Ақтөбе облысының өзендерінің суының жылдық нормасын табу

КІРІСПЕ 4
1 АҚТӨБЕ ОБЛЫСЫНЫҢ ТАБИҒИ ЖАҒДАЙЫ ... ... ... ... ... ... . 5
1.1 Жер бедері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Геологиялық құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
1.3 Климаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.3.1 Радиациялық теңдестік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.3.2 Ауа температурасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 7
1.3.3 Атмосфералық жауын.шашын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.3.4 Қар жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.3.5 Ауа ылғалдылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.3.6 Жел ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.3.7 Топырақ бетінен булану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 10
1.4 Өсімдік жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 11
1.5 Топырақ жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 11
1.6 Гидрографиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 12
2 ӨЗЕНДЕР РЕЖИМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 14
2.1 Өзендер мен уақытша ағынсулардың су режимінің жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 14
2.2 Өзендер ағындысының зерттелгендігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.3 Су ресурстарын шаруашылық мақсатта қолдану ... ... ... ... ... ... . 17
2.4 Бекет сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
3. ӨЗЕН АҒЫНДЫСЫН ЕСЕПТЕУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 18
3.1 Жылдық ағындыны анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
3.2 Гидрометриялық бақылау деректері жеткілікті болған жағдайда қалыпты жылдық ағындыны анықтау ... ... ... ... ... ... ... 20
3.3 Есептік кезеңді таңдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 22
3.4 Гидрометриялық бақылау деректері жеткіліксіз болған жағдайда қалыпты жылдық ағындыны анықтау ... ... ... ... ... ... ... 27
3.5 Гидрологиялық деректер жоқ болған жағдайда қалыпты жалдық ағындыны анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
4 ЕМБІ, ОЙЫЛ ЖӘНЕ САҒЫЗ ӨЗЕНДЕРІ АЛАПТАРЫНЫҢ ҚАЛЫПТЫ АҒЫНДЫСЫН БАҒАЛАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 48

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 49
Зерттеп отырған тақырыбымыз – Ақтөбе облысының өзендерінің суының жылдық нормасын табу.
Ілек өзені Ақтөбе облысы аймағында жатыр. Ақтөбе облысы құрлық тереңінде, мұхиттар мен биік тау жүйелерінен алшақта орналасқан. Қыста қарастырылып отырған аумақ Сібір антициклонының әсерінде болады, ал жазда шөлдің жылы құрғақ субтропикалық ауа массалары оның аймағына еніп кіреді, сол себепті облыс климаты үшін құрғақшылық пен континентальділік тән, булану мөлшері өте жоғары, ылғалдылығы жеткіліксіз зонаға жатады.
Ақтөбе облысының орталық бөлігіндегі өзендердің су режимі бойынша жалпы алғанда солтүстік-батыс ауданның өзендеріне ұқсас,бірақ көктемгі ағынды үлесі мұнда 80-90 %-ға дейін көбейеді, ал көптеген ағынсуларда бір жылдық ағынды шамасын құрайды.
Көктемгі су тасу,көбінесе айқын көрінетін бір ғана толқынмен өтеді.
Ақтөбе облысы ауыл шаруашылық ауданға жатады.Мұнда,сондай-ақ
тау-кен өндірісі мен өнеркәсіп жақсы дамыған.
Облыста суды басты пайдалану көзі-ауыл шаруашылығы болып табылады,бұл салаға сумен қанағаттандыруға шамамен 430 млн м3,немесе барлық пайдалатын судың 88 %-ы жұмсалады.Осы су көлемінің ең көп бөлігі лимандық суармалау үлесіне тиеді.
Су шаруашылық шаралардың,әсіресе лимандық суармалау нәтижесінде жылдық ағынды шамасының айтарлық өзгеруі (су аз жылдары 15-35 %-ға дейін, су орта жылдары 10-20 %, су мол жылдары 5-10 %-ға кеміді), әсіресе,қолда бар мәліметтер бойынша Ор,Ойыл (төменгі ағысында), Сағыз және Ырғыз өзендерінде байқалды
Ілек өзені Қарағанды өзендерінің (солтүстік құраушысы) және Жарық өзенінің (Қандағаш темір жол станциясынан солтүстікке қарай 8 км қашықтықтағы оң құраушысы) қосылуымен пайда болды.Ол Орынбор облысында сағасының 1085 – ші км қашықтықта солтүстіктен Жайық өзеніне келіп құяды.Өзеннің жалпы ұзындығы – 623 км.(Жарық өзеннің бастауынан 699 км), су жинау алабы 41300 км.
Берілген бітіру жұмысында Ақтөбе облысы өзендерінің физика-географиялық сипаттамасы, гидрологиялық зерттелгендігі және су режимінің жалпы ерекшелігі қарастырылған.
Жұмыстың негізгі масаты: бақылау мәліметтері бар және жеткіліксіз болған жағдайда, сонымен қатар бақылау мәліметтері жоқ болғанда қалыпты жылдық ағындыны бағалау. Ол үшін алаптың физика-географиялық ерекшеліктері есепке алынып, бастапқы мәліметтер бағаланады және ұқсас бекет пен зерттеу тұстамасы арасында байланыс коэффициентін анықталады.
Есептік кезеңді таңдау үшін айырымдық интеграл қисығын тұрғызу және жиынтық айырымдық - интеграл қисығын келтіру.
1. Ресурсы поверхностных вод СССР. Т.12.- Нижнее Поволжье и Западный Казахстан.- Вып.3.- Актюбинская область. – Л.: Гидрометеоиздат. – 1966. - 514 с.
2. Государственный водный кадастр. Ежегодные данные о режиме и ресурсах поверхностных водсуши.- 1996 г..Ч.1.- Реки и каналы. Ч.2.- Озера и водохранилища. Т. 5.- Республика Казахстан.- Вып.2.- Бассейн рек Урал (среднее и нижнее течение) и Эмбы.- Алматы: Казгидромет.-2000.- 265 с.
3. Основные гидрологические характеристики (за 1971 - 1975 гг. и весь период наблюдений). Т.12. Нижнее Поволжье и Западный Казахстан. – Вып.2. – Л.: Гидрометеоиздат. – 1980.- 205 с.
4. Горошков И. Ф. Гидрологические расчеты.- Л.: - Гидрометеоиздат. – 1979.-412 с.
5. Клибашев К.П.,Горошков И. Ф. Гидрологические расчеты. – Л.: Гидрометеоиздат.- 1970. - 450 с.
6. Молдахметов М.М. Гидрологиялық есептеулер. 1 – бөлім: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университеті, 2006. – 212 б.
7. Водные ресурсы Эмбы, Уила и Сагиза. Алма – Ата, 1955. – 131с.
8. Пособие по определению расчетных гидрологических характеристик. – Л.: Гидрометеоиздат, 1984. – 448 с.
        
        ӘЛ - ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
География факультетінің магистратурасы
Құрлық гидрологиясы кафедрасы
МАГИСТРЛІК ДИССЕРТАЦИЯ
"Ақтөбе облысының өзендерінің суының ... ... ... ... ... ... ... ж
Қорғауға кафедра
меңгерушімен жіберілді
" " ______ 2007 ... ... ... ... ... ... ... нормасы табу.
Жасалған бітіру жұмысы 50 беттен, кіріспеден, 4 тараудан, 4 кестеден,
11 суреттен, 8 ... ... ... ... су ... қалыпты ағынды, корреляция коэффициенті,
ассиметрия коэффициенті, регрессия теңдеуі, айырымдық интеграл қисығы.
Көп мәліметтер алынған әдебиет: ... ... вод ... Нижнее Поволжье и Западный Казахстан-Вып. 3.- Актюбинская область.-
Л.: Гидрометеоиздат.- 1966.- 5514 с.”.
Зерттеу обьектісі – Ілек ... ... | | |
| ... |4 |
|1 ... ... ... жағдайы ......................... |5 |
|1.1 |Жер |5 |
| ... |
| ... | ... ... |6 |
| ... |
| ... | ... ... |
| ... | ... |Радиациялық |7 |
| ... |
| ... | ... |Ауа |7 |
| ... |
| ... | ... ... |7 |
| ... |
| |...... | ... |Қар |8 |
| ... |
| ... | ... |Ауа |9 |
| ... |
| ... | ... ... |
| ... | ... ... ... |10 |
| ... |
| ... | ... |Өсімдік |11 |
| ... |
| ... | ... |Топырақ жамылғысы |11 |
| ... |
| ... | ... ... |
| ... | |
|2 ... |14 |
| ... |
| ... | ... |Өзендер мен уақытша ағынсулардың су режимінің ... |14 |
| ... |
| ... | ... |Өзендер ағындысының |15 |
| ... | ... |Су ... ... ... |17 |
| ... | ... ... |17 |
| ... |
| |.......................... | ... ... ... |18 |
| ... | |
|3.1 |Жылдық ағындыны |18 |
| ... |
| |...... | ... ... ... деректері жеткілікті болған жағдайда |20 |
| ... ... ... ... | ... |Есептік кезеңді |22 |
| ... |
| ... | ... ... бақылау деректері жеткіліксіз болған жағдайда|27 |
| |қалыпты ... ... ... | ... ... деректер жоқ болған жағдайда қалыпты жалдық |33 |
| ... | |
| ... |
| |....... | |
|4 ... Ойыл және ... ... ... қалыпты ағындысын|39 |
| |бағалау....................................... | |
| | | |
| ... |
| ... | |
| | | |
| ... Әдебиеттер |49 |
| ... | |
| | | ... ... ...... ... өзендерінің суының
жылдық нормасын табу.
Ілек өзені Ақтөбе облысы аймағында ... ... ... құрлық
тереңінде, мұхиттар мен биік тау жүйелерінен алшақта орналасқан. Қыста
қарастырылып отырған аумақ Сібір антициклонының ... ... ал ... жылы ... ... ауа ... оның ... еніп кіреді,
сол себепті облыс климаты үшін ... пен ... ... ... өте ... ... жеткіліксіз зонаға жатады.
Ақтөбе облысының орталық бөлігіндегі ... су ... ... ... ... ... ... ұқсас,бірақ көктемгі
ағынды үлесі мұнда 80-90 %-ға дейін көбейеді, ал көптеген ағынсуларда бір
жылдық ағынды шамасын құрайды.
Көктемгі су ... ... ... бір ғана ... ... ... ауыл ... ауданға жатады.Мұнда,сондай-ақ
тау-кен өндірісі мен өнеркәсіп жақсы дамыған.
Облыста суды басты пайдалану көзі-ауыл шаруашылығы ... ... ... ... шамамен 430 млн м3,немесе барлық пайдалатын
судың 88 %-ы ... су ... ең көп ... лимандық суармалау
үлесіне тиеді.
Су шаруашылық шаралардың,әсіресе лимандық суармалау ... ... ... ... өзгеруі (су аз жылдары 15-35 %-ға дейін,
су орта жылдары 10-20 %, су мол ... 5-10 %-ға ... ... мәліметтер бойынша Ор,Ойыл (төменгі ағысында), Сағыз және Ырғыз
өзендерінде байқалды
Ілек өзені ... ... ... ... және ... ... ... жол станциясынан солтүстікке қарай 8 ... оң ... ... ... ... Орынбор облысында
сағасының 1085 – ші км қашықтықта солтүстіктен ... ... ... ... ... – 623 ... өзеннің бастауынан 699 км), су
жинау алабы 41300 км.
Берілген ... ... ... ... ... физика-
географиялық сипаттамасы, гидрологиялық зерттелгендігі және су режимінің
жалпы ... ... ... ... ... ... бар және жеткіліксіз
болған жағдайда, сонымен қатар бақылау ... жоқ ... ... ... ... Ол үшін ... физика-географиялық ерекшеліктері
есепке алынып, бастапқы мәліметтер бағаланады және ұқсас бекет пен ... ... ... ... ... кезеңді таңдау үшін айырымдық интеграл қисығын ... ... ... - ... ... ... АҚТӨБЕ ОБЛЫСЫНЫҢ ТАБИҒИ ЖАҒДАЙЫ
Ақтөбе облысы Қазақстанның солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан. Оның
территориясы солтүстіктен оңтүстікке қарай шамамен 700 ... ... ... 800 ... кең ... сщзылып жатыр және жалпы ауданы 300 мың
км2. Солтүстігінде Ресеймен, шығысында Қостанай, Қарағанды облыстарымен, ал
оңтүстігінде - Қызылорда облысымен, батысында-Атырау және ... ... ... ... үш ... зона орын ... (құрғақ далалы),
шөлейтті және шөлді болып бөлінеді [1].
1. Жер бедері
Облыс территориясының жер бедерінің сипатына қарай бес ауданға бөлуге
болады: Мұғалжар ... ... ... ... маңы төрткіл
жазығы, Үстірт шоқысы және Каспий маңы ... Орал ... ... ... ... ... тауы
меридиональді бағытта 450 км-ге созылып облыстың ... ... Бұл тау ... және ... ... тұрады. Олар бір-
бірінен кең ауқымды тау аралық ... ... ... 500с.е.
аяқталатын солтүстік Мұғалжар таулары Ілек пен ... ... ені 200 ... ... ... алып ... және олар жалпы
алғанда төбелі-жонды қырат ретінде көрінеді. Солтүстік Мұғалжардың шығыс
қанаты (Ор-Ырғыз өзен ... ... ... ... 340 м-ге ... Ор өзеніне қарай біртіндеп төмендейтін кең алқапты біртекті жазық
ретінде ... ... ... жерлер мұнда тек өзен
аңғарларының беткейлерінде ғана кездеседі.
Оңтүстік Мұғалжардың шығыс ... 20-30 м-ге ... ... ... ... ... ... қырат ретінде көрінеді. Теңіз деңейінен
280-300 метр биіктікте жатқан бұл таулы үстірт ... ... ... тар және ... ... бөлінген.
Орал-Ембі үстірті облыстың батыс жартысының көп бөлігін алып ... ол ... ... Ембі ... ... ағынсулары мен көптеген
өзендердің аңғарларымен бөлініп кеткен жон ... ... ... ... су ... ... биіктіктер теңіз деңгейінен 400-
500 м-ге көтеріледі. Ал батыс және оңтүстік батысқа қарай үстірт 100 ... ... ... ... ... аралығындағы кең ауқымды ойпауыттар көбінесе барханды немесе
құм-төбелі (Ойыл, Сағыз және Ембі ... ... ... ... ... алып ... осы ... бетінде, сондай-ақ, көктемде іші еріген қар
суымен толған тұйық қазаншұңқырлар кездеседі.
Торғай-Арал маңы төрткіл жазығы ... ... ... ... алып ... ... ... батыс және солтүстік батысында (Мұғалжар
тауы беткейлерінің ... 280-320 м-ді ... ал оның ... ... ... өзендерін және Шалқар Теңіз қазаншұңқыры
ауданында) теңіз деңгейінен 50-70 м биіктікте. ... жер ... ... ... ... аңғарлары мен және жыралармен бөлінген құламалы ; ал
кей ... ... ... мен ... ... метрге көтерілген
жекелеген төрткіл қыраттар (тау ... тән. ... ... ... ... Ұлқаяқ (Өлкейек) және солтүстік Арал маңы сағаларында тұйық
көлді шұңқырлар, сорлар және ... ... ... ... ... – Арал маңы ...... 80-нен
150 м-ге дейін өзгереді.Мұнда көп ... ... ... алып жатыр.
Олардың ішіндегі ең ірілері Үлкен Борсық және Кіші ... ... ... ... массивтер Үстірт шоқысында, Шағрай Үстірті және Ырғыз
өзенінің сағасында орналасқан [1].
2. Геологиялық құрылымы
Ақтөбе облысының ... ... ... ... ... ... ... орхей және протерозой кезеңіне жататын
жыныстарға дейін.
Төрттік шөгінділер кең таралған және олар ... өзен ... өзен ... мен (қалдық, тұнба), облыстың батыс бөлігінде
дамыған көне Каспий шөгінділері мен Ембі, Ойыл, Ырғыз, ... және ... өзен ... ... құмды массивтермен сипатталады.
Көне төрттік шөгінділердің қуаттылығы (саздақ, құмсаз және үлкен
кесеккті сыныұ материалдардың) 1-70 м-ге ... ... ... ... оңтүстігінедеғ (Үстірт шоқысы) және Ор,
Ырғыз бен Торғай өзен аралық аумағында таралған. Құмды ... ... ... ... ... аңғарынан оң жақта 300 м-ге дейін) Ілек ... ... ... ... ... ... ... едәуір басым
келеді.
Мұғалжар таулары мен Қазақтың қатпарлы өлкесінің арасында ... ... ... ... кең ... фундаменті орналасқан. Шығысқа
қарай бұл фундамент (іргетас) біртіндеп меридиональді ... ... ... Климаты
Ақтөбе облысы құрлық тереңінде, мұхиттар мен биік тау жүйелерінен
алшақта орналасқан. Қыста қарастырылып ... ... ... ... ... ... ... жылы құрғақ субтропикалық ауа массалары оның
аймағына ене ... ... ... үшін ... пен ... ... ... теңдестік
Облыс солтүстігінде радиациялық теңдестіктің ... ... ... ал ... 40 ... дайін жетеді.
Сәуірден қазан айына дейін радиацияның ... ... ... ... асып түседі.
Радиациялық теңдестіктің ең жоғарғы айлық шамасы – 7 ккал/см2 дейін
– маусым мен шілде айына келеді. Кері ... ... ... ... ... ай ...... айының ішінде байқалады; оның нөлдік шамасы
наурыз және қараша айларында көрінеді.
1.3.2 Ауа температурасы.
Облыс айлығында ... ... ауа ... ... 280-
тан (Родниковка станциясы) оңтүстікте 7,80С-қа дейін (Ақтұмсық ... Ауа ... жыл ... ... қыста тұрақты аяздығымен,
қысқа көктемгі кезеңде жылудың қарқынды өсуімен, ал жазда аптап ыстығымен
сипатталады.
Ең төменгі ... ... ауа ... ... ... 18,00С) ... мен ... айларында байқалады. Жеке ... ... ... ... 480С ... ... 12/І 1940
жыл).
Ең жылы ай шілде, осы ... ... ауа ... ... станциясы) 26,40-қа дейін (Ақтұмсық станциясы) өзгереді.
Абсолюттік максимум 440 жетеді.(Ақтұмсық ст, 5/08 ... ... ... абсолюттік амплитуда (ауытқи) тербелісі 900 асады.
Көктемде орташа тәуліктік ауа температурасының 00 ... өтуі ... 25-31/03 және ... 6-10/04; ... –сәйкес 1-10/11
және 29-31/10.
00 асатын орташа тәулік температуралар саны ... 200-ді ... ... ... ... 130-140 ... солтүстігінде, ал оңтүстігінде
150-160 күнге созылады.
1.3.3. Атмосфералық жауын-шашын.
Оның шамасы облыс территориясында орташа жылдық ... ... ... ... Жауын-шашын ең аз түсетін жері ... ... ... Жеке жылдарда жауын-шашын жиынтығы оның орташаланған
шамасынан ... ... ... ... тыс жаңбырлы және мол қарлы
жылдары жауын-шашын мөлшері облыс ауданының солтүстігінде 576 ... ... 1956 жыл), ал ... –371 мм (Аяққұм ст., 1958 жыл) жетеді.
Құрғақ жылдары жауын-шашын 70 мм дейін өзгереді (Ырғыз ст., ... 69 мм). ... жыл ... ... ... Оның негізгі
мөлшері жылы ... ... ал суық ... ... ... ... 30-40% ... Жауын-шашынның айлық максимумы көбінесе,
маусымда айқын көрінбейтін максимум ... ... ... айы ... болып табылады.
Жауын-шашынның көп болып ұзаққа жалғаспайтын және төмен қарқынды
жаңбыр ... ... ... ... жағдайларда) созылмалы ... мен ... ... ... ... жауын-шашын жоғырғы ауа температурасында және жоғарғы ылғалдылық
тапшылығы жағдайында булануға көп мөлшерде жұмсалады. ... ... ... ... 50-70 мм ... 110 мм-ге, жетуі мүмкін (Темір
ст., 09. 1911 жыл ).
Жаңбырлы жауын-шашынның қарқындылығы 1,2-2,5 мм/мин жетеді (2,6 ... 1958 жыл 14/05 ... Ойыл ст. ... және 2,1 мм/мин ... 3/05 1955 жыл ... ... ... ... Жаңбырсыз
кезеңдер кейде ұзақтығы екі айға дейін созылады [1].
1.3.4. Қар жамылғысы.
Ақтөбе ... ... ... су қоры көктем алдындағы
кезеңде жылдық ... ... орта ... ... ... ... өзендер мен көлдердің қоректенуіне және грунт суы
қорларының қоректенуінде қар ... рөлі ... ... маңызды.
Қар жамылғысына көп жылдық бақылау мәліметтері бойынша (1962 жылы
болжамның орталық ... ... ... УГМС ... ... қар жамылғысының түсірісі нәтижесінде) облыс аймағында қар
жамылғысының пайда болуы, жиналуы және факторлар, ... ... ... мен жер ... ... ... белгілі бір заңдылықтарға
бағынады. Бұл заңдылық, жалпы, қар биіктігі мен ... су ... ... ... ... қарай бағытта қардың жату ұзақтығының
қысқаруымен ... қар ... ... ... ... қарашаның
басында, оңтүстік шығыс аудандарында – ... ... ... декадасының
аралығында түседі, бірақ көп бөлігі тез еріп кетеді.
Тұрақты қар жамылғысы, көбінесе алғашқы қар ... 10-20 ... ... ... ... ... ... территория 20/11 мен
20/12 аралығында қармен жамылып жатады.
Қар жамылғысының биіктігі қыс мезгілінің басында ... ... ал ... ... екінші жартысында оның биіктеуі (өсуі)
баяулайды. Облыс ... көп ... қар ... ең ... ... ... бірінші декадасында байқалады, ал ауданның
оңтүстігінде біршама ерте – ақпанның ортасында.
Қыстың екінші ... ... ... ... болған жағдайда
қардың ең жоғарғы биіктігі ... ... ... кей ... тіпті
желтқсанда болуы мүмкін.
Орташа жылдық ең жоғарғы қар ... қар ... ... ... 30-35 см ... ал ... 15-10 см ... төмендейді.
Қыс басында қар тығыздығы 0,15-0,20 г/см3, ал қар ерудің алдында 0,25-
0,35г/см3 дейін ... ал ... ... және оңтүстік-шығысқа
қарай көбейеді [1].
Қар еру кезінде қар тығыздығы 0,40-0,50 г/см ... ... ... ... ... ... ... аяғында,
солтүстігінде – наурыз аяғында аяқталады.
Ең жоғарғы қар қоры көктемгі қар ... ... ... ... ... ... әрекеттің дамуына байланысты осы кезең аралығында
олар ... ... ... ал жеке ... тіпті қыс басында болуы
мүмкін.
Ең жоғарғы қар қорының таралуында қар ... ... ... ... және ... тауларының беткейлерінде қар қоры,
көбінесе, 70-90 мм жетеді, орта жолақтың жазық бөлігінде –50-60 мм, ... ... 40-30 мм ... ... ... ... қардың еруі бір уақытта болмайды.
Қар жамылғысы әдетте, облыстың оңтүстік ... ... ... орта ...... үшінші декадасында, облыс солтүстігінде
және мұғал беткейлерінде – сәуірдің бірінші декадасында бұзыла бастайды.
Ерте көктемде қар ... ... ... үш ... ... ал ... кем ... жылдары – орта мерзімнен екі-үш апта ... қар ... ... ұзақтығы облыстың солтүстік бөлігінде
120 күнннен 140 күнге дейін созылады, оңтүстігінде 100-75 күнге ... еру ... күн ... келетін жылудың әсерінен күндізгі
ауа температурасының теріс мәнінде жүре бастайды. Алғашқы 10-15 күн ... баяу ... ... бұл ... ... қар қоры 20-30%-ға дейін азаяды.
Оң ауа температурасы келген күннен бастап-ақ қар еру жылдамырақ дамиды
және қар ашық ... ... 15-7 күн ... ... кетеді. Өзен
арналарында, жыра-сайларда, жыраларда және екпе ағаш ... ... 120-15 күн және одан да көп ... кешігеді.
Қардың еру қарқындылығы бақылау мәліметтер бойынша орта есеппен 4тен
7мм-ге дейін құрайды, жеке күндері –15-120 ... ... ... ... ... ... өзен арналары
мен жыраларында туындайды.
1.3.5. Ауа ылғалдылығы.
Ауаның абсолюттік ылғалдылығы облыс аумағында шамамен жылына ... ... Ең ... ... (12-15 мб) ол ... ... ... Ең төменгі
мәні (1,5-2,5 мб) – қаңтар – ақпан айларында байқалады. Ауаның ... ... 25-30% ... 80-90%-ға дейін қыс пен көктемде
өзгереді.
Жылдың жылыну кезеңі ішінде ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 30%-ға тең
немесе кем ... ... саны 60-80 ... және 110-125
оңтүстігінде. Ең жоғарғы құрғақшылық жылдары ... ... ... ... ... ... 30%-дан аспайды (Ырғыз, Шалқар, ... ... ... ... суық ... ... ... күшті қарлы боран
(бұрқасын) туғызатын солтүстік-шығыс және шығыс желдері басым.
Жаздың басында оңтүстік ... жиі ...... ... мен
топырақ бетінен судың қарқынды булануына әсер ететін аңызақ ... ... ... ... желдер басым, бірақ облыс аймағында оның тек аз
бөлігі ғана жер бетіне жетеді ... ... ... жылдық жылдамдағы 4-5 м/сек құрайды, күшті жел байқалады
(15 м/сек) жылына 60 күндей байқалады (мет. ст. ... ... ... аз ... 44 күнге дейін (Шалқар ст.) облыста штильді ауа
(желсіз) жыл ішінде орта есеппен 40-50 күннен аса ... ... ... ... ... ... булануға түскен жауын-шашынның көп бөлігі
булануға ... ... ... ... жылдық булану шамасы жауын-шашын
мен ағынданың зональды ... ... ... ... ... алынған
солтүстігінде 300 мм, оңтүстігінде 160 мм-ді құрайды. Орташа ... ... пен ... қарай орналасқан кіші су жинау ... ... 12 мм, 3-4%, ал Ойыл ... орта ... ... ... оның зональдық мәнінен кіші.
Топырақ ылғалдылығы жеткілікті мөлшері болған жағдайда жылдық булану
(су бетінен ... ... ... ... бұл аумақта
сотүстікте 850мм-ден оңтүстігінде 1400 мм-ге дейін ... ... Жыл ... ... ... ... дерлік кезеңге жатады (шамамен 90%),
әдетте сәуір мен қазан арлығындағы үш ... ... ай ... ... маусым, шілде) оның жылдық шамасының 50%-дан астам бөлігін
құрайды.
Ең жоғарғы айлық булану ... ... ... (60-70 ... ... топырақта көктемгі ылғалдылық қоры ысырапталады.
Қыс айларында булану өзінің жылдық шамасының шамамен 10%-ын ... ... ... өсімдік жамылғысы негізінен шабындық шөптің екі түрімен
сипатталады:дәнді өсімдіктер-дала зонасында және ... ... ... алып ... ... солтүстік бөлігінде боз бетегелі
(ақ селеу) түрлі шөпті-дәнді өсімдіктер көп таралған,оның арасында ... ақ және қара ... ... ... беткейлері сирек кездесетін бұталармен
жамылған.Терең өзен аңғарлары мен тау өзектерінде ... ... ... ... ... ... құрғақ
далардың ерекшелігі сияқты геоморфологиялық жағдайлармен анықталатын
өсімдік ... ... ... құрғақ
бөлігінде шөлді өсімдік қосылыстары дамыған.Дәнді-жусанды шөлдер Ембі мен
Сағыз ... ... ... және осы белдемнің кейбір
аудандарында дамыған.Жусанды шөлдер ... ... ... ... маңы ... ... ... алып жатыр.Өсімдік
жамылғысының жиынтығы мұнда не бары 40-50% ... ... ... ... ... көп ... өзен аңғарлары мен көлдердің
жағалауларымен байланысты.Облыстың ... аз ... ... алып жатыр.
1.5 Топырақ жамылғысы
Аумақ шегінде топырақ жамылғысының жер бедерінің әр түрлілігіне ... ... ... ... құрамының жиі ауысуына
байланысты едәуір "шұбарлылығымен" ерекшеленеді.Оның ... ... ... ... болады: қаратопырақ,сарғылт,қанық-сарғылт және
ашық-сарғылт,қоңыр және сұр-қоңыр топырақ.
Қаратопырақ облыс солтүстігінде ... аз ... ... болып келеді.
Қанық-сарғылт топырақ қара топыраққа қосылып кеткен. ... ... ... ... қуаты аз, оның көп бөлігі
Таужыныстарының тасшақпа мен сынық бөлшектерінен құралған.Бұл ... ... ... ... және ... ... ... барады.
Ашық-сарғылт топырақ облыстың орталық бөлігін алып жатыр,механикалық
құрамы бойынша негізінен саздақ болып келеді.Олардың ... ... ... ... және ... ... ... терең емес табақ тәріздес ойпаңдарда, көлдер мен өзендердің
террасаларында кездеседі.
Қоңыр топырақ шөл ді белдемде, яғни ... ... ... сұр-қоңыр
топырақтар Үстірт аймағында жақсы дамыған, механикалық құрамына байланысты
олар саз және ауыр сазды ... ... ... шөл ... аз ... және Үлкен тұздылығымен
ерекшеленеді.
Өзен аңғарлары мен көл жағалауларында түрлі ... ... ... топырақ таралған.
Механикалық құрамы жеңіл топырақ ең жақсы болып ... ... ... ... пен ... жатады.
Топырақтың ылғалдануы, қарастырылып отырған ... ... ... ... ... ылғалмен қамтама-сыздығы
жеткіліксіз,тіпті көктемнің өзінде олар (жауын-шашын) ... ... ... ... ... топырақтың механикалық құрамы ... ... жер ... ... байланысты біршама өзгеше болуы мүмкін.
Батыс Қазақстан ағынды ... ... ... өзенінің жоғарғы
бөлігі) саздақ топырақтың қату тереңдігі 8 жыл ... ... 84 ... ... және одан да ... ... ... (Данилин тоң өлшегіші
бойынша).Облыстың солтүстк және ... ... ... еруі,орта
есеппен алғанда сәуірдің екінші-үшінші декадасының басында басталады,ерте
күні наурыз аяғында,ал кеш күні-мамыр ... ... ... ... ... Гидрографиясы
Ақтөбе аймағында өзен торының және көлді бөгендердің таралуы Мұғалжар
тауының негізгі су айрығының меридиональді орналасуымен және оның ... ... ... ... ... ... ... бұл территорияны үш бөлікке ... ... ... ... ... ... бөлігі,Торғай өзені алабының
төменгі бөлігі, Шалқар-Теңіз қазаншұңқырын алып ... ... ... ... теңізіне жататын тұйық алап-оңтүстік бөлігі.Облыстың барлық өзені
дерлік,Торғай мен Өлкейек өзендерін қоспағанда,осы ... ... ... сулы ... ... ... 10 км-ден асатын шамамен ... мен ... ... бар деп ... ... ұзындығы
15100 км.Облыс шығысында ұзндығы 10 км-ден асатын 190 ... мен ... ... ұзындығы 6100 км-ді құрайды.Гидрографиялық тор Ырғыз
өзені ... оң ... ғана ... ... ... ... ... аз шамада дамыған.Бұл аумақтың қалған
ауданында ... ... әр ... ... тұщы және тұзды көлдер көп.
Облыс шығысындағы (Торғай ... ... ... ... ... мен оның ... ... ағып жатыр.
Торғай өзені көне жыра (қолат) табанымен ағады.Өзен, ... ... ... ... ... ... оның ... дейін,тек суы мол жылдардың өзінде ағындының ... ғана ... ... ... қазаншұңқырына келіп құяды).
Ілек өзені. Бұл өзен Қарағанды өзендерінің ... ... ... өзенінің (Қандағаш Темір жол станциясынан солтүстікке ... 8 ... оң ... ... ... ... ... облысында
сағасының 1085 – ші км ... ... ... ... келіп
құяды.Өзеннің жалпы ұзындығы – 623 км.(Жарық өзеннің бастауынан 699 км), су
жинау ... 41300 ... ... : ... өзені (о.ж. 610 – шы км – де, ұзындығы (L)
38 км.); Табантал өзені (о. ж. 543 – км – де, L = 56 км); ... ... ж. 502 – ші км - де, L = 114 км); ... ... (с. ж. 499 – ші км – де,
L = 40 км ); ... ... (с. ж. 441 – ші км – де, L = 58 км ); ... (с. ж. 398 – ші км – де, L = 42 км ... ... басқа өзен ұзындығы 20 – 30 км – ге дейін
жететін бірқатар ... ... ... ... ... ... оңтүстіктен – солтүстікке қарай
ағады, содан соң бағыты солтүстік батысқа ауысады және ... ... ... ... ... аңғары жақсы өңделген. Оның ені 2 – 4 км, Алға ... ... ... ауданында өзен аңғары 5 – 6 және тіпті 7 км – ге дейін
ұлғаяды. Аңғардың ... ... 15 – 25 м, ал жеке ... 30
– 40 м – ге дейін. Беткейлерде ... жиі ... ... ... Өзендер мен уақытша ағынсулардың су режимінің жалпы сипаттамасы
Ақтөбе облысы аз мөлшерде түсетін ... және ... ... сипатталатын ылғалдылығы жеткіліксіз ауданға жатады. Осыған
байланыстс ... ... ... қоры ... мен ... ... ... мұнда тек қана қысқы жауын-шашын
есебінен құралады деп ... ... ... ... ... ... жылы ... жаңбыр сулары беттік ағындыны, әдетте
қалыптастырмайды. Өзендердің жер асты суларымен қоректенуі ... ... ... ... ... ... ... су режимінің басты фазасы-көктемгі су тасу болып
табылады.Жылдық ... көп ... ... ... ... осы кезеңде ағып
өтеді.Үлкен су тасу кезіндеең жоғарғы су өтімі тіпті салыстырмалы түрде ірі
өзендердің (су ... ... ... ... орташа көп жылдық су
өтімдерінен 200-300 есе асып түседі.Ал ... ... ... ... мың есе асып түседі [1].
Жазғы-күзгі және қысқы кезеңдерде облыстың көп өзендерінің ... ... бұл ... ... ... ... облысының өзендері режимінің климаттық жағдайларымен
анықталатын ... ... ... жеке ... ... әсерінен анық бұзылады.
Қарастырылып отырған аумақтың табиғи ерекшеліктерін,сондай-ақ
өзендердің су тасу ... және ең ... ... ... ... ... шамасы жер асты суымен қоректену ... ... ... ... ... отырып,осы аймақта үш ауданды бөліп
қарастыруға болады: солтүстік-батыс,орталық және ... ... ... ... оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай
кемиді.
Орталық аудан. Бұл ... ... ... және олардың
салаларымен (Ойыл өзенінің оң салаларынан басқа) суарылады,оның құрғақ
шығыс бөлігінде ... ... ... орналасқан. Сулылығы бойынша бұл аудан
ең сулы бөлік-солтүстік-батыстан құрғақ бөлік-оңтүстік-шығысқа өтпелі аймақ
болып табылады.Сабалық кезең ... ... ... ... Ембі және ... ... дейін) өзендерінде ғана сақталады.Көпшілік өзендерде бұл
уақытта ағынды,әдетте мардымсыз немесе тіпті ... Ембі және Ілек ... ... үшін ... ... ... тән.Көктемде оларда еріген қар сулары жиналады,содан соң
бұл сулар жер астына сіңеді және буланып кетеді [1].
Ағынсыз ... ... су ... ... ... ... өседі.Ырғыз
өзені алабында – 3 % Қарабұтақ ауылына дейін (F=5010 км2) және 18 % ... ... (F=30300 ... ... ... ... өзендерінің ағындысы негізінен
алаптың жоғарғы, биік бөлігінде (солтүстік-батыс) қалыптасады.
Ақтөбе облысының орталық бөлігіндегі өзендердің су ... ... ... солтүстік-батыс ауданның өзендеріне ұқсас,бірақ көктемгі
ағынды үлесі мұнда 80-90 %-ға дейін көбейеді, ал ... ... ... ағынды шамасын құрайды [1].
Көктемгі су тасу,көбінесе айқын көрінетін бір ғана толқынмен ... ... ... сабалық кезең басталғанда олардың көбісі ... ... ... ... өзен де ... жыл сайын жекелеген
қайраңдарға бөлініп қалады.
Аудан өзендеріндегі көктемгі су тасу,әдетте наурыз аяғы-сәуір басында
басталады (шеткі ... ... мен ... айының ортасы).Су
деңгейі тез арада және кенеттен көтеріліп,баяу түседі.Су тасу ұзақтығы кіші
ағынсуларда сәуір ортасы-мамыр айының ... ... (20-30 ... ... ... дейін (50-60 күней).Су тасудың көтрілуі ... ... ... ... Ойыл өзенінде 1:4-1:6,қалған
өзендерде 1:2,1:3.
Сабалық кезең.Орталық ауданның өзендерінде көктемгі су тасу аяқталған
соң ұзақ мерзімді ... ... ... қатты таязданып кетеді.
Мұз құрсау кезінде көп өзендер қатып қалады.
Өзендерде барлық ... ... ... 30 ... Ембі
өзендері) 345 күнге дейін (Шийлі, Ембі өзендері және басқа да ... ... ... кезең үлкен өзендерде 165 күннен,кіші өзендерде 195 күн
болады.Қысқы сабалық кезең орта ... 140 ... ... ... ... ... ... суының деңгейі біртіндеп
0,2-0,4 м-ге құлайды (түседі).
Ашық арнада ең ... ... көп ... ... ... ... қараша-желтоқсан айларында байқалады.
Су деңгейі тербелісінің көпжылдық ауытқуы (амплитудасы) Ойыл мен
Сағыз өзендерінде 5м-ден жоғары, ал Ембі ... (осы ... ... ... ... м,кіші ағынсуларда- 1,5-2,0 м шамасында.
2. Өзендер ағындысының ... ... ... мен уақытша ағынсулардың су режимі
КазССР гидрометеорологиялық қызметі және МГИ ... ... ... ... ... ... пункттерінің
тірек желісінің дамуы біркелкі болған жоқ,кейбір жылдары ... саны ... та ... (Ұлы Отан ... жылдарында).
Құрамына 22 гидрометеорлогиялық тұстама кіретін МГИ экспедициясының уақытша
желісі ... ... ... нашар зерттелген кішігірім
ағынсуларды қамтыды.
Бірінші бекет ашылғалы бері ... ... 1962 ... ... ... аймағында ГМҚБ, Батыс Қазақстан ағынды станциясы және МГИ бойынша
су өтімдерін анықтау 50 ... мен ... ... 65 ... 1962 ... ... ... олардың 58-і жұмыс істеді.Ағынды
мәліметтері болатын бақылау пункттерінің аумақ бойынша ... ... ... ... 75%-ы) облыстың солтүстік-батыс бөлігінде
тұйықталған - ... Ойыл және Ембі ... ең ... ... ... ... тор едәуір сирек орналасқан. Ырғыз-Өлкейек
өзен аралығының уақытша ағынсуларында және Арал маңында бекеттер ... ... ... көп ... – 43 (66%-ы) су ... алаптары
100-10000 км2 құрайтын пункттерде орналасқан [2].
Ақтөбе ... ... мен ... ... ... ... су режимінің, арна және ... ... ... ... ... ... Су деңгейі су өтімі
арасында тұрақты байланыс болмайтын ... ... ... ... және шөп басып кеткен жағдайда өзендер ағындысы бойынша сенімі
мағлұматтар алу су режимінің барлық ... су ... ... су ... ... ... ... Алайда,өзендердегі
гидрометриялық жұмыстар мұндай негізгі ... ... ... ... ... су өтімдері көктемгі су тасу кезеңінде тіпті
анықталмады деуге болады.
Бұдан басқа,ағыс жылдамдығы жоғары ... ... ... ... ... ... тереңдігі өте аз жерлерде
зырылдауықпен өлшенді,бұл екі жағдайда да су ... ... ... ... өзендерінің ағындысын есептеуде мәліметтердің басты
кемшіліктерінің бірі-бірқатар жағдайда бақылау пункттерінен жоғары бөлікте
ағындыны ... ... ... ... ескермеу
болып табылады
Ор,Ойыл ,Сағыз, Ырғыз өзендері үшін ... ... ... ... ... ... үлкен (көктемгі су тасу көлемінің
15-20%-дайы); жазғы ... су алу ... ... ... ағындысының
табиғи сабалық режимін біршама бұзады.
2.3 Cу ресурстарын шаруашылық мақсатта қолдану
Ақтөбе облысы ауыл шаруашылық ауданға жатады.Мұнда,сондай-ақ
тау-кен өндірісі мен ... ... ... суды ... ... ... ... болып табылады,бұл
салаға сумен қанағаттандыруға шамамен 430 млн м3,немесе барлық пайдалатын
судың 88 %-ы жұмсалады.Осы су көлемінің ең көп ... ... ... ... ... шаралардың,әсіресе лимандық суармалау нәтижесінде
жылдық ағынды шамасының айтарлық өзгеруі (су аз жылдары 15-35 %-ға ... орта ... 10-20 %, су мол ... 5-10 %-ға ... ... мәліметтер бойынша Ор,Ойыл (төменгі ағысында), Сағыз және ... ... ... ... ... ... – Ақтөбе қаласы. Бекет қала маңында су тартатын темір жол
станциясынан төмен және Қарағалы өзені сағасынан 300 м ... ... ... кең, ... ... ... қою - сарғылт. Аңғарды боз
бетегелі шөптесін өсімдіктер қамтыған. Жазда ... ... ... ... екі ... Сол ... ... ені 2 км – ге дейін жетеді,
ал оң ... ... ені 1.0 – 1.5 км. ... оң жағалық бөлігі
көне дариялармен тілімденген. ... ... және ... ... ... ... кездеседі. Су жайылмаға 680 – 690 см деңгей ... ... 3.7 – 3.8 м- ге ... Өзен ... ... тармақталмаған. Жағалары биік емес, 3.0 – 3.5 м. Сол жағасы ... оң ... - ... ... ... ... ... оң жағада орналасқан.
Нөл бекет белгісі 201.27 м Б.Ж.. Гидротұстама № 1 ... ... және ... ... ... [3].
3 ӨЗЕН АҒЫНДЫСЫН ЕСЕПТЕУ
3.1 Жылдық ағындыны анықтау
Ақтөбе ... ... ... ... ағындысын
қалыптастыратын табиғи жағдайлар алуан-түрлі болып келеді.Өзендер режимінің
негізгі сипаттары әр ... жер ... ... және өзен ... ... құрылымына сәйкес құрғақ
континентальді климатымен анықталады.Бұл территориядағы өзендер режиміне
тән ... су ... Бұл ... ... ... аудандарындағы
өзендерінде жылдық ағындының 70-тен 100%-ға дейін көлемі ағып өтеді [1].
Жылдық ағындының негізгі ... ... ... ... ... ... бойымен және территория ... ... ... ... сол немесе басқа шамасын анықтайтын факторлар:
1) қар еру алдындағы қардағы су қоры және су жинау алабының ... ... су тасу ... ... жаңбыр;
3) қар еру алдындағы топырақтың ылғалдану дәрежесі және оның қату
тереңдігі;
4) қар еру қарқындылығы.
Жылы маусымның ... ... ... және жаңбыр
тасқындарын туғызбай түгелдей дерлік булануға және ... ... ... ... шамасын анықтайтын қысқы және күзгі жауын-
шашын мөлшері аумақ ... ... ... бұл өз ... жауын-
шашынның солтүстіктен оңтүстікке қарай зональдық азаю заңына және
жергілікті жер ... ... ... ... ауа ... ... қар еру қарқындылығы
қар еру кезеңінде тұрақты емес,облыс шегінде солтүстіктен оңтүстікке қарай
көбейеді.
Жоғарыда атап өткен ағындының барлық ... ... ... ... ... үлкен шамада өзгергіштігін анықтай отырып уақыт пен
кеңістік, бойынша едәуір өзгерістерге ұшырайды [4] ... ... ... ... ... ... Жылдық ағынды
өзен ағысының интегралды сипаттамасы болып табылады және тек өзен апаттары
мен тұтас аймақтардың су ... ... ... ... ... сондай-ақ олардың ылғалдығының дәрежесі, түрлі аймақтардың су
теңдестігі жөнініде де түсінік ... ... ... ... және ... ... зерттеу, беткі суларды халық шаруашылығына пайдалану: су
электр станциялары үшін бөгендеу жобалау, суармалау, сумен қамту, ... ... ... ... ... және ... ... береді [5]. Жылдық ағынды математикалық статика және ықтималдық
теориясы, жүйелік талдау және басқа да математикалық ... ... ... есептеулердің жаға әдістерін әзірлеу кезінде негізге
алынатын басты ... ... ... ... ... әртүрлі ағындының жылдық шамалары, маусымдық және ... ... ... ... ... өзен ... ... байланысын зерртеу кезінде де жылдық ағынды басты сипаттама
ретінде қарастырылады ... өзен ... ... ... ... бар жоқтығына және
көлеміне қарай қалыпты жылдық ... ... үш ... біреуімен
есептейді:
а) қалыпты жылдық ағынды есептеу талаптарын қанағаттандыратындай
бақылау кезеңі ұзақ болған ... ... ... бақылау деректері
бойынша жүргізіледі, оның үстіне қолдағы гидрологиялық қатардың ұзақтығы 50-
60 жыл немесе одан да артық болса, онда осы ... ... ... осы
қатардың ішіне кіретін репрезентаивті кезең пайдаланылады;
б) егер ... ... ... және ... емес ... онда
гидрологиялық ұқсастық әдісін пайдалану арқылы осы қатарды ұзақ ... ... ... егер ... тым ... ... ... ұқсастық әдісін
қолдануға болмайтын болса (ұқсас-өзендер жоқ) немесе гидрологиялық бақылау
деректері мүлдем жоқ болса, онда қалыпты ... ... ... ... ... ... ... бойынша анықталады немесе су теңдестік
теңдеуі пайдаланылады;
егер есептік өзеннің ағындысы ... ... ... ... шаруашылық іс-әрекеттің ықпалында болса, онда осы ... ... ... ... ... ... ... қажет. Егер табиғи
күйдегі өзенді шаруашылық мақсатында пайдалану көзделген болса, онда
ағындының есептелген ... ... ... енгізіледі.
Қалыпты жылдық ағындының және қамтамасыздығы берілген орташа жылдық
ағындының есептік мәндерін анықтапуға қажетті бақылау ... ... ... ... және ... ... ... квадраттық қателігінің шамасы 5-10% аспайтын
болса, жеткілікті болып саналады ... және ... ... ... және ... емес ... онда көпжылдық орташа ағынды мен вариция
коэффиценті анағұрлым ұзақ кезеіге ... ... ... ... ... ... ... жоқ болған жағдайда), қалыпты жылдық
ағындының және есептік вариация ... ... ... қолда бар
кезең деректері бойнша есептелген мәндері алынады және есептеулерге олардың
салыстырмалы орташа квадраттыық қателіктері көрсетіледі.
Көпжылдық орташа ... ... ... арналған n жыл бақылау
кезеңінің репрезентетивтілігін бағалау бақылау кезеңі N>n және N>50 ... ... үшін ... ... ... ... қисығын тұрғызып
талдау арқылы жүзеге асырылады. Қысқа n жылдан ... ... ... ... ... (Q,CV және СS) ... ... деректері бойынша n және N ... үшін ... ... ... ... ... қисықтарын салыстыру
арқылы анықталады.
3.2 Гидрометриялық ... ... ... ... ... ... ағындыны анықтау
Қалыпты жылдық ағынды статистикалық қатардың кез-келген ... ... ... келесі формула бойынша анықталады:
, ... QN – ... ... ... ... Q2, ... QN – ... жылдық санының көбеюімен -
нің орташа арифметикалық шамасы өзгермейтін немесе аз өзгеретін N ... ... ... ... ... ... N ... деректердің бас жиынтығына сәйкес келуі керек,
бірақ практикада жылдық ағындыға жүргізілетін ... ... ... ... ... бұл шарт орындалмайды. Бақылау
бөгеттерінің көбінде жүргізілген бақылау қатарларының ... ... ... ... қалыпты аңындының нақты орташа мәнінен қандайда
бір шамаға айырмашылығы болады. Яғни,
,
(2)
мұндағы:- шектеулі уақыт ... ( n жыл) ... ... ... n жыл үшін ... орташа жылдық квадраттық
қателігі.
Айырмашылық неғұрлым үлкен болған сайын, қалыпты ағындының ... ... ... ... осы шама қалыпты ағынды есебінің дәлдігін
сипаттайды.
Қателіктер теориясына сәйкес: n ... ... ... ... ... болғанда салыстырмалы қысқа тағдама бойынша ... ... ... Q0 бас ... N ... ... ... ) арасындағы айырым барынша мардымсыз болады, яғни
n-жылдық орташаның орташа квадраттық қателігі n ... ... және ... ... ... ... : - жылдық ағындының балық мәндерінің Qn ... n ... ... орташа квадраттық ауытқуы, келесі формула бойынша
анықталады.
.
(4)
Сонымен стандарт ... ... ... ... ... ... сенімділігі бағаланады.
Ағынды зерттеу және есептеу практикасында, салыстырмалы ... ... жиі ... Оның мәні сулылығы әртүрлі өзендердің
қалыпты ағындысын анықтаудың дәлдігін салыстыру үшін пайдаланады. ... ... ... ... ... n жыл ... ... қалыпты ағындының салыстырмалы орташа квадрпттық ... ... ... ... ... ... көрсетеді және вариация
коэффицентімен (немесе өзгергіштік ... ... ... CV ... жылдық мәндерінің өздерінің орташа мәндеріне
қатысты тербелуін көрсетеді және тікелей ... ... ... ... ... әртүрлі CV және орташа квадраттық қателіктің
берілген мәні бойынша қалыпты жылдық ағынды алу үшін қажетті жылдар ... ... ... ... мәні ... ... ... сайын, дәлдігі
берілген қалыпты ағындыны анықтауға қажетті бақылау қатарының ұзақтығы
соғұрлым ұзақырақ болуы керек.
Мыалы, ... ... ... ағындыны дәлжікпен есептеу
ұшін қолда 10-15 жыл бақылау ... ... ... ал ... қатары 100-150 жылдан тұруы тиіс. Бақылау қатарындағы жылдар саны
60-тан аспайтын және СV >0,70 қалыпты ағындыны есептеудің ... ... ... ... ... және n=60 болса, орташа квадраттық
қателік құрайды. ... ... ... ... ылғалдылығы
жеткіліксіз зонаоар үшін (Қазақстанның құрғақ аудандары) қалыпты ... ... ... ... бір ... ... болып табылады.
Тұтастай алғанда, Қазақстан аумағының басым бөлігі үшін, ... ... ... ... немесе ұқзартылған қатар белгілі бір ... ... ... ... ... үшін ... ... болатын, қателігі % аспайтын орташа мәні алынады ... ... ... ... ... ... кезінде
жіберілетін нақты қателікті сипаттайды, тек қана ... ... ... ... бойынша, қазіргі есептеу
практикасында көп кездесіп қалып ... ... ... ... ... ... ... есепке алмай, қатардың ұзақтығын, қосымша жылдар
қосу арқылы қзартуға ұмтылу дұрыс емес. Қатарды, қажетті факторларды есепке
алмай ұзарту, кей ... ... ... анықтаудың дәлдігін төмендетіп
жіберуі мүмкін. Оның үстіне (5) ... ... ...
қателігі арифметикалық ортаның қателігі немесе орташа мән болып ... ... ... ... қателіктен 2-3 есе артық болуы ... ... ... ... өте аз. Ең ... ... ... қатар
тек қнан бір сулылығы аз фазадан тұрғанда байқалады. Демек, қалыпты жылдық
ағындыны ... ... ... қол ... ұшін (5) ... қателікті бағалаумен қатар, жылдық ағынды ... ... ... ... ... ... ... репрезертативті кезеңді талдап алу керек. Тек бақылау қатары 50-60
жылдан асқан жағдайда ғана қалыпты жылдық ағынды ... ... ... ... ... Есептік кезеңді таңдау
Бақылау қатарындағы жылдар саны 50-60 жылдан аспайтын ... ... ... ... ... Ол су мол және суы аз
жылдар тобынан тұратын аяқталған айналымдардың ең көп ... ... ... ... ... ... тербелісінің
айналымын зерттеудің ең қарапайым тәсілі. Бірақ ағындының жылдық мәндерінің
өзгеруінің бұл ... ... ... ... ... ... кіші ... бар болуы себепті, ағындының
айналымдық тербелістері жөнінде толық түсінік бере ... ... ... үшін ... да бір уақыт кезеңі үшін жылдық
ағындының жылжымалы орташа ... ... ... n – жыл ... Мұндай графиктер жекелеген жылдардың гидрометеорологиялық
процестерімен айқындалатын және ағынды ... ... күрт ... яғни ... ... ықпалын
(гелиофизикалық процестермен айқындамайтын ... ... Бұл ... ... ... деректер тегістеледі, яғни бастапқы деректер
топтар бойынша орташаланған дерктермен (жылжымалшы арифметикалық орташа)
алмастырылады. Топтың құрамы тақ ... ... ... 3-5 жыл). ... Q1,
Q2, Q3 мәндері -ге, сосын Q2, Q3, Q4 мәндері – ке ... ... ... ... ... ... шекераларының
айқындылығын бәсеңдетеді. Оның үстіне ағындының уақыт бойынша өзергіштігі
(вариация ... ... аз ... ... ... ... боады және оларды бөлу қиынға соғады.
Айырымдық интеграл қисықтары ... ... ... кезеңіндегі
ағындының жылдық мәндерінің, өздерінің орташа мәнінен ауытқуының жиынтық
қисығы айнымалыларды барынша сенімді ... ... ... ... ... ... салыстырмалы қысқа уақыт
кезеңдері ағындысының ... ... ... Ол ... ... мәннен ауытқуын жолымен тұрғызылады, яғни оның
ординатасы ... ... ... ... ... ... ординатасы әрбір і – жылдың ... К ... ... ... ... ... ... мәннен ()
ауытқуының қосындысын өсу ретімен береді. ... ... ... ... салыстыру үшін вариация коэффицентімен сипатталатын
ағындының ... ... ... жойып жіберу жүзеге асырылады,
ал, қисық ординаттар бойынша келесі тәуелдік бойынша тұрғызылады ... ... ... ... ... кезеңдердің (орташаға қатысты)
сулылығын айқындауға мүмкіндік береді, сондықтан ұқсас өзендерді таңдау
кезінде пайдаланылады. Ұқсас ... ... ... ... қатысты
ағынды тербелістері синхронды немесе синфазалы ... ғана ... ... бір ... ... ... ұзарту кезінде
толық айналымды қамтуға ұмтылу ... ... ... суы мол ... ... жылдар тобын қосу қалыпты шаманың немесе көпжылдық ... ... ... алып келуі мүмкін.
Кесте 2 – Ілек өз. – Ақтөбе қ. ... ... су ... ... қисығын тұрғызу (1940 – 1999 жж.)
|№ |жылдар ... |К |К-1 ... ... | | | | |
| | | | | ... ... үшін |Көпжылдық кезең |1974 - 2004 жж. |
| | | | | | ... 1940 - 2004 ... үшін |
| | | | | | |жж. | |
| | | | |Q, м3/с |Мо, ... |h, мм |Q, м3/с |Мо, ... |h, мм ... |Мо, ... |h, мм | |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 |13 ... |1 |Ойыл - Алты - Қарасу ауылы |230 |7030 |1952-57, 1959-1990, 1994-98
|4,42 |0,63 |19,8 |5,41 |0,77 |24,2 |4,85 |0,69 |21,7 | |2 ... - ... |200 |17000 ... 1977-79 |9,68 |0,57 |17,9 |9,69 |0,59 |18,0 |9,37 |0,55 |17,4 | ... - Ойыл ... | |171000 |1984,1986-89, 1991-2004 |7,65 |0,04 |1,41
|9,00 |0,05 |1,66 |7,87 |0,04 |1,45 | |4 |Ойыл - ... РТС |170 ... |5,99 |0,23 |0,73 |7,26 |0,28 |0,88 |5,89 |0,23 |0,72 | |5 ... -
Сұлұшы ауылы |250 |404 |1958-71 |0,16 |0,40 |12,5 |0,22 |0,54 |17,2 ... |14,0 | |6 ... - № 10 ... |260 |1110 |1958-63, 1965-66,
1968-84 1986-89, 1991 |0,73 |0,66 |20,7 |0,89 |0,88 |25,2 |0,77 |0,69 |21,8
| |7 ... - ... ... |240 |824 |1958-62 |0,41 |0,50 |15,6 |0,64 |0,78
|24,5 |0,52 |0,63 |19,9 | |8 ... - 1май ат. Клх. |270 |210 ... 1967-71, ... 1989-91 |0,078 |0,37 |11,7 ... |25,5 |0,112 |0,53 |16,7 | |9 ... - ... ... |220 |852
|1959-69 |0,75 |0,88 |27,7 |1,14 |1,34 |42,1 |1,06 |1,24 |39,2 | |10 |Киіл
- Новонадеждинск аулы |190 |720 ... 1967-70, 1972-75, ... |0,82 |1,14 |35,9 |1,01 |1,40 |44,2 |0,88 |1,22 |38,5 | |3 ... жалғасы
1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 |13 |14 | |11 |Ащыойыл - Маймақ ... ... ... 1974-80, 1982-90 |1,02 |0,21 |6,55 |1,35 ... |1,14 |0,23 |7,33 | |12 |Сағыз - Алтай свх. | |4960 |1971-74, 1976-
81, 1983-89 |0,59 |0,12 |3,75 |0,74 |0,16 |4,70 |0,62 |0,12 |3,94 | ... - ... ... | |280 ... 1962 |0,07 |0,25 |7,86 |0,084
|0,30 |9,45 |0,074 |0,26 |8,30 | |14 ... - ... ... | |657 ... |0,62 |0,95 |29,7 |0,91 |1,39 |43,6 |0,76 | |36,4 | |15 ... ... ... |190 |5250 |1959-68, 1970 |0,54 |0,19 |3,24 |0,67 ... |0,56 |0,11 |3,36 | |16 ... - ... ст. |160 ... |1954-76,
1978, 1980-92 |1,13 |0,11 |3,58 |1,06 |0,11 |3,36 |0,81 |0,08 |2,57 | |17
|Ноғайты - Сағыз ст. |150 |923 ... 1970-80, 1983-89, ... |0,10 |3,24 |0,12 |0,13 |4,10 |0,10 |0,11 |3,40 | |18 ... ... ... |210 |373 |1958-91 |0,21 |0,56 |17,7 |0,27 |0,72 |22,8 |0,23
|0,62 |19,4 | |19 |Ембі - Эмбинский свх. (Родники ауылы) |380 ... 1958-63, 1965-71, 1973-77, 1980-90 |0,34 |0,72 |22,3 ... |31,4 |0,40 |0,83 |26,2 | |20 ... - ... ... |260 |26000/1900
|1953-76, 1978, 1980-84, 1988-90 |13,2 |0,51 |16,0 |13,4 |0,52 |16,2 |12,9
|0,50 |15,6 | |21 |Ембі - ... ... |230 ... ... ... 1988-89, 1991-92 |12,7 |0,36 |11,5 |12,7 |0,36 |11,5 |12,1 |0,35
|11,0 | |3 – кестенің жалғасы
1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 |13 |14 | |22 ... - ... ... |38100 |1951-63 |14,5 |0,38 |12,0 |14,9 |0,39 |12,3 |12,1 |0,32 ... |23 |Ембі - Дүйсеке шатқ. |220 |38800 |1933, 1935, 1951-1963 |11,9 |0,31
|9,66 |13,6 |0,36 |11,0 |12,0 |0,31 |9,74 | |24 ... - ... ... |960 ... 1999, 2001-04 |1,18 |1,23 |38,7 |1,36 |1,42 |44,6 |1,22
|1,27 |40,0 | |25 ... - ... ... |280 ... ... 1940-
41,1947-49, 1951-1955, 1957-67, 1972-79, 1982-96 |4,26 |0,78 |24,5 |4,69
|0,85 |27,0 |4,16 |0,76 |23,9 | ... 7 – ... ... ... Мо мен су ... ... ... биіктігі
арасындағы байланыс графигі
Сурет 8 – Қалыпты жылдық ағынды Мо мен су ... ... ... ... ... ... 9 – Қалыпты жылдық ағынды Мо мен су жинау алабының ауданы
арасындағы байланыс графигі (II)
Сурет 10 – ... ... ... Мо мен су ... ... ... ... графигі (III)
4 Ембі, Ойыл жӘне Сағыз Өзендері алаптарының қалыпты ағындысын бағалау
Қарастырылып отырған аудан ағындысының сипаттамаларын ... ... ... 50-60 ... басталды. 1952 жылға дейін алынған
мәліметтерді ескере отырып, қалыпты ағындыны есептеу нәтижелері И.С.Соседов
жұмысында ... Ал 1963 ... ... ... есепке ала отырып
есептелген ағынды нәтижелері «Ақтөбе облысының су ... [1] ... бұл ... ... ... ... және олар қазіргі
кездегі орын алып ... ... ... ... ... ... алмайды.
Берілген жұмыста қалыпты ағынды (норма стока) 2004 ... ... ... ... отырып анықталған. Зерттеліп отырған өзендер
алаптарында әртүрлі уақытта шамамен 25-ке жуық ... су ... ... ... бұл ... жиі ... отырған.
Аудан өзендерінің жылдық ағындысының өзгергіштігінің үлкен ... ... ... ... және толықтылығы қалыпты
ағындыны бағалауға ... ... ... Сондықтан барлық өзендер мен
тұстамалар бойынша су өтімдері ағындының ... ... және ... ... ... ... ала ... қалпына келтірілген [7].
Есептік кезең үшін 1940-2004 жылдары аралығы таңдалынды.
Әртүрлі жылдарда Ойыл өзенінде бақылаулар 4 ... ...... Талтоғай ауылы, Тайсойған РТС, Ойыл ауылы) және оның ... ... ... Киіл салаларында жүргізілген. Бақылау қатары ұзақ
мәліметтер Алты-Қарасу ауылында (n=44) және оның ...... Киіл (n=34), ... (n=30) ... ... ... Қазіргі
уақытта көп бекеттер жабылған, тек Ойыл ауылы бекетінде ғана соңғы 15 ... ... бар. Бұл ... ... ... есептеу үшін
ұқсас-өзен (река-аналог) ретінде Ілек өзені - Ақтөбе қаласы бекеті алынған.
Есептеу барысында өзен ағындысы арасындағы ... ... тек Алты ... ... ... ... (r=0,60).
Орал өзені – Күшім ауылын ... ... ... ... де осы ... үшін оң нәтиже алынған жоқ (r=0,38). Орал өзені
– Күшім ауылы ... ... ... ... ... болып табылады
(r=0,74).
Есептік графиктер 11 – суретте берілген.
Сурет 11 - ... ... (QЖ) мен ... ... (Qа) ... су ... ... арасындағы байланыс графиктері
Сағыз өзенінде бақылаулар 3 бекетте – ... ... ... ... станциясында жүргізілген. Осы тұстамалардағы ... ... 17, 11 және 37 ... құрайды. Сағыз станциясындағы ұзын қатарлы
бақылау мәліметтері шаруашылық әрекеттің әсерінен бұрмаланған. Сағыз ... ... үшін ... ... жауап беретін ұқсас-бекет [3] табылған
жоқ, бұл ... ... ... ... ... Ілек ... - Ақтөбе қаласы
ұқсас-бекеті бойынша тұрғызылды (r=0,63). Сонымен қоса Сарытоғай ауылы
тұстамасының жылдық ... Ілек ...... ... ... ... ... біршама тығыз (r=0,77) екендігі
байқалды (Сурет 11). Бұл жағдай қатар жүргізілген бақылау кезеңіне ... ... ... кейінгі (1980 жылдан) қалпына келтірілген.
Сағыз станциясы бойынша ағынды қатарының ішінде ... ... бар ... ... ... ... деректер жуықтап анықталған.
Ембі өзені бойынша 4 бекетте салыстырмалы ұзын қатар бар. Ағындыны
бақылау, негізінен, 1990 ... ... ал одан ... су ... ... ... ... Жылдық ағынды жөніндегі деректер Жәнібек ауылы
бекетінде 1991-1992 жылдар, ал Қожасай ауылы бекетінде 1992-1993 ... ... Ембі ... ... ... өзені – Жарқамыс ауылы бекетінде 1985, 1991-1992 ... ... ... ... ... ... ... (r=0,83), қалған
ағындының жоқ мәліметтері Ілек өзені - Ақтөбе қаласы ұқсас-бекеті ... ... Ембі ... - ... ауылы бекетінің ағындысы
1953–957, 1969, 1978, 1990 жылдар ... үшін Ембі ... - ... ... аналогы бойынша қалпына келтірілді. Басқа жылдар үшін ағынды Ілек
өзені - Ақтөбе қаласы аналогы ... (r=0,74) ... ... - Аралтөбе ауылы бекеті ағындысын ... үшін ... ... ... ол үшін ... ... Ілек өзені - Ақтөбе
қаласы және Орал өзені - ... ... ... ... ... Ембі ... - Дүйсеке шатқалы бекетіндегі ағынды Ілек өзені -
Ақтөбе қаласы мәліметтері бойынша ... (r=0,69) ... ... ... су өтіміне бақылау жүргізген екі тұстамасы бар, олар:
Темір өзені - Покровская ауылы және ... ... - ... ... ... ағындысы реттелген. Екі бекеттің су өтімдері арасындағы байланыс
әлсіз (r=0,42). Покровская ауылы ... ... Ілек ... - ... аналогы бойынша қалпына келтірілді (r=0,64). Ленинск ауылы тұсындағы
ағындыны есептеу үшін үш ... ... 1942 - 1943 және ... ... ... ... үшін Ілек өзені – ... ... 1956 - 1980 ... үшін Ембі өзені – Жарқамыс ауылы (r=0,68),
1968 – 1971, 1981, ... ... үшін ... ...... 1944 - 1946, 1950 жылдар аралығындағы мәліметтер [1] әдебиеттен
алынған.
Қалыпты ағынды 1940 - 2004 жж. және соңғы отыз ... ... ... ... ... ... бойынша анықталған [8]. Қалыпты
ағындының сипаттамалары 3- кестеден қараңыз.
[7] әдебиетте келтірілген мағлұматтарды салыстырғанда қысқа және үзік-
үзік ... ... Ойыл ... ... 4%-ға, Ембі ... ... 8% -ға
кеміді, ал Сағыз өзені ... ... ... ... деуге болады /2/.
Әдебиетте келтірілген мәліметтермен ... ... ... ... Ойыл ... ... 18 %-ға, ... өзені алабында 26 %-
ға, ал ... 18 %-ға ... ... ең көп ... Ембі ... - Жәнібек
ауылы тұсында байқалған – 25 %. Су өтімі Ембі өзенінің ұзына бойына өседі
де, Аралтөбе ... ... оның ... 14,9 ... ... жетеді, содан
кейін Дүйсеке шатқалы ауылы тұсында су өтімі 13,6 м3/с-ке дейін ... ... Ойыл ... де ... Су өтімінің ең жоғарғы орташа
мәні Талтоғай ауылы тұсында =9,69 м3/с, одан әрі қарай қалыпты ... ... ... ... ... РТС ... кезең аралығында (1974 – 2004 жж.) ... ... ... ... ... Ойыл ... ... – 8 %-ға, Сағыз
өзені алабында – 16 %-ға, Ембі өзені алабында – 10 %-ға. ... ... ... алаптар бойынша шамамен 11,3 %-ды құрайды.
Кесте 4 – Мәліметтері жоқ ... ... ... ... |F ,км2 |Бақылау кезеңі |Регрессия теңдеуі |Қалпына келтірілген
ағын,жылдар | |коррел.крэф. | |σr немесеσR |R/σR |K/σK |көпжыл -дық ... ... ... ... | |1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 |13 | ... ... өзендері алабындағы өзендер
1 |Ойыл өз.- Алты-Қарасу ауылы |7030 |1952-57
1959-1990
1994-98 |у=0,278-0,074 |1940-51,8
1958-1992-93,
1999-2000 |44 |0,60 |- |0,100 |6,00 |4,86 |Ілек өзені-Ақтөбе ... | ... өз. ... ... |17000 |1936-37,1941,19
48,1951-
70,1977-
1979 |у=0,029x
+0,364 |1940,1943-47 1949-1950
1971-1975
1980-2004 |25 |0,77 |- |0,084 |9,26 |5,99 |Орал өзені Күшім | |3 ... - Ойыл ... |171000 ... ... ... |14 |0,83 |- |0,092 |9,01 |5,28 ... өзені Ақтөбе қаласы | |4
|Ойыл өз. – ... РТС |25800 ... ... ... |7 |0,66 |- |0,254 |2,59 |2,14 ... өені ... қаласы | |5
|Шийлі өз. - Сұлұшы ауылы |404 |1958-1971 |у=0,055х-0,053 |1940-1957
1972-2004 |10 |0,76 |- |0,148 |5,15 |3,53 |Темір өзені ... ... | |
4 – ... ... |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 |13 | |6 |Шығырлы өз. – 1 май ... ... ... ... | 22 |0,82 |- |0,072 |11,4 |6,64 ... ... Алты - ... | |7 |Бабатай өз.-
Бабатай ауылы
|852 |1959-1969 |у=0,266х-0,172
|1952-1958
1970-1991
1994-1998 | 11
|0,93 |- |0,043 |21,7 |8,22 ... ... ... ... | | | | | |
у=0,003х-0,076 |1940-1951
1992-1993
1999-2004 |
11
|
0,66 |
- |
0,188 |
3,50 |
2,77 |Орал өзені- Күшім ауылы | |8 ... ... |720 ... ... ... |34 |0,68 |- |0,095 |7,18 |5,34 ... ... Ақтөбе қаласы | |9
|Ащыойыл өз. - Маймақ ... |4900 ... ... |1940-1958
1972-1973
1981
1992-2004 |22 |0,74 |- |0,102 |7,25 |5,01 |Орал ... ... ... | ... өз. - ... свх. |4960 ... |у=0,047х-0,150 |1940-1970
1975-1982
1990-2004 |17 |0,62 |- |0,158 |3,92 |3,17 ... ... ... ... | |4 –
кестенің жалғасы
1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 |13 | |11 |Сағыз өз. ... ... ... ... |1940-1958
1969-1971
2004 |11 |0,77 |- |0,135 |5,71 |3,83 |Ілек ... ... ... | ... өз. – ... ст. ... |1954-1976
1978
1980-1992 |у=0,816х-0,102 |1940-1950
1953,1977,
1979
1993-2004 |15 |0,67 |ө |0,163 |4,47 |3,13 |Сағыз өзені- Алтай ауылы | ... өз. – ... ст. |923 ... |у=0,06х-0,05 |1940-1957
1969,1981,1982
1993-2004 |30 |0,64 |- |0,112 |5,69 |4,46 |Сағыз өзені- Сағыз ауылы | |14
|Қызылдысай өз.- ... – аша ... |373 ... ... ... |33 |0,63 |- |0,111 |5,62 |4,46 |Ойыл ...... ... ... өзені алабы өзендері
15 |Ембі өзені-свх.Ембинск (родник ауылы) |481
155 |1950,1954,
1955,1958-
1963,1965-1970,1973-1977,
1980-1990 |у=0,028х-0,043
|194-1947 ... |33 |0,73 |- |0,084 |8,71 |6,04 ... ... ... ... | | | | | |
У=0,015х+0,76
|
1951 |
8 |
0.82 |
- |
0.131 |
6.26 |
3.84 |Ембі өзені Аралтөбе ауылы | | | | | ... ... ... |
- ... ... ... |Ембі өзені Жәнібек ауылы | |
4 – кестенің жалғасы
1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 |13 | |16 ... ... ... ... ... ... 1952,
1977,1979
1986-1987
2000-2004 |
33 |
0,69 |
- |
0,093 |
7,48 |
5,46 ... ... ... ... | |17 ... ... ... | |
|y=0.85x+0.52
|1953-1957
1969,1978
1990 |
25 |
0,83 |
- |
0,065 |
13,0 |
7,34 |
Ембі өзені- Жарқамыс ауылы | | | |34700
4800 |1958-1968,
1970-1976
1980-1985
1988-1989
1991-1992 |
y=0.68x+1.00
|1940-51,1977
1979,1986-87
1990-1993,97
1999-2000,04 |
28 |
0,74 |
- ... ... ... ... өзені- Ақтөбе қаласы | |18 |Ембі өзені- Аралтөбе ауылы |38100
|1951-1963 |y=1.347x+0.046+5.50 |1940-1950
1964-2004 |13 |- |0.71 |0.143 |4.96 |2.84
1.90 |Ілек өзені- ... ... | |19 ... ... ... |38800
|1933,1935
1951-1963 |y=0.620x+2.737 |1940-1951
1963-2004 |13 |0.69 |- |0.158 |3.84 |3.14 |Ілек өзені-Ақтөбе қаласы | |20
|Темір өзені-Пакровский |960 |1972-1997
1999
2001-2004 |y=0.059x+0.290 ... |27 |0.63 |- |0.118 |5.42 |4.25 ... ... қаласы | |4 –
кестенің жалғасы
1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 |11 |12 |13 | |
21 ... ... ... ... ... ... |
- |
0,086 |
7,70 |
5,82 |Ілек өзені-Ақтөбе қаласы | | | | | ... |
- ... ... ... ... ... | | | | | ... |
1968-1971,81
1997-2004 |
25 |
0,69 |
- |
0,110 |
6,29 |
4,66 ... ... ... | ... облысының территориясындағы өзендердің жылдық ағындысын
қалыптастыратын табиғи жағдайлар алуан-түрлі болып келеді.Өзендер ... ... әр ... жер ... ... және өзен ... гидрогеологиялық құрылымына сәйкес құрғақ
континентальді климатымен анықталады.Бұл территориядағы өзендер режиміне
тән ... су ... Бұл ... ... ... аудандарындағы
өзендерінде жылдық ағындының 70-тен 100%-ға дейін ... ағып ... ... ... ағынды (норма стока) 2004 жылға дейін
бақылау мәліметтерін ескере отырып ... ... ... ... ... уақытта шамамен 25-ке жуық тұстамаларда су өтіміне
бақылау жүргізілген, ... бұл ... жиі ... отырған.
Аудан өзендерінің жылдық ағындысының өзгергіштігінің үлкен ... ... ... ... және ... қалыпты
ағындыны бағалауға жеткіліксіз болып табылады. Сондықтан барлық ... ... ... су ... ағындының синхронды тербелісін және есептік
кезеңдегі бақылау мәліметтерін есепке ала отырып қалпына ... ... үшін ... жылдары аралығы таңдалынды.
Есептік кезеңді таңдап алу үшін жиынтық айырымдық интеграл қисығы
тұрғызылды.
Бақылау мәліметтері қысқа болған ... ... - өзен ... ... ... ... ... келтірілген. Негізгі тірек
өзен (аналог - өзен) ретінде Ілек өзені – Ақтөбе қаласы тұстамасы ... ... ... жоқ ... жағдайда (Мо = f(H)) және ()
тәуелділігі бойынша графиктер ... Ойыл және ... ... ... ... ... жеке
бағаланды. Бұл өзендердің жылдық ағындысын қалпына келтіру аналитикалық
әдіспен орындалған.Ағынды нормасы сипаттамаларының есептелген нәтижелері ... ... ... 1974 – 2004 ... ... ... ағынды көпжылдық кезеңмен
салыстырғанда кемігені көрсетілген. Жылдық ағындының кемуі жалпы алғанда
аудан үшін 11,3 % - ды ... ... қоса алып ... ... ... ... ... салыстырылып, тексеруден өткізілген. Есептеу нәтижелерінің
дұрыс жүргізілгендігі күмән келтірмейді.
Қолданылған ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ресурсы ... вод ... Т.12.- ... ... и Западный
Казахстан.- Вып.3.- Актюбинская область. – Л.: Гидрометеоиздат. – 1966. -
514 с.
2. Государственный водный кадастр. Ежегодные данные о ... и ... ... 1996 ... Реки и ... Ч.2.- Озера и
водохранилища. Т. 5.- Республика Казахстан.- Вып.2.- Бассейн рек ... и ... ... и ... ... ... 265 ... Основные гидрологические характеристики (за 1971 - 1975 гг. и весь
период наблюдений). Т.12. ... ... и ... ...... Л.: ... – 1980.- 205 с.
4. Горошков И. Ф. ... ... Л.: - ... – 1979.-
412 с.
5. Клибашев К.П.,Горошков И. Ф. Гидрологические ...... 1970. - 450 ... ... М.М. ... ... 1 – ... Оқу құралы. –
Алматы: Қазақ университеті, 2006. – 212 б.
7. Водные ... ... Уила и ... Алма – Ата, 1955. – ... ... по определению расчетных гидрологических характеристик. – Л.:
Гидрометеоиздат, 1984. – 448 с.
-----------------------

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыл шаруашылық дақылдарын суару режимі4 бет
Арал тағдыры – ел тағыдыры3 бет
Еңбекті нормалау14 бет
Пайда және процент14 бет
"Кинопарк 7 Ақтөбе" деректер қорына навигациялық тәсілдерді қолдану20 бет
12 жылдық білім беру12 бет
12 жылдық білім беру бағдарламасы22 бет
12 жылдық білім беру жағдайында жаңа тұрпатты тарихшы мұғалім дайындаудың мәселелері24 бет
12 жылдық білім беру жүйесі26 бет
12 жылдық білім беру жүйесінде «қазақ әдебиеті» пәнін оқыту мәселелері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь