Географиялық карта

МАЗМҰНЫ

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. Карта туралы тарихи деректер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
2.Ерте заманғы географиялық ойлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
3.Географиялық карта және оның қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
4. Атластардың даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
5. Атлас түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
6. Анықтамалық атластар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
7. Ғылыми анықтамалық атластар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
8. Ұлттық атластар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
9. Географиялық атластың түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...39
КІРІСПЕ
Карта дегеніміз жер бетінің едәуір территориясының Жердің қисықтығын еске ала отырып картографиялық проекцияда салынған жазықтықтағы кішірейген кескіні. (Қарта арқылы шешілетін міндеттердің сан алуандығы мазмұны жағынан да, олардың масштабтары жағынан да әр түрлі карталардың қажеттілігін тудырады. Мазмұны жағынан географиялық карталар жалпы географиялық және тақырыптық болып бөлінеді.
Жалпы географиялық карталарда жер беті туралы физикалық-географиялық мәліметтер (бедер, топырақ, өсімдік, гидрография және т. б.) және адам қызметімен байланысты объектілер (елді мекендер, өнеркәсіптік кәсіпорындар, жол торабы және т. т.) кескінделеді. 1 : 10000-1 : 1000000 масштабтағы жалпы географи ялық карталар топографиялық карталат деп аталады. Олар ірі масштабты - 1: 10000, 1 : 25000, 1 : 50000; орта масштабты — 1 : 100.0, ; : 200000, ұсақ масштабты — 1 : 500,000, 1 : 1000000 болып бөлінеді. 1 : 500, 1 : 1000, 1 : 2000 және 1 : 5000 масштабтағы топографиялық карталар топографиялық пландар деп аталады. Жер бетенің шектеулі учаскесі бедерінің контурлары мен пішіндер зонталь проекцияда қағаз бетінде кішірейтіп және осы кескіндеуді (Жер қисықтығы ескерілмейді) топографиялық план деп атайды.[1]

КАРТА ТУРАЛЫ ТАРИХИ ДЕРЕКТЕР.
Қазақетанның территориясы мен табиғаты жайындағы географиялық деректердің тамыры ықылым замандардың терең түкпірінде жатыр.
Қазіргі Қазақстан территориясында адамдар сонау әлімсақтан бері мекендеген. Мұны палеолит дәуіріндегі қоныстардың сақталған іздері дәлелдейді. Қазақстан территориясындагы тас ғасырдың ең көне ескерткіштері Қаратау маңынан, Еділдің жоғары сағасынан,
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1) Т. Қалыбеков «Геодезия мен топография негіздері»
Алматы 1993 жыл.
2) .Қалыбеков С. Топография негіздері – Алматы 1993 ж.
3) .Госпадинов В. Г. Топография – Москва 1974 г.
4).Түсіпбекова Г. Географиялық карта туралы жалпы мәліметтер.
5) .География және табиғат –2006,N 2.
6) .Коринский В.А. , Щенев В. А. , Душина И. В. – Материктер мен мұхиттар географиясы. Алматы,2001.
7).Төкенов Б.Географияны оқыту әдістері –География және табиғат. 2003, N 6 .
8).Дүйсенов С. Қ. Географиялық белдеулер –ХБГ, 2001, N 4.
9)Сейсенов А. Географиялық карталарды оқыту. География окружающая среда 2005 , N 3
10).Топографиялық карталар.- География және табиғат. 2004, N 6.
11) Полярлық координаттар. – Физика және география. 2005, N 6.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНСИТІРЛІГІ
ГЕОГРАФИЯЛЫҚ КАРТА
МАЗМҰНЫ
1.
Кіріспе.....................................................................
...........................................3
1. Карта туралы тарихи
деректер……................................................................3
2.Ерте ... ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз жер бетінің едәуір территориясының Жердің қисықтығын
еске ала отырып картографиялық проекцияда салынған жазықтықтағы кішірейген
кескіні. (Қарта ... ... ... сан алуандығы мазмұны жағынан
да, олардың масштабтары жағынан да әр ... ... ... ... ... ... ... жалпы географиялық және
тақырыптық болып ... ... ... жер беті ... ... (бедер, топырақ, өсімдік, гидрография және т. б.) және ... ... ... ... мекендер, өнеркәсіптік кәсіпорындар,
жол торабы және т. т.) кескінделеді. 1 : 10000-1 : 1000000 ... ... ялық ... ... карталат деп аталады. Олар ірі
масштабты - 1: 10000, 1 : 25000, 1 : 50000; орта ... — 1 : 100.0, ;
: 200000, ұсақ ... — 1 : 500,000, 1 : 1000000 ... ... 1 ... 1 : 1000, 1 : 2000 және 1 : 5000 ... ... ... ... деп аталады. Жер бетенің шектеулі учаскесі бедерінің
контурлары мен пішіндер зонталь проекцияда қағаз ... ... ... ... (Жер ... ... ... план деп
атайды.[1]
КАРТА ТУРАЛЫ ТАРИХИ ДЕРЕКТЕР.
Қазақетанның территориясы мен табиғаты жайындағы географиялық деректердің
тамыры ықылым замандардың ... ... ... ... ... ... сонау әлімсақтан бері мекендеген.
Мұны палеолит дәуіріндегі қоныстардың сақталған іздері ... ... тас ... ең көне ескерткіштері Қаратау
маңынан, Еділдің жоғары сағасынан, Бетпақдаладан, Бұқтарма өзенінің бойынан
және басқа жерлерден табылды. Қола ... ... ... заманғы метал-
лургияның басты
орталықтарының біріне айналған. Қазақстан мен кенді Алтайдың ... ... ... ... рудасы шығарыла бастаған. Кен өндірілген
забойлар мен шұқырлардың орны осы күнге дейін сақталған. Темір ... ... ең ... ... ... ... ... Ақшағыл, Қызылсаяқ, Теміржал, Кенқазған, Қарашеке, Саяқ, Қараүңгір
және басқалары. Кейбір кен ... ... руда ... ... ... Одан темір қоры-тылып балқытып –ткір жүзді құралдар мен ... ... ... сақ ... ірі ... пайда бола
бастайды. Мал ... ... ... тура ... ... ... Шу және Жетісу өзендері) алқаптары ғана емес, сонымен
бірге далалы және шөлейт жерлерді, Тянь-Шаньның биік ... да ... ... ... ... ... жиі ... нәтижесінде сақ
тайпаның географиялық танымы кеңейе түскен.
Физикалық-географиялық білімге талпыну ең әуелгі ... ... ... оның ... ... мен
территориясы жөніндегі көмескі де дүдәмал ... ... ... ... ... адамның басына туған нақтылы жағдайға орай, немесе аңыз,
қиял діни сенімдерге негізделіп ... ... ... ... адам өзін ... қоршаған ортаға тәуелдімін деп түсінген.
Сондықтан ол табиғаттың әрбір ... өз ... ... ең ... ... келіген зауалға балаған. Сөйтіп, бүл әрекеттен
құдайға жалынып-жалбарынып, сыйыну арқылы ғана құтылмаған деп ойлаған.
Сонау өткен ... ... ... мек ... ... ... ... қаншалықты болғанын деп басып айта қою қиын. Алайда ежелгі
Қазақстанды мекен еткен халыктардың өз ... ... ... ... мағлұматы едәуір мол болғанын атап өткен жөн. Әлбетте, ол кездегі
ұғымдар көбіне діни және аңыз ... ... мен ... ... мұны Шығыстың көне халықтарынан мұра ... ... ... ... ... кене мәдениеті Алтай, Сібір, Шығыс. жәке Европа халықтарымен
байланысты ... ... ... Ал Қазақстан территориясы
жөніндегі тырнақалды деректер көршілес мемлекеттердің осы ... ... ... және тарихи мұраларынан мәлім болып отыр.
Біздің заманымызға дейінгі бір ... ... орта ... ... Орта Азия мен ... ... мекендеген сақ тайпаларының
қуатты одағы туралы мағлұматтар бар. Сақ ... ... ... ... ... кейінірек аландар және савроматтар кірген.
Біздің заманымызға ... VI ... ... ... келген. Біздің
заманымызға дейінгі 518 жылы парсы ... ... I ... ... ... бай жерлерін жаулап алуға әрекеттенген. Алайда патшаның пиғылы іске
аспаған. Сақтар тіршілік қарекетіне қарай екіге бөлінген: біріншісі — ... ... олар ... жүрген, немесе жартылай көшпенділер
болған; екіншісі — көгал ... ... ... ... ... ... отырықшы сақтар елді мекендермен қатар қалалар салып, ... ... ... ... ... ... құл иеленушілік құрылысы болмаған. Ал феодалдық
қарым-қатынастар шамамен біздің заманымыздың бір мыңыншы жылдарының орта
шенінде пайда ... ... ... ... сол — ... құл ... кейбір нышандары байқалады.
Қазақстан жерінде ... ... ... жоқ. М9ндай қарым-қатынастар мал ... қоса ... ... ... ... — Шу, Талас, Сырдария
өзендерінің алқаптарында шапшаңырақ ... ... ... да ... ... құрыла бастаған. Қолөнер бұиым-дарының бір
бөлігі Орта Азияға, Иранға, Қавказға, ... және ... ... ... жері ... ... кездесетін бізге ... ... ... ... ... ... ... заманымызға дейінгі
VI—V ғасырлар) атауға болады. Ол парсы ... ... ... ... ... жазбасының» тиек етіп, қазақ жері туралы
мағлұматтар келтіреді. «Сүй шаңырағының ... ... ... ... Іле мен Талас өзендері «Тан әулетінің тарихында» келтірілген.
«Бұл өзен,— деп жазылған онда Іле ... ... ... ... ... алады: суы лайлы, солтүстік-батысқа қарай ағады да, не
бір тұтам өсімдіктері жоқ, не бір ... суы жоқ ... ... ... сіңіп
жоқ болады. Биік таулар (сірә, Іле Алатауы болса керек) алыстан ... ... ... жүрер жолдарын жағалай шашылып жатқан аң
сүйектеріне қарап бағдарлаған» !.
Қытай ескерткіштеріндегі ... ұзақ ... бойы ... ... ... келген. Олар тек XIX ғасырда ғана белғілі
болды
К. Риттер өзінің «Жер тану ... (1864) ... деп ... ... өзі ... ... ... батыс жар-тысы туралы дәлме-дәл
географиялық деректерге батыстағылар ойлағаннан анағұрлым ерте қанық
болған. ... ... ... Түркістан, Бухария, Кохинхин жайында
Үндістанның, Персияның және Сібірдің шекаралас жерлері туралы ... ... ... ... бойы ... бүкіл Шығыс Азия жөнінде
географиялық деректердің сарқылмас қазынасы жинақтал-ған... Міне енді ғана,
сол жазба ескерткіштерді нәтижесінде Азия елдерінің ... ... ... ... дұ-рыс географиясын қүрастыруға мүмкіндік туды» 2.
VI ғасырда Орта Азия мен Қазақстанда көшпенді басқыншы-
лардың жаңа империясы Алтай түріктерінің қағанаты ... Бұл ... аз ... ... ... ... ... Қа-
ра тецізге дейін мекендеген барлық халықтарды өзіне бағындырып
алды. Түріктер Жоңғарияны қақ ... ... ... ... ... ... Іле, Шу ... кешіп өтті де, Монычқұмды оңтүстігінен
орағытып мидай дала ... ... ... иек артты. Ал Сырдария өзені
арқылы Арал (өз сөздерімен айтк^нда «Батыс*) теңізіне жетті. Одан әрі Батыс
Қазакстаннык ... ... ... ... ... Еділ езеніне асты.
Түрік мемлекеті Орта Азияға арабтардың шабуылы басталғанша, ... ... ... емір сүрді. Түрік қағанаты билеп Бұл мерзім ішікде
мұнда Византия Юстиан II түрік қағаны Дизавулге ... ... ... сондай-ақ Сюань Цзанның жоғарыда айтылған саяхатынак басқа ... ... ... ... өзге ... ... елшілігінің сапары Каспий теңізінің солтүстік-шығыс жағалауымен —
Еділ (Аттиль), Жайық (Даих),Жем (Их) өзендері арқылы өткен. Қайтар ... ... ... ... ... деп есептейді деп есептейді -. Ежелгі
замандағы қазақ жері туралы кейбір мағлұматтар, міне осындай.
Қазақстанды географиялық тұрғыдан танып-білу тарихының біз ... ... ... ... маңызы мынада: парсы мен грек жазбаларында ... және оны ... ... ... ... ... ... бола
бастады. Қазақстан территориясы құрамына кірген ойкүмендер елі ... ... ... ... ежелгі дәуірдегі мағлұматтардың өресі тар еді,
олар жер-жердің ауқымынан аспады. Ежелгі ... ... ... ... ... ... болды. Батыс Қазақстан туралы, ол
аймақтың теңіздері мен өзендері жайында: Кас-пий және Арал ... ... ... ... ... неғүрлым дұрыс мағлұматтарды
білген. Оңтүстік Қазақстан өңірінде Қытай саяхатшылары жинаған деректерді
Европа елдері білмеген. Қазақ ... ... ... ... ... ... тым баяу жиналды және оның барлық елкелері біркелкі қамтылмады.
Картография — табиғат пен ... ... ... ... ... да картографиялық өнімдерді кескіндеу және оларды құру, пайдалану
әдістемелері туралы ғылым.
Картографияның жетістіктері карталарда, атластар мен ... ... ... ... Республикасының Ұлттық
ғылым академиясында жоғары оқу орындары мен Картографиялық ... ... ... ... ... ... болады. Оны
білім мен өндірістің ... бір ... ... туристік
танымжорықтың жетекшілері, оқушылар біліммен маңызды ақпарат көзі ретінде
қолданады.
Картаны құрушылар кескіндейтін аумақты терең зерттеп оқып ... сол ... ... ... мен ... ... ашып ... Картография құрылымы жағынан күрделі пәндер
жүйесін құрайды. Оның ... ... ... - ... ... ... картография, картометрия жатады.
Картаны жобалау және құру, картаны безендіру, ... ... ... ... әдістемесі кіреді.
Картатану - географиялық карта және оның түрлері, қасиеті ... даму ... ... ... ... ... - жер беті мен ... аспан денелерін
жазықтықта (картада) кескіндеудің математикалық әдістерін зерттейді.
Картографиялық ақпараттану - картаны жүйелеу және ... ... ... тарату мәселелерін қарастырады.
Картометрия - картадағы әр түрлі географиялық нысандардың сандық
сипатының мазмұнын айқындайтын (ауданы, көлемі, биіктігі, ... ... ... жүргізу әдістерін жасап шығарады.
Картаны безендіру - картаны көркем және графиктік ... мен ... ... оны ... ... даярлауды оқытып
үйретеді. Зерттейтін нысандары жағынан картографияның ерекше ... ... - ... және ... ... пайдалана
отырып жергілікті жерді оқып-үйрену негізінде ірі масштабты карталарды құру
жолдарын зерттейді. Картографияның ... ... ... ... кең ... ... ... тарих, экономикалық география мен
жаратылыстану ғылымдарының ішінде физикалық ... ... ... ... ... ... ғылымдарымен
тығыз байланысты. Астрономиялық, ... ... ... ... жердің пішіні мен мөлшері, ауданы, ... ... ... орны ... ... алады. Жер бетінде жүргізілетін
әр түрлі кескіндеу жұмыстарының нәтижесінде жер ... оқып ... ... ірі ... карталар құрылады.
Картографияның міндеті - халықты шаруашылықпен мәдени қажеттілігін
өтейтін заман талабына сай, ... ... ... карталар мен
атластар, глобустар және басқа да картографиялық өнімдермен қамтамасыз ету.
Географиялық карталар ... ... ... ... ... ... ... қажетті ақпараттар сақтаған қуатты құрал
болып табылады. ... және ... ... ... оқытудың
мақсаты картографияның ғылыми негізі болып ... ... ... ... және топографияның ... ... ... ... географиялық картаны біліп,
түсініп оқи білу дағдыларын қалыптастыру.[2]
Геодезиялық өлшеулер мен ... ... ... жер ... ... ... ... заңдылықтары, физикалық кеңістік, табиғи,
жер ресурстарының ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті дәрежеде толық
мағлұмат бере алмайды. Халық шаруашылығына қажетті осы ... және т. ... ... береді. Картография уақыт пен кеңістіктегі процестер
мен құбылыстардың өзара байланысы және өзгеруі ... ... ... мен ... ... туралы ғылым. Қазіргі сақталған
көне картографиялық кескіндер Вавилония мен ... б. з. б. 3—1 ... ... ... ғылми негізі Ежелгі Грециядан тараған
(карта ... ... шар ... ... ... ескерілген). Атақты
«Клавдий Птолемейдің геогр. нұсқауы (2 ғ.)» шын мағынасында ... ... ... ... ... Онда дүние жүзі картасы мен Жердің
ірі бөліктерінің 16 картасы берілген . Қайта өрлеу және ... ... ... (15— 16 ғ.) ... ... ... отарлаудың
өркендеуіне байланысты геогр. әсіресе дүние ... ... ... ... Бұл ... жаңа ... проекцияларды жасауды қажет
етті, картографияның жалпы дамуына жағдай ... Орта ... Г. ... ... ... үлес қосты (елеулі еңбегі —
1595 ж. шыққан атласы). Россияда ғылми картография 18 ғ-да ... ... ... ... ... ... ... болды. 1745
ж. тұңғыш толық «Россия атласы» дайындалып, ... ... 19 ғ-да ... ... толық топографиялық картасын жасауды талап етті. Бұл ... ... ... ... ... ... одан ... 19 ғ-дың 2-жартысында көптеген ... ... ... экономикалық, топырақ) жасауды ... ... ... оның дамуына көп уақытқа дейін үлкен бөгет болды.
Жаңа көзқарас бәрінен бұрын СССР-де қалыптасты, өйткені ... ... ... картографиялауды керек етті; 30 жылдары ... ... және оны ... шығару процесінің әдісі туралы ғылым ретінде түсініле
басталды. Бұл ... ... ... прогрессивті құбылыс еді.
Дегенмен карталардың мәнін түсіну және оларды пайдаланудың әдістерін жасау
әлі де ... ... қала ... ... ... күрделі картографиялық
еңбек (Дүние жүзінің үлкен советтік атласы т. б.) осы олқылықты жоюға, ... ... ... ... ... ... болды. Соның
нәтижесінде осы ... ... ... ... ... ... идеялары мен ғылми негіздерін дамытуға тұңғыш советтік
географиялық ... т. б. ... ... 1920— 21 ж. В. И. ... хаттарының және картография туралы оның басқа документтерінің маңызы
өте зор болды. Бұлар ... ... әр ... ... ... ... қайшылығын еске ала отырып, ... және дәл ... ... үлкен екендігін көрсетті.
Картографиялық геодезия, география ғылымдарымен тығыз байланысты.
Геодезия картографияға ... ... мен ... ... өтеө ... ... аэрофототопография оған негізгі картографиялық
дерекетерді және барлық географиялық карталардың бастауы болып ... ... ... ... ... ... Географиялық
ғылымдар картографтарды картографияланатын құбылыстардың сандық, сапалық
сипаттарын түсіне оты-рып талдауға және ... ... ... отырып, дұрыс бейнелеуге қажетті біліммен қаруландырады.
Ерте заманғы географиялық ойлар
Ертедегі география ғылымы адам баласының өмірімен, оның өсіп-өнуімен,
тарихының, мәдениетінің қалыптасуымен ... ... ... жер ... ... ... рет ңай жерде туып, оның ңай жерден басталғанын
осы күнге дейін ғылым әлі ... айта ... жоқ, тек ... кездегі
археологиялық қалдықтарды, тасқа басылған таңбаларды, тағы басңа ескі
мұралар ... ... ... ... ... ... Жерорта
теңізі аралдарында, жағалауларында басталған деп ... Бұл ... ... ... ... ... тұңғыш тараған жері. Осыған
орай алғашқы географиялық ... ... ... ... болған. Тұңғыш
географиялық зерттеуді Жерорта теңізіндегі Крит аралын мекендеген миной
халқы ... ... ... жыл ... ... 2500 ... Жерорта теңізінің шығысымен, Египетпен,кейінірек Кипр аралындағы
және батысындағы Сицилия, ... ... ... сауда, қарым-
қатынас жүргізіп түрған. Минойлардан кейін елеулі ... ... ... шығыс жағалауын мекендеген финикиялықтарда болды. Өйтке-
ні, бүл жағалау кеме тоңтауға, Месопотамия және Египет ... ... ... ... еді. Ерте ... екі үлы ... Египет пен
Вавилон аралығына орналасңан финикиялыңтар олармен ... ... ... ... ... ... ... кемемен барды.
Нил өзенінің сағасы мен төменгі ағысы бойындағы Египет жері ертедегі
мәдениеттің, егіншіліктің, ... жер ... ... ... орталығы болған. Бұған оның географиялық қолайлы жағдайы әсер
еткен. Осы ертедегі ... ... ... Египет жерінің көпшілігін
құмды шөлдер алып жатыр, тек қана солтүстігі ... ... ... ... ... ... бұл құм ... ары асып,
географиялық түсінігін Нил бойына дейін кеңейткен.
Біздің жыл ... ... ... ... Нил бойы ... ... осы өңірден табылған ... ... ... ... ... ... ... Бұлардың ішінде,
әсіресе, тасқа басылған иероглифтік таңбалар, жазулар өте құнды ... ... ... ерте ... ... мәдениетін дүние жүзі
ғалымдары дұрыс түсініп отыр.
Бұл деректерге қарағанда, египеттіктер ертеден-ақ мәдениеттің ... ... ... сол кездің өзінде астроно-миялық, географиялық,
геометриялық дұрыс түсінік болган. ... ... ... білген.
Сондықтан да, ертедегі Египет мәдениеті, оның жазуы, сызуы, ... ... ... ... европалықтардың мәдениетіне, жазу-сызуына
негізгі арқау болды.
Египеттіктер ... өз ... одан ... ... ... жерін
білген, кейінірек олар алыс сапарға шығып, түрлі саяхаттарға шығып отырған.
Әрине, мұның өзі басқа елдермен сауда ... ... ... ... үшін ... Мәселен, біздің жыл ... ... ... Асса ... тұрған кезде, Египет қолбасшысы Урдурду, Пунт
жерінде болған.
Урдурдан кейін Египет ...... тағы да ... ... ... ... ... әрі барып, «бақытты елді» ашып қайтты. Бұл жайында
біз 1892 ж. Асуан маңынан, Скиапарели ашқан Киркуфа ... оңып ... ... ... ... тұрған кезде оң-түстікке — Пунт жеріне
түрлі географиялық экспедициялар ... ... Оның бірі ... ... және Аден ... жетіп, бұл өңірді ашып қайтты. Енді біреуі он
екінші Фараон кезінде Нил ... ... ... ... ... бағана
орнатып, оған «бұл оңтүстік шекара» деп жазды.
Бұдан кейін египеттіктер өзіне өмір беріп түрған «қүдіретті Нил» өзені
бойының бастау жағына экспедициялар ... ... ... Нилдің тап
қай жерден басталатыны көпке ейін жүмбақ болып ... Бүл ... ... ... ғана ... бүл ... оңтүстігін ертеден білсе де бүл өңірді өзіне
бірден қарата алмады. Әсіресе ... ... аңыз елі — ... — Нубиге
ықпалы жүрмеді. Оңтүстікке .Дарағанда, олардың солтүстікті — ... ... ... ... ... ... Бірақ египеттіктер Жерорта
теңізі жағалауын білгенімен, мұнда кеме қатынасын айтарлықтай ... ... ... жүзуді, теңіз қатынасы арңылы сауда жасауды ... хош ... ... олар ... ... ... сауданы өзіне
бағынатын финикиялықтар арқылы жүргізді.
Кезінде египеттіктер Сирия мен Палестинаға жиі-жиі шабуыл ... ... ... ... бүл ... зерттеп білді. Египеттіктер біздің
заманымызға дейінгі 2000—1500 жылдары Сирияға шабуыл жасады, Сирия тауынан
асып ... Тигр мен ... ... ... ... Египеттіктердің
географиялық Ферттеулері ерте заманда-ақ ... ... олар бір ... ... ... екінші жағы Нилдің орта ағысын және Сирия,
Палестина жерлерін, Тигр, ... өзен ... ... ... білген. Египеттің шығыс жағына, Евфрат пен Тигр өзені бойына —
Месопотамия жеріне, бұл ... ... ... ... ... Ассирия
мен Вавилонияға ерте заманда-ақ орналасқан. Әрине, Месопотамияға Египет
мәдениеті көп әсер ... ... ерте ... ... ... жасап отырды. Біздің жыл санауымыздан бірнеше мың жылдар бұрын
Вавилон сауда ... ... ... солтүстікке және шығысқа
сапар шегетін. Бұл етедегі Ассирия-Вавилон сауда керуені жалғыз Египет ... ... ... ... болғаны анық. Кейбір зерттеушілер Вавилон
керуені Европаға дейін де барған деп топшылайды. ... ... ... әр ... ... ... олар дүние жүзі
географиялың зерттеулерге елеулі үлес қосты. Атап айтқанда, сириялыңтар мен
вавилондықтар глобус пен жер ... ... ... тұңғыш рет 360
градусңа бөлді. Бұл географиялық қақты түсінік кейіннен ... ... да, ... ... үйренді. Вавилон болжаушылары
аспан әлемін де ... Олар ... ... ... ... ... ... шекті. Өздерінің белгілеген жұлдыздарына ... ... деп ат ... Бұл ... ... географиялың
түсінікті біраз кеңейтті.Вавилондыңтардың түсінігі ... ... ... ... ... ... аспан әлеміне қосылған дүние жүзілік
мұхитта күн қалқып жүреді де, кешке қарай күн өзінің қақпасымен жер ... ... ... ... ... жер ... күннің патшалығы
бар деп түсінген. Бұл теріс түсінік вавилондықтардан ... ... ... ... әр ... діни көзқарастардың пайда болуына әсер еткен. Египет
пен Вавилон аралығы, ... ... ... ... ... жер — ... өңірді де мекендеген ел атымен — Палестина деп аталды. ... ... ... ... магынада, яғни Евфрат өзеншің арғы жағасын
мекендеген адамдар кейіннен осы ... ... ... ... ... ... ... деп аталған.
ГЕОГРАФИЯЛЫҚ КАРТА ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚАСИЕТТЕРІ.
Жер бетінің белгілі бір масштабпен ... ... ... ... ... жер бетінің толық немесе белгілі бір бөлігінің
үлгісі (моделі) ... ... ... ... ... қасиеттерін
жан-жақты ашып көрсетуге мүмкіндік беретін кішірейтіліп алынған жасанды
кескінін үлгі ... ... ... бір ... ... зерттеу
мүмкіндігі болмай немесе қиын болғанда оның ... ... ... ... бейнелі - шартты белгілі үлгісіне жатады.
Картографиялық үлгінің қатарына жататын географиялық карталардың
өзіне тән ерекшеліктері бар, ... ... ... ... көп бөлігін, гидросфера мен атмосфера биосфераны қамтитын
географиялық қабықтағы барлық құбылыстар мен ... ... ... ... адамның өмірі мен қызметіне
байланысты әлеуметтік құбылыстар қамтылған жер ... ... ... құбылыстар картографиялық үлгіде үйлестірілгендіктен картадан кез
келген нысанның ... ... алып ... ... ... ... ... бірінші маңызды қасиеті, онда қамтылған
нысандардың орны жоғары математикалық дәлдікпен нақты көрсетіледі. Екінші
маңызды қасиеті ... мен ... ... ... шолулық
қасиеті арқылы географиялық картада қамтылған аумақты оқырман бір ... өте ... ... ... ... ... ... шартты
белгілердің көмегімен картада қамтылған аумақтағы ... ... ... ой ... ... ... анықтай алады. Ол
үрдісті кез келген картадағы құбылыстар мен нысандардың ... ... ... ... жинақталып алынуы жеңілдетеді. Жоғарыда
айтылған бірде-бір географиялық карта мен ... тән ... ... ешбір үлгісінде кездеспейді ... ... ... ... математикалық үлгілер).
Сондықтан, карталардың географиялық шындықты танып білуде ... ... үлгі ... ... ... ... ... қызметімен ерекшеленеді. Географиялық картаны дерек
көзі ретінде ... ... ... ... жүзеге асырылуын
географиялық картаның ... ... ... ... көмегімен навигациялық жол құрылысын салу, басқа да практикалық
есептер шығару ... ... ... ... Оқып ... ... ... анықтау мүмкіндігін географиялық картаның
болжамдық қызметі дейміз.
Өндіріс пен ғылымның әр түрлі салаларында және мектеп оқушылары мен
студенттердің ... алу ... ... ... ... қызметі дейміз. Белгілі бір құбылыстарды картаға талдау жасау
негізінде оқып үйренуді ... ... ... ... ... ... карталар ғылыми зерттеу ретінде кеңінен қолдануда. Білімнің
көптеген саласында құбылыстарды оқып үйрену бұрынғы ... ... ... деректерді бақылау жүргізу нәтижесінде анықталған құбылыстардың
ерекшеліктерімен салыстырулар арқылы жаңа карта құрылады. ... ... ... оның аясы кең, ... түрлі.
Білімнің көптеген салаларында құбылыстарды оқып ... ... ... ... ... жасалудан басталып, іс жүзінде жүргізген
бақылаулармен салыстырып ... ... ... де, жұмыс жаңа картаны
құрумен аяқталды. Танымның ... ... ... ... ... жер туралы ғылымға тән. Олар: геология, ... ... ... ... географиясы, топырақ
географиясы. Географиялық картаның белгілі бір аймақтағы әр ... ... ... ... ... анықтау
бағытындағы кешенді зерттеулерде де маңызы зор.
Мысалы, ғалымдар жер сілкінуді болжауға ұмтылғанда ... ... ... ... мен жер ... ... ... байланыс барын анықтады.
Картографиялық әдістерді пайдалана отырып табиғат құбылыстарын
зерттегенде жүйелік ... ... ... ... ... ... ... картографиялық әдіспен жүргізілетін ... ... да ... қолданады.
Картасыз өндірісті дамытуға қажетті ... ... ... ... ... ... жағдайын жақсарту, өндіргіш күштерді тиімді
орналастыру мүмкін емес. Жергілікті жерде карта бағдарлау қызметін атқарса,
көлікте ... жол, ... ... ... ... төсеуге, кеме қатынасы
мен аэронавигация кеңінен қолданылады.
Географиялық карталарды топтастыру.
Қандай да бір құбылыстарды немесе заттарды жалпы ... ... ... немесе сыныпталу дейміз.
Картаны топтастырудың картографиялық жұмыстармен қатар ... да ... ... зор. ... ... ... кестеде
көрсетілгендей, белгілеріне қарай топтастырылады.
Географиялық карталар масштабына, мазмұнына, атқаратын қызметіне,
аумақты қамтуына, бояудың және беттердің санына, ... ... ... ... ... ең ... картаның масштабы, мазмұны мен
қызметі оның сипатын айқындайды. Мазмұнына қарай жалпы географиялық арнайы
немесе тақырыптық болып бөлінеді. Жалпы ... ... ... және ... ... ... алғанда қамтылған
аумаққа жалпы шолу жасалады.
Жалпы географиялық картаның мазмұнының әлеуметтеріне су ... ... елді ... жол ... әр ... ... ... пен
өсімдік жамылғысының кейбір элементтері ... ... ... ... ... төмендегі карталар жатады.
1. Жалпы географиялық карталардың бірнеше элементтері
енгенімен солардың бірі ... ... ... ... карта мысал болады. өйткені, оның басты
мазмұны жер бедері болып саналады.
2. Белгілі бір құбылыстарды сипаттау ... ... ... басқа арнайы деректкр берілген
карталар.
Арнайы тақырыптық карталарда жалпы географиялардың элементтері
толық берілмейді .
Сыныптауы бойынша арнайы карталар үш ... ... . ... , ... және ... ... ... оқу , әскери, навигациялық, теңіздік, жол және туристік
карталарға бөлінеді. Басқа белгілеріне ... ... ... ... ... санына қарай – бір бояулы және көп бояулы.
- ... ... ... – бір ... , көп бетті.
- пайдалану сипатына қарай – қабырға карталары , үстел ... ... – бұл ... бір ... ... шығарма
ретінде кітап немесе парақтар жиынтығы ретінде шығарылған ... Бұл жай ... жай ... ... бұл ... бір – ... ... байланысты бір-бірін толықтырып отырып
карталар жиынтығын құрайды.
А. Баракскидің айтуынша атлас жеке ... ... ... барлық атлас өзінде көптеген картографиялық ... Оның ... ... ... бар. Атлас қазіргі
территорияның зерттеу деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... энциклопедия.
Карталарды бір - бірімен салыстырылып бір – ... ... ... Атластар территорияны комплексті зерттеумен бағалау
үшін арналады.
Сонымен ... ... ... зерттеулердегі
мақсаттарды іске асыруға мүмкіндік береді. Фундаментальды атласта
ғылыми ... ... ... ... ... ... диаграмаларға таблицаларға ие. Атлас
карталарын жұқа және ... ... ... ... ... өте мол ... ... Анықтамалық аппаратқа
географиялық атауларға ерекше мән береді. Энциклопедиялық басылымдар
сияқты атластарда арнайы және көп ... ... ... даму ... біздің эрамызға дейінгі екі мың жылы Рим ... ... ... Оны ... және картограф Клавдии Птоломей
жасаған екен. Атласқа ой кумендер картасы ... ... ... ... ... ... және еуропаның
жеке бөліктерінің 26 картасы кірді. Орта ғасырлық кезеңде грек ... ... ... ... ... деп ... ... заманындағы ғалысдар атластың қоршаған ... ... таң ... ... басу ... ... ... көп рет басылды. Сонымен қатар ол жаңа ... ... ... ... ... де 1477 жылы басылып
шығарылды. Қысықа мерзім ... бұл ... 30 рет ... басылды. Орта ... ... ... атласы кең
тарады- ерекше компасы торы бар ... ... ... деп ... ... барлық ... ... ... ... жер орта ... ... ... бейнелеген көрсету үшін ... ... ... ... ... таблицалар күн
тізбектер Астрономия мен ... ... ... ... болады. ХУІ ғасырда ІІ жарты катография ... ... ... ... ... жаңа ... ... басыла бастады. Бұл картографияның алтын ғасыры еді, осы
кезеңнің карталары ... ... өнер ... ... тұр.
1570 жылы Гравер және баспашы Аврам Ортели Амстердамда жер
шарының ... деп ... ... жинағы шығарды.1570 жылғы
Атласта 53 ... ... ... картасы құрлықтар бөлігі
бейнеленген. Америка , Азия, Африка және ... ... қоса ... ... ... ... ... мемлекекеттер
алфавит тәртібінде көрсетілген. Қазіргі кездегі талаптарға ... ... ... ... ... ... Карталар
жаңа дерек ... ... ... ... ... ... бір қатар карталар үшін ... ... ... ... ... ... кейін оның ісін ұлы ... ... 1595 ... түр және ... ... жайлы космографиялық бейнелер
бейнелер немесе Атлас. Осылай картографияда ... рет ... ... Бұл сөз ... мен ... және ... болған патша аты шулы мавритендық ... ... ... ... Бұл атау ... кең түрде қолданыла
ғылымда кең түрде ... ... ... басқа
ғылымдарда да атлас атауы қолданылды. Мысалы өсідімдіктер ... және ... ... ... ... атады, ал ... ... ... ... размерлік
кіпаптар деп атады. И.Грозныдың ... Русь ... ... бар деп ... ... ... ... Бұл шығармаларды өрт, сарайдағы жанжал бүлдірді. Тек
«Үлкен сызба Кітабы» 1600 ... 1627 жылы бұл ... ... бойынша Үлкен сызба» қайта басылып шығарылды. Кітаптан
жол ... ... мен ... мен ... ... атаулар берілген сызбаның жеке ... ... ... ... ... ... Сібір сызбаларының жолы болды
«Сібірдің ... ... 1701 жылы ... Оны ... өмір
сүрген атақты ... С.У. ... ... Бұл ... ... ... тұратын және 21 ... ... ... үлкен
форматты атлас еді. Карталарда математикалық негіз жоқ. ... ... дәл ... Бұл ... беті ... ... белгілері бар. Нағыз қазіргі заман ... сай ... ... ... ... деп ... қол жазба сақталған.
Бұл еңбекті С.У. ... ... ... ол ... кейін
116 параққа орындап шыққан. Петр-І ... ... ... ... ... І ... Азов және Қара, Балтық. Каспий
теңіздердің атластар сериясы құрылады. Содан соң ... ... ... ... И.К. ... ... Автордың ойы бойынша
Атлас үш томнан тұруы ... ... ... ... ... да ... ... бөлінеді,(дүние, Венера, Ай) ... ... ірі ... ... ... ... қала ... Әкімшіліктік, саяси, тарихи ... ... ... ... ... ... ... шарларды қамтитын атластар
бар. Айдың көрінбейтін және ... ... ... ... ... ... ... атласы),
кішігірім территориялардың атласы (Қырымның оңтүстік ... ... ... ... ... ... көп ... бөлінеді:
Жалпы географиялық атластар
-физикалық-географиялық атластар;
- геологиялық;
- геофизикалық;
- климаттық;
- оклоногиялық;
- гидрографиялық;
- топырақтық;
- ботаникалық;
- зоографиялық;
- медико-географиялық, комплексті физико-географиялық.
Әлеуметтік-экономикалық ... ... ауыл ... ... ... ... ... комплексті әлеуметтік- экономикалық.
Эколого-геграфиялық атлас:
Ортаға ықпал етуші факторлар және оның жеке ... ... және ... ластау. Экологиялық
ситуациялар. ... өмір сүру ... ... ... карталар:
-екінші дүние;
-орта ғасырлар;
-жаңа кезең;
-әскери тарихи:
Жалпы комплексті карталар
Мазмұны бойынша, аталстарды жіктеу оларды ... ... ... ... ... және ... жайлы карталарды ендіреді.
Салалық атластарға сала ерекшеліктері бойынша карталар ендіріледі;
мысалы ... жеке ... ... оған дәрілік өсімдіктер
ормандар атласы ... ... ... ... ... ... ... осыған сәйкес ғылыми анықтамалық танымал, оқу,
туристік, жол ... және тағы ... ... ... ... ... жалпы географиялық элементтерді максималды дәл
беретін ... ... ... ... атластар халық
тұратын пунктер, рельеф және гидрография, жол ... ... ... ... ... ... дәл, ... басқа анықтамалық мағлұматтарға толы. Бұл типтегі
картографиялық шығарманың ... ... ... ... ... ... ... құрлымына осы типтегі анықтамалық атластардың сипаты
ендіріледі. Атлас 8 бөліктен тұрады:
Жүние ... ... ... ... ... Азия,
Африка,Америка, Австралия, Океания, Артика, және Антрактика, Атланттық
Үнді және Тынық мұхиттар. Онда дүниежүзінің ең ірі ... ... ... карталардың масштабтары 1:1250000 ден 1: ... ... ... карталары 1:2500000 ал кейбіреулері 1: 1
500000 масштабында беріледі. ... ... ... ... ... ірі ... карталарға берілген (1:25000
ден 1:1000000) онда халық тығыз ... ...... ерекше бөлінеді. Рур облысы, орта Англия, орталық Жапония,
орта атментикалық ... және тағы ... Дәл ... ... ... жүзі ... шығарылған.
1-сурет
Ғылыми анықтамалық атластар
Территорияға ғылыми дәл сипаттамамен ... ... ... ... ... Әдетте ол көп томдық болып
шығарылды. Территория ... ... ... ... ... ... әкісшіліктер жоспарлау органдары үшін ... ... көп ... ... 1971 жылы, 1977 жылы және 1980 жылы жарық
көрген. Дүниежүзінің физтгеогрфиялық атласы 1964 жылы дүниежүзінің ... ... ... 1997 жылы ... және ... ... ... көрнекті шығанмасы
«табиғат және дүние жүзі ресурстары» деген атласта. Ол 1999 ... ... ... мен ... Осы ... ... үшін 300-
ге тарта мамандар 10 жыл жұмыс істеді. Екі томдық атласта ... ... ... ... материалдар біздің
планетамыздың географиясы мен геологиясы ... ... ... Оған ... ... Минерология, топырақтану, метеорология
және климотология экология биология ... ... ... ... ... ... ... толы.
Танымал атластар көпшілік оқырмандарға арналған. Бұл атластарды оқу
үшін ... ... ... жоқ. Олар ... ... ... балық аулаушыларға орналасады. ... ... ... ... тек ... ғана
ендіріліп тарихи ескерткіштер туристік маршруттар көрнекті жерлер
жайлы мағлұмат ... ... ... ... атластары
жатады. Ол туған өлкесін зерттеген ... ... ... Оқу атластарының тобы ерекше ... орта ... ... ... арналады мұндағы карталар
мектептердегі оқу ... ... ... ... жылдары
туристік және жол атластарды сұранысқа ... Ол ... ... ... ... Онда туристік
обьектілер, автомобиль және темір жол кемпинг және ... ... су және тағы ... ... ... ... топқа
әскери және әскери тарихи атластар ендірілді. Олар әскер мен ... ... ... Олар ... ... ... көркемдеу
бойынша қатаң әскери географиясымен ... ... ... толы ... ... және табиғаты джайлы
ақпараттарға толы жалпы топография мен астрономия жайлы ірі ... ... ... басқа белгілері бойынша жүктеуге
болады. Стол форматындағы атлас тор ... ... ... тек стол
үстінде ғана ұстап көруге ... ... ... кітап
форматында ыңғайлы етіп жасайды. Сонымен қатар кіші қалта ... ... ... ... ... үшін жоғары
бағаланады.Әдетте атластарды брошдра төрінде ... ... ... ... бір – ... ... көруге
ыңғайлы етіп жасалды. Мұндай атластарға қосымша карталарды ... ... ... бұл табиғат және оның ресурстарына ... ... ... ... ... бір ... Ұлттық атлас мемлекеттік картографиялық ... ... және ... сипатқа иеленеді. Атлас мемлекеттің
экономикалық даму ... ... ... ... ... ... негізгі бейнесі іспеттес атластар мәтіндерімен анықтамалық
мағлұматтарға көрсеткіштерге ... ... ... ... ... Олар ... томда үлкен форматта жасалады.
Алғашқы ұлттық атлас 1899 жылы ... ... ... ... ... соң Египет, Чехословакия ... да ... ... ... ІІ ... ... ... ұлттық атластың өркендеуі орын алды. 1956 жылы ... ... ... ... ... комиссиясының
қызметі осы салада ... ... ... Бұл ... ... ... ... басқарды. Онда Ұлттық атластарды жасау бойынша
бағдарламалар мен ұсыныстар берілген. Атластардың мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... атласты
жасау мемлекеттің мәдениетінің ... мен ... ... ... маңызды ықпал берді. Картографиялық
сала бойынша АҚШ, ... ... ФРГ, ... ... жақсы
дамыған. Онда штаттар провинциялар республикалар жерлер атластарының
аймақтық комплексті сериялар жасалынады.
Ресей осыф ... ... ... ... ... ... жасауға 1996 жылы кірісті. Ол көп томдық ... ... ... ... ... 5 денгейді қамтыды:
1. Глобальді – жасанды мәселелер фонындағы дүниедегі ... ... ... ... ... негізгі
денгейі.
3. Аймақтық Ресеймен ... ... ... ...... ... ... тораптар,
территориялар мен демографиялық шаруашылық қатынаста маңызды.
5. ... – жеке ... ... ... және ... ... педагогика ғылымының
кандидаты, оқулық авторы Ұ. Есназаровтың 8-9 ... ... ... ... ... ... атластар Қазақстанның бүгінгі күнін көрсетеді. Картамен жұмыс
оқушы бойында анықтамалық материалдарды ... білу ... ... ... ... мен шаруашылығын бақылай
отырып, оқушылар бұл компоненттердің байланысты зерттейді. Бұл атластар
мемлекетіміздің территориясы ... ... бере ... оның
ландшафтарын эстетикалық қабылдауға мүмкіндік жасайды.
8-сыныпқа арналған атласта І.Азия. Саяси карта. 2. Азия. Физикалық
карта. 3. ... ... ... 4. Қазақстан. Физикалық карта.
б.Тектоникалық карта. 6. ... ... ... ... 8,9. ... ... 10. ... 11. Қазақстанның ішкі сулары. 12. Қазақстанның топырағы. 13.
Қазақстанның табиғат белдемдері және табиғатты ... ... ... карта. 15. М. Қашқари картасы берілген.
6-сыныптың атласында Азия. Саяси ... ... ... ... динамикасы, халықаралық миграция, отын ... ауыл ... ... ... ... транспорт, автомобиль
жолының тығыздығы мен тасымалданған жүк, сыртқы сауда, экономикалық
аудандар ... ... ... ... ... ... оқушылар бір-бірінің жауаптарын тек
сере алады және географиялық ата улар картаны пайдаланып жер ... ... ... ... ... ... бере ... Бүгінгі
карталарды білім көзі деп айтуға болады. Атласта мектеп бағдарламасының
барлық бөлімдеріне арналған ... ... және ... картографиялық материалдар бар. Географиялық оқытудағы ҚР
Білім және ... ... ... бұл ... атластар биыл тұңғыш рет
жарық көріп отыр. Сондықтар бұл атлас ғалым Ұ. ... ... ... ... ... мен ... ... қосқан үлкен
еңбегі.
Географиялық атлас орта мектептердегі географиялық мұғалімдеріне
арналған. Сонымен ... ... ... студентінің
географиясына көмекші құрал ретінде қызмет атқарды.
Атлас үш рет басылып шықты. Әр басылымында әлемдегі ... ... ... ... ... ... / төртінші / басылымы орта мектептегі жаңа ... ... ... Атлас өткен басылымдарын структурасына, көлеміне,
мазмұнына байланысты ... ... ... ... мына ... толықтырулар мен
өзгерістер енгізілген:
Шет елдік мемлекеттерінің ауыл шаруашылығы мен ... ... ... Бұл бір ... ауыл шаруашылығын, географиялық
дамуын бір жерден алуға көмектеседі.
Климаттық, геологиялық, материк тер карталары әлемдік аналогиялық
карталармен ... ... ... ... әлем дамуының, табиғат дамуын жалпы түсінуге мүмкіндік
береді.
Географиялық ... ... - тек қана ... ... ... ... ... механикалық жиынтығы емес; ол өзіне карталардың системаларын, бір
бірімен органикалық байланыста және бір-бірін толықтырып ... ... ... және ... ... ... Қазіргі
заманғы географиялық атластар әр түрлі. Оның ... ... ... ... карталарындағы көрсетілген территорияларға байланысты былай
бөлінеді:
1.Әлем атлас / немесе бүкіл әлемдік атлас/, яғни бүкіл жер шарын
алатын атлас / ... әлем ... ... ... ... /ТМД , ... Чехословакия, АҚШ
және т.б/.
3.Мемлекеттің бөліктерінің картасы /мысалы, Сахарамен облысының
Атласы/Париж бен Парин ауданының атласы/.
Мағанасына қарай.
1.Жалпы географиялық ... ... / ... әлемдік
Советтік анықтамалық Атласы, 1967/, кейде олар тематиклық ... ... ... ... ... ... өзгермейді.
2.Физика - географиялық атлас.
а) Бір түрлі шағынсалалық, /мысалы, АҚШ-тың жекелеген аймақтарының
атласы.
б)Әртүрлі, бірақ өзара толық табиғи ... ... / ... ТМД- ның ... ... 1960ж ... ... бірыңғай табиғи құбылстардың өзара байланысын
көрсететін / мысалы, Советтік Морской атлас/.
3.Социалды - ... ... ... жене ... географияның элементтерінен
тұратын жалпы комплексті атластар.
Тұтынушылардың талабына ... ... ... ... әскери атластары белгіленді: Сондықтан да бұл атластар бір
бірінен ... ... ... ... ... бір ... ... сол сыныпқа арналған.
Комплекті атлас тар географиялық ортаның барлық ерекшеліктері
туралы толық берілген. Бұндай ... ... тек қана ... ғана емес, белгілі бір мемлекеттердің ... ... ғана білу үшін ... ... қатар осы географиялық атлас
шығарылған ғылыми және мәдени дамудың өлшемі ретінде ... ... кез - ... ... ... ... - ол оның
толықтығы мен ішінара тұтастығымен анықталады.
Егер де онда керекті және толық анықтамалар, ... ... ... табылса, онда Атлас толық болып есептеледі: Егер де мысалыға
Әлемнің физика-географиялық атласын алсақ, онда ол осы ... ... ол ... ... картасын сақтау қажет, екіншіден, географиялық
ортаның негізгі компоненттерін сипаттауы керек.
Атласты толтыру үшін ғана ... ... ... ... ... картаның масштабының азаюына соқтырады.
Сонымен бірге жекелеген мемлекеттердің карталары және кейбір ... ... ... етуі ... Осы ... ... шығу қатал түрде
оның жеке тақырыптарды, ... ... ... алып ... ... ... керек. Атластың ішкі бірлігі оның өзара толықтыруы,
өзара келісімділігі және салыстырмалық.
-Проекциялық нақты таңдап алынуы, лажы ... көп ... ... көп емес ... ... ... болу түрлері.
-Генерализациялық бірыңғай қағидасымен.
-Белгілі бір датаға атластың мағанасының келуҮ.
Атластағы карталардың тура ... ... ... ... ... ... бірыңғай талап, жеклеген карталарға деген
қызығушылық, онда ... мен ... ... ... ... оның белгілі бір орнығуына: атластың берген
хабарламаларының мазмұны, карталардың ... ... ... ... 5-6 кластардағы географиялық атластарда.
-Мазмұны осы кластардағы географияның мазмұнына сай, ... ... және де ... ... толықтырулар.
-бұл жүйе оқушылардың картаны біле отырып оқуына жайлап жақындату
оқулықтартардағы материалдың ... ... ... ... ... ... де әртүрлі. Анықтама атластың бағасы сол ... ... ... атластар альбом түрінде шығарылса, отызыншы жылдардан бастап
әртүрлі парақта атластар шығарыла ... ... ... ... ... .
Әр парақта, қүтылларда сақталады бұл атластардың таралуын ... ... ... ... ... бірақ оқылуы қиындау,
әртүрлі даталарға арналған көп зиянын тигізуі мүмкін. Көптеген атластар
түсіндірме мәтіндерімен статистикалық-анықтамалық жайтымен болады. Керек
географиялық ... тез табу үшін ... ... ... ... ... ... отырып / масштаб және
проекция бойынша / жасалатын жер шарының, күн ... ... ... денелерінің және т.б. кішірейтіліп, әрі жинақталып,
шартты ... ... жер ... дәл ... ... ... ... проекциялар қолданылады.
Біртұтастық кез - келген атластық ерекше қасиеттері - ол ... ... бір ... суы, ... құбылыстарды атласта талдау
жасау негізіне оқып үйренеміз. Қоршаған ортаның мындығын ... ... кең, ... ... ... ... ... мен
картографиясының географиясырың дамуына ... ... ... ... сала ... АҚШ, ... ... ФРГ, Австралия,
Венгрия жақсы дамыған. Онда штаттар ... ... ... ... ... ... ... осыф салада үлкен ... ... ... ... ... 1996 жылы кірісті. Ол көп томдық ... ... ... ... карталары 5 денгейді қамтыды:
1. Глобальді – ... ... ... ... ... Жалпы Ресейлік мемлекетті ... ... ... ... Федерация субъектілерінің жеке
аймақ-
тары.
4. Локальді – қалалар, агломерациялар ... ... мен ... ... қатынаста маңызды.
5. Детальді – жеке ... ... ... және ... ... педагогика ғылымының
кандидаты, ... ... Ұ. ... 8-9 ... ... геграфиялық атластары жарық көрді.
Бұл атластар Қазақстанның бүгінгі күнін көрсетеді. Картамен жұмыс
оқушы бойында анықтамалық ... ... білу ... ... ... табиғаты мен шаруашылығын ... ... бұл ... ... ... Бұл ... территориясы жайлы мағлұмат бере отырып, оның
ландшафтарын эстетикалық ... ... ... ... қазбалар. 8,9. Климаттық карталар. 10. ... 11. ... ішкі ... 12. ... топырағы. 13.
Қазақстанның табиғат белдемдері және ... ... ... 14.
Әкімшілік-территориялық карта. 15. М. Қашқари картасы берілген.
8-сыныпқа арналған ... ... ... ... 2. Азия. Физикалық
карта. 3. Азия. Климаттық ... 4. ... ... карта.
б.Тектоникалық карта. 6. Геологиялық карта.
Әр түрлі масштабтаға карталарда рельефтерді
9-сыныптың атласында Азия. Саяси карта.Қазақстан. Әкімшілік карта
халық ... ... ... ... отын ... ауыл ... жалпы аймақтық өнім, транспорт, автомобиль
жолының тығыздығы мен ... жүк, ... ... экономикалық
аудандар деген бөлімдер бар.
Атласпен жұмыс істеу барысында оқушылар бір-бірінің жауаптарын тек
сере алады және географиялық ата улар картаны пайдаланып жер ... ... ... ... ... суреттеме бере алады. Бүгінгі
карталарды білім көзі деп ... ... ... мектеп бағдарламасының
барлық бөлімдеріне арналған жоғарғы ақпараттық және өзектілігімен
ерекшеленетін ... ... бар. ... оқытудағы ҚР
Білім және ғылым министрлігі ұсынған бұл отандық атластар биыл ... ... ... ... Сондықтар бұл атлас ғалым Ұ. Есназарованың география
пәні бойынша отандық ... мен ... ... ... ... ... орта мектептердегі географиялық мұғалімдеріне
арналған. Сонымен қатар педогогикалық ... ... ... ... ... қызмет атқарды.
Атлас үш рет басылып шықты. Әр басылымында әлемдегі ... ... ... қайтадан басылып отырды.
Негізгі / төртінші / басылымы орта мектептегі жаңа бағдарламаға
сәйкес басылып шықты. Атлас ... ... ... ... байланысты ерекшеленеді.
Соңғы басылып шыққан атласқа мына төмендегідей толықтырулар мен
өзгерістер енгізілген:
Шет ... ... ауыл ... мен ... ... ... Бұл бір мемлекетінің ауыл шаруашылығын, географиялық
дамуын бір жерден алуға көмектеседі.
Климаттық, геологиялық, ... тер ... ... аналогиялық
карталармен ауыстырылған, ешқандай өзгеріссіз.
Бұл шешім әлем дамуының, табиғат дамуын жалпы түсінуге ... ... ... - тек қана әртүрлі географиялық карталардың бағасы емес,
олардың механикалық жиынтығы емес; ол ... ... ... ... ... байланыста және бір-бірін толықтырып отыратын,
олардың ... ... және ... ... системалары. Қазіргі
заманғы географиялық ... әр ... Оның ... ... ... құралады.
ҚОРЫТЫНДЫ.
Ұсақ масштабты карталары халық шаруашылығының дамуын негізгі жобалау
кезінде жерді ... ... су ... және жер ... ... алуға, күрделі инженерлік объектілерді алдын ала жобалауға,
еліміздің қорғаныс мүддесіне арналған.
Орта масштабты карталар егжей-тегжейлі мазмұнға және неғұрлым жоғары
дәлдікке ие ... олар ауыл ... ... жобалауға,
жолдарды, трассаларды, электр жеткізу желісін жобалауға ... ... ... ала ... және салуға, пайдалы қазбалардың қорын
барлау және іздестіруге арналған.
Ірі масштабты карталар мен пландар әр алуан ... ... ... ... (суландыру, құрғату, көгалдандыру, қалалардың басты
жоспарларын жасау, инженерлік тораптарды және ... ... ... арнайы карталар жалпы географиялық карталардың негізінде
жасалынады, бірақ олардың элементтерінің бірі ғана ... ... ... ... ... ... ... геологиялық карталар және
т. б.).
Қазіргі уақытта пайдалы қазбалар кенін барлау және ... ... ... ... ... және ... ... шараларды жүзеге
асыруда, жолды салуда, айналадағы ортаны қорғауда және халық шаруашылығының
басқа мақсаттарында арнайы салалық карталар жасалынады.
Атластар Қазақстанның ... ... ... Картамен жұмыс
оқушы бойында анықтамалық материалдарды ... білу ... ... ... ... мен ... ... оқушылар бұл компоненттердің байланысты зерттейді. Бұл атластар
мемлекетіміздің территориясы ... ... бере ... ... ... қабылдауға мүмкіндік жасайды. 8-сыныпқа арналған
атласта І.Азия. Саяси карта. 2. ... ... ... 3. ... ... 4. ... ... карта. б.Тектоникалық карта. 6.
Геологиялық карта.
7. ... ... 8,9. ... ... 10. Жауын-шашын
мөлшері. 11. Қазақстанның ішкі сулары. 12. ... ... ... ... ... және табиғатты қорғау ... ... ... 15. М. ... картасы берілген. 9-
сыныптың атласында Азия. Саяси карта.Қазақстан. Әкімшілік карта ... ... ... ... отын ... өнеркәсіп,
ауыл шаруашылық, жалпы аймақтық өнім, транспорт, автомобиль жолының
тығыздығы мен тасымалданған жүк, ... ... ... ... ... ... ... істеу барысында оқушылар бір-бірінің жауаптарын тек
сере алады және географиялық ата улар картаны пайдаланып жер ... ... ... ... ... ... бере алады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1) Т. Қалыбеков «Геодезия мен топография негіздері»
Алматы 1993 жыл.
2) ... С. ... ...... 1993 ж.
3) .Госпадинов В. Г. Топография – Москва 1974 г.
4).Түсіпбекова Г. Географиялық карта туралы жалпы мәліметтер.
5) ... және ... ... 2.
6) .Коринский В.А. , Щенев В. А. , Душина И. В. – Материктер мен
мұхиттар географиясы. Алматы,2001.
7).Төкенов ... ... ... ... және табиғат.
2003, N 6 .
8).Дүйсенов С. Қ. Географиялық белдеулер –ХБГ, 2001, N ... А. ... ... ... ... ... 2005 , N ... карталар.- География және табиғат. 2004, N 6.
11) Полярлық координаттар. – Физика және география. 2005, N 6.

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Географиялык карта туралы жалпы мәліметтер9 бет
Географиялық атлас картасы20 бет
Атырау облысының экологиялық жағдайын картографиялаудағы қазіргі технологияны пайдалану42 бет
Ақсу-жабағылы мeмлeкeттік табиғи қoры туралы55 бет
Ақтөбе облысының сулары7 бет
Аң аулау шаруашылығының ірі масштабты карталарын құрастыру37 бет
Визалар және кедендік ережелер4 бет
Геоақпараттық жүйелердің даму тарихы33 бет
География31 бет
География туралы ұғым (дәрістер)253 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь