдау
жасайды. Қазіргі таңдағы шикізат базасы мен мұнай өңдеуші, газ өңдеуші,
химия және ... ... ... ... ... ... әкелінетін мұнай өнімдері мен мұнай химиялық ... ... ... ... ... ... мұнай өндіру,
өңдеу, өткізу мәселелерінің кешенді ... ... ... ... ... ... белсенді түрде көшу.
«Қазмұнайгаз» Ұлттық компаниясының тігінен–интеграцияланған мұнайгаз
компаниясына ... ... ... ірі ... ... ... және ... потенциалдық ұлғаюы, мемлекеттің
мұнайгаз ... ... ... ... ... ... мұнай өндіруші корпорациялармен сәтті бәскелесуге жағдай
жасалынады. Қазақстандық мұнай бизнесінің ... ... ... ... көтеруде ұлттық мүдденің қорғалуына, тығыз байланыстың
орнатылуына қуатты серіппе. Ақтөбе облысының мұнайгаз ... ... АҚ және ... ... негізінде тігінен
-интеграцияланған құрылымды жасақтау, ... ... мен газ ... ... мен ... ... ... мүмкіндік болар еді.
Тігінен–интеграцияланған бір буыны мұнай және газ өңдеу кешенін құруда
Теңіз, Қарашығанақ, Жаңажол және Әлібекмола кен ... ... ... болар еді. Біріншіден, күкіртті ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған
зауыттарды жеке-дара көмірсутегі шикізатпен толық қамтамасыз ... ... ... ... ... зауыты (этан фракциясы мен бензоланы
жеткізу);
- Атырау қаласында-химия зауыты ... және ... ... ... ... ... қолданыстағы жұмысты
жандандырып қана ... ... ... ... ... ... ... Үшіншіден, жеке-дара қалдық
көмірсутегі мен тауарлық өнім, батыс және оңтүстік бағытта, шығысқа
бірдей ... ... ... ... Төртіншіден,
тазартылған газ өзінің тұтынушыларын Батыс Қазақстанда тауып, оның
көлемінің ... ... және ... ... ... ... нәтиже-мұнай химиялық кешенді
қалыптастыру, ішкі және сыртқы нарықтағы сұранысқа ие ... ... оны ... Ақтөбе облысында тігінен–интеграцияланған мұнай компанияларын
жасақтауда қол жеткізетін жетістіктерді тұжырымдайық:
1. ... ... ... ... ... жаңа ... сай, озық ... мен технологияларды Жаңажол, Кенкияқ
және Алібекмола, Қожасай, Лақтыбай кен орындарында пайдалану,
осы мақсатта инвестиция ... ... ... өндірілетін
мұнайдың көлемін сақтай отырып, жер қабаттарындағы кеніштердің
зиян шекпейтіндей жолдармен ... Ол үшін ... ... ... ... іске ... ... айқындалады.
2. Өндірілген өнімнің өткізілуіне кең жол ашуда, сырттан әкелінетін
мұнай өнімдері мен газ өнімдерін азайту аясында Жаңажол ... ... ... арттырады. Газды өңдеуден алынатын
(этан фракциясы, пропан, бутан) өнімдерді шығаруға ... ... ... ... ... ... Мұнай өнімдерін өңдейтін зауыт құруды қолға алу. Ол үшін алдымен
Ақтөбе ... мен ... ... ... ... қуаттылығын
есептей отырып мұнай өнімдеріне деген, нарық сыйымдылығын
айқындау. Мұнай өнімдерін тұтынатын нысандарды (аэропорт, ... ... ... ірі ... ... пайдалану мөлшерін, экономикалық тиімділігін,
кәсіпорын үшін табыстылығын зерттеу жұмыстары жүргізіледі.
4. Мұнай ... ... ... ... ... ... жасақтау. Республикадағы
жұмыс үстіндегі химия зауытарының өндіріс қуаттылығын, мұнай
химия саласына сәйкестендіріп жедел жаңарту ... ... ... ... ... төмен, әрі
қайтарымдылығы қысқа мерзім ішінде орындалады. ... ... ... ... осы ... мұнай индустриясын дамытудағы ағымдық мәселелерге
жедел әсер етіп, қолайлы имидж қалыптастыру мақсатында ... ... қол ... Ол өз ... еңбек ресурстарын
тиімді пайдалану, жаңа жұмыс орындарының ашылыуына, инфляцияны
төмендетуге, ... ... ... ... ... ... ... Мұнай химиялық
өнімдерді әлемдік нарыққа шығару арқылы, капиталдың ... ... ... ... ... ... Мұнай өндіру, өңдеу және мұнай химиялық кешенде қоршаған ортаның
ластануы, іздеу-барлау және газ ... ... ... ... және ... кезінде табиғатты
қорғау бойынша бағыттар-экологиялық таза ... ... ... ... үнемі қадағалап отыру шарт. Мұнайды
қойнауқаттан шығару, оны ... ... ... ... ... қорғау шараларының тетігін тиімді іске
асыру керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Әлемдік ... ... ... жетістіктер маркетинг қызметінің
сапасына байланыстылығын дәлелді тұжырымдармен айқындаған. ... ... ... ... үшін ... ... тиімді ұйымдастырудың
маңызы өте зор. ... ... ... ... ... «СНПС-
Ақтөбемұнайгаз» АҚ, «Казақойл-Ақтөбе» ЖШС-нің өндірістік–экономикалық,
өткізу жағдайын ... ... ... ерекшеліктері
топтастырылып, маркетинг қызметін кешенді пайдалану ... ... ... ... ие болатындықтары айқындалды.
1. Мұнайгаз компанияларында маркетингтің жеткіліксіз дамуы, әлемдік
мұнай нарығындағы жағдайдың өзгерісіне ... ... ... ... ... мен ... пайдадан айырылуға әкеліп соқтыруда.
Қазақстан Республикасында «Қазмұнайгаз» ҰК-да ... ... ... ... ... ... ... жүргізу құралдары
әзірге әлсіз қамтылғандықтан, маркетингтік іс-әрекеттер әлсіз буын болып
отырғаны анық. Сондықтан ... ... ... ... ... шешілуі керек:
- шет елдік мұнайгаз саласындағы практикасында кеңінен қолданылған
маркетингтің стратегиялық формаларына өту ... ... ... ... және икемді маркетингтің құрылымын кәсіпорындарда
қалыптастыру;
- маркетингтік қызметті жобалау және жүзеге ... ... ... ... ... ... талдауларға сәйкес 2004 жылы Қазақстан Республикасы
бойынша 69 млн. тонна мұнай өндіріліп, өткен ... ... ... ... Бұл ... ... ... өндіру мүмкіндігінің
молайғандығын дәлелдеді, сәйкесінше оны ... ... ... тетіктің
жасақталуына назар аудартады. Осы бағытта іздеу-барлау, ... ... ... ... ... ... ... келесідей нәтижелерге қол жеткізеді, оның ішінде:
- іздеу-барлау жұмыстарында маркетингтік зерттеу, сегменттеу моделінің
негізінде ақпаратты қамтамасыз ету;
- өндіру-өңдеу шаруашылығында ... және ... ... аса ... бөлу жаңа озық ... ... ... өнім көлемін молайтады, отандық ... ... ... ... жарақтандыру жұмыстарын жүргізу
экономикалық тиімділікті арттырады;
- өткізу–тасымалдау әрекеттерінде дәстүрлі қалыптасқан өткізу жолдарын
экономикалық табыстылығы жоғары ... ... ... ... ішкі және ... нарықтардағы жөнелтілу мүмкіндіктерін
көбейтеді.
3. Ақтөбе облысындағы мұнай ... ... ... ... жүргізілген талдауда кездескен мәселелер мұнай
өндіруде ... ... ... насостық әдістерінің тиімді
түріне басымдылық берудің күрделілігі, өнімділіктің сапасына және ... ... ... көрсеткіштерге қол жеткізуде ықпалын тигізуде.
Фонтандық әдіспен өндірудің көрсеткіші ... ... АҚ- да ... 40% ... ... 2003 жылы бұл ... ... болатын.
Сондықтан сапалы және қолайлы мұнай өндіруде фонтандық әдісті ... ... ... көтереді.
4. Мұнай өндірудің көлемін ұлғайту есебінен Ақтөбе облысының
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... шешімін табуда
келесі шаралар орындалуы тиіс:
- мұнай өндіруші ... ... ... негізінде
өнімділігі жоғары озық технологияны қолдану;
- тиімді ұйымдастырылған жұмыстардың ықпалымен, оның ішінде: қолайлы
инвестициялық ... ... ... және келешекте де қосымша
инвестицияның құйылуына жағдай жасап, кәсіпорынның экономикасын ... ... ... ... 2010 жылы 200,0 ... ... ... салыстырғанда 1,6 есе өсетін) болады. Мұнай өндіру көлемі 2,5 есеге,
газ 3,5 есеге өсетін болады. Осы бағытта Ақтөбе ... ... ... ... ... ... ... маңызы зор.
5. Ақтөбе облысындағы мұнай өндіруші компаниялардың 2005 жылы мұнай
өндірудегі жалпы көлемінің 91-93% ... оның ... ... ... көлемі 5276,4 мың тонна ... ... ... ЖШС–нің экспорт көлемі 1465,5 мың тонна немесе 91% .
Компаниялардың мұнай шикізатын өткізуден түскен ... ... ... ... ... өндіру Қазақстан экономикасының стратегиялық ... ... ұзақ ... ... ... дамуын және тұрақтылығын,
валюталық түсімдердің ... ... ... ... және ... келе жатыр. Өндіру көлемі қарқынды өскенімен, жалпы
ресурстарды тиімді пайдалану дәрежесі төменгі ... ... ... ... ... бөлігі экспортталып, елеусіз мөлшері ғана
отандық ... ... ... ... Осы ... ... компанияларында тігінен интегралданған жүйені жасақтау
тиімділікке қол жеткізеді.
6. Мұнайды өткізудегі технологиялық тізілімді ... ... ... ... құру ... жүзеге асыруға
болатын мүмкіншіліктер:
а) мұнай өндіруші және өңдеуші, ... ... ... ... ... ... ... этаптарды
тиімді ұйымдастыруға көмектеседі;
б) тігінен-интеграцияланған мұнай компанияларының шеңберінде мұнайды
өндіріп, оны өңдеу және өткізу тұрақтылыққа айналады;
в) Ақтөбе ... ... ... ... ... ... бейімдеу арқылы мұнай өңдеу және мұнай химия
зауыттарымен үйлесімділікті орнату, ... ... ... ... мен
мұнай химиялық өнімдерінің тапшылығын жояды;
г) мұнай өнеркәсібіндегі тігінен–интеграция кәсіпорынның капиталдарын
шоғырландыру есебінен өндірістік-қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... ... іріленіп және
кешенді қызмет ... ... ... ... ... ... одан әрі ... Осының барлығы өндірістің
жарақтануына, жаңғыруына және жаңаруына, мұнай ... ... ... ... ... кәсіпорындардың және мұнай өнімдерінің
бәсекелестік қабілетін арттырады.
7. Батыс Қазақстаннан Қытайға өтетін ... ... ... мұнай құбыры, Қазақстанның және ... ... ... арттырып, келешекте жылына 20 млн. тонна
мұнайдың жөнелтілуі,ескеру керек бұл ... ... ... ... ... 5-10 ... ... Қазақстан Батыс
Қазақстан–Қытай құбырын өз бетінше толтыруға мүмкіндіктері ... ... ... және ... ... мұнай өндірісін арттыруға
басымдылық таныту қажет. Ақтөбе мұнай компанияларының экспортты ... ... ... ... ... ... ішінде
Каспий құбыр желісі Консорциум ... ... ... ... ... сапа ... жүйесі қатаң сақталады; екіншіден
баға тарифтерінің басқа тасымал бағыттарымен салыстырғанда ... Ішкі ... ... жеткізілуін қамтамасыз етуде тиімді
маркетингтік стратегиясын, кәсіпорында маркетингтік құрылымды жасақтау
негізінде ... ... ... АҚ-ң ... ... маркетингтік принципте жетілдіру, облыстағы мұнай және ... ... ... ... ... баға ... ... тигізеді.
8. 2030 жылдарға таман Қазақстанда мұнайды тұтыну 2,06 ... ... ... тұтынудағы үлесі-0,967%-ды құрайды. Ішкі тұтыну ... ... ... ... ... ... ... мұнай ресурстарын неғұрлым
тиімді пайдалануда жасақтау және ... ... ... өндірістік
потенциалды кеңейтіп елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту. Осы
тұрғыда:
-мұнайлық кешенділікті сақтау, оны ... ... ... ... ... ... ... көтеруде еңбек өнімділігін арттырудың негізгі
факторы ретінде–мұнай ресурстарының ролін күшейту;
- мұнай ресурстарынан түскен ... ... ... өңдеу өнеркәсіптердің жағдайын жедел жаңарту.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.Назарбаев Н. ... 2030: ... ... и ... всех ... ... Президента страны народу
Казахстана.- ... ... 1999.- ... ... Үкіметінің 2006-2008 жылдарға арналаған
бағдарламасы // Егемен ... - ... - ... ... Ф. ... ... М.: ... 1990.- с. 47.
4. Эванс ДЖ. Р.. Берман Б. Маркетинг.- М.: Экономика, 1990.- с.17.
5. Хруцкий В. Какой ... нам ... // ... ... ... рынка: маркетинг. Пер. С фр./ А. Дайан, Ф. Букерель, Р. ... ... Ред. ... М.: ... 1993.- 572 ... ... И.В.Соколова, Л.Л.Татарчук Концепция организации
маркетинга в агропромышленном производстве.- М.: ИВЦ ... 1993. ... ... П. ... организация // Кадры – 1993- №8- 16- 24с.
9.Афанасьев М. П. Маркетинг: ... и ... ... 1995- ... ... ... ... Алматы: «Баспа». 2001.- 44с.
11. ҚР Азаматтық Кодексі.- Алматы.- 2005. // ... ... // № 11.- б ... ... ... // ... бақылау және қадағалау түрлері.
// Егемен Қазақстан.- ... 2006 ... ... ... ... «О ... // ... правда.-
1997.
14.Қазақстан Республикасының табиғи монополияларды реттеу агенттігінің
мәселелері:.- ... ... ... G., Wensley. Marketing theory with a ... ... of ... 1983, №47, p. ... Zeilhaml C., Zeilhaml V. ... ... revising ... perspective.// Journal of Marketing- 1984, №46, p. 46-53.
17.О.М. Ермилов, К.Н. ... Л.С. ... В.В. ... ... ... ... М.: ... 1998.-138-139с.
18 Маркетинговая стратегия.–Япония:JPC–SED.1998– 49с.
19.Логистика.Под ред. Б.А.Аникина.– М.: Инфра-М,1997.192б.
20.Маркетинг.Учебник/ Под ред. Романова ... ... ... ... ... ... Великобритания, THE OPEN UNIVERSITY KEYNES MK 7 LINK.1995.–69б.
22.Ламбен Ж.Ж. ... ... ... ... ... Маркетинг. Оқу құралы.–2005ж.228-229б.
24.С.Р.Есімжанова. Маркетинг в Казахстане: теория, ... - Аян ... ... NORTH CASPIAN ... №2/ ... 2003, 36-38с.
26 Агентство Республики Казахстан по ... ... .. те- ... ... ... шв= 170828б 172297б160461б 172296ю
29ю07ю2005ю
27.Андреева О. Д. Технология ... ... ... ... ... ... ИНФРА М- НОРМА, -1997 г.- С.84 .
28.Л.Андропова. Конкурентной экономики через диверсификация производства.//
Промышленность Казахстана ...... Э. ... 2004: инвестиционная ... 2005- №1. с. ... ... ... № 17.–2001.–22б
30 . А.Ауезов, Т. Алдыяров, С. Қожабеков, А. Габдракипов. Банк ... ... ... по ... ... ... Самара // Промышленность Казахстана- 2003-№... с.19.
31. Дегтярев В.Н. О Банке качества нефти // ... ... 1997. ... Ю.М., ... И.Г. Анализ качества нефтей Евразии // Транспорт и
подготовка нефти. 2000. №.... с. 66-68.
33.Р.К.Сатова,С.М.Егембердиева. Управление ... ... ... ...... ... ... комплекса. Доклады
вторых международных научных Надировских чтений. Алматы – Қызылорда.-2004г.-
С366-6-367.
34. Саясат. №2. 2004г.
35. Арыстанбеков К. ... ... ... ... // Аль-
Пари, № 6.- 2002г-.
36 .Т.Таубалдиев. АО «КАЗТРАНСОЙЛ»: Сотрудничество с ... в ... ... // ... в глобольных
процесах.–№1.–2006г.–С.26–31]
37. А.Челекбаев.Проблемы по выводу Казахстанской нефти на мировой ... ... ... ж.- ... М. Вертикальная интеграция в зарубежной нефтяной промышленности ... ... и ... отношения.- 1995.- №2- с. 88-93.
39. Баяхметова А. Конкурентосбособность финансово- промышленных групп на
мировом рынке.- Алматы: қаржы- қаражат, 1996- ... С.М. ... ... ... ... ... ... Сб. Научн. Трудов Алматы 378-385с.
41.Ұ.С. Қарабалин «Қазмұнайгаз» ҰК, ҚПА-ның каталогы 2004ж. б. 48-50.
42.Шалболова У. ... ... ... по ... ... ... в ... // ... ... Ж.Д. ... ... ... нефтехимической отрасли Республики
Казахстан // Нефть и ... С. ... ... или перерабатывать? // Петролеум №1.- 2003г.-
С.29-31.
45. Р.Г.Сармурзина Основные мероприятия комплексного генерального плана
создания и ... ... ... в Казахстае на ближайшие
десять лет // ... и ... ... ... В.М., ... С.Г.Бертаусини Р.Г. НП ... США ... ... М: Химия, -1995г.- С.304.
47.Р.Б.Жумагулов Качество нефти–важный фактор развития ... // ... и ... ... ... ... ... кедендік бақылау департаментінің 2004-2005
жылдардағы есебі
49. Дукенбаев К. ... ... ... // ... 2002- № ... с. ... ... Л. А., ... Н.С. О создании отечественного Банка качества
нефти // Нефтяное хозяйство. 1996г.- №4.- С. 63- 65.
51. Поулепа С.А., Пашков Е.В. ... ... ... на ... ИСО серии 14000 некоторые проблемы разработки и внедрение //
стандарт и качество- 1998- № 5 – ... ... ... Казахстана: проблемы и их решении./ Под
редакцией М.Б. Кенжегузина.- Алматы, ... С ... и ... деятельность в РК / отв.ред. Сулейменов М.К.
Алматы: КазГЮУ, 2001г.- С.151.
54. О.И. Егоров, О.А. ... А.С. ... ... комплекс
Казахстана проблемы развития и эффективного функционирования. с.518.
55. Мұнай және газ гоелогиясы терминдерінің түсіндірме ... ... Н. ... Б.А. ... К.С. ... Б.Т. ... ... Кенжегалиев А, Мамбетов М.Н., Хасанова А.А., Акасова А.А. ... ... ... ... ... ... ... и газ. 2001. №3 с. 88-92.
57. Баритко А.В. ... ... ... ... по ... //
железнодорожный транспорт. 2000. №4 стр. 58-60, ... ... ... ИСО 9000. В ... М., ... ... В.Ю. Вертикально интегрированные нефтяные компании России.-
Москва, -1996 г.-291с.
60. Дегтярев В.Н. О банке ... ... // ... ... ... ... Н.К. Менеджмент и рынок: ... ... ... ... ... ... функции и методы современного маркетинга. Сборник научных
трудов./ Под.ред. Каренова Р.С. Караганда: Полиграфия, 1996. 96с.
63. Баймуратов У.Б. К ... о ... и ... его ... ... ... и ... технический прогресс Казахстана: Сб. Научных
трудов. Алматы, Экономика, 2000.-С. ... К. ... ... ... ... в долгосрочной
перспективе // Экономика Казахстана на пороге ХХІ века. Сб. науч. ст./ ... Н.К. ... ... ... ... С.Р. Формирование и ... ... ... ... ... ... // под ред. к.э.н. Есимжановой
С.Р.-Алматы, КазГАУ, 1995.-142с.
66. О.А. Яновская, М.К. ... ... и ... ... ... инвестиционной связи, Алматы «Экономика» 1999г.
67. Кошанов А. ... ... ... нефтегазовых ресурсов
Казахстана», Евразийское сообщество-2000г.№3.
68. «Проблемы и перспективы развития нефтегазовой отрасли ... в ... ... 10-ей независимости РК, материалы второй международной
научно-технической конференции-Актау: Актауский государственный университет
им. Ш.Есенова, 2001г.
69. Редакционный обзор, ... ... ... ... ... и
новые приоритеты, InvestKazakhstan
70.Р.Сармурзина, Ш.Хайдаргалиева Привлечение инвестиций в нефтехимические
проекты, Промышленность Казахстана, 2003-28с.
71. Н. Балтыбеков Варианты подходов к ... ... ... ... и
нефте продуктов-// Аль Пари //. №4-5. 2002г.-115-116с.
72. Бенке И. Перспективы развития ... ... на ... Пари //. №1. ... Бергалиев Т. Нефтепродуктообеспечении и пути повышения ... №6. ... ... ... Комплексное использование нефтегазовых ресурсов
как фактор расширенного воспроизводство-//Транзитная экономика. №6. 2002-39-
43с.
75. Жакупов Н. Пути и ... ... ... ... ... экономика//. №2. 2002г.-58-63с.
76. Н.Т. Жолдыбаев Развитие ... ... ... как ... ... ... роста-//нефть и газ//.
№4. 2003г.-111-117с.
77. У.Шалбаева Теоретические аспекты оценки нефтегазового потенциала РК-
//Поиск//. № 4. -2002г.-48-54с.
78. Л.С.Спанкулова ... ... ... промышленности РК-//Экономика
и право Казахстана//. №17. -2003 г.-50-52с.
79. «СНПС–Ақтөбемұнайгаз» ААҚ–ның ... ... ... ... ... ... ... балансы
81.«Қазақойл–Ақтөбе» ЖШС–нің 2001–2005 жылдар аралық есеп көрсеткіштері
-----------------------
Атырау
Самара (Ресей)
Кенкияк
Әлібекмола
-тікелей ... ... ... саны мен ... кәсіпорындар саны мен түрлері;
-өткізу логистикасы жүйесін талдау.
-бәсекелес кәсіпорындар саны;
-бәсекелес кәсіпорындар арасында нарықты бөлу.
-тапсырыстардың жиелігі мен мөлшері;
-мұнай өндіруші компаниялардың қуаттылық жүктемесі,дәрежесі;
-сатып ... мен ... ... ... есеп түрлері мен жағдайы;
-салынған және қайта жөндеудегі кәсіпорындардың болуы.
-тұтынушылардың қанағаттандыру дәрежесі;
-сегменттер,олардың мөлшері және ... ... ... ... икемділігі.
-сұраныс пен ұсыныстың ара–қатынасы;
-жергілікті,аймақтық және шетелдік өндірушілерден түсетін мұнай өнімдерінің
көлемі;
-сату,баға, пайда көлемдерін ... ... ... даму ... сипаттайтын факторлар
Тауарлық ұсыныстарды сипаттайтын факторлар
Бәсекелестік және монополизация деңгейі
Өткізу нарығына тепе–теңдігі
Өткізу нарығының іскерлік ... ... ... құрайтын негізгі факторлар
Бөліну жүйесінің сипаттамасы
-инвестициялық тәуекел;
-жеткізілім үшін ақша қаражатының мөлшері:
-маңызды сатып алушылардың бәсекелес компанияларға кету қауіпі.
Коммерциялық тәуекел деңгейі
-тұрақтылық;
-бағаның ... ... ... ... / доллар
Барлығы
КТК
Қытай
Атасу − Алашанькоу
Алыс және жақын шетел

Пән: Маркетинг
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 131 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының мұнай-газ бизнесіндегі мұнай нарығының жағдайын талдау62 бет
Ауыл шаруашылық саласында маркетингті қолдану81 бет
Банкілік маркетингті ұйымдастырудың теориялық негіздері30 бет
Банктік маркетингтің теориялық аспектілері52 бет
Маркетинг в сфере услуг77 бет
Ақпараттық технологиялар мен қызметтер сферасындағы маркетингтің дамуы 6 бет
Коммерциялық банктердің инвестиция сферасындағы инвестициялық қызметі40 бет
Нарықтық тауар айырбастау сферасындағы кәсіпорынның саясаты23 бет
Туризм сферасындағы бизнес5 бет
Қонақжайлылық сферасындағы қызметкерлер құрамын басқару5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь