Ақтөбе облысының бидай өнімділігінің құрылуының агрометеорологиялық және синоптикалық жағдайы

КІРІСПЕ .
1ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1.1 Қазақстан ауылшаруашылығына гидрометеорологиялық қызмет жасау
1.2 Агроклиматтық аудандастырудың климаттық негізі
1.3 Жаздық бидайдың агроклиматтық факторларға шарттары
1.4 Синоптикалық жағдайлардың ауылшаруашылығына әсері
2 БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛУЫНЫҢ СИНОПТИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ
2. 1 Ақтөбе облысы физико.географиялық сипаттамасы
2. 2 Бидай өнімділігін көп жылдық динаметикалық талдау
2. 3 Бидай өнімділігінің агрометеорологиялық факторларға
бағыныштылығы
3 БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛУЫНА СИНОПТИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ ӘСЕРІ.
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
Қазақстан Республикасы аграрлы ел және негізгі алынатын ауылшаруашылық астығы дәнді-дақылдар болып табылады. Кезкелген елдің экономикалық жағдайы кейбір дәрежеде ауылшаруашылығы дамуының денгейімен анықталады. Шаруашылық тіршілік әрекетінің әртүрлі дәрежесі қоршаған ортамен тығыз байланыста бола отырып атмосфералық құбылыстармен прецестер ауа-райы өзгеруінің тұрақтылығымен оның көпжылдық сипаттамаларымен қамтамасыз етеді. Мұның барлығы әртүрлі сипаттағы салдарға алып келеді. Табиғи жағдайлар және ауа-райымен климаттың агроблоценоздардың тіршілік ету ортасының пайда болуына әсері олардың жеке компоненттеріне әртүрлі ықпал жасауы мүмкін.
Барлық есептеулер жалпы уақыт пен кеңістік бойынша айтарлықтай маңызды агроэелменттердің таралуын сипаттайтын алғашқы метеорологиялық мәліметтерді өндеу негізінде жүргізіледі. Мәліметтерді өңдеу статистикалық сипаттамалармен параметрлерді табу сонымен қатар корреляциялық байланыстарды табумен бағалау жолдарымен іске асырылады. Жаздық мәлімет өнімінің қалыптасуына негізінен ауаның температурасымен ылғалдылығы әсерін тигізеді. Бұл әсердің дәрежесі бірдей емес. Бұдан басқа да болмашы факторлардың әсері байқалады.
Бұл жұмыста Ақтөбе облысында дәнді дақылдарды егудің агроклиматтық жағдайлары, шаруашылықтарға байланысты Қазақстанның батыс облыстарының агроклиматтық сипаттамалары қарастырылып талданған.
Қазақстан үстіндегі атмосфералық циркуляция ерекшеліктеріне шамамен суық жарты жылдағы оның маңындағы орташа ендік зонасын жатқызуға болады. Әдетте, Азор максимумы шығыс саласының өсімен жиі жалғасатын Сібір максимумы батыс сілемінің өсі өтеді. Қазақстанды батысынан шығысына қарай кесіп өтетін жоғары қысымның тұтас жолағы.
Дәнді дақылдардың өнімділігін болжауымен жұмыс істеп жүрген көптеген авторлармен күздік бидай өнімділігі, оның вегетация кезеңінде және циркуляциялық ерекшеліктерімен сипатталатын ауарайының жағдайлары арасындағы тұрақты байланыстар алынды.
Жазда құрғақшылық жағдайлар Қазақстан үстінде ауарайының антициклондардың режимі және батыстан жоғары қысым ядросының (Азор) периоттық басып-кіруі кезінде болады. Құрғақшылық жаз жайылым шөптері өнімділігін төмендетіп және малды жайылымға шығару үшін қолайсыз тұрақты ыстық ауарайы бар периодты жоғарлатып, малшаруашылғы өнімділігін айтарлықтай төмендетеді.
1. Кожахметов П. Ж., Карабкина Н. Н. Об агрометеорологическом обслуживании сельского хазяйства Казахстана // Гидрометеорология и экология: -1997. -№2.- Б. 81-87.
2. Полевой А. Н. Сельскохозяйственная метеорология. -С-Пб.: Гидрометеоиздат, 1992. – 424 б.
3. Лебедь Л. В., Беленкова З. С. Метод агрометеорологической оцекки и прогноза урожайностей основных зерновых и зернобобовых культур // Тр. КазНИГМИ, 1961. -Вып. 110.,-Б. 115-120.
4. Чичасов Г. Н. Технология долгосрочных прогнозов погоды. С–Пб.: Гидрометеоиздат, 1991.–Б. 241-245.
5. Госсен Э. Ф., Мизина С. В., Joel B. Smith. Некоторые аспекты стратегии развития зернового хозяйства Казахстана с учетом возможного изменения климата. // Гидрометеорология и экология: 1997. -№3.- Б. 50-64.
6. Чичасов Г. Н., Шамен А. М. Долгопериодные изменния климата и их последствия для зернового хозяйства Казахстана // Гидрометеорология и экология: 1997. -№3. -Б. 29-41.
7. Мизина С. В., Есеркепова И. Б., Сутюшев В. Г. Оценка уязвимости урожайности пшеницы в северном Казахсатане при возможных изменениях климата // Гидрометеорология и экология: 1997. -№3. –Б. 64-73.
8. Воронина Л. А. Влияние изменения климата на уражайность озимой пшеницы в Казахстане // Гидрометеорология и экология: 1997. -№3. -Б. 73-79.
9. Шульгин А. М. Агрометеорология и агроклиматология. –Л.: Гидрометеоиздат, 1978. – 200 б.
10. Серякова Л. П. Агрометеорология. –Л.: Гидрометеоиздат, 1978. – 180 б.
11. Мищенко З. А. Биоклимат дня и ночи. –Л.: Гидрометеоиздат, 1984.–279 б.
12. Байшоланов.С. С. О проблемах агрометеорологического прогнозирования в Казакстане. Вестник КазНУ. Серия географическая: Алматы. №1 2001. (11). – С. 34-35.
13. Мухитдинова. Р. А., Байшоланов.С. С. Агроклиматические условия возделывания зерновых культур в западном Казакстане. Вестник КазНУ. Серия географическая: Алматы. №2 2002. (15). – С. 20-26.
14. Байшоланов. С.С., Кожахметов. П.Ж., Смаилова. Л.Ж. Особенности циркуляций атмосферы в благоприятные для овцеводства годы в Казахстане // Приредние и аридных территорий. Алматы. “Қазақ университеті” 2001. – С. 188-195.
15. Воронина. Л. А. О синоптических условиях формирования урожайности пшеницы на юге и юго-востоке Казахстана // Гидрометеорология и экология. 1995. №2. – С. 113-123.
16. Агроклиматический справочник по Западно-Казахстанской области. Алма-Ата: Казгосиздат, 1960. -127 б.
        
        1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1.1 Қазақстанның ауылшаруашылығын гидрометерорологиялық
қызмет жасау
Ауылшаруашылық өндіріс көбінесе ашық аспан астындағы цех деп аталады
және ... өнім ... ... ... ... ... /1/. ... пен ауа-
райын сыртқы орта ... деп ... ...... ... өнімін қалыптастыру үшін агрометеорологиялық
шарттарды салыстыратын қажеттіліктерімен. Мұнда тек ... ... білу ... Және де ... ... ... орта
факторларына дақылдардың қажеттілктерін ескеру қажет. Ауыл шаруашылығына
қызмет ететін әрбір агрометеорологиялық ... ... ... ... даму ... мен ... ... күйіне,
далалық жұмыстарға жүргізіледі, сонымен қатар топрақтағы өнімді ылғал қоры
анықталады.
Республикамыздың ауыл шаруашылығына ... ... ... ... ... игеруді бастаумен (1954) сәйкес келеді.
Дәнді – дақылдар ... ... ... ... ... ... саны ... 1978 жылы агрометеорологиялық бақылаулар 240
пункттерде жүргізілді /1/. Бірақ, бұл ... ... ... ... бастап вегетация кезеңі мен өнімді қалыптастыруда далалар мен
жайылымдарға жер үсті және ... ... ... ... ... ... мыналар /2/:
1) ауылшаруашылық өндірісінің процестері мен обьектілеріне ауа-райы
мен климаттың әсер ететін кеңістіктік – уақыттық заңдылықтарын
зерттеу;
2) ... ... ... ... ... ... өсуіне және қалыптасуына
ауылшаруашылық дақылдарында ауру мен ... ... ... ... ... ... ... өңдеу;
3) агрометеорологиялық болжамдар әдістерін және ауылшаруашылық
өндірісін агрометеорологиялық ... ... ... ... ... ... ... жаңа
сорттары мен шибридтерін орналастыру, өсімдік өсіру өнімділігін
жоғарылату үшін ... ... ... және ұтымды
пайдалану тәсілдерінің агроклиматтық дәйектемесі;
5) жерді мелиорациялау және далалардың ... ... ... ... ауыл ... ... және қауіпті гидрометеорологиялық
құбылыстармен күресу әдістерін сонымен бірге осы ... әсер ету ... ... ... ... ... және ... агрометеорологиялық ақпараттармен шұғыл қамтамасыз жасау
мақсатындағы практика мен ... ... ... жағдайында
агрометеорологиялық болжамдарға, әсіресе ... ... ... ... ... ... ... беретін негізгі ақпараттары мыналар болып табылады:
1) астықтың және бұршақ дәнді-дақылдардың ... ... және ... ең көп ... ... болжамдар;
2) көктемдік – далалық жұмыстардың басталуы қарсаңында топырақтағы
ылғалдылық қорына болжам жасау:
3) күзде дәнді – дақылдарды себу ... ... ... ... ... ... агрометеорологиялық
бюллетень және т. б.
КазНИГМИ-де (қазіргі КазНИИМОСК) аэрофотометриялық ақпараттар
негізінде ... ... ... аудандарда далалар мен жайылымдар күйі
жөнінде шұғыл түрде қысқа мерізідерде ... ... ... ... ... ... агрометеорологиялық жүйесі 1986 жылмен
салыстырғанда 50 пайызға қысқарды, астық себетін облыстарда екі есеге ... ... ... ... ... ... ... қиындатады. Бұл тағы да
мынамен байланысты: соңғы ... ... ... өндіру
технологиясы әлсіреп кетті. Арамшөптерге, аурулар мен зиянкестерге қарсы
егістіктерді өңдеу, өнімді жинау ... ... жүр, ... айдалған
жердің көлемі кенеттен қысқарды. Осының салдарынан күшті технология бойынша
ауылшаруашылық дақылдарын ... ... ... әдістемелер
тиімділігі әлсіз болып қалды. Бірақ, агрометоболжаушылардың көпжылдық
жинаған тәжірибелерінің және мұқият ... ... ... шығарылған
өнімнің көлемі және болжамдардың дұрыстығы жоғары деңгейде сақталып жұр.
Сәйкесінше соңғы жылдары Казгидромет пен ... ... ... ... жаңа ... ... ... алдын ала
болжамдары артуда /3, 4/.
Аграрлы бөлімдегі агрометеорологиялық ... ... бір көзі ... ... ақпаратты пайдалану болып
табылады /4/. Ауылшаруашылық ... аэро және ... ... ... ... ... территория бойынша вегетациялық кезеңде динамикада егіс
жағдайы ... ... ... ... түрлерін алуға мүмкіндік
жүрген NOAA сериялы (AVHRR-3 радиометрі) жаңа сондық ақпарат ... ені ... 2700 км ... ... ... орындайды.
/5/ жұмыста акдемик Э. Ф. ... ... ... ... ... кезең (1954 – 1964-ж ж) –тың және тыңайған жерлерді ... ... ... жер жыртылған. Астық дақылдарының егістік жерлері
игерілгеннен кейін 7 млн. ... 24,6 млн. ... ... өсті.
Сәйкесінше өнімділік 5,6 дан 7,0 ц/га дейін ... ал ... ... 3,9 дан 17,2 млн. –ға ... яғни ... табиғи құнарлылығына
байланысты жерлерді экстенсивті пайдалану жүріп жатты.
Екінші кезең (1965 – 1986 ж. ж.) ... ... егін ... басы және ... ... ... 8,9 ц/га-ға дейін
жоғарлады, ал жалпы ... 24 млн. ... ... ... ... ... ... толығымен тоқтатылды.
Үшінші кезең (1986 – 1990 ж. ж.) – минералды тыңайтқыштарды жаздық
бидайдың жаңа сорттары және ... ... ... астық дақылдарын
өндірудегі күшті басталуымен сипатталады. Ол Қазақстан ... ... 9–10 ц/га ... ... ... ... ... кезең (1991 – 1996 ж ж) – терең экономикалық кризис пен
интенсивтендіру көлемінің ... ... ... ... ... және ... дақылдарының тұқым шаруашылық жүйесі бұзылды.
Нәтижесінде өнімділік 6,5 ц/га ... ... ... Э. Ф. ... /5/ ... ... ... астықтық өндірістің күдікті мәселесіне көңіл бөлді. GFDL (АҚШ.
1989ж) UKMO (Біріккен ... ... ... ... ... ... және ... құрғақ сценарші кезіндегі республикалық егін
шаруашылығының бейімделуін ... ... ... тұжырым анықталған,
яғни атмосферада СО2 концентрациясының екі есе көбеюінен ... егіс ... ... алып ... ... ... ... бағытында өңдеу зонасының қозғалуы байқалу мүмкін. Алайда
толық интенсивтендіру (бұлар, ... жаңа ... ... ... б.) ... ... жинау 20-25 мли. ... ... ... Н. ... /6/ ... ... ... арада, яғни 30-35 жылда
Солтүстік Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі аз. Тағы да 2010 –жылдан кейін
Қазақстанның солтүстігінде температуралық – ылғалды жағдайдың оңтайлығымен
байланысты өнімділіктің ... ... ... ... ... СО2 ... екі есе ... жаздық және күздік бидайдың нашарлығына баға берді. Былай қорытынды
жасалған, жаздық бидайдың өнімділігі ... ... ... ... 30% дейін
төмендейді. Ал, күздік бидайдың өнімділігі бірнеше облыстарда артуы мүмкін,
алайда оны территорияның шектелген бөлігінде ғана жинау ... ... А. ... /8/ ... ... ... ылғал және
жылы ауа массаларын мұхиттан, әсіресе жылдың суық уақытында, өте ... алып ... ауа ... ... ... ... ... процестердің қайталанушылығы артады. Соның әсерінен жылы және ылғалды
қыстардың қайталанушылығы артады. Жазғы ... ... ... ... ... Осыған байланысты ол күздік бидайға жерді ... ... ... обылыстарына жылжи отырып, жыртылған аудандарды
кеңейтуді көрсетеді.
1.2 Агроклиматтық аудандастырудың ... ... ... ауыл шаруашылығының даму жағдайын анықтайтын
негізгі табиғи факторлардың бірі ... ... ... бірі ... ... ... мен ... бағалау болып табылады. Агроклиматтық аудандастыру ауыл
шаруашылығының ... ... мен ... үшін ... ... өз ... ... жеткілікті біртекті және аудандастыру
көрсеткіштерінің негізінде қойылған ... ... ... ... ... жүйе ... әртүрлі аудандарға бөлінуі
қарастырылады / 9 /.
Біздің елімізде ауыл шаруашылығының дамуы территория бойынша оның жеке
салаларының ... ... ... ... мен үй ... ... ауыстыруды, ауыл шаруашылығы өнімінің көбін алу мақсатында
климат ресурстарын және оның жоғары сапалы жақсы ... ... ... ... ... мыналар кіреді: күн ... ... жел, ... ... ... және т. б.
Агроклиматтық ресурстарды ауыл шаруашылығы мақсаты үшін ... ... ... ... мен оқып білу ... ... ... Климат мәдени өсімдіктер мен жануарлардың географиялық
таралуына әсер етеді. ... ... үшін ... ... ... қарай жылжуы тән. Солтүстікке кең ... арпа және ... ... ... ... ... – жүгері қоңыржай белдеудің
едәуір ауданын алады. Сонымен қатар күріш те ... ... ... бау ... ... Европаның өсімдігі бидай АҚШ та, Канада
мен Аргентинада көп жерлерді алып жатыр.
Радиациялық ... Егін ... ... негізі болып
жиынтық күн радияциясы әсіресе, фотосинтетикалық активті радияция (ФАР)
болып табылады. өсімдіктің дамуы үшін ... ... ... ... күн ... ... санының маңызды мәні бар. Полиярлы
егін шаруашылығының (650) ... ... ... ... ... 22 ... тең, сол уақытта экваторлық ендіктерде 12 ... ... ... ... ... деп ... және ... күн (12 сағаттан аз), ұзақ күн (12 сағаттан көп) және ... ... ... ... ...... температурада вегетациялық
кезеңде ФАР шамасы Қазақстан территориясы бойынша 24,5 МВт/м2 тан (35 ... см2) ... 31,5 ... (45 ... см2) дейін оңтүстікте.
Термикалық ресурстар көрсеткіші ... ... ... ... территориялардың активті және эффективті жинағы,
орташа айлық температуралардың орташа және экстремальды ... ... ... ... ... даталар (биологиялық минимум 50, 100,
150С) және т. б. ... ... ... ... ... және теңіз деңгейінен
биіктікке байланысты өзгереді. Ал жағалау аудандарда тағы да мұхиттар ... ... ... ТМД территориясында ол “плюс”300-ден
“плюс”50000С ... ал ... ... ... ... жоғарылайды.
“плюс” 100С-тан жоғары орташа тәуліктік ауа температурасы ... ... ... 60 ... солтүстікте, 240 күнге дейін ... ... ... Бұл ... ... ендіктерде
ауылшаруашылық астықтары көпшілігінің вегетациялық ... ... ... ... ... үсік болып табылады.
Агрометеорологияда астықтың пісу немесе даму фазасының кезекті түсуі
негізнде эффективті ... ... ... (астықтың
биологиялық минимум шамасына дейін төмендеген орташа тәуліктік температура
жиынтығы) бойынша анықталады. Мысалы, ... ... ... бидай сорттарының әр түрлері үшін трубкаға шығу – ... өтуі үшін ... ... 0С-қа ... ... (50С ... ... ал масақтанудан дәннің сарғаюына
дейін “плюс” 450ден-“плюс”540 0С дейін қажет.
Өсімдіктер сонымен қатар ауа ... ... және ... ... тигізеді. Өсімдіктердің бұл реакциясы термопериодизм деп
аталады /10/. Вегетациялық кезеңде неғұрлым тәуліктік амплитуда ... ... ... өсе ... Бұл ... ... мен дем ... бағыныштылығы салдарынан болады. Термопериодизмнің салдары
болып өсімдіктің химиялық құрамының өзгеруі болады. Өсімдіктің ... мен ... ... ... ... ... бар ... климат жағдайында жемістер мен тамыр жемістерінің қанттылығы,
дәнді дақылдардың ақуыздылығы жоғарылайды. Теңіздік климат жағдайында дәнді
дақылдарда крахмалдық ... ... ... заттар мөлшері азаяды.
Ылғал ресурстары. Су өсімдік өмірінде үлкен роль атқарады. ... ... ... ... және ... ... ... Өсімдік жасушасында пайда болған көміртегі ретінде қабылдайды.
Ақырғысы ол өсімдіктің ішкі бөлігінен буланып және ... ... ... ... ... ылғалы мен қамтамасыздығын бағалау үшін олардың ылғалда
пайдалануы туралы мәлімет және ылғалдық топырақта болуы ... ... ... ... ... ... топырақтағы, өнімді
ылғал қоры мен вегетациялық кезеңдегі жауын-шашын жиынтығы болып табылады.
Өсімдіктің ... ... тағы да ... ... яғни Н. ... пен Н. Г. ... ... коэффиценті (К) мен Г. Т. ... ... мен (ГТК) және т. б. мына ... /2, 9, 10/: ... = R / E0 ... = WB + R / E0 ...... ... бір литрлік қабатындағы өнімді ылғалдылық
қоры;
R – ... ... ... жыл ... ... ... – вегетациялық кезеңдегі немесе жыл бойындағы буланушылықтың
жиынтығы:
ГТК = R/0.1 ...... ... ... 100С ... кезеңдегі жауын-шашын
жиынтығы;
– температурасы “плюс” 100С ... ... ... ... бойынша бағалау мына шкалалармен жүргізіледі: 0,3-тен аз – өте
құрғақ; 0,3тен-0,5 дейін – құрғақ; 0,6 дан 0,7 ... ... ... ...... ... 1,0 – ылғалдың келуі мен шығыны тең; 1,0-ден
1,5 дейін – жеткілікті ... ... көп – мол ... ... көп ... үшін мол ... ... зерттеушілер (Колосков, Иванов, Шашко, Будыко, Федосеев)
өздерінің ылғалқамтамасыздық ... ... И. ... ... ылғалдылық коэффиценті (Md) келесі түрде
анықталады(4):
Md = R/ ...... ... ... ... су буы ... ... жиынтығы.
Өсімдіктердің таралуы мен дамуына мынадай географиялық факторлар әсер
етеді: рельеф, ... ... ... ... су ... жақындығы.
1.3 Жаздық бидайдың агроклиматтық факторларға шарттары
Жаздық бидай – жер бетіндегі ... ... ... ... ... ... ... жүйесін дамыту мүмкіндігі оның Қазақстан мен
Сібірдің құрғақ аудандарында кеңінен таралуына қамтамасыз ... ... ... ... және жиі ... ... ... жеткіліксіздігімен сипатталатын аудандарда. Жаздық бидай
өнімділігі бойынша ... ... ғана жол ... оны тек ... ... ... ... жол бермейтін аудандар ғана алмастырады. Жұмсақ
бидайдың тез ... ... ... ... “плюс”1350-ден
“плюс”1400 0С дейін температура жиынтығының изолиниясына өтеді, ал қатты
бидай сорттары “плюс”1600-дан 1700 0С ... ... ... ... ... 1-тан ... температура да өсе
бастайды, ол көктеу “плюс”4-тен “плюс”50С дейін кезінде ... ... ... ... ... “плюс” 5 0С температурада өнуі
жиырмасыншы күні ... ал ... 100С ... ... ... үсік ... 6-дан ... 80С дейін басқа уақытқа қалдырады.
Өсімдіктің бірінші даму сатысында ... ... ... ... ... 30-дан 40 мм-дейін өнімді ылғалдылық
қорында қалыптасады.
Топырақтың қолайлы ылғалы кезінде жаздық ... ... ... кейін “плюс” 670С эффективті ... ... ... және ... ... “плюс”13-тен 180С дейін ауа
температурасы саналады.
Турбкаға шығудан кейін ... ... ... дамыған
масақтардың мөлшерінің азаюына және ұрықсыздардың көбюіне алып ... ... мол ... да ... ... алмайды. Топырақтың бір
метрлік қабатындағы 80 мм өнімді ылғал қоры бұл кезеңде ... ... ... ... бидай ұзақ күндік өсімдік. Жаздық бидай трубкаға шығудан кейін
жылуға талабы бойынша сортты түрлерін шығара бастайды. Содан, ... ... ... ... өту үшін ... сорттарға “плюс” 283-тен “плюс” 4000С
дейін тең эффективті температуралар жиынтығы қажет, ал масақтанудан ... ... ... ... ... – дәннің сарғаю
кезеңі үшін қолайлы ауа температурасы “плюс”16-дан “плюс”23 0Сдейін ... ... ... қоры ең аз ... ... 70-75% ... ... салыстырмалы ылғалдылығы 10-12 % төмендеген кезінде және
“плюс”40-тан “плюс”420С дейін температурада тіпті астық ... ... ... ... және ... болуы мүмкін.
Даму кезеңінің басында интенсивтілігі “минус” 5 ... ... 7 0С ... 10-13 % ... және ... ... 2-8 ... дейін
ұзаруына алып келді /2/.
Жаздық бидай гулдену мен дәннің пісуі кезеңінде интенсивтілігі “минус”
1-тан “минус” 2 0С ... ... ... ... ... басталғаннан
кейін тұқымның сапасы “минус” 5-тен “минус” 7 0С дейін үсікте де ... ... ... ... және ... ауа-райында құйылу (дәннен
еритін органикалық және минералды заттардың жауын-шашын мен ... ... Бұл ... ... алып ... және ... елеулі
төмендетеді. Солу тағы да ... ... ... ... болу ... ... даму фазасында ылғалды пайдалануы бойынша шамамен
былай реттеледі: көктеу кезеңінде 5-7 %, ... ... 15-20 ... ... шығу және масақтануында 50-60 %, сүттік пісуінде ... және ... пісу ... 3-5 %. ... ... ылғалды жалпы
пайдаланғанда, жаздық бидайдың вегетациялық кезеңдегі ұзақтығы 90-нан 120
тәулікке дейін ауытқиды, ол ... және ... ... ... ... ... ... шешуі
үшін мыналарды жасау қажет: административті (әкімшілік) аудандар мен жеке
ірі шаруашылықтар үшін агрометеорологиялық ... ... ... тек
климаттық және ауа-райы факторлары ғана емес, топырақтың, биометриялық және
агротехникалық факторлар да ... ... ... алу ... ... ... жағдайында өңдеу /12/.
Батыс Қазақстанда дәнді дақылдарды егудің агроклиматтық жағдайлары
деген мақалада дәнді ... ... ... ... ... ... ... қарастырылып талданған /13/.
1.4 Синоптикалық жағдайлардың ауылшаруашылығына әсері
Қазақстан териториясына қайталанушылығы әртүрлі дәрежеде ... ... және ... ... ... ... ауа
массалары келеді. Қазақстан үстіндегі атмосфералық циркуляцияның негізгі
белгілері жалпы планетарлық циркуляция, радиацияның жергілікті ... ... ... ... ... ... ... жарты
шар циркуляциясы режимінің ірі ауытқулары, ... ... ... ... елеулі әсер етеді. Зональді циркуляция ... ... ... аз трансформацияланып Қазақстан
территориясына ... ... ... ... ... ... ... үлкен
ылғал қоры себебінен тіпті Қазақстанның ... ... ... ... ... ... суық жартысында жақсы
көрсетілген батыс-шығыс циркуляцияның тұруы мен ... ... ... байқалуы мүмкін. Меридиональді циркуляция кезінде
солтүстіктен суық ... ... ... ... жылы ... қарқынды адвекциясы байқалады. Антициклондардың ультрапалярлы
басып-кіріу кезінде атмосфераның зональды циркуляциясы қатты бұзылады және
ауарайы тез ... ... ... ... бөлігінде жылу адвекциясы
болады, ал шығыс яғни, әдетте ... суық ядро ... ... ... Суық ... қысқы кездерінде жотаның батысында
жылылық, шығысында қатты аяз пайда болады.
Қазақстан үстіндегі атмосфералық циркуляция ... ... ... ... оның ... ... ... зонасын жатқызуға болады.
Әдетте, Азор максимумы шығыс саласының өсімен жиі ... ... ... сілемінің өсі өтеді. Қазақстанды батысынан шығысына ... ... ... ... ... жолағы.
Дәнді дақылдардың өнімділігін болжауымен жұмыс істеп жүрген көптеген
авторлармен күздік ... ... оның ... кезеңінде және
циркуляциялық ерекшеліктерімен сипатталатын ... ... ... ... алынды.
Қазақстан территориясы тәуекелді егін ... ... ... ... жинап алынатын дақылдардың вегетация
кезеңіндегі ауарайы жағдайларын білу егістің тек оптимальді мерзімін ... ғана емес және өнім ... ... ... ... С. ... пен П. Ж. ... зерттеулері бойынша мал
жайлымы үшін қолайсыз қыстар меридианальді айтарлықтай кезінде, ... ... ... ... ... ... ... Мал
жайлымы үшін қатал қыстар әдетте артикалық ауа ... ... ... Сібір антициклонының батыс жотасының ... ... жылы ... жылы ... ... келіуімен және оңтүстік
циклондары шығатын белсенді циклондық әрекетінің дамуымен байланысты.
Жазда құрғақшылық ... ... ... ... режимі және батыстан жоғары қысым ядросының (Азор)
периоттық ... ... ... Құрғақшылық жаз жайылым шөптері
өнімділігін төмендетіп және малды жайылымға шығару үшін ... ... ... бар ... ... малшаруашылғы өнімділігін
айтарлықтай төмендетеді /16/.
2. БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ... ... ... ... облысына физика географиялық сипаттама
Актөбе облысы Қазақстан республикасының ... тау ... ... ... шөл ... Іле Ембі ауданында Қазақстанның
солтүстік жерінде, ... ... ... жай ... жер ... 75км Шығысқа қарай биік емес Мұғалжар таулары, көлденең бағытта
созылған, 55км солтүстік. ... ... ... оңтүстік тау
шеті Оралдың тау бөктеріне созылған.
Үлкен емес Жүруы өзені солтүстік Шығысқа ... ... ... ... 6-дан 8м дейін ірі өзендердің, көлдердің және балшықтардың сттанцияға
жаққыны жоқ. ... алаң ашық және ... ... ... беті биік емес шөпті өсімдіктерімен жабылған .Сол аумактағы жерлер
егін егу үшін станция алынған Жауын ... ... ... ... қарай
40-тан 45м дейін қашықтыққа орналасқан. Облыстың топырақ жамылғысы әр түрлі
ашық, ашық қоңырлау. Жер бетін келесі кескінмен ... ... ... ... ... ... құм;
4) 270-300-құм мен тас.
Жер асты суларының орналасуы тереңдікте. ... жер ... ... абсалюттік биіктік 350 метрден аспайды. Ақтөбе облысының
территориясының ... ... және ... ... ... ... ... шеткі аймақарында шөптер көп өседі. Топырағы
негізінен қара сарғыш ... және ... ... ... Тұзды жерлері
көбірек, Жазықта өсетін шөптердің негізін қысқа жапырақты дәнділер ... ... ... ... ... мал ... өседі. Ерте шығатын
дәнді-дақылдардың ... ... ( ... өсу ... ... ... ... мөлшері (сәуір-маусым айларында ) 0,8-
ден асады. ... ... ... ... 100-тан жоғары (
көктемнен күзге дейін температура 100С –ден жоғары ). Осы жылы ... ... 140-160 ... Ал бір жыл бойы жауын-шашын мөлшері
275-300 милиметр құрайды. Қардың қалыңдығы қыстың аязында 12-20 ... ... ... бұл ... ... және ... айналған аймақ болып саналады. Негізгі өсірілетін дәнді-
дақылдары бидай, бұдан басқа ... ... ... сулы ... ... ... ... және құрғақ далалық аймақтарымен салыстырғанда
жартылай шөлді аймақтар және ... ... ... ... қары аз ... ... ... температура "плюс" 6-70 шамасында
өзгеріп ... ... де ... ... қаңтарда "минус" 11-130С суық.
Көктем ерте шығады. ... ... ауа ... ... ... бірінші жартысында "плюс" 50-тан көтеріледі.; сәуірдің
соңында "плюс" 100-тан жоғары, ал мамырда " плюс" 150 ... ... ... температура "плюс" 40-450-тан асқан температура 5-7 жыл сайын ( ... ... ) ... ... Ең суық температура "минус" 400-қа дейін
төмендейді. ... ... ... ... климаты егістері, орманды
алқаптарды көбейтуді қажет етеді, соның нәтижесінде топырақтар азаяды.
2.2. ... ... көп ... ... ... ... көп жылдық динамикалық талдау үшін оның ... ... және ... ... қарастырдық.Бидай өнімділігі
қатарының көп жылдық динамикасын қарастыру үшін ... ... ... ... және жер ... ... (агротехникалық шаралар,
тыңайтқыш, дер кезінде сеуіп жинап алу, өнім түрлерін жыл ... ... ... ... ... ... бұл ... минимальді 1
ц/га (1975 ж), ал максимальді 4,7 ц/га (1992 ж) ... ... ... көп ... мәні 6,4 ц/га тең ... ... 1 /.
Жер игеру мәдениетінің ... ... ... сипатталады,
өнімділік қатарының тренда сызығы y = -0.00113х+0,0548х2-0,7223х*8,61
теңдеуімен дәлелденді . Бұл ... бос мүше 8,6 ц/га ... ... ... ... X – ... реттік нөмірі,
теңдеудегі бірінші саны 0,0011 өнімділіктің жыл сайынғы өсімін көрсетеді,
екінші саны ‘‘минус’’ 0,7223 жыл ... өсім ... ... ... ... ... ... сәйкес 1966-1975– жылға дейін жер игеру
мәдениетінің сапасы нашарлаған, 1976-1988– жылға одан әрі 1997 ... ... ... ... ауа ... әсері өнімділік мәнінің тренда
мәніне ауытқуымен сипатталады. ... ... ... ... ... ауа-райы қолайлы, трендадан төмен болған жылдары қолайсыз болып
саналады. Қарастырылып ... 31 ... ... 17 ... ауа райы ... ... ауа райы ... болған.Жалпы алғанда бйдай өсуіне қолайлы жылдар
басым./Кесте ... ... әр ... ... ... ... қарастырлды. Бидай өнімділігі үш дәрежеге бөлінеді, Олар
мына8лар: ... ... ... 80 пайыз және одан төмен орташа
өнімділік норманың 80-120 пайызын құрайды, ал ... ... 120 ... ... болады. Қарастырлған отыз бір жыл ішінде (1966-1996ж,) ... ... ... 5,3 ... кем, 43 пайыз жылдары 5,3-7,9 ... ... ... 7,9 ... ... болады. Яғни, Ақтөбе
обылысында бидай өнімділігі 10 жылдың 4 ... ... 4 ... ... 2
жылында жоғары болғанын көрсетті.
Кесте 1.Бидай өнімділігі және ... ... ... ауытқуы
|Жылдар |Өнімділік ... мәні ц/га ... ... ... |8.8 |7.9 |0.9 ... |1.7 |7.3 |-5.6 ... |10.3 |6.9 |34 ... |4.3 |6.5 |-22 ... |11.2 |6.2 |5.0 ... |5.9 |6.0 |-0.1 ... |6.7 |5.8 |0.9 ... |6.9 |5.7 |1.2 ... |5.9 |5.7 |0.2 ... |1 |5.7 |-4.7 ... |7.5 |5.8 |1.7 ... |5 |6.6 |1.6 ... |6.7 |6.0 |0.7 ... |7.4 |6.2 |1.2 ... |6.1 |6.3 |-0.2 ... |8.6 |6.5 |2.1 ... |6.5 |6.7 |-0.2 ... |6.8 |6.9 |-0.1 ... |3.3 |7.1 |-3.8 ... |3 |7.2 |-4.2 ... |6.4 |7.4 |-1 ... |7.4 |7.5 |-0.1 ... |5 |7.6 |-2.6 ... |8.8 |7.6 |1.2 ... |9.6 |7.6 |2.0 ... |2.6 |7.5 |-4.9 ... |14 |7.4 |6.6 ... |7.5 |79 |-0.4 ... |9.5 |6.9 |2.6 ... |1.8 |6.5 |4.7 ... |1.9 |6.1 |-4.2 ... |6.4 |6.7 |4.1 ... ... мәдениетінің сапасы тренда сызығымен сипатталады, өнімділік
қатарының тренда сызығы y = ... ... Бұл ... бос мүше 8,6 ц/га ... ... деңгейін
көрсетеді, теңдеудегі X – жылдардың реттік нөмірі, теңдеудегі бірінші саны
0,0011 өнімділіктің жыл сайынғы ... ... ... саны ... жыл ... ... үдеуін көрсетеді, үшінші саны “плюс” 0.3649 өсім
үдеуінің келесі жылдағы өзгеруін көрсетеді.
Тренда сызығының ... ... ... ... ... жер ... ... нашарлаған, 1976-1988– жылға одан әрі 1997 жылға дейін
қайта нашарлаған.
Бидай ... ... ... ... ... және ... ... мәннен ауытқуы
мәндері.Өнімділіктің құрылуына ауа райының әсері өнімділік мәнінің тренда
мәніне ауытқуымен ... ... ... ... ... ... трендадан төмен болған жылдары қолайсыз болып саналады.
Қарастырылып ... 31 ... ... 17 ... ауа райы ... 14 ... райы ... болған. Ең үлкен қолайлы жыл 1992 – жыл (14) трендадан
ауытқуы “плюс” 6,6 ц/га көрсетсе, ең қолайсыз 1975 – жылы ... ... 4,7 ц/га ... ... ... ... ... қолайлы жылдар
басым екені көрсетеді.
Ақтөбе обылысындағы әр ... ... ... ... ... ... ... үш дәрежеге бөлінеді, Олар
мыналар: төменгі өнімділік нормасы 80 ... және одан ... ... ... 80-120 пайызын құрайды, ал жоғары өнімділік 120 пайыздан
жоғары мәндер болады. Қарастырлған отызсегіз жыл ішінде (1966-1996 ж.ж) ... ... ... 5,3 ... кем, 43 ... ... 5,3-7,9 ... 24 пайыз жылдары 7,9 ц/га-дан жоғары болады. Яғни, Ақтөбе
обылысында ... ... 10 ... 4 ... ... 4 ... орташа, 2
жылында жоғары /Кесте 2/ болғанын көрсетті.
Кесте 2 Әр түрлі дәрежедегі бидай өнімділігінің қайталанушылығы, %
|Өнім дәрежесі ... шегі ... % ... |> 7.9 |24 ... |5.3-7.9 |43 ... |< 5.3 |33 ... ... өнімділігінің агрометеорологиялық факторларға бағыныштылығы
Бидайдың өсіп дамуына және өнімділігіне әер ететін агрометеоролоиялық
көрсеткіштер ретінде ... ... және ... (ГТК) ... ... осы ... бағыныштылығын
анықтау үшін Ехсеl операциясын ... ... ... ... байланыс тығыздығы коэффиценттері (коррелясия
коэффицент ) анықталды. Бұл байланыстылығы адамның (жер игеру мәдениетінің
) ... алып ... үшін ... ... ... мәнімен
агрометеорологиялық көрсеткіштердің арасындағы тығыздығын коэффиценттері
анықталды / ... 3 ... 3 ... ... мәндері
|Жылдар |R11-3|R5-7|Т5-7 |ГТК5-7 |W5 |У, ц/га ... |35 |37 |22.1 |0.1 |27 |8.8 ... |50 |68 |22.5 |0.2 |39 |1.7 ... |73 |51 |22.4 |0.2 |23 |10.3 ... |40 |80 |21.5 |0.4 |56 |4.3 ... |41 |40 |21.9 |0.2 |50 |11.2 ... |70 |13 |22.1 |0.1 |43 |5.9 ... |73 |38 |21.9 |0.1 |52 |6.7 ... |52 |58 |22.2 |0.2 |38 |6.9 ... |38 |29 |23.2 |0.1 |20 |5.9 ... |46 |1 |24.3 |0.004 |15 |1 ... |38 |2 |23.1 |0.01 |22 |7.5 ... |50 |29 |24.6 |0.1 |35 |5 ... |73 |129 |21.2 |0.4 |26 |6.7 ... |40 |20 |22.5 |0.1 |25 |7.4 ... |72 |66 |23.6 |0.2 |24 |6.1 ... |42 |89 |21 |0.3 |15 |8.6 |
| | | | | | | ... 3 ... ... |44 |30 |22.3 |0.1 |26 |6.5 ... |73 |51 |20.1 |0.2 |31 |6.8 ... |22 |14 |24.2 |0.1 |39 |3.3 ... |44 |11 |22.7 |0.03 |29 |3 ... |66 |17 |22.6 |0.1 |41 |6.4 ... |45 |20 |23.1 |0.1 |42 |7.4 ... |72 |89 |23.2 |0.4 |44 |5 ... |88 |132 |22.3 |0.5 |48 |8.8 ... |62 |65 |22.7 |0.3 |18 |9.6 ... |68 |13 |23.7 |0.1 |32 |2.6 ... |47 |17 |21 |0.1 |37 |14 ... |65 |115 |21.5 |0.5 |53 |7.5 ... |57 |89 |21.7 |0.3 |29 |9.5 ... |43 |63 |23.7 |0.2 |60 |1.8 ... |43 |24 |23.9 |0.1 | |1.9 ... |0.17 |0.20 |-0.59 |0.23 |0.10 |6.4 ... ... май айында 50 см топырақ қабатында өнімді су ... 60 мм ... ... ... ... мәні 35 мм болыды, мұндай
ылғалдылық жеткіліксіз болып саналады.
Жылу режимі ауа ... ... ... ... жетілетін
кезеңі мамыр – шілде айларындағы орташа ауа температурасы “плюс” 20.1– ден
24.30С дейін аралығында тербеліп, көп ... ... ... мәні ... ... мұндай мәндері температура үшін ... ... мен ауа ... ... ... ... сипаттайтын Селяниновтың гидротермикалық ... ... өсіп ... ... айлары үшін есептелді. Қарастырылып
отырған жылдар ішінде ГТК 0 – 0,5 ... ... көп ... орташа
мәндерін алғанда 0,2-ге тең болғанын көре аламыз. ГТК-ның мәндері бойынша
Актөбе обылысы климатының өте ... ... ... ... өте ... ... 1 ц/га ... салқын кезеңде
нормадан 8 мм аз жауын (46 мм), жылы кезеңде жауын (1 мм) ... ... ... ... ... ... 24,3 0С ... болған (17,5
0С), 15 мм-ді құраған, бірақ мамыр-шілде ... үшін ... ... ГТК=0 болып күшті қуаңшылық орныққан. Ең ... ... ... ж) ... мен ауа ... нормадан сәл төмен болғанмен ГТК
нормаға тең болып, өнімділік өте жоғары (18,2 ц/га) болған. Бұндай жоғары
өнім жер ... ... ... ... түсіндіріледі.
Бидай өнімінің агрометеорологиялық көрсеткіштерге қаншалықты тәуелді
екенін анықтау үшін ... ... ... ... ... ... коэффиценті).
Өнімділіктің агрометеорологиялық көрсеткіштермен байланыс тығыздығы
жақсы болды. Ең тығыз байланыс ауа ... ... 0,59 ... ... ... 4 Бидай өнімділігі мен ... ... ... тығыздығы (1966-1996ж)
|Көрсеткіштер |R11-3 |R5-7 |Т5-7 |ТК5-7 |W5 ... |0.17 |0.20 |-0.59 |0.23 |0.10 ... ... ... ... ... ... өсуі үшін температураның
жоғары екендігін көрсетеді, яғни, ... ... ... ... ... жазғы жауын-шашын және ГТК мәнімен тығыздығы да ... ... ... мен ... ... ... ... болуы () /Кесте 4/ мәліметтердің жеткіліксіз болуымен
түсіндіріледі. Яғни, ... ... да ... ... мәліметтерін
қолдану қажет екендігін көрсетеді.
Ақтөбе обылысында нормадан ... (6,4 ц/га) өнім алу үшін ... 54 ... ... , жаз ... 48 ... жоғары жауын жауып,
мамыр-шілде айларында температура 22 оС дан ... ... ... БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛУЫНЫҢ ЖОҒАРҒЫ ЖЫЛДАҒЫ СИНОПТИКАЛЫҚ
ЖАҒДАЙЛАРЫН ТАЛДАУ
Бидайдың өнімділігінің құрылуы метеорологиялық ... ... ... ... болады. Бұл екі ... ... ... ... ... ... өнімділігі жоғары
кезеңнің 1992 жылдың маусым айын қарастырдым. Ақтөбе облысын ... ... 1ц\га дан ... аралығында өзгерген, ал орташа көп
жылдық мәні 6,4ц\га тең. Бұл ... ... ... ... дамуын талдау үшін синоптикалық кезеңдер бойынша 500 гПа
биіктікте (Н500)және олардың нормадан ауытқу (ΔН500) ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Талдау
нәтижесінде маусым айында циклондық және ... ... ... ... ... ... айлық картасына орналастырып, 500 гПа ... ... ... ... ... одан Қазақстанға қарай қысымдық жыра
таралған. Орталық Ресейден Украйнаға қарай ... ... жыра ... ... ... ... ... қысымдық жота байқалды.
Европаның оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... қысымның нормадан ауытқуы теріс таңбалы
"минус" 5-8 гПа ауытқыған. Бұл көрсеткіш қарастырылып отырған аймақта жауын-
шашын көбірек ... ... 500 гПа ... ... ... ... ... жыра байқалған. Соның әсерінен жер бетінде
оңтүстік циклондық ... ... ... ... ... ... жер бетінде жоғарғы қысым алқабы, яғни ... Ал ... ... ... ... ... ... отырған айдың бірінші он күндігінде биіктікте Қазақстан
аймағында Солтүстік ... ... ... ... ... анық
көрсетілген жырасы әсер етеді. Бұл жыраның батыс жағында, яғни ... ... ... Осы ... ... ... ... бірінші он күндік ауа температурасы 13,20С, ал жауын-шашын мөлшері
15,9 милиметр құрайды \Кесте 5\.
Екінші он күндікте Н500 ... жыра ... ... ... Европалық территориясының оңтүстігінде биіктік жота қалыптасқан.
Сондықтан жер бетінде антициклонның енулері байқалып, ... ... 11,2 ... ... ... өте биіктікте жыраның әлсіреп
Қазақстанның орталық, ... ... ... аймақтарына тигізеді.
Қазақстанның Батыс, Ресейдің Европалық территориясының оңтүстігіндегі
биіктік жота ... жер ... ... ... ... ... ... қарастырылып отырған аймақта биіктікте батыс ағынын
орныққан. Оның әсерінен жер бетінде ауа температурасы ... 5 ... ... ... ... ... айындағы температура мен
жауын-шашынның декада және айлық орташа мәндері
|Температура(0С) |1-декада |2-декада ... ... ... |13,2 |14,4 |20,8 |16,1 ... |19,2 |20,5 |28,2 |22,6 ... |8,0 |8,6 |14,8 |10,4 ... |15,9 |11,2 |12,8 |39,9 ... айында циклон, антициклондардың қозғалу картасын қарастырсақ,
Ресейдің Европалық бөлігінде және ... ... ... ... ... ... Ол антициклондардың кейде Қазақстанның солтүстік арқылы
Сібірге еніп отырған. Сонымен қатар Орталық ... ... ... ... Қазақстанның солтүстігіне ықпал етіп отырған. Ал
Қазақстан терриориясында циклондық ... ... ... ... негізінен оңтүстік Европа, Жерорта ... ... ... ... еніп отырған.
Синоптикалық процестердің осындай дамуы Ақтөбе оьлысында қоңыржай жылы,
жауын-шашынды ауа-райын қалыптастырады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... П. Ж., ... Н. Н. Об ... ... ... Казахстана // Гидрометеорология и экология: -1997.
-№2.- Б. 81-87.
2. Полевой А. Н. ... ... ... 1992. – 424 ... ... Л. В., ... З. С. Метод агрометеорологической оцекки и
прогноза урожайностей основных зерновых и зернобобовых ... // ... 1961. -Вып. ... ... ... Г. Н. Технология ... ... ... ... ... ... ... Э. Ф., Мизина С. В., Joel B. Smith. Некоторые аспекты стратегии
развития зернового хозяйства Казахстана с ... ... ... // Гидрометеорология и экология: 1997. -№3.- Б. 50-64.
6. Чичасов Г. Н., Шамен А. М. Долгопериодные ... ... и ... для зернового хозяйства Казахстана // Гидрометеорология и
экология: 1997. -№3. -Б. ... ... С. В., ... И. Б., ... В. Г. Оценка уязвимости
урожайности пшеницы в северном Казахсатане при возможных изменениях
климата // ... и ... 1997. -№3. –Б. ... ... Л. А. ... изменения климата на уражайность озимой пшеницы
в Казахстане // ... и ... 1997. -№3. -Б. ... ... А. М. ... и ... –Л.:
Гидрометеоиздат, 1978. – 200 б.
10. Серякова Л. П. ... –Л.: ... 1978. – 180 ... ... З. А. ... дня и ночи. –Л.: Гидрометеоиздат, 1984.–279 б.
12. Байшоланов.С. С. О ... ... ... ... ... ... Серия географическая: Алматы. №1 2001. (11).
– С. 34-35.
13. Мухитдинова. Р. А., ... С. ... ... ... ... в западном Казакстане. Вестник КазНУ.
Серия географическая: Алматы. №2 2002. (15). – С. 20-26.
14. ... С.С., ... П.Ж., ... Л.Ж. Особенности
циркуляций атмосферы в благоприятные для овцеводства годы в ... ... и ... территорий. Алматы. “Қазақ университеті” 2001. –
С. 188-195.
15. Воронина. Л. А. О синоптических ... ... ... на юге и ... ... // ... ... 1995. №2. – С. 113-123.
16. Агроклиматический справочник по ... ... ... ... 1960. -127 ... ... ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
География факультеті
Метеорология кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
АҚТӨБЕ ОБЛЫСЫНЫҢ БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛУЫНЫҢ АГРОМЕТЕОРОЛОГИЯЛЫҚ
ЖӘНЕ ... ... ... ... жетекшісі: ... ... Ә. Қ. ... ... меңгерушісі ... ... ... ... ... ауылшаруашылығына гидрометеорологиялық қызмет жасау
2. Агроклиматтық аудандастырудың климаттық негізі
3. Жаздық бидайдың агроклиматтық факторларға шарттары
4. Синоптикалық жағдайлардың ауылшаруашылығына әсері
1. БИДАЙ ... ... ... ... 1 ... ... физико-географиялық сипаттамасы
2. 2 Бидай өнімділігін көп жылдық динаметикалық талдау
2. 3 Бидай ... ... ... ... ӨНІМДІЛІГІНІҢ ҚҰРЫЛУЫНА СИНОПТИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРДЫҢ ӘСЕРІ.
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
РЕФЕРАТ
Курстық жұмыс елу бір ... екі ... бес ... төрт ... қолданылған әдебиеттер тізімі, ... ... ... ... қолданылған сөздер: өнімділік, ... ... ... ... гидротерминкалық коэффицент, статистикалық
сипаттамалар, тренда, агротехника, циклон, ... ... ... ... жылу ... ... ... және т. б.
Курыстық жұмыстың мақсаты: Орал облысындағы жаздық бидай өнімділігінің
құрылуына синоптикалық ... мен ... ... ... ... іске асыру үшін 1966-2003 жылдар аралығындағы бидай
өнімділігі ... ... ... көрсеткіштер талданып,
зерттелді. Келесі оқу маусымдарында жалғасты осы тақырыптар бойынша курстық
жұмысты жалғастру мақсатындамын.
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасы ... ел және ... ... ... ... болып табылады. Кезкелген елдің экономикалық жағдайы
кейбір дәрежеде ауылшаруашылығы дамуының ... ... ... ... әртүрлі дәрежесі қоршаған ортамен тығыз байланыста бола
отырып атмосфералық құбылыстармен прецестер ... ... оның ... ... ... ... Мұның
барлығы әртүрлі сипаттағы салдарға алып келеді. Табиғи жағдайлар және ауа-
райымен климаттың агроблоценоздардың ... ету ... ... ... ... жеке компоненттеріне әртүрлі ықпал жасауы мүмкін.
Барлық есептеулер жалпы уақыт пен кеңістік бойынша айтарлықтай маңызды
агроэелменттердің таралуын сипаттайтын алғашқы метеорологиялық ... ... ... ... ... ... параметрлерді табу сонымен қатар ... ... ... ... іске ... ... ... қалыптасуына негізінен ауаның температурасымен ылғалдылығы әсерін
тигізеді. Бұл ... ... ... ... Бұдан басқа да ... ... ... ... Ақтөбе облысында дәнді дақылдарды егудің ... ... ... Қазақстанның батыс облыстарының
агроклиматтық сипаттамалары ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне шамамен
суық жарты жылдағы оның маңындағы орташа ендік зонасын жатқызуға ... Азор ... ... ... ... жиі ... Сібір
максимумы батыс сілемінің өсі өтеді. Қазақстанды батысынан ... ... ... жоғары қысымның тұтас жолағы.
Дәнді дақылдардың өнімділігін болжауымен жұмыс ... ... ... ... бидай өнімділігі, оның ... ... ... ... сипатталатын ауарайының жағдайлары
арасындағы тұрақты байланыстар ... ... ... ... ... ауарайының
антициклондардың режимі және ... ... ... ... ... ... ... болады. Құрғақшылық жаз жайылым шөптері
өнімділігін төмендетіп және малды жайылымға шығару үшін қолайсыз ... ... бар ... ... малшаруашылғы өнімділігін
айтарлықтай төмендетеді.

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Солтүстік Қазақстан облысының агроклиматтық ресурсы25 бет
"Кинопарк 7 Ақтөбе" деректер қорына навигациялық тәсілдерді қолдану20 бет
«Актөбе Хром Қосындылар Зауыты»10 бет
«Ақтөбе мұнай өңдеу» зауытындағы сораптардың автоматтандырылуын жобалау26 бет
«СНПС-Ақтөбемұнайгаз» ААҚ18 бет
«Таза Мұнай Ақтөбе» ЖШС-нің мысалында кәсіпорынның экономикалық тиімділік көрсеткіштерін талдау және бағалау27 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары ( Оңтүстік Қазақстан облысының мәліметтері негізінде32 бет
Азот тотығының бидай алейрон клеткаларының программаланған өліміне әсері30 бет
Алматы облысының 2007-2011 жылдарға арналған туризм даму бағдарламасы жайлы48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь