Ғали Орманов

Ғали Орманов - туындылары арқылы өз заманының шынайы көрінісін айшық бейнелей білген дарын. Сонымен бірге оның есімі Пушкиннің, Лермонтовтың, Маяковскийдің бірқатар шығармалары мен Толстойдың «Анна Каренина» романын аударуымен танылған.
Қазақтың белгілі ақыны Ғали Орманов 1907 жылы Алматы облысы Қапал ауданындағы Ешкіөлмес ауылында дүниеге келген. Алғашқы өлеңдері 1928 жылдан бастап жариялана бастады. Білім беру саласында, «Социалистік Қазақстан» газеті мен «Әдебиет және Өнер» журналының редакциясында бірнеше жыл жұмыс істеді. Сонымен қатар Қазақстан Жазушылар Одағында хатшылық қызмет атқарды. 1939-1945 жылдары Жамбылдың әдеби хатшысы болды. Тұңғыш жинағы «Шеңбер» деген атпен 1934 жылы басылып шықты. Бұдан кейін «Көтерме» (1935) әңгімелері мен очерктерінің жинағы, «Абысын сыры» прозалық жинағы жарық көрді. Ұлы Отан соғысы жылдары «Халық қаһарман», «Емен» өлеңдер жинағын шығарды. Ақынның поэзиясы айшықты тілінің ажарымен, оның асыл қазыналарын қолдану шеберлігімен ерекшеленеді. «Өмір дастаны», «Бөбек жүрегі», «Сәт сапарда», «Ой қанаты», «От өзен», «Жер қазығы», «Жыр қанаты», «Жылдары жыры», т.б, өлең жинақтарында әлеуметтік оқиғаларды суреттеуде ақындық шеберлік танытты. 1950 жылы «Таңдамалар шығармалар» жинағын ұсынды. Ғ. Орманов шығармаларының негізгі тақырыбы – заман шындығы. Ақын жырлары өткірлігімен, образдарының көркемдігімен әрі үйлесімділігімен өзгешеленеді.
Ақын әлем әдебиетінің көптеген таңдаулы үлгілерін қазақ тіліне аударды. Ол Ленин, Еңбек Қызыл ту, Қызыл жұлдыз ордендерімен, бірнеше медальдармен марапатталған.
Ғ.Ормановтың алғашқы өлендері 1928 жылдан баспа жүзінде шыға бастады. Тұңғыш өлендер жинағы «Шеңбер» деген атпен 1934 жылы жарық қөреді. «Шәуілдір» (1934), «Алынған қамал» (1935) поэмалары, «Абысын сыры» (1936) жыр кітабы, «Көтерме», атты прозалық жинағы
        
        Ғали Орманов
Ғали Орманов - туындылары арқылы өз заманының шынайы көрінісін айшық
бейнелей білген дарын. Сонымен бірге оның ... ... ... ... шығармалары мен Толстойдың «Анна Каренина» романын
аударуымен танылған.  
Қазақтың белгілі ақыны Ғали ... 1907 жылы ... ... ... ... ... дүниеге келген. Алғашқы өлеңдері 1928 жылдан
бастап жариялана бастады. Білім беру саласында, «Социалистік ... мен ... және ... ... ... ... жыл жұмыс
істеді. Сонымен қатар Қазақстан Жазушылар Одағында хатшылық қызмет атқарды.
1939-1945 жылдары Жамбылдың әдеби хатшысы ... ... ... ... ... 1934 жылы басылып шықты. Бұдан кейін «Көтерме» ... мен ... ... ... ... ... ... жарық
көрді. Ұлы Отан соғысы жылдары «Халық қаһарман», ... ... ... ... ... айшықты тілінің ажарымен, оның асыл қазыналарын
қолдану шеберлігімен ерекшеленеді. ... ... ... ... «Сәт
сапарда», «Ой қанаты», «От өзен», «Жер ... «Жыр ... ... т.б, өлең ... әлеуметтік оқиғаларды суреттеуде ақындық
шеберлік танытты. 1950 жылы ... ... ... ... ... шығармаларының негізгі тақырыбы – заман шындығы. Ақын жырлары
өткірлігімен, образдарының көркемдігімен әрі үйлесімділігімен ... әлем ... ... таңдаулы үлгілерін қазақ тіліне аударды.
Ол Ленин, Еңбек Қызыл ту, Қызыл жұлдыз ордендерімен, бірнеше медальдармен
марапатталған.
Ғ.Ормановтың алғашқы өлендері 1928 ... ... ... шыға ... ... жинағы «Шеңбер» деген атпен 1934 жылы жарық ... (1934), ... ... (1935) ...  «Абысын сыры» (1936)
жыр кітабы, «Көтерме», атты ... ... ... ... ... ... (1948), «Бөбек жүрегі» (1949), «Сәт сапарда» (1957), «Ой қанаты»
(1961),  «От өзен» (1965), «Жер ... (1972), «Жыр ... ... ... (1976), т.б. өлең ... ... ... суреттеуде
ақындық шеберлік танытты.
    Ұлы Отан соғысы жылдары ақын «Халық - қаһарман» (1941), «Емен» ... ... ... ... ... шұрайлы өлеңдері 1950 жылы шыққан
Таңдамалы шығармалар ... ... 1957 жылы ... ... жеке кітап болып шықты.  
   Өмірінің соңғы жылдарында Ғ.Ормановтың қаламынан тағы да ... мен ... ... ... ... М.Ю.Лермонтовтың, В.В.Маяковскийдің,
Л.Соболевтің, Н.Тихоновтың, Ян ... ... ... ... ... романын, Н.В.Гогольдің «Нева проспектісі»,
А.П.Чеховтың бірінеше әңгімелерін, М.Бубенцовтың «Ақ қайың ... ... ... өлең кітабын қазақ тіліне аударды.
Жиырмасыншы ғасырдағы қазақ поэзиясының ірі тұлғаларының бірі Ғали
Орманов екендігі әлдеқашан мойындалған ақиқат. ... ... сол ... заманда Алматыға жеткен бозбала жігіт ... өте келе ел ... ... ... бұйырған керемет бір бақыты – жыр алыбы Жамбыл
тәтесі ерекше жақсы көрген екен. ... ... ... ... ... деп ... отыз сегізінші жылы қоймай соңына түскенде де абыз
Жәкеңнің қызыл жолбарысының аруағы қолдап, ғайыптан ұлы ... ... боп ... ... ... ... аман ... еді-ау. Мұхтар Әуезов
пен Ғабит Мүсіреповтен бастап ... ... ... ... ... ... жан болмады десек те қылдан таймаймыз.
Алматыдағы Абай атындағы опера және ... ... ... ... ... салтанатты кеш сол құрмет-сүйіспеншіліктің бәз-баяғы
қалпында екенін тағы да айғақтады. Сахна төріне ... ... ... ... ... ... зал толы жұртқа, бүгінгі ұрпағына:
Өмірдің сыйын кем көрсең,
Өзіңді, достым, абайла.
Еріне тиіп жерге өкшең
Жүрмедің бе ... соны ... – деп ... ... ... әзілмен жырлап
тұрғандай болды бір сәт.
Қазақ тілінің мәйегіне бөленген, майын тамызған, нәзік иірімді, қысқа
қай-ырылатын бейнелі де ... ... ... бетінде шырағым сөнбесінші” деп
тілеген Ғали ақын арманының орындалғанын паш еткендей. 1934 жылы ... жыр ... ... ... ондаған жыр кітаптары ел-жұртын әркез
қуантып отырды. Ақын өлеңімен бірге қайнаған өмірдің де бел ... ... ... ... оның “Социалистік Қазақстан” газетінде
қызмет атқарғанын мақтан етсе керек. “Майдан” альманағында, “Әдебиет ... ... ... ... ... ... ... бас
редактор, Жазушылар одағының хатшысы болған жылдарында Ғали аға ... ... ... ... ... ... ... аз еңбек сіңірген жоқ.
Әуелі Ғалекеңнің өмір жолы деректі фильмнен елес ... ... ... ... ... ... Жазушылар одағы басқармасының төрағасы,
Мемлекеттік ... ... ... ... Қазақстанның халық
жазушысы Тұманбай Молдағалиев өз ... ... ... ... бір тебіреніспен толғанды.
Ғалекеңе деген халық сүйіспеншілігінің белгісіндей, ән мен күйі ... ... ... соң Алматы қаласы әкімінің орынбасары С.Сейдуманов,
Мәдениет және ақпарат министрлігінің жауапты хатшысы Е.Бабақұмаров, ... ... ... ... К.Шәмшиденова, белгілі ақындар
М.Айтхожина мен С.Иманасов, Астана ... Ғали ... ... ... ... ... орынбасары Г.Асылбекқызы, “Ғали ғибраты” кітабының
авторы Г.Серғазы және ... ... ... деген қалтқысыз ілтипат
сезімдерін білдірді. Ақынның қызы Жәмиға апай әке ... ... ... оның
ақындық бақытын көргеніне қуанышты екенін жасыра алмай, көздеріне жас ... ... ... да өз ... ... ... сыйлауында емес пе.
Ғали Ормановтың артында сөз қалды. Анығы ... мен ... Ол ... ақын ... ... ... осы сақтаған iшiмде кең.
Ұқсасам тек ұқсармын Сахарама,
Өстiм сонда ұдайы естiп ... ... ... ... мен,
Аз сөйлейдi, көп меңзеп сабырлы өлең.
Түбiнде тек тұтқиыл өкiнбе ... ... ... елең», — деген.
Иә, ол ешкiмге ұқсамайтын ақын. Оған өлеңдерi дәлел. Өзiнше жырлайтын,
өзгеше ақын. Оны тағдыры ақын еттi. ... ... ... ... Оның әр ... жарық көрген: «Шеңбер», «Сәт сапар», «Ой қанаты»,
«От ... «Жер ... «Жан ... атты ... сырға толы.
Оқырмандардың жан-дүниесiн өзiнше баурап алады.
Ол туралы қаламдастары не ...... жыр ... өмiр бойы ... ... және сол ... ... ақын». — Ғабит Мүсiрепов.
«Ғали ақынның тағы бiр ерекшелiгi ол айтайын дегенiн құлағына емес,
жүрегiне айтатын едi. ... ... ... ......... көп ... ақындарымыздың бiрi. Бәрiмiз де Абайдың
шәкiртiмiз, әрине. Ал, Ғали ақын — ұлы Абайдың ең озық ... ... ... ... ... мен әрдайым биiк парасатты аңғаратынмын». — Сәкен
Иманасов.
Ақынның басқа тiлдерден ... да өз ... бiр ... дүниелер.
А.Пушкиннiң, М.Лермонтовтың, В.Маяковскийдiң, ... ... ... ... мен поэмаларын Абайша, ... ... ... ... Бұл ... ... көрсеттi.
Ғали Орманов проза саласында да қомақты шығармалар жазған. Қалың
оқырман бұл еңбектерiн де жылы ... Ал ... ... ... Ги де ... әңгiмелерi, Н.Гогольдiң повестерi, М.Шолоховтың
«Адам тағдыры» әңгiмесi, М.Бубеновтың «Ақ қайың» романдары Ғали ... ... ... ... ... қаласында Мемлекеттiк сыйлықтың лауреаты, ақын Ғали
Ормановтың 100 ... ... ... атты ... ... Конференцияны Алматы облысы әкiмiнiң орынбасары Серiк
Мұқпыров ашып, құттықтау сөз облыс әкiмi Серiк Үмбетовке берiлдi.
Қазақстан ... ... ... ... ... ақын ... қазақ әдебиетiндегi орны туралы терең мазмұнды ойларын ортаға
салды.
Қазақстанның Халық жазушысы Тұманбай ... ... ... мен ... ... жасаған баяндамасы жұрттың көкейiнен шықты.
Сондай-ақ, I.Жансүгiров атындағы Жетiсу мемлекеттiк университетiнiң
оқытушысы, профессор Т.Сыдықовтың «Ғали Орманов поэзиясы» ... ... да ... ... жылы қабылдады.
Белгiлi ақындар – Мыңбай Рәш, Қажытай Iлиясов, Рафаэл Ниязбековтiң
естелiктерi мен арнау ... ... ... дүркiн-дүркiн қол соқты.
Оның жайлауында жайқалған сан түрлі гүлдер алыстан көз тартып,
жолаушыны ... ... ... ... ... биік-биік кезеңі,
қарағайы, қайыңы, аршасы мен шыршасы таласа өскен табиғат ... ... Ғали ақын өз ... елу жылын Алматы қаласында өткізгенмен, туған
даласын, өскен ... ... ... ... ... көрген елді
еміреніп жақсы көретін. Сол елдің арасында жылында бірнеше рет болмаса оның
көңілі көншімейтін.
“Аттанып ауыл анадан
Оқуға кеттім ... ... ... ... далаға.
Жарбиған жаман тон-тұмақ
Жабысып кеттім үстімде.
Жанайын деген бір шырақ
Жалтылдап кетті ішімде”, –
деген өлеңін Ғалекең жиырма жасында жазған екен. Бір ғана рет ... ... ... ... 1967 жылы “Жазушы” баспасынан таңдамалы
өлеңдері деген атпен шыққан бір томдығының алғашқы беттеріне ақынның жиырма
жасында ... бір топ ... ... ... ... ... терең
лирикаларын қайта-қайта оқып таңғалдым. Мысалы, “Қысқы күн” ... ... ... кірпігі қимылдап
Қарайды әрең омбыдан.
Айыққанша күн бірақ
Жалғаспайды жол бұған.
Үйден ұзап шықпаймыз
Өзіміз де ондайда.
Ондайда тым ұқсаймыз
Үрпиіскен торғайға.
Боран ... ... тар бала ... да ... ... бала күнімізде көрген қысымыз осы қыс. Ғалекең оның суретін
айнытпай өлеңмен өріп, көз ... ... тұр. Бала ... ... рахаттана жырлаған қазақ ақындары бірен-саран.
Қанша бақсаң, қозының
Қызығына тоймайсың.
Қимасыңдай өзіңнің
Қырда бірге ойнайсың”, – ... ... да ... ... ... өмірінің бір бөлшегі жатқандай. Жаның ... ... Өзің де ... ... ... ... ... балалығыңмен
ұшырасып, көңілің жай табады. Ғали ақынның балалық әуендері соншалық нәзік,
сұлу. Ескі күндерімен қайта табысқан кәрі ... ... құс боп ... ... ... ... ... Ғалекең жас кезінде, кейін егде
тартқан кезінде де ... ... боп ... тіл қатқандай.
Ғали ағаның жастық, махаббат жайлы өлеңдері де өзінше бөлек, Ғалекең
жырлары сол махаббаттай нәзік, сол махаббаттай ... ... ... анық,
Алыстан ау жайыңды тұрдым бағып.
Көзіме көзің түссе, балғын жүзің
Құбылды бір қызарып, бір бозарып.
Жалт еткен жанарыңнан күндей ... ... ... бір шоқ ... өн бойыңды күндіз-түні
Ондайда қалай жатсын жүрек тыншып.
Сөнген жоқ әлі табы сол бір оттың,
Маздайды көңілімде оқтын-оқтын.
Үмітпен өміріңді асыраған
Дүниеде ... ... ... ... де ... шалғай, жайың білмей,
Көремін келбетіңді кәдімгідей.
Әлі сол қарақұрым топ ішінде
Көзіме елестейсің жалғыз гүлдей”.
Бұл жыр бір оқығанда сылбыр, қарабайыр көрінгенмен, “Көзіме ... ... ... жолдан кейін сенің де жаныңа сол бір ғашықтық оты
алыстан тіл қатқандай болады. Таң ... бала ... ... кезігіп,
керемет бір сезімдерге бөленесің. Ақынның көзіне, көңіліне сүйінесің. Үміт
қайығына мініп алыс бір теңіз өріне ... ... ... ... ... Жігіттің үмітіне үміт қосасың.
Ғали аға өлеңді тым қысқа жазды, бірақ сол ... ... ... ... Оның ... ... қиял, асыл ой, жылы ... ... ... ... қоймай шаттық ауылына, жігіттік шағыңа жетелейді.
Кейде үш шумақ жырдың бойындағы ой мен сезімді қара ... ... ... де емес ... Сол үшін де ... ... ойланам десең Ғали ағаны
жатта, сонда ғана жарылқанасың, іздеген ... ... ... ... азық ... деп ... Өлең ... сергектік әкелсе, жасқа қуаныш,
бақыт әкеледі. Бір ауыз өлеңді жатқа айтпайтын қазақ жоқ.
“Сылдыраған жас бұлақ
Көрдім таудан қайнаған.
Жағасында ... ... ... ... ол ... ... бір ... жігітке қараған
Жас сұлудың көзіндей.
Еске түсіп бала кез
Жудым ... ... ... қара ... ... ... ... жыл бұрын жазылған осы өлеңнің бойынан сол ... сол ... ... сол ... ... таптым мен. Қанша заман
өтсе де Ғали “Бұлағы” сарқылмайды. Жетемін деген жеріне ... ... алыс ... ... ... осы мазмұндас “Орамал” әні бар,
әні композитор ... ... қос ... ... бір әнге, бір өлеңге
иелік етуі де көңілге қуаныш әкеледі. Ғали ... бар ... ... батырлықты, елдікті, еркіндікті марапаттаған маңдайы ашық,
өмірге ... ... ашып ... ... саласың.
Әуес қып көрген әрнесін
Кіршіксіз сәби баласың.
Теңбілсіз көктің жүзінен
Сәскеде жайнап қарайсың.
Жайдары жаздай көзіңді
Тамылжып жерге қадайсың.
Жалынды жақсы жардай сол
Толықсып ... ... қиыс ... ... ... бұзасың.
Көлеңке шалып өңірді
Жиекке жылжып ұзайсың.
Қыздырып құшқан жеріңді
Қиюға қалай шыдайсың”.
КазГУ-де лекция ... ... араб ... ... ... ... жас ... Ғали ағаның өлеңдерін тақтаға жазып араб
әріптерін үйрететін. Ол кезде жас ... ... ... ... да ... да ... көріп қараймын
Мұндағы әрбір төбені.
Өзге жердің суынан
Суы да өзге секілді.
Қайта-қайта жуынам
Бұлағына бетімді”, деген өлең ... ... айта ... ... сөздердің күннің сәулесіндей ойнауын-ай, сенің қара сөзбен
жеткізе ... ... Ғали ақын ... ... ... ... білген.
“Азат жер” аталатын осы өлеңді де қазақ өлеңдерінің ішіндегі бір әдемісі,
бір көріктісі шығар деп ойлап ем сол ... ... де өлең ... талпынып
жүрген кезім. Зейнолла ағаның Әбділда, Тайыр, Ғали, Дихан, ... ... ... ... ... өлеңдерінен келтірген үзінділерін
тыңдап отырып “Мына өлең ... ... ... дұрыс шығар. Сөз сиқырының
кілтін табу оңай емес сияқты” деген қорқыныш кіретін көңіліме. Содан кейін
айлап өлең ... ... ... аға жаз ... өзінің туған өлкесі Талдықорғанға жиі-жиі барып,
жерлестерімен кездесіп, елдің халін, тұрмыс-тіршілігін ... ... жыр алып ... жылы Ғали аға мен бала ... қозы баққан Асы жайлауына барыпты.
Қасында атақты жазушы ... ... ... бар. Бұл өте жомарт ... ... ... ... неше бір маржан өлеңдер жазып қайтты. ... ... ... ... ... жырға айналдырып, жүрген жерін жыр
шуағына бөлеп қайтты.
Аяулы менің Тәкенім
Адырлар кезбе, асығып.
Арнаулы жанға ... ... ... ... кең ... біздің Асымыз.
Айнала биік, өр, шалқақ
Бауыры балғын, басы мұз”, – деп басталатын жыр жолдарын осыдан ... ... ... және ... ... оқып ... ержетіп өзімнің
туған Асыма осындай өлең жазар ма екем деп ойлап ем. Ғали ... ... осы бір ... да ... жанымды бір тербеп кетіп еді,
шіркін.
Ғали ақын бұдан кейін де көп өлеңдер ... Көп ... ... алдымда бір сурет қалып қойыпты. 1956 жылы қыркүйек ... ... ... залында менің тұңғыш өлеңдер жинағым “Студент
дәптері” талқыланды. Мәжілісті ол күнде ... жер ... ... ... ... ... кең залында мен танымайтын бір топ ... ... ... Молдағалиев Жұбан, Мәуленов Сырбай ағалар отыр.
Тағдырымның не боларын білмей, есік жақта ... мен ... ... аға
жиналысты ашты да баяндама жасау үшін сөзді Ғали ... ... ... сүйіп оқитын Ғали ағам. Шашы аппақ, өңі жылы, көзі нұрлы ақын аға
мінбеге көтеріліп, менің жинағым ... ... оқи ... Сыны ... көп. “Біздің ауылда баяғыда тай жарысы ... Тай да, ... бала да аса бір ... ... ... Топ ... алдында әсем киінген
әдемі бала, күміс ер, күміс жүгенді тай да көз ... Мына ... ... ... ... ... келе ... балаға ұқсап кетті. Әлі талай
жарысқа қатысар, мен мұны ... ... ... – деп мен туралы сөзін
аяқтады Ғали ағам.
Сол күні, сол сағатта жиырмаға жасы жаңа ... ... ... ... ... ең, Ғали аға. ... жасы жетпістен асқан сол балаң сенің
жүз жасыңа арналған жиында сөз сөйлеп тұр. Мен ... ... ... ... ... бірі деп ... ... тұрмын. Жолың болсын,
аға.
Теңесем де теңізге, дарияға,
Жарасатын сияқты Ғали ... боп ... ... ... боп ... ... әр ... ерімсің шығарған елдің атын,
Ел аманда бітпейді әл қуатың.
Елу, алпыс, жетпісің желкілдеді.
Жүзіңді де тойлады енді халқың.
Жүзге жырың, жан аға, тірі ... ... ... ... ... ... ерген
Біз секілді өрімдей інілерді.
Ұмтылады от жүрек, көңіл де алға,
Алыстарға тартады өмірлі арба.
Сенің тойың өшпейтін өлең тойы,
Сенің тойың бітпейді елің ... ... от ... ... ... қара орманның дара тұрған алып
бір емені, айтары анық, жыр бояуы қанық, ... ... бірі ... 100 ... ... ... алыста қалған аты белгісіз арғы дәуірлер
емес, жүз жас дегеніміз бойы да, ... да, ісі де көз ... ... ... ... ... ... бүгінгі ұрпақты тәрбиелеуге
көмектескен, сондықтан да суымаған, ұмытылмай тұтас күйде ... ... ... күн ғана. Дүниені билейтін – сөз, сөзді билейтін – ... ... ... о ... ... та, ... сәуле шашып тұрады. Ата-анасынан
ерте айырылып, ... ... ... ... ... ... үйін
паналайды. Соңынан білмекке құштар көңілінің аңсарымен оқу іздеген жас бала
қызыл асығынан қар кешіп, күн жүріп, түн ... ... ... атты ... ... ... алып шыққанында, Арқарлы асуында жыр
дүлдүлі Ілияспен бетпе-бет жолықпағанда, ... қай ... ... ... ... ... Жансүгіров тау қойнауында қой бағып, жақпар
тастың арасында жаңғыртып ән салып, ... ... ... өскен бозбаланың
бойында бұлқынып тұрған ақындық қасиетін бірден байқаған. Алматыға үйіне
әкеп, жалдап тұратын ... бір ... ... ортасын матамен қақ бөліп,
бір жағына жаңадан үйленген жас ақынды жарымен орналастырады. ... тұру ... ... кеңейтіп, шығармашылық қырларының
өсуіне өлшеусіз септігін тигізеді. Отызыншы жылдардың ... ... ... ... ... алып кеткеннен кейін, көп ұзамай Ғали Ормановтың да
басына қара бұлт үйіріледі. Ормановтың ... ... ... деген арыз
қарша борайды. Бірақ бұл кезде Ғали ақын жыр алыбы Жамбылдың жеке хатшысы
болып жүрген-ді. ... ... ... ... ... да осы ... Бұл жөнінде ақынның қызы Жәмиға Ғалиқызы былай дейді: ... ... ... соғысқа да бара алған жоқ. Орталық Комитеттің арнайы
бұйрығымен ... ... ... ... соғысқа барудан босатылды. Бірақ
әкемнің отты өлеңдері де осы ... ... Әкем ... ... әдеби
қызметтер атқарды. Бірақ ол ешқашан да ... ... ... ... ... ... ... жоқ. "Қолыңда тұр ғой, кітабыңды
шығармайсың ба? ... ... ғой" ... ... "Кітап жоспармен шығады,
оның шығарылу реті, кезегі, есебі-қисабы болады" деп кезексіз ... ... ар ... ... айнымайтын. Әкем өте адал адам болды,
кимелеп киіп кету, пайда ... іс қылу ... жоқ еді. ... ... ... хатшысы болды. Ол өмірінің соңғы жылдарында ғана
өлеңді өндіртіп жаза ... еді. Жыл ... ... ... ... ... әкем ... саласында да жемісті жұмыс жасады. Көп
жылдар орыс классиктерін аударумен ... ... әкем ... де, ... ... де адал ... аты ... Алматы қаласының әкімі ... ... ... жетекшісі болып тұрғанда арнайы нұсқауымен Астана
қаласындағы қазақ тілін тереңдетіп оқытатын №7 мектепке Ғали Ормановтың ... ... ... Ұлттық компаниясының" президенті Жақсыбек
Құлекеев Білім және ... ... ... ... ... ... ... Жансүгіров ... ... ... кітапханасына ақынның атын сыйлады. Қазақтың марғасқалары
мен жақсы-жайсаңын бір ... ... ... ... ... ... ... министрінің орынбасары Ержан Бабақұмаров та Ғали ... үшін ... ... ... ... Тек бір ... ... жері -
Талдықорған қаласының орталығында "ақынның жүз жылдығына дейін аяқталады"
деп облыс әкімі Серік Үмбетов уәде ... ... ... ... ... ... тас тұғыр орнатылмай, жерге қаратып тұрған жайы
бар. Таланттарды қастерлеу ... той ... ат ... ... ғана ... Аты ... айбыны мәңгі арту үшін оның халық
алдындағы, халықтың оған деген құрметі мен рухани байланысы арта ... ... ... ... ... ататынына тек сонда ғана сенім
бар. Мұхтар Әуезов, Ғабит Мүсірепов, Ғабиден Мұстафин, ... ... ... ... тізе қосып қатар жүрген Ғали Орманов жақсылардың
шуағына шомылып, жүректің оты жеткенше, ... ... қол үзіп ... қаламы түспей, әдебиетке адал қызмет етіп кеткен еді. ... ... ... ... ... ... да мәңгі маздап тұрмақ.
Көкейіңде көп жылдар сақталармын, жолаушылап бір жаққа кеткен жандай»
деп жырлаған Ғали Орманов әдебиетке өткен ... ... ... ... ... 1927 жылы ... ... 1934 жылы тұңғыш жинағы басылып шықты.
Араб,латын,кирил қарпін еркін меңгерген шайыр ... ... ... жер, ел тағдыры өздігінше жырлап, «Абысын сыры», «От ... ... «Ой ... сынды сүбелі дүниелерді жазды. Тәржімамен де
айналысып, ... ... ... ... Гете, Байрон, Низами
секілді батыс пен шығыс шайырларын қазақша сөйлетті. Сан алуан тақырыбтарға
қалам ... ... ... ... де ... ... емес. Әр жылдары
мерзімді басылымдар мен баспаларда, Қазақстан ... ... ... атқарды. Жыр алыбы- Жамбылдың әдеби хатшысы болды.
Ғалекеңді ең алғаш көргенім әлі күнге дейін есімде.
1949 жылы университет ... ... ... Жаңа ғана ... ... ... ... Сол жылы қазақ әдебиеті мен
мәдениетінің Мәскеуде онкүндігі өткелі жатқан. Ақындар арнау өлең ... ... ... ... ... ... кіріскен. Бала
күнімде, содан кейін соғыста үнемі өлең ... ... мен де бір ... ... ... ... ... Ғабдолла Тоқайдың орыс тіліндегі бір
жинағы қолыма түсіп, соның ішінен бір өлең ... ... ... ... ... Олар ... ... Сен мұны “ӘжИ-ге” апар,– десті. Қазіргі “Жұлдыз” журналы ол кезде
“Әдебиет және искусство” (“ӘжИ”) деп аталатын.
Сөйтіп, аудармамды ... ... ... ... “ӘжИ”-ге
бардым. Жасқаншақтайтыным, “ӘжИ”-де істейтін ешкімді танымаймын. Олар мені
білмейді. Бұрын ол журналда ештеңем басылмаған. Менің өлеңдерім тек ... ... ... ... бұрын да, кейін де сонда ғана
шығатынмын.
Редакцияға келіп, ішке ... төр ... ... ... ... ... шеке, толықша адам бұрқыратып, шылым шегіп отыр. Онымен қатарлас
тағы да екі адам отыр ... ... ... бет кісі ... ... ... Неге келдің, қарағым? – деді.
Мен өлең әкелгенімді, аты-жөнімді айтып ... әлгі кісі ... ... ... хат ... ... бе деп сұрады. Иә деп едім, ал оқышы
өлеңіңді деді. Мен жігерлене оқып ... оқып ... ... рас, сен ...... ол ... ... жайды.
– Сейітжан,– деді ол мені құшағына қысқан күйі қасындағы ... ... ... ... 1943 жылы ... ... хат жазған. Өлеңмен жазған. Жәкең
бұл жігітке “Жүз жасаған жүректен” деп өлеңмен жауап ... ... ... ... мен оқып бергенмін. Ол кезде Жәкеңнің хатшысы мен
болатынмын. ... ... өз ... ... мына ... ... мен
түсіргенмін. Содан кейін бұл жігіттің Жәкеңе жазған өлеңін де, ... ... ... да ... ... ... келіп, “Социалды
Қазақстан” газетіне мен әкеп бергем. Екі өлең қатар ол ... ... Ол екі өлең де ... 1946 жылы ... қалың томдығына кірген.
Ол кезде сен әскердесің, Сейітжан. Білмейсің. Ол ... ... сен ... жоқсың. Міне, Жамбылға сонау соғыстан хат жазған ... ... ... бұл ... ... жазған хатымды оқыған әрі Жәкеңнің жауабын өз қолымен
жазған кісімен кездескеніме қуандым. Одан да ... ... бұл ... ... деп ... ... ... деп аттарын атаған екі кісі де орындарынан тұрып, менің
қасыма келіп, қолдарын ұсынды.
Журнал редакциясының табалдырығын имене ... ... ... мүлде
көтеріліп қалды. Кірпі шаш редактор менің бағамды одан сайын көтере түсті.
– “Пионер” газетінде қызмет істеп жүр екенсің. Сен ол ... ... кел. ... бір әдеби қызметкерлік орын бос тұр. Соған сені ... анау ... ... Жапар екеуің қарама-қарсы отырасыңдар.
Редактор өз алдында отырған інісінің атының бір ... ... ... ... қара ... ... аты Жапар емес, Жаппар екен. Оны артынан білдім.
Содан кейін редактор оң жағына қарай бұрылды.
– Сейітжан, сен бізге ... ... ... ... ... ... Мен ... қол қоямын,– деді.
Сейітжан ағай журнал редакциясының жауапты хатшысы екен. Ол кісінің
фамилиясы Омаров екенін артынан ... ... көп ... ... ... ... Омаров), Жапекеңмен де (Жаппар Өмірбеков) өте тату дос болып
кеттік. Кейін үшеуміз де Жазушылар ... ... ... ... ... ... ... тұрдық. Бұл, әрине, кейін.
– Ағай, мен пионер газетіндегі қызметіме жақында ғана қабылданып едім.
Келе сала оларды тастап, басқа қызметке ... ұят қой. ... ... ... ... қайтеді?– дедім сасқалақтап, редактор мен ... ... ... ... бос орын ... тұруға болмайды, қарағым. Басқа біреуге беруге
тура келеді. Одан да біз ... ... ... Сен ... ... ... ... бер. Мұнда жұмыс онша көп емес. Анда-санда келіп, ... үйге ... ... мына Жапарға тапсырсаң да болады. Біз Сейітжан
екеуміз Мәскеуге қазақ әдебиеті мен өнерінің ... ... ... ... бұл ... екеуің ие боласыңдар. Келістік пе?
Сәл тыныстап алды да ... ... ... Мен бұл ... ... адам таба алмай отырғаным жоқ, қарағым.
Табылады. Бірақ, сенің ... ... ... қан ... ... ... ... алуға бел байлап отырмын. Соғыстан келдің.
Студент болдың. ... жаңа ... де ... ... ... отырмын.
Айтпақшы келіншегің бар ма?
– Бар, ағай.
– Не істейді?
– ЖенПИ-дің студенті.
– Міне, көрмейсің бе, әлі ... ... Аз ... та ... ... ... ... тұрмыстарыңа сеп болады.
Бұрын білмейтін бейтаныс адамның маған мына қамқорлығы көңілімді босатты...
Сөйтіп, мен үйге ... ... ... апарған аудармам журналда
басылатын ... Өзім аяқ ... ... ... ... ... ... ақын Ғали Орманов ... ... ... ... осы ... ... ... жауабын өз қолымен ... ... ... ... ... болғанымен, жаны жібектей,
жұртқа қамқоршы асыл азаматқа ... ... ... ғана Ғали Ормановтың баспадан шыққан “Бөбек жүрегі” деген
өлеңдер жинағын сатып алған болатынмын. ... ол ... ... әдебиет
журналының редакторы екенін білмейтінмін. “Бөбек жүрегі” ... ... ... оқи ... ... аударған өлеңім журналда жарияланды. Бірақ, мен “ӘжИ”-
де ұзақ қызмет істей алмадым. Бірер ... ... ... де, ... де ... тура ... Сол ... Ұлы Отан соғысында 100-
атқыштар бригадасы әскери газетінің редакторы болған, өз газетіне ... ... ... ... ... хат ... мұрындық болған,
мені өте жақсы білетін Қасым ... ... ... газетіне
жауапты редактор болып тағайындалды. Менің Алматыда екенімді біліп, іздетіп
таптырып ... ... ... мен сені ... газетінің редакциясына қызметке
аламын деп талай талпынып, ала алмап едім. Штатта орын жоқ ... ... ... ... ... қызмет істейтін болайық,– деп мені “СҚ”-ға
шақырды.
Ал сол қиыншылық ... ... ... ... ... ... ... ұмытылмастай болып, есімде қалды.
Ғалекең өте сақ кісі болатын. Заңсыз жерге ешқашан аяқ баспайтын. 37-
жылдың зұлматын ... ... ... ... сыр ашпайтын.
Сондай кісінің соғыстан келген маған өзгеше қамқорлық жасауы шалқыған
шабыттың, ... ... пен ... ... ... кернеген
керемет сәттерінің бірі болар деп ойлаймын.
Ғалекеңмен содан кейін де анда-санда кездесіп жүрдім. Кездескен сайын:
– Ақын ... хал ... деп ... Жақсы, Ғалеке,– дейтінмін мен.
– Жақсы болса болды,– деп Ғалекең өзінің сәл ... ... ... ... ... ... жазып жүрген күндерімнің бірінде
Алматыда ... ... ... Оу, сен ... ... очеркші болып кетіпсің ғой,– деді Ғалекең.
– Жақсы өлең жазу қолымнан келмеді. Жаман ақын болғым келмеді, Ғалеке,–
дедім мен.
– Оның да ... ... мен сені ақын деп ... Енді ... бол,– деп Ғалекең өз жайына жүре берді.
Ғалекең таныстарымен ұзақ тұрып сөйлеспейтін. Бір-екі ауыз тілдескеннен
кейін ырғала басып, өз жөнімен ... ... ... бұл ... де ... алуға болатын. Бос ... ... ... шаруамен шұғылданудың үлгісі осы деп ұғатынбыз.
Ғалекеңмен одан кейін де кездесулеріміз болды. 1963 жылы ... ... ... бірге демалдық. Ғалекең Мейір деген ұлын
қасына ертіп барды. Мен әйелім ... ... ... ... ... ... ... барғанбыз. Ғалекеңнің Алматыдағы үйіне бас ... де, ... ... ... ... рет ... дәм
татыстық.
Одан кейін, 1973 жылы бірнеше күн ... ... ... Сол жылы
Алматыда Азия мен Африка елдері жазушыларының кездесуі өткен еді. Үш күнге
созылған ... ... ... ... қонақтарды топ-топқа бөліп,
Қазақстан жерін көрсетуге ... ... бір ... Ғали ... ... және мен үшеуіміз бастап, оларға Алматы облысын аралаттық.
Жамбыл ауданына ... ұлы ... ... ... ... ... ... бірге суретке түстік. Мен өз фотоаппаратымды ала
барған едім. Бірнеше суретті өзім ... Бұл ... ... ... сол ... ... бейнесі көз алдыма келеді.
Ғалекең 1978 жылы күзде өмірден өтті. Сол ... ... ... мен және ... ... Совмин ауруханасында бірге жаттық.
Ғалекең реанимацияда, Ғабең – терапия, мен кардиология бөлімінде болдық.
Ғабең екеуміз жатқан бөлімдер ... ... бір ... ... ... ... біліп келуге күн сайын мені жұмсап отырды.
Ғалекеңнің ... ... ... бірге “Көктебелге” баратын Мейір ... ... ... Ескі ... ... ... жайын Мейірден де сұрап
қайтамын. Көрген-білгенімнің бәрін жоғарыда жатқан Ғабеңе айтып ... ... сол ... ... шыға ... Сонда жатып қайтыс
болды. Бұл қайғылы хабарды ... ... ... ... ... ... уақыт үнсіз қалды. Әдебиет майданындағы сенімді серіктесі болған
Ғалекеңді Ғабит ағасы ... ... ... ... ... сапарға аттандырып салуға жоғарыдан төменге түсіп, Ғабең
бастаған екі-үш жазушы іштен ... ... ... ... ... ... жатқан табыттың бетін ашып көрсетті.
Біз күрсініп, табыттың тақтайын сипадық. Ал Ғабең еңкейіп, табытта жатқан
Ғалекеңнің маңдайына үш рет ... ... Үш рет ... ... кісінің
бетінен сүйгенді мен Ғабит ағамыздан ғана бірінші рет көрдім.
Табыт басында ... ... ... ... ... жүрген-тұрған
күндерімізді есіме түсіріп, мен іштей егіліп тұрдым.
Қазақ ... ... ... бас кезiнде келген, қазақ
поэзиясының қарыштауына өлшеусiз үлес ... ақын Ғали ... ... ... ... мәдени, мерекелiк шаралар жыл басынан берi
өткiзiлiп келедi. Елордамыз ... ... ... ... ... жерi
– Талдықорған өңiрiнде ақын-жазушылармен кездесу, «Жырлап өткен Жетiсуын»
атты ақындар мүшәйрасы, ғылыми- ... ... ... Ал ... күнi ... Абай ... ... Опера және балет театрында
Ғали Ормановтың 100 жылдық мерейтойын қорытындылаған салтанатты жиын ... ... ... ... ... ... Молдағалиев қаламдас ағасы
Ғали Орманов ... ... ... қалам, қылқалам ұстасын мейлi, тармағы мен толғауы тоқсан тарау
өнердiң қай топырағына түрен ... ... ... суреткер үшiн ең үлкен
мұрат – өз ... ... ғой. Ғали ... осы ... ... ... ... насихатталып, әдебиеттегi қайраткерлiгiне шынайы баға
берiлгенiн қаламгерлер қауымы жарыса айтып жатты.
«Ат аунаған жерде түгi қалар» дейдi, Ғали ... есiмi ... ... ... ... аталып өтiлуiне қызы Жәмиға Орманова,
жиен немересi ... ... көп ... ... ... ... ... Тасмағамбетов, Парламент мәжiлiсiнiң депутаты Нұртай Сабильянов
сынды ұлт әдебиетiнiң жанашыры болған зиялы ... ... ... де ... №7 орта ... Ғали ... ... аталады. Алматы
облысы, Қапал ауданындағы мектеп те туған жердiң тарлан түлегiнiң ... ... ... ... ... ... ... қаласындағы I.
Жансүгiров атындағы ... ... ... ... да Ғали ... есiмi ... Ормановтың 50 жылдық мерейтойында қаламдос досы Тайыр ... бiр күз, ... ... ... ... ... мен Ешкiөлместiң –
Туғанын жырлы өмiрге бiр досымның,
Өскенiн және қалай ескермеппiн?!
Қонса дақара шашқа бозғыл қырау,
Түскен жоқ өлеңiңе ... ... ... ... леп ... зор мәртебе – халыққа ұнау, – деген жыр шумақтарын арнаған екен.
«Елу жылда ел жаңа» дейдi, Ғали ақынның аса ... ... ... ... ... да оның есiмi халқының мәңгi есiнде екенiн бiлдiргендей.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ғали Орманов туралы18 бет
Ғали Ормановтың 1941-1945-жылдардағы көпшілік шығармалары12 бет
Ғали ормановтың табиғат жайлы өлеңдеріне әдеби талдау3 бет
Ғали Ормановтың табиғат туралы өлеңдеріне әдеби талдау7 бет
Хамза Ықсанұлы Есенжанов13 бет
Ғ.Ормановтың табиғат туралы өлеңдеріне әдеби талдау8 бет
Өндірістік қалдықтардан галийді алу жолдары57 бет
“Ғалияда” оқыған қазақтар9 бет
1930-40 жылдардағы ана тіліндегі математика оқулықтары және олардың ерекшеліктері64 бет
«Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь