Оңтүстік Қазақстан облысындағы ересек тұрғындар арасында созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің таралуы, клиникасы және диагностикасы

Нормативтік сілтемелер 3
Қысқартылған сөздер және шартты белгілер 4
Кіріспе 5
1 Әдебиеттік шолу. Созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің
таралуы, клиникасы, диагностикасы 11
1.1 Созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің таралуы 11 1.2 Созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің диагностикасы 14 1.3 Созылмалы аутоиммунды тироидиттің
клиникалық ерекшеліктері 21
2 Зерттеу жұмысының материалдары мен зерттеу әдістері 24
3 Шымкент қаласының ересек тұрғындарын жаппай тексеруде
созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің диагнозын нақтылау 29
4. Шымкент қаласының ересек тұрғындары арасында
созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің таралу жиілігі 51
4.1 Тұрғындарды жаппай тексерудің нәтижелері 51
4.2 Патоморфологиялық зерттеу нәтижелері 61
5 Созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің клиникалық ерекшеліктері 66
6 Зерттеу нәтижесін бағалау 77 Қорытынды 87
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 90
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Созылмалы аутоиммунды тиреоидит (САИТ) – қазіргі кезеңде эндрокринология саласында үздіксіз пікір – талас тудырып жүрген өзекті мәселелердің бірі. Ғылыми әдебиеттерде бұл аурудың таралу жиілігі, әлеуметтік маңызы, этиологиясы, патогенезі мен диагностикасы, емі туралы көптеген пікірлер айтылуда, сонымен қатар бұлардың арасында біріне - бірі тіпті де қарама-қайшы көзқарастар да бар.
Көптеген ғалымдар САИТ-тың кеңінен таралған ауру және оның таралу жиілігінің жоғарылауға бейімділігін мойындай отырып, сонымен қатар оның идиопатиялық гипотиреоздың жиілеуінде [Балаболкин М.И., 1984; Левит И.Д.,1991,1997; Дедов И.И.,2002; Касаткина Э.П.,2002] басты рөл атқаратынына ерекше көңіл бөледі. Алайда, бұл нәтижелер мен мәлімдемелерге қарсы мағлұматтар да бар. Соның ішінде, аталмыш ауру диагнозының негізсіз көп қойылатыны мен оның клиникалық салдарының орынсыз артық бағаланатыны сөз болуда. Тіпті, САИТ-ті жеке нозологиялық ауру ретінде бөлудің өзінің дұрыстығына күмән келтірітіндерде табылады [Фадеев Ф.В. Мельниченко Г.А., 2001], себебі бұл авторлар САИТ-тің диагнозын нақтылағанда оның клиникалық жағдайына көп көңіл бөлінуінің салдарынан осы аурудың таралу жиілігі негізсіз жасанды жоғарылатылады деп есептейді.
Әдетте, САИТ-тің таралу жиілігін зерттеуде жалпы зерттелгендердің қанында тиреоидтық антигенге антидене жиілігі, немесе қалқанша безінің ультрадыбысты зерттеу көрсеткіші, болмаса қалқанша безіне жіңішке инемен аспирациялық пункциялық биопсия жасау мен аурудың клиникалық көріністерінің нәтижесіне негізделеді. Әрине, САИТ-тің таралуын зерттегенде осы әдістердің әр қайсысы бөлек-бөлек қолданылса оның диагнозын нақтылауға негіз бола алмайды, сол себептенде бұл аурудың таралу жиілігі жөніндегі мәліметтер айтарлықтай сенімді де емес. Дегенмен, САИТ-тің диагнозын нақтылауда бұл әдістердің барлығы қатарынан сирек қолданылатыны да белгілі.
Әрине, аталмыш ауру және оның салдарының алдын алу үшін жоғарыда айтылған зерттеу әдістерінің барлығын кешенді қолданып, оның таралу жиілігі туралы мәліметті дұрыс анықтау қажет.
Шындығында, аутоиммунды аурулардың, соның бірі САИТ-тің морфологиялық негізі зақымданған тіннің лимфоплазмоциттермен жайылмалы инфильтрациясы екені белгілі. Сол себептен де, созылмалы
1 Балаболкин М.И. Патогенез аутоиммунных заболеваний щитовидной железы. // Проблема эндокринологии. 1986. Т. 36. № 6, - С. 35-39.
2 Левит И.Д. Аутоиммунный тиреоидит. - Челябинск, 1991. – 127с.
3 Левит И.Д., Левит Б.И. Лечение аутоиммунного тиреоидита. – Челябинск - Тель- авив, 1997. – 184с.
4 Дедов И.И., Трошкина Е.А. Аутоиммунные заболевания щитовидной железы: состояния, проблемы // Проблема эндокринологии 2002. Т. 48, - № 2. - С. 6-13.
5 Касаткина Э. П. Аутоиммуный тиреоидит: диагностика и лечение. // Проблема эндокринологии. 2002. Т. 48, № 3. - С. 3-6.
6 Фадеев Ф. В., Мельниченко Г. А., Герасимов Г. А. Аутоиммунный тиреоидит: первый шаг к консенсусу. Т. 38 // Проблема эндокринологии 2001. № 4. – С. 7-13.
7 Касаткина Э.П. Диффузный нетоксический зоб // Проблема эндокринологии. – 2001, Т. 47. - № 4. - C. 3-6.
8 Вольпе Р. Болезни щитовидной железы / под ред. И. Бравермана -М., 2000. - С. 140-142.
9 Зельцер М. Е., Айларханов Б.А. Эпидемиология и профилактика эндемического зоба в Казахстане. – Алматы: Наука, 1997. – 121с .
10 Зельцер М. Е., Базарбеков Р.Б. Мать и дитя в очаге йодного дефицита. - Алматы, 1995. - 129 с.
11 Дедов И.И., Трошкина Е.А. Аутоиммунных заболевания щитовидной железы: состояние проблемы // Проблема эндокринологии 2002, Т. 48. № 2. - С. 6-13.
12 Кандрор В.И. Современные проблемы тиреоидологии. // Проблема эндокринологии 1999. Т. 23, № 3. - C. 3 - 6.
13 Петушкина Н.А., Герасимов Г.А. Аутоиммунный тиреоидит: современные представления об этиологии, патогенезе, диагностике и лечении // Проблема эндокринологии 1997. Т. 48, - № 4. - С. 30-35.
14 Петушкина Н.А. Клиника, диагностика и лечение аутоиммунного тиреоидита // Проблема эндокрилогии 2002. - Т.48, № 6, - С. 16-21.
15 Witman A.P. // Сlin. Endocrinol 1992. № 36. - P. 307-323.
16 Малявская С.И. Место аутоиммунного тиреоидита в морфологической структуре диффузного нетоксического зоба у детей города Архангельска и информационная ценность основных диагностических методов исследования щитовидной железы: материалы Респ. совещания-семинара гл. детских эндокринологов субъектов. - Смоленск, 1999. - С. 74-80.
17 Тоқтарова Н.Н. Клиника, диагностика и лечение аутоиммунного тиреоидита у детей: автореф. . дис.мед наук:14.00.03.- Алматы, 2003, - 21с.
18 Алексеева Р. М., Базарова Э. М., Бобровская Г. А. Аутоиммуный тиреоидит у детей // Педиатрия, 2000. Т. 45, - № 2, - С. 41-46.
19 Мартынова М.И. Хронический аутоиммунный тиреоидит у детей // Лечащий врач 1999. № 7. - С. 1-5.
20 Шапкина Л.А., Федорова Н.В., Лазанович В.В. Распространенность заболеваний щитовидной железы в Приморском крае / Материалы ІV Российского конгресса эндокринологов - СПб., - 2001. - С. 4-13.
21 Подольский Ю. А. Особенности аутоиммунного тиреоидита у детей и подростков / Тезисы докладов ІІІ - Всесоюзного съезда эндокринологов, -Ташкент, 1989. - С. 537.
22 Коверенко М.А. Клинико – морфологические особенности тиреоидной патологии у детей: автореф. дис.канд.мед.наук: Томск, 2000. - 25 с.
23 Сибелева Е.Н. Медико – этиологические особенности зобной эндемии у детей и подростков Архангельской области: автореф. дис.докт.мед. наук: Архангельск, 2006. - 16 с.
24 Балаболкин М.И. Летальный исход при гипотироидной коме // Проблема эндокринологии 2002, Т. 48, - № 3. - С. 40 - 42.
25 Вайт А.Н., Койгородцева О.В. Аутоиммунный тиреоидит (тиреоидит Хашимото) -WWW. Clinica-Vоita.ru
26 Ross D. S. The Thyroid: a fundamental and Сlinical Тext. Eds. L. Вrаverman, R. D. Utigеr. 7- th Ed.- Phyladelphia, 1995.- Р. 1010-1015.
27 Балаболкин М. И. Патогенез аутоиммунных заболеваний щитовидной железы. // Проблема эндокринологии 1986. Т. 45, - № 6. - С. 35-39.
28 Vanderpump M. P. The incidence of thyroid disorders in the community: a twenty-years follow-up of the Wicknam Susney // Clin. Endocrinal 1995. № 43, 1. - Р. 55-68 .
29 Muller A.T. Berghout A. Autoimmune thyreoiditis and рregnany // Thyroid international 2004. - № 3.
30 Muller A.F., Drexhage H.A., Berghout A. Postpartum thyreoiditis and autoimmune thyreoiditis in women of childbearing age: resent insights and
        
        АЛМАТЫ МЕМЛЕКЕТТІК ДӘРІГЕРЛЕР БІЛІМІН ЖЕТІЛДІРУ ИНСТИТУТЫ
ӘОЖ 616.441-002(574.5)
Қолжазба құқығында
ИСАБЕКОВ МҰХАН БАЗАРАЛЫҰЛЫ
Оңтүстік Қазақстан облысындағы ересек тұрғындар ... ... ... ... ... және диагностикасы
14.00.03 – эндокринология
Медицина ғылымдарының кандидаты
ғылыми дәрежесіне іздену диссертациясы
Ғылыми жетекшілері:
медицина ғылымдарының
докторы, профессор М.Е.Зельцер,
медицина
ғылымдарының докторы, ... ... ... ... ... және шартты белгілер
4
Кіріспе
5
1 Әдебиеттік шолу. ... ... ... ... ... ... ... тиреоидиттің таралуы
11 1.2 Созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің ... 1.3 ... ... тироидиттің
клиникалық ерекшеліктері
21
2 Зерттеу жұмысының материалдары мен зерттеу әдістері
24
3 Шымкент қаласының ересек ... ... ... ... тиреоидиттің диагнозын нақтылау
29
4. Шымкент қаласының ересек тұрғындары арасында
созылмалы ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері
51
4.2 Патоморфологиялық зерттеу нәтижелері
61
5 Созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің клиникалық ерекшеліктері 66
6 ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
90
Нормативтік сілтемелер
МЕСТ 2.104-68 – ЕСКД «Негізгі жазу үлгілері».
МЕСТ 2.106-68 – ЕСКД «Құжаттар ... 2.301-68 – ЕСКД ... 2.316-68 – ЕСКД ... ... ... жазу ... ... 2.304-81 – ЕСКД «Сызу шрифтері».
МЕСТ 2.109-73 – ЕСКД «Сызбанұсқаларға негізгі талаптар».
МЕСТ 7.1-84 – «Құжаттың библиографиялық сипаттамасы. Құжаттарды
құрастырудың жалпы талаптары. ... ... және ... ... 7.1-86 – ... ... көздеріне сілтемелер».
МЕСТ 21.1101-92 – «Құжаттарға негізгі талаптар».
МЕСТ 7.32-2001 – «Ғылыми-зерттеу жұмыстарының есептеріне қойылатын
талаптар. Құрылымы мен безендірілуі».
«Автореферат пен диссертация ... мен ... ... ... ЖАК РК, ... ... және ... - антидене
БДДҰ - ... ... ... ... ...... зәр анализі
ЖҚА – ... қан ... - ... без
ОҚо - Оңтүстік Қазақстан облысы
САИТ - ... ... ... – тиреоглобулин
ТПО – ...... ............ зерттеу
Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Созылмалы аутоиммунды тиреоидит (САИТ)
– қазіргі кезеңде эндрокринология саласында үздіксіз пікір – ... ... ... ... ... ... ... бұл аурудың таралу
жиілігі, әлеуметтік маңызы, этиологиясы, патогенезі мен диагностикасы, емі
туралы көптеген пікірлер айтылуда, сонымен қатар ... ... ... бірі тіпті де қарама-қайшы көзқарастар да бар.
Көптеген ғалымдар САИТ-тың кеңінен таралған ауру және оның ... ... ... ... отырып, сонымен қатар оның
идиопатиялық гипотиреоздың ... ... М.И., 1984; ... ... И.И.,2002; Касаткина Э.П.,2002] ... ... ... ... ... ... бұл нәтижелер мен мәлімдемелерге
қарсы мағлұматтар да бар. Соның ішінде, аталмыш ауру диагнозының негізсіз
көп ... мен оның ... ... ... ... ... болуда. Тіпті, САИТ-ті жеке нозологиялық ауру ретінде бөлудің өзінің
дұрыстығына күмән келтірітіндерде табылады [Фадеев Ф.В. ... ... ... бұл ... ... ... ... оның клиникалық
жағдайына көп көңіл бөлінуінің салдарынан осы аурудың таралу ... ... ... деп ... ... таралу жиілігін зерттеуде жалпы зерттелгендердің
қанында тиреоидтық ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші, болмаса қалқанша безіне жіңішке инемен
аспирациялық пункциялық биопсия жасау мен ... ... ... ... ... САИТ-тің таралуын зерттегенде
осы әдістердің әр қайсысы бөлек-бөлек ... оның ... ... бола алмайды, сол себептенде бұл аурудың таралу жиілігі
жөніндегі мәліметтер айтарлықтай сенімді де ... ... ... ... бұл ... ... қатарынан сирек қолданылатыны
да белгілі.
Әрине, аталмыш ауру және оның ... ... алу үшін ... ... ... ... кешенді қолданып, оның таралу жиілігі
туралы мәліметті дұрыс ... ... ... ... ... бірі ... негізі зақымданған тіннің лимфоплазмоциттермен ... ... ... Сол ... де, ... ... таралу жиілігін анықтауда патолог-анатомиялық материалдарды
зерттеудің маңызы айрықша.
Сонымен қатар, аталмыш ауру туралы жоғарыдағы ... ... ... ... ... осы аурудың клиникалық симптоматикасын толық зерттеу
қажет.
Тағы бір айта ... ... ... ... ... ... йод жетіспеушіліктің де әсері болуы мүмкін [Левит И.Д.,
1991; Касаткина Э.П., 2001].
Шындығында, ... ... ... ... құрамында
йоды мол тағам немесе йодтың өзін көп қолдануы осы аурудың таралуының
басты және ... ... бірі ... ... [Левит И.Д., 1991;
Браверман И., 2000].
Бүгінгі күні бүкіл дүние жүзінде, сол сияқты Қазақстанның ... да йод ... және ... ... ... ... облысы да жатады [Зельцер М.Е. Базарбекова Р.Б. ; 1995 Зельцер
М.Е. Айдарханов Б.А., ... ... ... ... аутоиммунды тиреоидиттің
клиникалық ерекшеліктері, ... ... ... ... ... ... жүргені белгілі, ал Оңтүстік Қазақстан облысында
бұл тіпті зерттелмеген мәселелердің бірі десе ... осы ... ... ... ... ... жұмысымыздың
мақсатын анықтады:
Йод тапшылықты Оңтүстік Қазақстан облысындағы ... ... ... аутоиммунды тиреоидиттің таралу жиілігін, клиникалық,
морфологиялық көрінісінің ерекшеліктерін зерттеу және алынған нәтижелер
негізінде оның ... және ... ... ... ... ... жету үшін келесі зерттеу міндеттерді шешу қажет
болды:
1. Қалқанша безінің морфологиясын зерттеу (сот-медициналық
сараптама ... ... ... ... аутоиммунды
тиреоидитке тән қалқанша безінің ... ... ... ауыратын науқастарда қалқанша безін пункциялық
биопсия жасау негізінде созылмалы аутоиммунды ... ... ... Қалқанша безінің құрылымын ультрадыбысты зерттеу ... ... ... ... бағалау.
4. Созылмалы аутоиммунды тиреоидитпен ауыратын науқастарда
үшйодтиронин, ... ... ... ... ... безінің функциясын бағалау.
5. Тиреопероксидазалық антидене концентрациясының жыныс және жас
ерекшеліктеріне сәйкес диагностикалық құндылығын бағалау.
6. Созылмалы аутоиммунды тиреоидит ауруымен ауыратын ... ... ... ... ... рет, ... ... және зертханалық зерттеу
негізінде созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің клиникалық, гормондық ... ... ... ғана ... өз ... ... ауру ... жөнінде концепция жасалды
2. Алғаш рет, Қазақстан Республикасында қаланың ересек тұрғындары
арасында созылмалы ... ... ... ... ... негізінде оның таралу жиілігі зерттелді.
3. Бірінші рет, созылмалы ... ... ... оның ... ... ... ... салыстырмалы
зерттеліп, пункциялық - аспирациялық биопсия мен ... ... ... ... ... Алғаш рет, кешенді зерттеу негізінде созылмалы аутоиммунды
тиреоидиттің әртүрлі формалары және оған тән ... ... ... ... ... іс ... ... анықталды.
Қорғауға шығарылған негізгі жағдайлар:
1. Созылмалы аутоиммунды тиреоидит - өзіне тән ... ... ... ... сипатталатын және гипотиреозбен
шектелмейтін жеке нозологиялық ауру.
2. Созылмалы аутоиммунды ... - ... ... ... ... ... кең ... ауру.
Созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің тұрғындардың арасында ... ... ... ... белсенді тексеру тәсілі тиімді.
3. Созылмалы аутоиммунды тиреоидит диагностикасын ... ... ... мен ... ... ... биопсия жасаудың маңызы зор.
4. Созымалы аутоиммунды тиреоидиттің клиникалық белгілері негізінен
қалқанша безінің функциональдық және ... ... ... ... ... ... формасынды эутиреоз өте
жиі, гипотиреоз сирек, ал хаситоксикоз мүлдем сирек кездеседі. ... ... ... формасымен ауыратын науқастарға
субклиникалық және манифесті гипотиреоз тән.
5. Созылмалы ... ... ... ... ... оның ... жағдайына сәйкес келмейді және ол ... мен дем ... ... ... ... Денсаулық сақтау ұйымдары созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің таралу
жиілігін анықтау үшін қаланың ... ... жасы мен ... ... жоқ репрезентативтік топтар құрып 2-3 жылда
1 рет жүргізілетін жаппай белсенді тексеру нәтижесіне ... ... ... ... ... диагностикасын нақтылауда
тиреопероксидазалық антидененің титрі мен ... ... ... ... зор. ... ... ... титрі мен қалқанша безінен алынған цитологиялық пунктаттың
созылмалы ... ... тән ... ... ... ... ... белгілерімен салыстырғанда басым.
3. Созылмалы аутоиммунды тиреоидит диагнозын нақтылауда оның барлық
«үлкен» белгілері оң болғанымен тиреопероксидазалық антидене мен ... ... ... ... аталмыш аурудың диагнозы күмәнді
болады. Бұл жағдайда тиреопероксидазалық антидененің ... мен ... ... қайта зерттеу қажет.
4. Егер, созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің кез келген басқа «үлкен»
критерийінің бірімен тиреопероксидазалық антидененің ... ... ... өзгеріс қосарласса аталмыш аурудың диагнозы негізіді болып
есептеледі.
Диссертациялық жұмыстың негізгі қағидалары мәлімденді:
„Алматы мемлекеттік ... ... ... институтының 40-
жылдығына арналған» халықаралық ғылыми - ... ... ... ... ... ... ... диспансерінің
дәрігерлері» конференциясында (Шымкент, 2004); «Қазақстан ... ... ... ... ... құру және дамыту» ... ... ... ... ... ... ... елдердің V халықаралық кардиологтар конгрессінде» ... VI ... ... ... ... ... ... конференцияда (Алматы, 2006); Алматы мемлекеттік дәрігерлер
білімін жетілдіру институтының ... ... ... ... ... (Алматы, 2006); ҚР Кардиология
және ішкі аурулар институтының бөлім аралық мәжілісінде (Алматы, ... ... ... 2006 ... 15 ... ҚР ДСМ
Кардиология және ішкі аурулар институтының Д 09.13.01 ... ... ... аралық ғылыми-семинарда өтті.(протокол №18)
Практикалық маңызы:
Созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің ... ... ... ... ... ... өзгерістің сәйкестігінің маңызы зор. Созылмалы аутоиммунды
тиреоидитті нақтылауда осы дертке тән өзге «үлкен» критерийлер ... қос ... ... ... ... диагнозы күмәнді және
зерттеуді жалғастыру ... ... ... аутоиммунды тиреоидиттің кез
келген 2 ... ... ... ... ... ... цитограмма өзгерісімен қатар анықталған жағдайда да аталмыш ауру
диагнозы ... ... ... инемен пункциялық биопсия жасау созылмалы
аутоиммунды тиреоидит диагнозы күмәнді болған ... ... ... ... болғанда немесе қалқанша безінің ... ... ... және маңызды.
Емдеу мекемелеріне науқастардың өздігінен келіп тексерілу нәтижесін
сараптау негізінде созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің іс жүзіндегі ... ... ... емес.
Созылмалы тиреоидиттің іс жүзінде ... ... ... ... ... ... екі жылда бір рет жаппай белсенді тексерудің
маңызы зор. Қалқанша безін морфофункциялық зерттеу көмегімен де ... ... ... нақтылы дерек алуға болады.
Ғылыми зерттеу тақырыбының ғылыми және ... ... ... ... ... жеке ... ... енгізілген зерттеу нәтижелері:
Зерттеу жұмыстарының нәтижелері ... ... ... ... ... ... облысының диагностикалық
кеңес орталығында, Шымкент қаласының патолог-анатомиялық ... ... ... ... ... ... ішкі ... кафедрасының оқу жоспарына, Алматы мемлекеттік
дәрігерлердің білімін жетілдіру институтутының эндокринология курсының
курсанттарды ... ... ... еңбектер:
Диссертацияның тақырыбы бойынша 10 ғылыми еңбек жарияланды, оның 6-
уы мақала, 4-уі тезис.
Жұмыстың көлемі мен құрылымы:
Диссертацияның жұмыс мәтіні ... ... ... әдеби
шолу, зерттеу материалы мен ... ... ... және ... және шет ... ... ... тізімінен құралған. Жұмыс 14
кесте, 31 суретпен көркемделген.
Автор ғылыми кеңесшілері, Оңтүстік Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ұжымдарының
әкімшілігі мен қызметкерлеріне жүргізілген зерттеу жұмысына ... мен ... үшін шын ... ризашылығын білдіреді.
1 Әдебиеттік шолу. Созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің таралу жиілігі,
клиникалық ерекшеліктері мен диагностикалық қиыншылықтары
1.1 Созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің таралу жиілігі
Өмірінің ... ... ... ... ... ... И.Д. Левиттің [1] мәліметтеріне сүйенсек бұл аурудың ... ... ... ... [6] дүниежүзілік әдебиеттерде аталмыш аурудың таралуы
туралы мәліметтер болмағандықтан САИТ эпидемиялогиясы жайлы сөз ... деп ... ... тек ... ... ... антидене
анықталатын адамдардың жиілігі туралы ғана мәліметтер бар. Бірақ, САИТ-ке
күмәнмен ... ... ... ... ультрадыбысты зерттеуде
өзгерген көрінісі мен морфологиялық ерекшеліктері туралы ... ... бұл ... келісуге де болмайды. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі зерттеу
әдістерін кешенді қолдану оның диагнозын нақтылы анықтауға ... ... ... де ... емес. Солай дегенмен, соңғы жылдардағы кейбір
зерттеушілер өркениетті елдерде [3] ... ... және ... ... 10% ... ... Дедовтың [11] зерттеу нәтижелері де өткен ғасырдың 80- жылдарынан
бастап оған дейінгі мерзіммен салыстырғанда ... ауру ... ... ... анықтаған. Бұл мәліметтер бойынша осы аурумен
жалпы тұрғындардың 3-5% ауыратыны ... және осы ... (4-5%) ... ... ... де [12] ... бұл аурудың жиілеуін оның диагностикалық ... ... ... оның іс ... ... ... ... алмайды. Сонымен қатар, соңғы жылдардағы белгілі ғалымдардың
зерттеу нәтижелері бұл аурудың балалар мен жас ... ... да ... [5] ... ... [13-14] САИТ ... безінің жиі кездесетін ауруы
екенін ... ... оның ... ... жиі ... ... тағы бір ... А.Witman [15] ... ... 1% САИТ – тің ... формасы, ал 10-15% субклиникалық
формасы кездеседі.
Соңғы ... ... емес ... ... [5, 8, 16 ... САИТ-тің «жеке салмағының» жоғарылағаны бірнеше рет ... ... [23] ... сүйенсек бұл патология Архангельск облысының
тұрғындары арасында 28,6% құрайды.
Енді бір топ ... [24] ... жасы ... сайын аталмыш аурудың
айқын жиілейтінін, ал жасы 60-тан ... ... ... оның ... ... Сонымен қатар, ер адамдар мен салыстырғанда әйелдер
бұл аурумен жиілеу ауырады ал, 40 ... ... ... ... ... ... 20-30 % құрайды [25].
Әрине, соңғы жылдарда жиілігі 7,5 есеге көбейген ... [26] ... ... ... аутоиммунды тиреоидит екені
күмәнсіз [27]. Бұл әсіресе кейбір топ ... ... ... ... ... ... жететін субклиникалық гипотиреозға тән [28].
Гипотиреоз - эндокринді жүйенің өте жиі кездесетін ауруларының ... ... ... ... әйелдер арасында жиі кездесетін гипотиреоз ... ... ... ... - әйелдер арасындағы гипотиреозға соқтыратын негізгі себеп және
ол жүктіліктің барысына, ... ... ... ... ... ... ... қызметінің нашарлауына соқтыратын
маңызды себеп деп есептейтіндердің пікірлері ... ... ... ... ... ... ... аутоиммундық табиғаты
дәлелденген тиреоидит жиілегені байқалады және оның жиілігі 1,1%-дан 21,1%-
дейін ... [30]. Осы ... ... ... ... ... ... зерттеулер [31, 33] нәтижелері де дәлелдейді.
Босанғаннан кейінгі тиреоидиттің даму қауіпі әсіресе төмендегі ... [34 - 36] ... ... ... ... ... ауырған әйелдерде ... ... ... ол ... ... Қант ... І-түрімен ауырған әйелдерде (ҚД ауыратын әйелдердің
25%-да кездеседі).
Сонымен бірге, көпшілік жағдайда САИТ басқа да аутоиммунды ... ... ... Әдетте, полигландулярлы аутоиммунды
синдромдарды екі ... ... ... ... ... мутациясынан пайда болған аутоиммунды-рецессивтік аурулар. Бұл Т-
жасушалардың ... ... ... ... ... ... өзі жалпы аутореттеудің соның ішінде тироидтық
антигендердің де жетіспеуіне соқтырады [37].
Екінші – аутосомды доминантты ... ... ... ... осы ... ... үш синдромының бірі. Ол 20000 адам
арасында бір ғана ... ... ... ... қант ... ... Аддисон ауруында, вителига, алапесте, пернициозды анемияда
кездеседі [38].
Қант диабетінің І-ші ... ... жиі ... ... ғасырдың
80 жылдарында байқалған [39]. Қант диабетінің І-ші түрімен ауыратын 605
науқастың 12% аутоиммунды ... ... ... ... ... І-ші ... ... 399 ... ... ... (ТПО - лық Ад) және осы ... ... ... ... зақымдануының клиникалық көрінісі анықталған
[40]. Қант диабетінің І-ші ... ... 216 жас ... ... ... ... (ТГ-ге) антидене 10%-да байқалған және антидене
анықталғандардың жартысынан ... ... ... ... анықталған [41].
Аналық без поликистозында САИТ таралу жиілігі айтарлықтай жоғарылайды.
Осы аурумен ... ... ... ... салыстырғанда ТПО және ТГ
– ға антидене (8,3%) 26% жиі анықталады. Бұл ... ... ... ... ... ... осы топтарда сәйкес 6,5% және
42,5%, сәйкес субклиникалық гипотиреоз 1,8%және -12,8% сәйкес ... ... ... ... зерттеу нәтижелері осыған ұқсас көрсеткіштерді
анықтаған [43].
Қалқанша безінің ... ... ... ... ... Сол сияқты белгілі ғалым И.Д. Левит [2] 1995 донорды тексергенде,
(992 еркек және 1003 әйел) олардың 6,3% ... ... ... ... Тағы бір ... бөлетін жағдай, қалқанша безіне антидене
әйелдермен салыстырғанда ер адамдара 3,5 ... ... ... Бірақ,
Данияда жүргізілген көп орталықты зерттеуде бұл көрсеткіш 3 есеге жоғары
болған. Зерттелген 18 - 65 жас ... 4639 ... ТПО ... ... 18,8% ... және ... ... қалқанша безіне Ад жас ұлғайған
сайын жоғарылаған [44].
Сонымен қатар ... Ад- ... ... ... функциональдық
жағдайына байланысты болатыны байқалған. ТГ – ге ... ... ... 36,1%-да, эутиреозбен ауыратындардың 17%-да, ал
гипертиреозбен ауыратындардың 5,6% -ды ... ... ... ... жасы ... әйелдер арасында Ад-нің жиілігі 13-25%
құраған, яғни қалқанша безінің тіндерінде ТГ ... ТПО ... ... және жас ерекшеліктеріне байланысты болатынын байқатады.
Көптеген жылдар бойы Ұлыбританияда жүргізілген зерттеулерде ... ... Ад жасы ... ... ... 26%, ал жасы ... ер
адамдардың арасында 9% құраған [28]. ... жас ... ... ... ... ... ... Ад таралу жиілігі де айтарлықтай жоғары.
Мысалы, ТПО ... ТГ ... ... әйелдердің 10%-да анықталған [47].
Әрине, Ад-нің анықталуы негізінде САИТ таралу жиілігін топшылауға
ғана болады, бірақ, біздің ойымызша бұл ... ... ... ... анықтауда ескермеуде жөн бола қоймас.
Жоғарыдағы клиникалық және зертханалық зерттеулердің нәтижесі ... САИТ жиі ... ауру ... ... ... қатар, көптеген
зерттеушілердің соңғы онжылдықта бұл аурудың ... ... ... ... де ... ... САИТ жеке аймақтарда таралу жиілігінің ерекшеліктері
туралы зерттеулер жеткіліксіз екені сөзсіз, ал бұл өз ретінде осы ... алу және ... ... ... айтарлықтай кедергі келтіреді.
1.2 Созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің диагностикасы
Практикалық денсаулық ... ... САИТ ... ... ... ... ерекше. Солай болса ... ... осы ... ... ... ... ... жоқ.
САИТ диагностикасы осы ауруға тән белгілерді бағалау, қалқанша безінің
тініне антидененің барлығын анықтау, оның ... ... ... ... ... ... және қалқанша безін ультрадыбысты
зерттеу көрсеткішіне негізінде әртүрлі клиникалық, ... ... ... ... [6, 12-14]. ... әдебиеттерде бұл
әдістердің әрқайсысының маңызы жөнінде бірнеше рет ... және ... де ... ... ... әдетте тиреоциттердің деструкциялық
өзгерісіне соқтыратын қалқанша ... ... ... ал бұл осы ... ... төмендеуіне мүмкінішілік
тудырады [11, 48, 49]. Жоғарыда анықталған ... ... ... ... САИТ ... нақтылауға мүмкіншілік береді [2,
50]. Бірақ, кейбір зерттеушілер айтарлықтай шығындануды ... ... ... ... ... САИТ-тің гипердиагностикасына соқтыруы
мүмкін деп есептеп, бұл ... осы ... ... қажетсіз деп
есептейді [6]. Шындығында, бұл шараны іске асыруға арнайы дайындықтан өткен
маман ... ... ... ... жасау айтарлықтай шығынды қажет
етеді, солай десекте, бұл пікір айтарлықтай нанымды да емес.
Көптеген атақты ... [4, 51] ... ... пункциялық биопсияны қолданудың ... ... атап ... САИТ пен ... ... ... ... кездесуі бұл әдісті қолданудың негізгі көрсеткіші
болып ... ... ... ... ... ... ... көптеген пісіп - жетілуі әртүрлі лимфоидтық
клеткалар, плазмациттер, ... ... ... ... көп ... ... β-клеткалар, аздаған фолликулалық эпителий,
аздап бұзылған клеткалардың бөліктерімен қосарласқан ... ... ... [4]. ... гистологиялық көрінісі ... ... ... ... ... ... көптеген клеткалық
элементтер, иммуннобласт, ... ... ... ... ... ... ... тән және эпителийлік
құрылымнан ... ... ... ... ... ... – пунктат құрамы аздаған пісіп-жетілген
лимфоциттер, строманың көптеген клеткалары, дистрофиялық өзгеріске ... ... ... ... ... үшінші фиброзды вариантында – пунктат құрамы аздаған
лимфоидттық және ... өте аз ... және ... ... ... ядроларынан құралған [51,52].
САИТ диагнозын анықтауға оған тән цитограмма көрінісі жеткілікті негіз
болады. ... ... ... ерекше вариантында – құрамында тек
бір түр клеткаларының (лимфоидтық, β - ... ... ... ... өзге ... әдістерінің маңызы жоғарылайды [4].
Кейбір зерттеушілер жарақаттану мүмкіндігінің төмендігі [53, 54],
ақпараттық мүмкіншілігінің жоғарылығын ... ... ... ... ... кеңінен қолдануды ұсынады [55]. Цитологиялық зерттеулер
жүргізбейде САИТ диагнозын ... ... ... ... ... пікірінше бұл
жағдайда осы аурумен ауыратындардың төрттен бірі ғана анықталады.
Ал, келесі зерттеушілердің пікірінше [17] жіңішке инемен ... ... ... ... ... 49% анықталуына мүмкіншілік
тудырады.
Кейбір зерттеушілердің ... ... ... инемен
пункциялық биопсия жасаудың ақпараттық бағасы жоғары және оның көмегімен 90-
97% диагноз нақты қойылады [52, 56 - 58]. Тағы бір ... ... ... және ... ... ... болмаса да қалқанша
безінің морфологиялық өзгерісі айқын болуы ... Сол ... бір ... ... ... ... (цитоморфологиялық зерттеу) САИТ
нақтылауда өте бағалы деп есептейді. Ю.К. Александровтың ... ... ... ... ... ... ... пункциялық биопсия
үлкен рөл атқарған [59].
Созылмалы аутоиммунды тиреоидиттегі ... ... ... ... ... оның пішінінің өзгерістерімен қатарласа
дамиды.
Әдетте, САИТ - ... ... және ... ... ... ... ... 50-70% науқаста [18, 60, 62]
кездеседі. Көбінесе қалқанша безінің ... ... - ... ... ... ... безінің бөлімдері әр түрлі (ассиметриялы)
ұлғаяды. Кейде САИТ кезінде үлкейген ... ... ... шоқтарына»
ұқсатады. Қалқанша безінде түйін болған жағдайда ол құрылымның біркелкі
болмауына себеп ... ... ... САИТ ... де ... ... [6]
САИТ-тің атрофиялық формасы балаларда 30% кездеседі [60-62], ал егде
адамдарда САИТ-тің бұл формасында ... ... ... ... қолмен
сипағанда байқалмайды. Бұл формадаға гистологиялық өзгеріс айқын байқалады.
Қанда қалқанша безінің тініне антидене болмаған жағдайда немесе төмен
болғанда ... ... [56, 64 - 74] ... диагностикасын
нақтылауда айтарлықтай кеңейтеді. ... ... ... ... ... жасаудың диагностикалық құндылығы оны ... ... ... ... жоғарылай түседі [71,73].
Осыған байланысты САИТ-тің ... ... ... ... зор. ... ... ... диагностикасында УДЗ маңызы
туралы пікірлер де біркелкі емес.
САИТ ультрадыбысты зерттеу - ... ... ... ... ... ... Кейіннен қалқанша безінің
қабықшасы тығыздалып, фиброз пайда ... ... ... ... ... емес эхотығыздықты ерекшелік пайда болады. Алайда, эхоқұрылымның
төмендеуі диффузды уытты жемсау мен эндемиялық ... ... ... ... патологияларында кездесуі мүмкін [70, 71, 76, 77].
САИТ-пен ауыратын науқастардың қалқанша безін ультрадыбысты ... осы ... тән ... ... домалақ немесе біркелкі емес
әртүрлі формада жалған түйіндер анықталуы мүмкін [76,79]. ... ... ... ... ... ... мәні зор
және бұл әдіспен САИТ зерттелгендердің 79-96% анықталады [14, 57, ... ... ... [4, 5] қалқанша безінің әртүрлі ... ... УДЗ ... аз, ... ... ... төмендеуі
САИТ-тен өзге жайылмалы уытты жемсада да (ЖУЖ) кездеседі. Бірақ, қалқанша
безінің гипоэхогенді сипаты ... ... ... ... ... ... ... жақын арада ауырған кейбір науқастарда САИТ-ке ... ... бар ... эхогоафиялық өзгеріс осы ауруға тән
болмауы мүмкін [5]. Осыған байланысты ... ... ... ... ... қарамастан оның бұл ауруға арнайылығы жеткіліксіз
болғандықтан, аталмыш аурудың диагнозын нақтылау үшін осы патологияға ... ... және ... ... нәтижесін ескерген жөн.
Диагностикалық мақсатта қалқанша ... ... ... ... ... зор екені күмәнсіз [80]. ТГ-ге антидене
САИТ ауыратын науқастардың 60-70%, ТПО ... 90%-да ... [81, 82]. ... бұл ... ТПО антидене ... ... зор деп ... ... ... ... ... жиілігін анықтаған Н.Тоқтарованың [57] зерттеуінде ТГ мен ... ... ... ... ... яғни ... және 66,6% сәйкес анықталған.
Кейбір ғалымдар қанда Ад-нің титрі жоғарылауы САИТ-тің клиникалық
белгілерінің ... ... ... ... [5, 88], енді бір топ бұл
сәйкестіліктің ... ... ... [16, ... ... ... ... қан құрамында ТПО-ға Ад
концентрациясы ... ... даму ... ал ... Ад
жоғарыласа түйінді өзгерістің пайда болу мүмкіншілігі жоғарылайтыны белгілі
болған.
Casinier et al [90] ... ... ... САИТ ... ... ... ... 49% төмендеп, қалқанша ... ... ... ... дәлелденген.
Көптеген әйелдерде босанғаннан кейін дамитын аутоиммунды тиреоидитте
ТПО-ға антидененің концентрациясының жоғарылайтыны анықталған [91].
А. Pinchera et ae [92] ... ... ... ... ... антидене маңызына көңіл бөлмегенімен оларды анықтау осы ... ... мен ... ... бағалауда маңызы зор деп
есептейді.
Қалқанша ... ... ... ауыратын науқастардың
қанында әрқашанда ТГ және ТПО-ға антидене деңгейінің ... ... ... ... іс ... дені сау ... қанында да төмен
мөлшерде немесе аздап болсада антидене кездесетіні белгілі [28]. Дені ... ... ... ... ... ... ... ішінде
оларда гипотиреоз ауруының даму қаупі жоғары екенін көрсетеді.
ТГ-ге ... ... ... ... 70-80%, ... жемсау кезінде 30-40%, ал қалқанша ... ... ... ... ... 10-15% кездеседі [93]. ТПО-ға анитене
САИТ пен ауыратын науқастарда (қанның сарысуында) 90-95%, ... ... ... ... 80%, ал қалқанша безінің аутоиммунды емес
ауруларымен ауыратын науқастардың 15-20% ... ... ... ... ... ... іс ... маңызы үлкен.
Себебі, тұрғындардың арасында ТПО мен ТГ-ге Ад жиі ... ... жыл ... соң қалқанша безінің аутоиммунды ауруларының жиілейтіні
дәлелденген [59].
Балаларды зерттеуде оларда қалқанша безінің ... ... ... айтарлықтай маңызы жоқ (95-96). Бұл сірә өсіп
келе жатқан жас организмнің ерекшеліктерімен байланысты болса керек [19].
Жоғарыда ... ... ... ... ... оның тініне антиденені анықтаудың диагностикалық маңызына ерекше
көңіл бөлуді ұсынатын халықаралық нұсқаулардың [80] ... ... жөн және осы ... мен ... ... көптеген ғалымдар
қолдайды [97, 98].
Көптеген зерттеушілер САИТ-тің «үлкен» диагностикалық ... ... және ол ... ... ... ... ... болып есептеледі [6]. Бұл авторлардың пайымдауынша САИТ- тің
клиникалық көрінісі тек ... ... Осы ... ... ғалымдардың [82, 99] мәліметтерінде де кездеседі.
Алайда көптеген мамандар САИТ-тің қалқанша безі ... ғана ... ... ... тіпті (сирек) гипертиреоз
клиникасымен [2,19, 100-103] ... да ... ... ... балаларда қалқанша безі қызметінің бұзылуы
клиникалық және зертханалық өзгерістерсіз дамиды және бұл аталмыш ... ... ... туғызады [16, 19, 104].
Мысалы, М.И. Балаболкин [105] ... ... САИТ ... ... 85% тиреотропты гормон, үшйодтиронин, тироксин ( ТТГ,
Т3, Т4 ) ... ... ... Бірақ, кейбір зерттеушілер
мәліметтері бойынша [62] САИТ-пен ауыратын балалардың 46% ғана ... Р. ... [106] ... де ... ұқсас көрсеткіштер
анықталған. Ал келесі зерттеушілер [107, 110] ... ... ... ғана ... ... ... өзге аймақтармен салыстырғанда САИТ ауыратын балалардың
арасында гипотиреоздың ... және ... ... жиі ... ол осы ... ауыратын балалардың 79 % кездеседі [57].
Жүкті әйелдердің 2-2,5% ТТГ-гормоны деңгейінің жоғарылығы анықталған
[111, 112] ... бұл ... ... ... ... елдердегі әйелдерде мұның негізгі себебі аутоиммунды тиреоидит
деп ... [113]. ... ... кейінгі аутоиммунды тиреоидит жиі
гипотироезға дейін немесе онан кейін гипертиреозбен байқалады [30, 114].
Сонымен қатар, САИТ-тің даму ... ... безі ... ... түрде дамитыны туралы да деректер де бар.
Әдетте, САИТ-пен ... ... ... ... пайда болуын аталмыш ауруда қалқанша безі ... ... және ... ... ... осы кезеңге дейін
түзілген гормондардың түсуімен байланыстырылады.
Келесі ... ... ... ... болуы
тиреостимулдеуші антиденелердің пайда болуымен байланысты болуы да ... бұл ... ... ... ... ... шығаратын жасушалар азайып,
осыған сәйкес тиреостимулдеуші антиденелердің әсері де әлсірейді.
Сонымен бірге, САИТ - пен ауыратын науқастарда ұзақ ... ... ... де ... [14] ... ... мүмкін. Гипотиреозден
кейін эутиреоз немесе гипертиреоз дамитынын көптеген авторлар, соның ішінде
аталмыш аурудың соңғы даму ... ... ... [2, 13, 25, ... ... ... эутиреозды формасында да кейін гипертиреоз жиі
кездеседі.
Қазіргі замандағы қалқанша безінің функциональдық жағдайын зертханалық
әдіспен зерттегенде ... ... ... 36,5% ... 40,5% ... ... 8,9% эутиреоз, тек 4,1%
гипертиреоз клиникасы анықталған [115].
Сонымен, жоғарыда ... ... шолу ... ... ... ... САИТ-тің барлығын жоққа шығара алмайтынын
көрсетеді. Алайда, өткен жылдарда ұсынылған «консенсусқа ... ... ... ... ... ... ... манифесті
немесе тұрақты субклиникалық гипотиреозды жатқызады. Сонан кейін ... безі ... ... 18см3, ... 25см3 ... ... ... диагностикалық маңызды деңгейге дейін жоғарылауы немесе
УДЗ қалқанша безінің аутоиммунды ауруының ... ... ... консенсусты ұсынып отырған ғалымдардың пікірінше САИТ- тің «үлкен»
диагностикалық белгілерінің ... ... ... ... ... ... десекте, бүгінге дейін САИТ туралы анықталған көптеген деректер
бұл пікірмен келіспеуге ... ... ... ішінде ең маңыздылары САИТ -
пен ауырған науқастарда кездесетін эутиреоз немесе гипертиреоздың клиникасы
және осы ауруларда әдетте кездесетін және ... ... ... ... ... ... емес, керісінше кішіреюімен сипатталатын
САИТ – тің атрофиялық формасы.
Бұл жағдайда, атақты ... ... ... ... мен
жасөспірімдерге тән диагностикалық белгілері айтарлықтай негізді және
маңызды тәрізді [50]. ... ... ... безі ... ... формасында), қалқанша безінің тіндеріне жоғары титрлі
антидененің ... ... ... ... ... оған ... болуы (жайылмалы гертерогенділік, эхогенділіктің төмендеуі).
Сонымен қатар, бұл ғалымдар балалар мен жасөспірімдерде гипотирез ... ... ... ... бола ... ... пункциялық биопсия
жасауға негіз немесе бұл аурудың ... ... бола ... ... ... САИТ ... болған жағдайда ересектерде қалқанша
безінің пункциялық биопсиясын ... жөн деп ... ... ... бұл диагностикалық нақтылау әдісі тек балалар мен
жасөспірімдерге ғана емес, ... ... ... де тән ... толық
негіз бар.
1.3 Созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің клиникалық ерекшеліктері
САИТ-тың клиникалық симптоматикасы ... ... ... ... ... және оның құрылым ерекшеліктерінің өзгерісіне
байланысты.
САИТ-тің гипертрофиялық формасында қалқанша безі ұлғайған және ... ... ... ... ... ... ... қалқанша без (ҚБ) көбінесе жоғары немесе төмен
тығыздықты ... ... ... ... ... ... ... көрініс береді. Бірақ, кейде түйіндер САИТ-пен ... ... бұл ... диагностикалық қиындықтар туғызады. Балалардың САИТ
дамығанда қалқанша безі айтарлықтай ұлғаймайды, ал ... ... ... ... ... ... ... пішінін өзгертіп, тіпті кейде
(сирек болса да) кеңірдек пен өңешті қысып, демалу және ... ... ... безінің жұтынғанда ауырмай, біртіндеп ұлғаюы әдетте
науқастың дәрігерге көрінуіне негізгі себеп ... ... ... ... безі ... ... ... немесе тіпті кішіреюі де
мүмкін [2, 13, 14, 17, 82, 100, 110, 116 - 118].
САИТ-тің атрофиялық ... ... ... ... ... немесе
кішірейген, кейде тіпті аздап ұлғайған болуы мүмкін.
Аталмыш аурудың клиникалық симптомдарының дамуында қалқанша безінің
функциональдық ... ... рөл ... ... ... ... ... клиникалық көрінісі тек
гипотиреозбен байқалады деп жүр [6, 119, 120].
Айқын гипотиреоз терінің ... ... ... ... ... ... ... гипотермиямен сипатталады. Бірақ,
аталған симптомдардың барлығы тек ... ғана тән ... ... сол
себептен кейде айқын – ауыр гипотирезда да бұл ... ... ... ... ... ... ... байқалымдары тек
біріңғай гипотиреозбен ғана шектелмейтіндігін көрсетеді [2, 100, 117].
Кейде САИТ - пен ... ... ... ... ... мен ... қалыпты деңгейден өзгермегенімен олар мойын тұсындағы
ыңғайсыздық пен «жұтынғанда ... ... ... [121, ... ... безі ... бұзылысының айқын клиникалық
байқалымдырының болмауы аталмыш аурудың диагнозын қоюды ... ... ... ... ... ... артериялық қан қысымының
көтерілуі, жүйке қозуының күшеюі, ... ... ... ... қан
қысымының төмендеуі, кардиалгия, бас айналу, ұйқының бұзылуы және басқа
белгілер [2] кездеседі.
Балалардың 5,5%-да САИТ ... ... өсуі ... 11%-ында –
эмоционалдық әлсіреу, ұйқының бұзылуы, тершеңдік ... ... ... соғуының жиілеуі, артық салмақ қосу, іштің қатуы, оқу ... ... ... бұл ... ... ... ... басқа да
функциональдық жағдайларында кездеседі [124]. САИТ-тің гипертрофиялық
формасымен ауыратын науқастардың 5% ... улы ... бір ... ерекшеленетін «хаситоксикоз» белгілері байқалады. Бірақ,
ол толқын тәріздес ағымда өтіп тиреостатикалық дәрі-дәрмектер қолданғанда
жылдам қалпына ... және бұл ... ... ... ... ... жағдайда гипотиреозға ауысуы мүмкін [119-
120].Солай дегенмен, бүгінгі күнге дейін бұл ... ... мен ... пікірталас жалғасуда.
Кейінгі кезде «хаситоксикоз» аутоиммунды тироидитпен ... ... ... ... яғни біріне-бірі ұқсамайтын екі түрлі аурудың
қосындысы деген ... да ... жүр [1]. ... ... болу ... ... да ... болуы мүмкін. Мысалы, «өтпелі
гипертиреоз» қалқанша безінің фолликулалық құрылымының ... ... ... ... ... ... шамадан тыс қанға ... ... да ... бірге, қалқанша безінің функциясын ынталандыру ... ... ... ... ... ... болуы
мүмкін [14, 82].
Жоғарыда келтірілген әдебиеттік шолуды қорытындылай келе САИТ-тің
даму механизмі, ... ... мен ... және де ... ... ... қарама-қайшылықты екенін айтпау мүмкін емес.
Қазіргі кезде САИТ-тің ... ... ... жоғарылауға бейімділігі
айқын жағдайда гипотиреоздың салдарынан ... оның ... ... ... ... ... ... зерттелмеген. Соның ішінде аталмыш аурудың
қоршаған орта, ұлттық, жыныстық және жас ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... ... бұл ... ... ... және
оның алдын - алу шараларын ұйымдастыруда маңызы зор. Сонымен ... ... ... ... қолданылып жүрген әртүрлі зерттеу әдістерінің
ақпараттық ... ... ... ... ... ... жұмысын
қиындататыны сөзсіз. Осыған байланысты, қазіргі заманғы ... ... ... жаңа зерттеу мәліметтері жоғарыда келтірілген мәселелерге
байланысты өзекті болары күмәнсіз.
2 ... ... ... мен зерттеу әдістері
Зерттеу Оңтүстік Қазақстан облысының эндокринологиялық диспансерінің
базасында жүргізілді. Шымкент қаласының ... ... ... ... ... ... бағалау үшін Шымкент қаласы
тұрғындарының арасында жасы-жынысы жағынан қала тұрғындарының ... ... ... құру ... ... ... ... әдісімен репрезентативтік топтар құрылды. Бұл жоғарыда көптеген
авторлар атап ... ... ... жас және ... ... ... ... Шындығында, соңғы
жылдардағы зерттеу нәтижелері бұл пікірлерді дәлелдейді. I. Szabolcs ... [124] ... ... ... жиі ... атап ... ... жынысына тәуелсіз 80 - жастағылар арасында бұл аурудың таралу
жиілігі ... 30% ... ... ... жиілігінің бұл сияқты
ерекшеліктерін ескермеу оның таралу жиілігін бағалауда белгілі қателіктерге
соқтыруы мүмкін.
Шымкент ... ... жасы мен ... құрамы туралы
деректерді біз қаланың статистикалық бюросынан алдық. Алынған деректер
келесі 1-ші кестеде көрсетілген.
1 ... - ... ... ... ... жасы мен жынысына сәйкес
ерекшеліктері
|Топтар |Жасы ... ... |
| | | |абс . |% ... |17-35 ... |161695 |16,2 |
| | ... |162265 |16,3 |
|ІІ-топ |36-44 ... |147175 |14,8 |
| | ... |147712 |14,8 ... |45-55 ... |118780 |11,9 |
| | ... |126761 |12,7 ... |56- және онан ... |60128 |6,0 |
| ... | | | |
| | ... |71129 |7,1 ... ... бұл ... ... қаласы ересек тұрғындары
арасында жасы мен жынысы жағынан ұқсас репрезентативті топ (5000 ... ... ... Зерттеу топтарына тұрғындарды таңдау әр түрлі ұжымдар
мен ірі ... ... ... істейтін адамдарды кездейсоқ
қарап таңдау ... ... ... ... келесі топтар
құрастырылды (2-ші кесте).
Төмендегі 2 –ші кестеде ... ... ... ... арасында, сол сияқты әрбір жас ерекшеліктеріне байланысты
бөлінген топтарда да ерлермен салыстырғанда әйелдердің саны айтарлықтай ... ... ... ... 17-35 жас ... пайызы
басқа топтармен салыстырғанда өте жоғары (16,2-16,3%) болды.
2 кесте - Зерттеу топтарындағы әр түрлі жастағы ерлер мен әйелдер
арасындағы ерекшеліктер
|Топтар ... ... ... |
| | | |абс . |% ... |17-35 ... |810 |16,2 |
| | ... |815 |16,3 ... |36-44 ... |740 |14,9 |
| | ... |745 |14,9 ... |45-55 ... |595 |11,9 |
| | ... |640 |12,8 ... |56- және одан ... |300 |6,0 |
| ... | | | |
| | ... |355 |7,1 |
Осы ... ... ... ... жасы ұлғайған сайын
әйелдердің де еркектердің де пайыздық үлесі үдемелі төмендеп, әсіресе 56
жастан жоғары адамдарда бұл ... ... 6,0-7,1 % ... ... ... ... ... Шымкент қаласының ересек ... ... ... ... ... ... ... әсіресе
бұл тәрізді жыныстық айырмашылық егде жастағы (45-55 және 56 жас және онан
үлкен) адамдардың арасында айқын байқалады.
Бүкіл ... ... ... ... САИТ-ке күмән
тудыратын шағымдар сұрастырылып және оның ... ... ... ... терісі мен кілегей қабықшасының жағдайы, бет,
тіл, аяқ - қолда ісінудің, тілде тістің ізі бар ... ... ... сипап тексеріліп, тамырдың соғу ырғағы, жүрек тондарының, артериальдық
қысымның сипаты бағаланды. Қалқанша безінің ... ... ... ... безінен өзге жемсауды үлғаю көлеміне байланысты Iа, Iб,
II, III ... ... ... ... қолдандық. Бұл жіктеме
бойынша қалыпты қалқанша безінің көлемі- зерттелген адамның бас бармағының
соңғы буынан үлкен ... ... ... Іа ... ... ... басты артқа шалқайтқанда, жұтынғанда ол көзге көрінбеуі қажет;
Жемсаудың Iб дәрежесінде – басты тіке ... ... ... ал ... шалқайтқанда, жұтынғанда көзге көрінеді; Жемсаудың II ... ... да ... және ... ... ... ... адамның
мойыны жуан болып көрінеді, бұндай ... ... ... тіпті
мойынды сипап қараудың қажеті шамалы деп ... ... ... ... ... ... толық адамдарда кейде ... ... ... ... ... ... ... бойынша ІІІ дәрежелі жемсау деп мойынның пішінін
бұзатын «өте үлкен» жемсауды айтады.
Қалқанша безін сипап тексергенде біз оның ... ... ... ... жұтынғандағы қозғалысына, тыныштық жадайда және
сипағанда ауыру сезіміне көңіл бөліп, ... ... УДЗ ... ... ... бірқалыптылығын, түйіндердің санын, қалыпты жағдайда
және қолмен ұстап көргенде ауырсынуын ... ... ... ... БДДҰ жіктемесімен салыстырғанда
Швецияның бұл жіктемесі жемсаумен ауыратын науқастарды ғылыми ... ... ... ... ... ... береді.
Барлық зерттеуге қатысқандардың шағымдары, бұрын ауырған ... ... ... ... ... ... ... түгелімен өзіміз құрастырған арнайы сауалнамалық картаға тіркелді.
Жоспарланған зерттеудің мақсаты мен міндетіне байланысты сауалнамалық
картаны толтыру ережелерімен алдынала таныстырылып, ... ... безі ... ... ... осы ... ... тән
шағымдары бар (әлсіздік, күйзеліс, жадтың ... тері ... іш ... ... ... ... өзгеруі) барлық науқастарға
келесі зертханалық зерттеулер; жалпы қан және несеп анализі, қалқанша безін
ультрадыбысты зерттеу, үлкейген ... ... ... ... пункциялық
биопсия алу, тиропироксидазаға антидененің титрін анықтау, тироксин мен
трийодтираниннің (Т3, Т4), гипофиздің ... ... (ТТГ) ... ... ... ... ... нәтижесі САИТ-тің диагнозын нақтылауға
көмектесті.
САИТ-тің клиникалық көрінісін бағалау 2002-2005 ... ... ... ... ... өз беттерімен келіп
көрінген 215 науқасты зерттеу нәтижесіне негізделді.
Бұл науқастарда САИТ-тің ... ... ... немесе ауруханада
тексерілген кездерінде клиникалық тексеру, тиреоидтық гормондардың (Т3, ... ... ... Ад ... ... ... инемен пункциялық
биопсия, қалқанша безін УДЗ негізінде нақтыланған. Бұл зерттеу әдістерінің
кешендері 215 аурудың барлығына ... ... ... ... ... ... зерттеу
мен сот-медициналық эксперттеу бюроларында жүргізілді.
Қалқанша безінің морфологиялық құрылымы ... ... ... оқыс ... ... қаласының ауруханаларында қайтыс болған 200
адамның (әр ... ... 50 ... ... безіне жасалды.
Қалқанша безін ультрадыбыспен зерттеу жиілігі 7,5 герц датчигімен
жабдықталған ALOKA SSD550 ... ... ... жүргізілді. Осы
зерттеу көмегімен қалқанша безінің көлемі, оның тінінде түйіндердің бар-
жоқтығы, эхо-құрылымының сипаты анықталды.
Қалқанша ... ... ... ... Қазақстан
облысының эндокринологиялық диспансерінің клиникалық-зертханасындағы
Elecsys 1010 ... ... әдіс ... ... ... ... ... қатар, қандағы жалпы тироксин мен ... ... ... ... ... қос ... белокпен
байланыспаған фракцияларының маңыздылығын ескеріп осы бос тироксин мен ... ... ... ... Бұл әдістің қалыпты көрсеткіштері:
ТТГ-0,4-2,5 ХБ/мл, Т3 -4,4-9,3 пмоль/л, Т4-10,0-24,0 ... ... ... қан ... ... ... ... Ад) титрі анықталды, бұл көрсеткіш дені сау ... 0-34 ... ... ... ... ... биопсия жүргізгенде науқасты төсекке
жатқызып, басын кейін ... үшін ... ... ... ... қойылады.
Қалқанша безіне пункция анестезиясыз шприцке кигізілген инемен жүргізіледі.
Қалқанша безінен сорылып ... ... ... ... ... Бұдан жағынды дайындап, 96 % ... ... ... әдісі бойынша боялды.
Морфологиялық зерттеуде қалқанша безінен алынған қабықша 96 % спиртте
фиксация жасалып, парафинде қатырылып, онан ... 3 ... ... ... - ... ... ... микроскоппен 20 есе үлкейтіп
зерттедік.
3 Шымкент қаласының ересек тұрғындарын жаппай тексеруде созылмалы
аутоиммунды тиреоидиттің диагнозын нақтылау
Бүгінгі күні САИТ ... ...... ... тақайтын және жиі қателіктерге ұшырататын мәселелердің ... ... ... ... ... ... тәсілдерінің
критерийлері мен мағанасы әртүрлі сарапталып, бұның өзі аталмыш аурудың
диагнозын ... ... ... ... тек көптеген зерттеу
әдістерін кешенді қолданып және әртүрлі әдістердің маңызын орнымен ... ... ... ... ... аурудың объективті критерийлері
мен диагностикалық алгоритмін жасауға мүмкіншілік береді. Тұрғындарды
жаппай тексеру жоғарыда ... ... ... ... ... және ... ерекшеліктеріне сәйкес қайталанбайтын кездейсоқ
репрезентативті зерттеу ... ... ... ... САИТ ... ... ... топтарына қосылған жоқ.
Аталған аурудың диагнозын нақтылаудың ... ... осы ... ... ... ... клиникалық тексеру ... ... ... ... көмегімен: қарағанда немесе сипағанда қалқанша
безі ұлғайған және сипаты қалқанша безінің патологияларын ... ... ... шағымдар анықталғандар іріктелді. Осы әдіспен
іріктелген аурулардың бәрінің қалқанша безіне УДЗ және оған ... ... ... жасау, тиреоидтық гормондар (Т3, Т4, ТТГ) мен
тиреопероксидазалық ... ... ... ... САИТ диагнозы нақтыланды (3 кесте).
І-ші топтағы ... ... 17-35 ... 92 ... ... ... безі ұлғайған, 31-інде (37%±4,0) қалқанша безінің
өлшемдері қалыпты немесе оның көлемінің кішірейгені ... Осы ... ... 68 ер ... бұл ... 52 ... және 16 ... сәйкес құрады. Осы І-ші топтағы ер ... ... ... ... III және ... ерлердің сәйкес көрсеткіштерімен
салыстырғанда статистикғалық сенімді ... ... ... Сол ... безі ұлғаймаған науқастардың арасында керісінше III (38,0±7,9)
және IV (44,4±11,6) топтағы ... ... ... екі топтың
көрсетуішінен статистикалық сенімді жоғары. Ал, керісінше ... ... ... ... мардымсыз және бұл қалқанша безінің
көлемінің ... ... ... байқатады.
3 кесте - САИТ-пен ауыратын науқастардың қалқанша безінің көлеміне
байланысты ерекшеліктері
|Топтар ... бар ... |
| ... безі ... ... безі ұлғаймағандар |
| ... ... ... |әйелдер |
|I-топ ... ... ... ... ... |67,2±6,0 |56,9±5,3 ... ... ... ... ... ... |36,9±6,0 |
|IV-топ ... ... ... ... |
|P1-2 |>0,05 |>0,05 |>0,05 |>0,05 ... |0,05 |0,05 ... |0,05 |0,05 ... |>0,05 |>0,05 |>0,05 |>0,05 ... |>0,05 |>0,05 |>0,05 |>0,05 ... |>0,05 |>0,05 |>0,05 |>0,05 ... 1-ші ... САИТ пен ... ... жас ... ... безі ... өзгерістері сипатталған.
Осы суретте көрсетілгендей САИТ-пен ауыратын қалқанша безі үлкейген ер
адамдардың үлесі жасы ұлғайған ... ... ... егде ... ... ең ... көрсеткішті (50,0±11,6) көрсетті және олардың көрсеткіші
жас науқастар тобының (I– топ) сәйкес көрсеткіштерінен ... ... |>0,05 ... |>0,05 |>0,05 |>0,05 |>0,05 ... |>0,05 |>0,05 |>0,05 |>0,05 ... |>0,05 |>0,05 |>0,05 |>0,05 ... |>0,05 |>0,05 |>0,05 |>0,05 ... |>0,05 |>0,05 |>0,05 |>0,05 ... ... САИТ пен ... әйелдерде жас ерекшеліктеріне байланысты
аталмыш аурудың атрофиялық және гипертрофиялық ... әр ... ... ерекшеліктері байқалмайды.
Бірақ, жыныс ерекшеліктеріне байланысты сараптағанда әйелдермен
салыстырғанда ерлердің арасында, соның ... жас ... ... Ад ... ... жиі жоғары болатыны байқалады және өзге топтардың
көрсеткіштерімен салыстырғанда бұл топтағы ТПО-ға Ад ... ... ... (р0.05 ... |0.05 |0.05 |>0.05 ... |>0.05 |>0.05 |0.05 |0.05 ... |>0.05 |0.05 ... ... ... ... 293 ... ... %) қалқанша безінің гипофункциясы анықталды. ... мен ... бұл ... ... 126 - 44 ... %) және 167- ... ) ... ауытқиды.
Атрофиялық САИТ-пен ауыратын 155 ... ... ... ... ... ... ... атрофиялық формасымен
ауыратын ерлердің барлығында (100%) гипотиреоз анықталса, ... ... ... осы ... ... 95 әйелдің 92-інде (96,8±1,9%)
тіркелді.
Жоғарыдағы 8-ші және ... ... 9-шы ... ... ... және атрофиялық формаларымен ауыратын
науқастарда аталмыш аурудың формасына сәйкес гипотиреоздың диагностикалық
маңызының айқын айырмашылығының барын ... ... ... - САИТ-тің атрофиялық формасындағы гипотиреоз жиілігі
|Топтар | Барлығы | ... ... |
| |абс. |% |абс. |% |абс. |% ... |35 ... |17 ... |18 ... ... |36 |40,0±5,2|14 ... |22 ... ... |27 ... ... |20 ... |
|IV-топ |14 ... ... |8 ... ... |>0,05 |>0,05 |>0,05 ... |>0,05 |>0,05 |>0,05 ... |>0,05 |>0,05 |>0,05 ... |>0,05 |>0,05 |>0,05 ... |>0,05 |>0,05 |>0,05 ... |>0,05 |>0,05 |>0,05 ... егер ... гипертрофиялық формасымен ауыратын науқастар
арасында қалқанша безінің гипофункциясы ... ... ... ... ... науқастарда гипотиреоз 98,1±1,4%
статистикалық сенімді айырмашылықпен анықталды. Ал, оның ... ... ... егде ... топтарда жиі кездестіні айқын
байқалады. Аталмыш аурудың гипертрофиялық және атрофиялық формаларында
дамитын ... ... ... жыныс ерекшеліктеріне
сәйкес салыстырмалы сараптағанда ... ... ... ... ... ... негізгі диагностикалық критерийі болып
есептелетін көрсеткіштердің жиілігі туралы мәліметтер төмендегі ... ... ... - ... ... диагностикалық критерийлерінің жиілігі
|Топтар |САИТ ауруына тән көріністері бар ... саны (%±m) |
| | |
| ... ... ... дағы |
| ... ... |өзгерістер |
| ... ... | |
| | |абс. |абс. |% ... ... |810 |68 ... |
| ... |815 |92 ... |
| ... |1615 |160 ... ... ... |740 |61 ... |
| ... |745 |76 ... |
| ... |1485 |137 ... ... ... |595 |42 ... |
| ... |640 |65 ... |
| ... |1235 |107 ... ... ... |300 |18 ... |
| ... |355 |30 ... |
| ... |655 |48 ... |
|Барлығы |Еркектер |2445 |189 ... |
| ... |2555 |263 ... |
| ... |5000 |452 ... ... | | | |

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оңтүстік Қазақстан облысындағы ересек тұрғындар арасындағы созылмалы аутоиммунды тиреоидиттің таралуы, клиникасы және диагностикасы31 бет
Созылмалы гастрит10 бет
Тыныс алу жүйесінің аурулары туралы4 бет
"Қазақ жеріндегі исламның таралуы."96 бет
1)вирустық аурулардың спецификалық алдын алу.вакцина дайындау принциптері.адьюванттар,иммуномодуляторлар 2)құтырық,аусыл,шмалленберг,блютанг ауруларының диагностикасы және алдын алу шаралары21 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
«Қосымша білім беру жүйесінде ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру» (өзгетілді ересектерге қазақ тілін оқытып-үйрету материалдары негізінде)37 бет
Ішкі аурулар және стоматология клиникасында жедел жағдайлар кезіндегі жедел жәрдем көрсетудің клиникасы13 бет
Айнымалы токтың таралуы, түрленуі10 бет
Аллергияның диагностикасы және емдеу14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь