Ақмола облысындағы ірі қара мал және шошқа ұшаларына экологиялық мониторинг

НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
ҚЫСҚАРТУЛАР МЕН ШАРТТЫ БЕЛГІЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 7
1 ӘДЕБИЕТКЕ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 11
1.1 Ауыр металдар және олардың қоршаған ортада таралуы ... ... ... ... .. 11
1.2 Әртүрлі биологиялық нысандардағы ауыр металл тұздарының мөлшері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
1.3 Ауыр металл тұздарын детоксикациялау жолдары ... ... ... ... ... ... ... 27
2 ӨЗІНДІК ЗЕРТТЕУЛЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 36
2.1 Материалдар мен зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
2.1.1 Ірі қара мал, шошқа және тауық етіндегі ауыр металл тұздарын анықтау, сезімдік, физика.химиялық зерттеу тәсілдері ... ... ... ... ... . 37
2.2 Зерттеу нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
2.2.1
Мониторинг барысында анықталған ірі қара мал, шошқа және тауық ұшаларында ауыр металл тұздарының көрсеткіштері ... ... ... 47
2.2.2 Тауықты сояр алдындағы ветеринариялық.санитариялық бағасы...
56
2.2.3 Ауыр металл тұздарымен тәжірибелік тұрғыда уландырған тауықтарды сояр алдындағы ветеринариялық.санитариялық бағасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 56
2.3 Ауыр металл тұздары әсер еткен тауық етінің сойғаннан кейінгі ветеринариялық.санитариялық бағасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69
2.3.1 Тауық етін сезімдік және физика.химиялық зерттеу нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 69
2.3.2 Ауыр металл тұздары әсер еткен тауық етінің химиялық құрамы 75
2.3.3 Уландырылған тауық етіндегі амин қышқылдарының мөлшері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 79
2.3.4 Сойғаннан кейінгі тауық ұшасын патологиялық.анатомиялық зерттеу нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 87
2.3.5 Уландырылған құс етінің токсико.биологиялық бағасы ... ... ... ... ... 90
2.3.6
Ауыр металл тұздарымен ластанған құс етінің және ішкі ағзалар құрамынан қалдық мөлшерлерін анықтау нәтижелері ... ... ... ... ... .. 91
2.3.7 Ауыр металл тұздарын детоксикациялау нәтижелері ... ... ... ... .. 93

ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... .. 94
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
101

ӨНДІРІСКЕ ҰСЫНЫСТАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 102
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ...

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 103

114
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі таңда экологиялық қауіпсіз жануар текті өнімдерді өндіру өзекті мәселеге айналып отыр, өйткені экожүйеге адамның үзіліссіз техногендік әсері және табиғи кешенде химиялық элементтердің айналымының ұлғаюы нәтижесінде ауыр металл тұздарының қоршаған ортаға, сонымен қатар тағамдық тізбек арқылы адам ағзасына түсуі күрт өсті.
Биосферадағы бірден бір маңызды мәселе әртүрлі ортаның антропогендік текті факторлардың әсерінен ластануы болып отыр. Экожүйенің жағдайын химиялық элементтердің сандық көрсеткішіне қарап бағалауға болады. Қоршаған ортаға ластағыш заттардың әсер ету деңгейі химиялық элементтердің түрлеріне, улылығына байланысты болып келеді [1, 2, 3].
Соңғы жылдардағы көптеген ғалымдардың ғылыми жұмыстары қоршаған ортаның биологиялық нысандарына және мал текті тағамдық өнімдерге әр түрлі экотоксиканттардың түсуіне арналған (Боярченко Е.К., 1983; Таланов Г.А., 1994; Донник И.М., 2000; Мартынов А.А., 2005; Баранников В.Д., Кириллов Н.К., 2005 және т.б). Жоғарыда аталған ғалымдардың жүргізілген зерттеу жұмыстарының нәтижесінде, аймақтың экологиялық жағдайына байланысты мал текті өнімдерде ауыр металл тұздарының мөлшері шекті жіберілетін концентрациядан жоғарылағаны анықталған [4, 5].
Антропогендік ластағыш заттар-токсиканттар көшіп-қону үрдісіне ұласып қоршаған ортаға кері әсерін тигізеді. Олардың үнемі түсіп отыруы организмдердің популяциясының, сонымен қатар біртұтас түрлердің жоғалуына, экожүйенің қайтарымсыз деградациясына әкеледі [6, 7, 8].
Химиялық текті ластағыштарға ауыр металл тұздары және басқа да экотоксиканттар жатады. Өсімдік текті және мал текті өнімдердің сапасына әсер етуімен қатар адам өміріне де маңызды зиянын тигізеді.
БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссияның шешімімен қабылданған ауыр металл тұздарының ең қауіптілері: сынап, қорғасын, кадмий, хром, марганец, никель, кобальт, ванадий, мыс, темір, мырыш, қалайы, күшала.
Биомолекулалармен кешенді құрамда болып өмірге маңызды үрдістер мен реакцияларға қатысады. Бірақ ауыр металл тұздарына организмнің жеке қажеттілігі едәуір аз, ал қоршаған ортадан көп мөлшерде осы элементтердің үнемі түсіп отыруы әр түрлі токсикалық әсерлерге әкеледі. Әсіресе қауіптілері биомолекулалар құрамына кірмейтін металдар, яғни ксенобиотиктер: сынап, кадмий және қорғасын. Токсикалық әсерінің механизмі бойынша ауыр металл тұздары метаболикалық улар болып, блоктардың SH-топтарымен өзара әрекеттесіп әр түрлі энзимді үрдістерге қатысады [9, 10].
Ауыр металл тұздарының биосфераға қарқынды жиналуы тірі организмдерге қауіптілік тудырады. Адам ағзасына микроэлементтердің қалыпты түсуі олардың қоршаған ортаның құрамында болуына байланысты келеді. Ағзадағы кейбір химиялық элементтердің немесе олардың қосылыстарының жетіспеуі немесе артық болуы әр түрлі патологиялық жағдайларға әкеледі. Осы патологиялық жағдайларды тудыратын ауыр металл тұздары болып отыр.
Баранников В.Д., Кириллов Н.К. Экологическая безопасность сельскохозяйственной продукции.-М., 2005.-83-87 с.
2 Жуленко В.Н., Рабинович М.И., Таланов Г.А. //Ветеринарная токсикология.-М.: Колос, 2004.- 382с.
3 Хлебников В.И., Жебелева И.А., Криштафович В.И. Экспертиза мяса и мясных продуктов.-М., 2006. 99-110 с.
4 Хмельницкий Г.А., Локтионов В.Н., Полоз Д.Д. Ветеринарная токсикология.-М.: Агропрмиздат,1987.-318с.
5 Ветеринарная фармация /Под. ред. проф.Соколова В.Д.-М.:Колос,2003.-494с.
6 Клиническая фармакология /Под. ред. проф. Соколова В.Д.- М.: Колос, 2003.-462с.
7 Панин М.С. Химическая экология.-СГУ.-Семипалатинск; 2002.-852с.
8 Соломонов Н.Г. Актуальные проблемы экологической безопасности Якутии. Сообщение 1. Природные экологические угрозы // Наука и техника в Якутии.- 2003.- №4 (32).-С.47-56.
9 Парк Д.Ф. Биохимия чужеродных соединений.- М.:Медицина, 1976.—288с.
10 Додина Л.Г. Некоторые аспекты влияния антропогенного загрязнения окружающей среды на здоровье населения //Гигиена и санитария.-1998.-С.48-52.
11 Хмельницкий Г.А. Ветеринарная токсикология.-М.: ВО Агропромиздат, 1987.-151с.
12 Баженов С.В. Ветеринарная токсикология.- Л.: Колос, 1970.- 319с.
13 А.Г. Шахов, М.Н. Аргунов, В.С. Бузлама «Экологические проблемы здоровья животных и пути их решения». // Ветеринария.-2003.- №5.-С 3-6.
14 Потапов М.П., Литвиненко В.С., Бухарбаева А.С. Чужеродные вещества в пищевых продуктах: материалы 1-й Всесоюзной конференции.-Алма-Ата, 1979.- С.11-15.
15 Алтухов А.И. Продовольственная безопасность Российской Федерации: современное состояние и перспективы решения.- М.,1999.-С. 6-7.
16 Кравченко Л.В. Влияние Т-2токсина на функциональную активность нейтрофилов крови и перитонеальной жидкости //Токсикологический вестник.- 2002. - № 3. – С. 26-28.
17 Кравченко Л.В., Авреньева Л.И., Гусева Г.В. и соавт. Влияние пищевых индолов на активность ферментов метаболизма ксенобиотиков и токсичность Т-2 токсина для крыс //Бюлл. эксперимен. биол. и мед.-2001.-131.-№ 6.-С 640-644.
18 Елемесов К.Е., Шуклин Н.Ф. Ветеринарно-санитарная экспертиза, стандартизация и сертификация продуктов.-Алматы, 2002.
19 Табаков С. «Металлические аэрозоли в атмосферном воздухе и их связь с заболеваемостью». //Химия.-1987.-№ 8. -C. 59-62.
        
        МАЗМҰНЫ | | |
|НОРМАТИВТІК |4 ... ... | ... МЕН ... |6 ... | ... ... | |
|1 ... |11 |
| ... |
| ... | ... ... ... және ... ... ортада |11 |
| ... | ... ... ... ... ауыр металл тұздарының |18 |
| ... |
| ... | ... |Ауыр металл тұздарын детоксикациялау |27 |
| ... | |
|2 ... |36 |
| ... |
| ... | ... ... мен ... |36 |
| ... |
| |. | ... |Ірі қара мал, ... және тауық етіндегі ауыр металл тұздарын |37 |
| ... ... ... ... | |
| ... | ... ... ... |47 ... ... барысында анықталған ірі қара мал, шошқа және тауық |47 |
| |ұшаларында ауыр металл ... ... | ... |Тауықты сояр алдындағы ветеринариялық-санитариялық бағасы... |56 |
|2.2.3 |Ауыр металл тұздарымен тәжірибелік тұрғыда уландырған |56 |
| ... сояр ... ... | |
| ... |
| |............................................. | ... ... ... ... әсер ... тауық етінің сойғаннан кейінгі |69 |
| ... | |
| ... | ... ... етін сезімдік және физика-химиялық зерттеу |69 |
| ... |
| ... | ... ... ... ... әсер ... тауық етінің химиялық құрамы |75 |
|2.3.3 |Уландырылған тауық етіндегі амин қышқылдарының |79 |
| ... |
| ... | ... |Сойғаннан кейінгі тауық ұшасын патологиялық-анатомиялық зерттеу|87 |
| ... |
| ... | ... ... құс ... ... |90 |
| ... | ... ... ... ... ... құс ... және ішкі ағзалар |91 |
| |құрамынан ... ... ... | |
| ... | ... ... ... тұздарын детоксикациялау нәтижелері……………… |93 |
| ... ... ... |94 |
| ... |101 |
| ... ҰСЫНЫСТАР……………………………………….. |102 |
| ... ... ... |
| | | |
| ... |
| ... | ... ... жұмыста төмендегі стандарттарға сілтемелер жасалынды:МС ИСО
3100-1-75 Ет және ет өнімдері. Сынама сұрыптау. 1-Бөлім. Алғашқы ... ИСО 937-78 (Е) Ет және ет ... ... ... ... (әдеттегі
қолданылатын тәсіл ).
СТ РК 1010-99 Тағам ... ... ... ... ... ИСО 1442-97 Ет және ет ... Ылғалдылықтың салмақтық үлесін анықтау
тәсілдері.
МС ИСО 1442-97 Ет және ет өнімдері. Майды ... ... 1442-73 (Е) Ет және ет ... Ылғалдылықты анықтау тәсілі.
МС ИСО 2917-64 Ет және ет өнімдері. Сутегі ... ... ... ... ... ИСО ... Ет және ет өнімдері. Сынама сұрыптаудың тәсілдері.
ИСО ... Ет және ет ... ... тексеруге сынаманы
дайындау.
ГОСТ СТ СЭВ 4718-84 Ет және ет өнімдері. Келісімділік қатынастары ... ... мен ... 7269-79 Ет. ... ... әдісі және органолептикалық сынама
жүргізу әдісі.
ГОСТ 9959-91 Ет өнімдері. Органолептикалық бағалаудың жалпы шарттары. ... (СТ СЭВ 2788-80) Ет ... ... ... ... 16020-70 ... арналған мал. Терминдер мен анықтамалар.
ГОСТ 18157-88 Сойылған малдан алынған өнімдер. Терминдер мен анықтамалар.
ГОСТ 21237-75 Ет. ... ... ... 23042-86 (Е) Ет және ет өнімдері. Құрамындағы күлді ... ... ... 23392-78 Ет. ... ... және микроскопиялық талдау,
сынау.
ГОСТ 25011-81 Ет және ет өнімдері. Ақзатты анықтау ... 26668-85 Дәм және ... ... ... ... ... 26669-85 Дәм және ... өнімдері. Микробиологиялық талдауға сынақ
дайындау.
ГОСТ 26929-94 Шикізат және ... ... ... ... ... ... анықтау үшін минералдау.
ГОСТ 26931-86 Шикізат және тағам өнімдері. Мысты анықтау әдісі.
ГОСТ 26932-86 Шикізат және тағам өнімдері. Қорғасынды ... ... 26933-86 ... және тағам өнімдері.Кадмийді анықтау әдісі.
ГОСТ 26934-86 Шикізат және тағам өнімдері.Мырышты анықтау әдісі.
Осы диссертацияда келесі заңдар мен ережелерге ... ... сою ... ... және ұша мен ... ... халықаралық заңдылықтары FAO/ WHO 1982 ж.
«Сойыс малдарын ... ... ет және ет ... санитариялық сараптау» ережелері, 1988 ж.
Қазақстан Республикасының «Ветеринария» туралы заңы 2002 ... ... ... және қауіпсіздігі» туралы заңы 2004 ж.
ҚЫСҚАРТУЛАР МЕН ШАРТТЫ БЕЛГІЛЕР
Ағзалар – организм
Ұлпа – ткань
Пайыз (%)- процент (%)
мм-миллиметр
г– грамм
кг - ... - ... ... ... - БҰҰ ... түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы.
ҰМҚ - ұшпа май қышқылдары
ААА - ... ... ... - ... ... ... мемлекеттік стандарттар
рН - еттегі сутек иондарының шоғырлануы немесе еттің ... - ... ... ... -температура
БДҰ -бүкіләлемдік денсаулық сақтау ұйымы
КФК - фотоэлектрлік колориметр
МЖД- мүмкіндік жіберілетін ... ... ... кешен приборы
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі таңда экологиялық қауіпсіз жануар текті
өнімдерді ... ... ... ... ... өйткені экожүйеге адамның
үзіліссіз техногендік әсері және табиғи кешенде химиялық ... ... ... ауыр металл тұздарының қоршаған ортаға,
сонымен қатар тағамдық тізбек арқылы адам ... ... күрт ... бірден бір маңызды мәселе әртүрлі ортаның антропогендік
текті факторлардың әсерінен ластануы ... ... ... жағдайын
химиялық элементтердің сандық көрсеткішіне қарап бағалауға болады. Қоршаған
ортаға ластағыш заттардың әсер ету ... ... ... ... ... ... ... [1, 2, 3].
Соңғы жылдардағы көптеген ғалымдардың ғылыми жұмыстары қоршаған
ортаның ... ... және мал ... тағамдық өнімдерге әр түрлі
экотоксиканттардың түсуіне арналған (Боярченко Е.К., 1983; ... ... ... И.М., 2000; ... А.А., 2005; ... В.Д., ... 2005 және т.б). Жоғарыда аталған ғалымдардың ... ... ... ... ... ... байланысты мал
текті өнімдерде ауыр ... ... ... ... ... ... анықталған [4, 5].
Антропогендік ластағыш заттар-токсиканттар көшіп-қону үрдісіне ұласып
қоршаған ортаға кері әсерін тигізеді. ... ... ... отыруы
организмдердің популяциясының, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... [6, 7, ... текті ластағыштарға ауыр металл тұздары және басқа ... ... ... ... және мал ... ... ... етуімен қатар адам өміріне де маңызды зиянын тигізеді.
БҰҰ Еуропалық экономикалық комиссияның шешімімен қабылданған ауыр
металл ... ең ... ... қорғасын, кадмий, хром, марганец,
никель, кобальт, ванадий, мыс, темір, мырыш, ... ... ... ... болып өмірге маңызды үрдістер мен
реакцияларға қатысады. Бірақ ауыр металл тұздарына ... ... ... аз, ал қоршаған ортадан көп мөлшерде осы элементтердің
үнемі түсіп отыруы әр ... ... ... ... ... биомолекулалар құрамына ... ... ... ... ... және қорғасын. Токсикалық әсерінің механизмі
бойынша ауыр металл тұздары метаболикалық улар болып, ... ... ... әрекеттесіп әр түрлі энзимді үрдістерге қатысады [9, 10].
Ауыр металл тұздарының ... ... ... тірі организмдерге
қауіптілік тудырады. Адам ағзасына микроэлементтердің қалыпты түсуі олардың
қоршаған ортаның құрамында болуына байланысты ... ... ... ... немесе олардың қосылыстарының жетіспеуі немесе артық
болуы әр ... ... ... ... Осы патологиялық
жағдайларды тудыратын ауыр ... ... ... ... орта ... ауыр ... ... зерттеу маңызды, әрі
өзекті мәселе, өйткені оның жоғары улылығы тірі ағзаға зардапты әсер етеді.
Өндірістік орындар, ... ірі ... ... олар ... ... ... және топырақ пен ... ... ... мөлшерде зиянды заттармен
ластайтындардың ең негізгісі, сонымен қатар экологияға автокөлік пен ... да ... ... ... ... пайда болған жағымсыз
экологиялық жағдай, сапасыз ... ... ... ... ... бағу ережелері малдардың ағзасына кері әсерін
тигізеді және де алынатын өнімдердің ... ... ... [11,
12].
Кейінгі он жылдықтағы әлемдегі қалыптасқан экологиялық жағдай адам
денсаулығының жағдайына, аурулардың таралуына әсер ... ... ... шаруашылық малдардың ағзасының әр түрлі ауруларға жалпы қарсы тұруы
төмендеген. Көптеген ... ... ... ... ортаның
физикалық, химиялық және биологиялық текті ластағыштармен ластануы әсерінен
мал ағзасының иммунитеті төмендеп, негізінен зат алмасудың бұзылуы, ... және ... өсіп ... ... ... ... ... қазіргі заманда агроөнеркәсіптік өндірістердің қоршаған
ортаға техногендік ... деп осы ... ... ... ... емес қатынасы және малдардың физикалық, химиялық және
биологиялық ... ... ... өнімділіктің және ... ... ... ... ... өміріне және елді-
мекендерге ... ... ... ... төмендеуі техногендік ластағыштардың кері әсер
етуінен туындайды, негізінен антропогендік ауытқулардың теріс әсерінен
болады. Табиғаты химиялық ... ... ... әр ... ... бес топқа бөлуге болады: ауыр металдар, пестицидтер,
тыңайтқыштар, диоксиндер, оттектің ... түрі [13, ... ... ... ... ... қорғасын, кадмий, мыс және
мырыш қосылыстары болып табылады.
Бүгінгі таңда өндірістің қарқынды дамуымен ... ... ... және ауаның күнделікті әсерінен мал ағзасы ... ... Адам ... ... қызметінің теріс
жақтарының ішінен қоршаған ортаны ауыр ... ... ... ... ... ... ... сату орындарына түскен етті және
ет өнімдерін тағамдық, биологиялық сапасына ... ... ... Осыған байланысты, ауыр металл тұздарының ет сапасына ... ... ... ... ... сай, әрі ... мәселелердің бірі
болып табылады.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Ақмола облысы бойынша экологиялық
жағдайына ... ... ауыр ... ... ірі қара мал, ... және
тауық етінде анықтау, тауық ағзасына, етіне тигізетін әсерін, ... және ... ... ... ... ... үшін ... келесі міндеттер қойылды:
- Ақмола облысы бойынша мониторинг жүргізіп, ірі қара мал, ... ... ... ауыр ... тұздарының мөлшерін анықтау
- ауыр металл тұздарымен зақымданған тауықты сояр ... ... ... ... өзгерістерді анықтау
- тәжірибелік жағдайда уланған тауық етінің сапасын, тағамдық құндылығы
мен улылық деңгейін анықтау
- ... ... етін ... тәсілдерін анықтау
- ауыр металл тұздарымен уланған кездегі тауық етін ветеринариялық-
санитариялық ... ... ... ... ... ... тұңғыш рет
Ақмола облысы бойынша мониторинг ... ауыр ... ... ... және ірі қара мал, ... және ... етінің сапасына,
химиялық құрамына, еттің биологиялық және ... ... ... ... ... ... Қазақстанда тұңғыш рет мал шаруашылық
өнімдердің ауыр металл тұздарымен зақымдануына байланысты ... ... ... ... ... ... жүргізілді. Жұмыс нәтижесін
тағамдық өнімдердің сапасын ... ... ... ... ... ... ... ретінде алуға болады.
Жүргізілген физикалық, химиялық зерттеулер нәтижесі ... ... ... қалыпты көрсеткіш бола алады.
Ауыр металл тұздарының таралуын және олардан ... ... ... ... ... ... ... жүйеге келтіру үшін, тәжірибеге ұсыныс енгізілді.
Зерттеу нәтижесін практикаға ... ... ... ... университетінің «ветеринариялық ... ... ... ... студенттері және мал
дәрігерлерінің «біліктілігін ... ... ... ... және ... ... жұмыстар жазу кезінде пайдаланылады.
«Ауыр металл тұздарының мал өніміне тигізетін әсерін анықтап, ... атты ... ҚР АШМ ... ... және ... даму департаментімен бекітілген.
Зерттеу нәтижелерінің жариялануы, сыннан ... ... ... ... ... агротехникалық университеті»АҚ- ның 50
жылдығына арналған ... ... ... ... 18-19 қазан 2007 ж. Б 136­137.
«Сәкен тағылымы­4» атты ... ... ... ... 23-24 сәуір 2008 ж. Б. 90-91.
«Жануарлардың жұқпалы ауруларын балаудың қазіргі жағдайы және болашағы.
Халықаралық конференция материалдары». Астана 2008ж. Б. ... ... атты ... ... ... ... 23-24 ... 2009ж. Б. 81., конференциясында баяндалып,
талқылаудан өтті.
Жалпы жұмыс нәтижесі бойынша 9 ғылыми ... ... ... ... ... облысы бойынша ауыр металл тұздарымен ірі қара мал, шошқа және
тауық етінің ластануы.
-Ауыр металл тұздарымен ластанған тауықты сояр ... және ... ... ... және ... ... көрсеткіштері,
химиялық құрамы, аса маңызды амин қышқылдарының мөлшері және ауыр ... ... ... ... ... етінің сапасын, тағамдық құндылығы
мен улылық деңгейі, детоксикациялау әдістері.
-Ауыр металл ... ... ... ... етін ... ... жұмыстың құрылымы, көлемі. Диссертация 114 бетте
баяндалған, жұмыс кіріспе, ... ... ... зерттеулер, алынған
нәтижелерді талдау, қорытынды, ветеринариялық- санитариялық сараптау және
санитариялық ... ... ... ... мен ... ... Жұмыс 211 әдебиеттер тізімінен, 18 кесте, 9 суретпен ... ... ... ... ШОЛУ
1.1 Ауыр металдар және олардың қоршаған ортада таралуы
ХХ ғасырда қоршаған ортаға антропогендік ... күрт ... ... ... және ауыл ... ... ... байланысты өркениеттің дамуына ... ... ... ... ... ... ... түсуі ұдая түсті.
Бүкіләлемдік денсаулық сақтау ұйымының анықтамасы бойынша қоршаған
орта ... ... ... егер адамның әрекеттерінің нәтижесінде
өсімдік немесе мал әлеміне қолайсыздық, ... әсер ... ... ... ... және ... деп екіге бөліп қарастырады. Табиғи
ластану табиғи үрдістер нәтижесінде дамиды, ал жасанды, яғни ... өмір сүру ... ... пайда болады. Бірақ та,
агроэкологиялық ... ... ... көзі-минералды немесе органикалық
тыңайтқыштарды көп ... және ұзақ ... ... ... ... әрі ... даму ... қоршаған ортаға антропогендік жүктеме 10-15 жылда екі еселеніп
отыруы мүмкін. Тек өндірістік өнеркәсіптер мен ауыл ... ... жыл ... ... улы ... ... Кейінгі 100 жыл
ішінде бүкіл әлемде өндірістік қалдықтар келесідей: 1,5 млн т ... ... т ... 900 мың т ... 600 мың т ... 125 мың т ... ... құрады.
Англияда ауаға жыл сайын 1,5 млн т көмір шаңы және 5 млн т күкіртті
газ түсіп отырады. Өткен ... ... ... 250 млн автокөлік тәулік
сайын ауа бассейніне 0,5 млн т көміртегі тотығын және 100 мың т ... мың т азот ... ... ... ... ... алғанда
орташа 9 млн т ластағыш заттар түседі. Жыл сайын әлемде 12 млрд т құрамында
көміртегі бар отын жағылады, нәтижесінде 1 км2 ... 360 т улы ... ... ... және ... ... зиянкестерді жою үшін
улы химикаттарды қолданады, бұл ... ... ... қана ... ... өсімдіктерге кері әсерін тигізеді [1, 15].
Академик Липатовтың мәліметі бойынша Ресейде ... ауыр ... ... ... 4 ... жуық ... ластанғаны
анықталған. Зерттелген аудандардың 519 мың гектары ... ... мың га, ... 184 мың га ... анықталған.
Ауылшаруашылық алқаптардың ауыр металл тұздарымен ... ... бірі ... ... ... ретінде сарқынды сулардың тұнбасын жоспарлап
қолданбағандықтан, Мәскеу облысының топырағында кадмийдің жиналуына әкелді.
Топырақтың ауыр ... ... ... ... ластануы ауыр
көлік құрылыстарында, мұнай химиясы орталықтарында шоғырланған. Қара
металлургияның ірі ... ... ... Оралда орналасқан
(Магнитогорск, Челябинск және т.б.), олар мемлекетке 19% ... және ... ... ... ... ... ондаған километрге дейін
жетеді, сонымен қатар осы өндірістік ... ... ... да ... ... ... ... жайылымдарды темір, хром, никель және
кобальт тұздарымен қарқынды ластауда.
Соңғы жылдары едәуір ... ... ... ... ... ... ... тізбегінде ауыр металл тұздары,
диоксиндер, микотоксиндер, пестицидтер, нитраттар және ... ... ... 15 % ... ... ... жатады.
Аймақтың экологиялық таза немесе лас екенін адам денсаулығына қарап
баға беруге ... Егер ... ... шалдығу өршісе немесе өлім-
жітім көбейсе бұл аймақты экологиялық жағымсыз деп ... ... ... ... зерттеулер Институтының
мәліметтері бойынша 1993 жылдары ... ... ... аумақтардың
ауданы Ресей Федерациясында 17 пайызды құраған, ал бұл ... екі ... алты ... ... тең ... ... ... қолайсыз
аймақта 35%-ға жуық мемлекет тұрғынын құрайды, ... ... тек ... ... ... сай ауамен дем алады және де ресейліктердің 50%-
ы гигиеналық талаптарға сәйкес ауыз сумен қамтамасыз етілген.
Жасанды химиялық заттарды ... ... ... ... ... ... ескермегендіктен келесі ауыр және
қайтымсыз жағдайлар туындады: адамға зиян улы ... ... ... ... және ... ... ... шұрайлы аумақтардың,
орман массивтерінің, шабындық және жайылымдық алқаптардың аумақтарының
азаюы; топырақты, суды және ... ... ... ... ... ... жабайы, азық-түлік және дәрілік дақылдардың,
балдырлардың және басқа да ... және ... ... ... ... ... әрі ... жәндіктердің, балықтармен құстардың және
жануарлардың санының азаюы.
Экологиялық тұрғыдан таза, сапалы тағам өнімдерін, оның ... ... ... құс ... ... ... үшін
жануарлар сапалы азықпен қамтамасыз етілуі қажет. Дамыған Еуропа елдері мен
Канадада халықтың 40-60% экологиялық таза ... ... ... ... Л.В. ... ... ... ТМД елдерінің құрамындағы
Белорусь республикасында бұл көрсеткіш 2002 жылы не бары 10-12% ... [16, ... ... және ... ... ... ... және
сапасы оның құрамындағы ауыр металл тұздарына байланысты болып келеді. Ауыр
металл тұздарына 40-тан ... ... ... ... ... ... осы
топтың кейбір элементтері (мыс, мырыш, кобальт, темір, молибден, марганец
және т.б.) ферменттік ... ... ... болып ағзаның маңызды
үрдістеріне қатысады. Бұл заттардың жетіспеушілігі ... ... ... ... өйткені тірі ағзаларда алмастырылмайтын элемент болып
табылады. Аздаған мөлшерде тыңайтқыштар ... және ... азық ... шаруашылығында қолданады. Ауыр ... ... ... Ауыр ... тұздары адам мен мал ағзасына келесі жүйе
арқылы түседі: ... Ауыр ... ... ... ... әсер ... [1, 2, ... иондары жанды жүйе ағзаларының қажетті құрамдастары болып
табылады, ... олар ... ... ... тотығу
тотықсыздану реакцияларында, жүйке импульстарына қатысты ... ... ... ... ... ... өкпе ... тасымалдануын қамтамасыз етеді, энергияның химиялық аккумуляторы
деп аталатын аденозин үш фосфорлы қышқылдың күрделі молекулаларының ... ... бір ... ... ... ... қозғалысына
және зат алмасу процестеріне де қатысады [19, 20].
Адам қанында 62-ге жуық ... ... ... ... ... адам ағзасының қалыпты жұмысы үшін көптеген металдардың белгілі ... болу ... ... ... ... ... ... немесе төмендеуі сияқты ауытқулардың болуы жасушалардың жетілуін
бұзады, ол өз кезегінде ағзаның бірқатар ... ... ... ... ағзада қажетті темір және кобальт ... ... ... ... ... пен кобальттың жетіспеуі қанның түзілу барысына қатысатын,
құрамында кобальт және мыс ... В12 ... ... ... адам ... тыс ... ... ауыр түрі дамиды. Қанның
құрамындағы мырыш қосылыстарының катализаторлық қасиеттері ... ... ... қаннан өкпеге, көміртек газының бөлінуі
жүзеге асады, яғни адам тыныс ... ... ... ... ... күні ... ... аз
зерттелген және мүлдем зерттелмеген. Металдардың ... ... ... ... ... қолайлы әсер ете бермейтіндігі белгілі.
Ауыр металл қосылыстары адам ... үшін улы ... ... ... ... ... ... биокатализаторлардың-ферменттердің және
басқа да биологиялық белсенді ақзатты заттардың ... ... ... ... ... ... ... кез келген агрегатты күйде
сақтайды. Олар өкпе мен бронхыға ... ... ... ... шаң күйінде
түсіп, тыныс алу мүшелерін тітіркендіреді. Ауыр металдардың тұздары ересек
адамның және ... ... тері ... өтуі ... [22, ... ... адам ... белгілі бір мүшесінде жинақталады. Ағзаға
түскен кадмий иондары ақзат ... ... ... ... ... қосылыс түзеді. Кадмий бүйректе, бауырда,
асқазан асты және қалқанша бездерінде шоғырланады. Кадмий ... әсер ... ... мен ... ... ... ... ауруларын
тудырады. Түрлі мүшелерде жинақталатын кадмий тастың түзілуіне әсер ... бар. Оның улы ... ... ... ... ... көрінеді,
баланың сөйлеу қабілеті тежеліп, тез шаршағыш болады, ақыл-ойының дамуы
тоқтап, ауыз ... ... ... ... ... ... ... қатар, асқорыту ферменттерінің белсенділігін ... мен ... ... ... ... ... алмасуына
да кері әсер етеді.
Мырыш адам ағзасы үшін аса маңызды ... ... ... гормондардың, витаминдердің құрамына ... ... ... ... зат алмасу, энергия алмасу процестеріне қатысады.
Ағзадағы кадмийдің ... ... ... ... керісінше кемитіні
анықталды. Ал оның мөлшері жеткіліксіз болғанда ... ... ... ... ... тері қабы мен шаш ... бұзылады.
Мырыштың ерігіш қосылыстары шамадан тыс артқанда ас қорыту ... ... ... өзі және қосылыстары улы болып саналады. Ол ағзаға тыныс
алу және ас қорыту жолдары ... ... ... эритроциттердің ақзатымен
қосылып, гамма глобулинді түрінде қан плазмасы арқылы бауыр, бүйрек және
тағы ... ... ... ... ... ғана емес, мида ... ... у ... орталық және шеткі жүйке жүйелеріне кері
әсер тигізеді, зат алмасу ... ... ... бұзады, ас қорыту
жолдарында қабыну, жара тудыртады, ауыз ... ... ... ... ... рөлі аз ... ... мәліметтерге
сәйкес, оның мөлшерінің шектен артық болуы тура қорғасындыкіндей уландырғыш
қабілетке ие. ... ... ... ... ... күкірті бар амин қышқылдарының синтезін күшейтеді, мал ағзасында
гемоглобиннің түзілуіне ... ... ... ... ... ... олардың қоршаған
ортаның құрамында болуына байланысты болып келеді. Ағзадағы кейбір ... ... ... ... ... ... артық болуы әр
түрлі патологиялық жағдайларға әкеледі. Осы патологиялық ... ауыр ... ... ... ... ... орта ... ауыр
металл тұздарына зерттеу маңызды, әрі өзекті мәселе, өйткені оның ... тірі ... ... әсер ... ... ... ағзаға түсу жолдарының ... ... ... ... иондары табиғи сулардың міндетті түрде құрама
бөлігі болып табылады. Ал су көздері жиі түрде адамның тұрмыстық ... ... ... тыныс алу жолдары арқылы белгілі бір ... улы ... ... үшін ... ... тудыратыны белгілі.
Мәселен, адамның қанында адсорбцияланатын ... 60%-ы ... ... 10%-ға ... су арқылы және 5%-ы тамақ арқылы түседі. Осыған
байланысты ауаның ластану мөлшеріне ... ... ... ... орын ... ... ... ересек адамның да,
сонымен қатар, нәрестелердің де денсаулығына кері ... ... ... ... улы ... ... анықтау үшін әдетте, биосубстраттар
(шаш, тері, дәрет, қан, сілекей, тіс, тырнақ) ... Шаш ... ... құрамының өзгеруі ауаның ластану дәрежесі туралы
нақты хабар береді. Мысалы, мыс ... ... ... ... шашында Cu, As, Pb,Cd, ал аккумуляторлы зауыттың жанында ... ... Pb, Cd және тағы ... ауыр ... ... анықталған. Ал көлік қозғалысы басым қалаларда тұратын
балалардың шашында Pb, Cd ... ... Олар ... ... этилденген
бензиннің жануы барысында түседі. ... ... ... ... ... болатын тұрғындарда ағзаның ... ... ... ... ... ... байқалды. Қорғасынның шаштағы
мөлшері 9 мкг/г-нан артық болғанда адам ағзасында ауыр ... ... ... ... ... 14,2-24, ... болған жағдайда орталық
жүйке жүйесінің сырқаты байқалады, ал 30 ... ... ... қаңқа
мен сүйекте өзгерістер байқалады.
Қорғасын, зерттеулер дәлелдегендей, алты ... ... ... үшін өте ... Бірқатар ғалымдардың зерттеулері көрсеткендей,
ауаның ластану дәрежесі үлкен қалаларда тұратын балалардың ... ... кіші ... әсер ... сол ... олар ... шалдыққыш болып
келеді. Бала салмағының шамадан тыс аз ... және ... ... ... ... ересектермен салыстырғанда анағұрлым қатерлі. Оның
үстіне балалардың лас заттарды ауызына ... ... ... ал мектеп
жасындағы балалардың далада қорғасын қосылыстарымен ... ... ... бұл жағдайды қиындата түседі.
Қорғасын және тағы басқа ауыр металдар қосылысы ағзаның ... ... ... ... есту және сөйлеу қабілеттерін нашарлатады,
баланың ... ... ... Тіпті олардың мөлшерінің аз болған күнінде
де олар баланың ағзасына аса қауіпті [24, 26, 96].
Ауыр металдардың ішінде ... ... кең ... ... ... ... ... тетраэтилқорғасын болатын 1921
жылы АҚШ-тың Дженерал-Моторс концернінің зерханасынан шыққан, 1922 ... ... ... ... ... ... ... көлік
құралдарынан (жеңіл көлік, жүк тасушы машиналар, автобустар) шығатын газдар
оның негізгі пайда болу көзі. 1 литр ... ... ... ... 0,4 г қорғасын болады. Көліктің жүріс қарқыны шамадан тыс болғанда
күніне шамамен 50-700 г/км ... ... ... ... ... ... ... дисперсті аэрозоль түрінде 2,5% 105 тоннадан астам
қорғасын шығарады. Осы қорғасынның басым ... жол ... ... мен ... ... күні бұрынғы Кеңес одағы құрамында ... ... ... халық шаруашылығына тигізетін залалы орта
есеппен барлық залалдың 13%-ын ... ... ... ... жүк ... ... барлық жерден
табуға болады. Тіпті бензиннен бас тартып көліктің ... ... ... өзінде тұнған қорғасын шаңы он жыл өтсе де топырақ құрамында берік
сақталады.
Қазіргі уақытта әлемде 500 ... жуық ... бар, оның ... ... ... жүк ... ал 1 млн-ы автобустар. Бұл көрсеткіш ... жыл ... ... он ... артық. Бүгінгі күні 1 шаршы км
кеңістікке бес автокөлік келеді, ал ірі, ... көп ... бұл ... есе ... ... ... ... қырық жылдан кейін әлемдік
автопарк екі есеге артады және миллиардқа жетеді. Ал бұл жағдай ... ... да ауыр ... ... ... анық ... жағдайын техникалық бақылау ұйымдарының атмосфераға шығарылатын
зиянды, уытты заттардың көлемін төмендетудегі рөлі ... ... ... жану ... ... ... ... таңдау, кенеттен қозғалып, тежеу, шиналардағы желдің босауы сияқты
көліктің еркін қозғалысына ... ... оның ... ... шығындалуына соқтыратын әсерлер сыртқы ортаның ластануының бірден-
бір көзі [29, 31,31, 32, ... ауыр ... ... бар ... қоршаған ортаның
барлық нысандарында фондық мөлшерде ... ... ... арқылы
беріліп олар азықтарда, мал ағзасында, мал өнімдерінде жиналады. ... ауыр ... ... ... ... жіті емес, өйткені,
құстар улы элементтерге төзімділігі жоғары, ... ... ... ұзақ емес ... Бірақ та, ауыр металдардың шектен тыс
жиналуы клиникалық белгілері байқалмаса да, құстардың өнімділігін ... ... ... ... ... улы ... құс
өнімдерінің ластануын тудырады.
Зиянсыз және жоғары биологиялық құнды ... алу үшін ... ... ... керек [34, 35].
Қазіргі кезде ауыл шаруашылығында әр түрлі химиялық заттарды қолдану
кең ... ... ... ... ... ... табиғатты қорғау
заңдарын орындамаған жағдайда, қоршаған ортаға көп ... ... ... ... мүмкін. Химиялық заттарды сақтау, тасымалдау, қолдану
ережелерінің толық сақталмауы негізінде малдың, құстың және ... ... ... ... да, олардан алынатын өнімдердегі улы заттардың
мөлшерін анықтаудың маңызы зор.
Токсикологиялық ... ... қою, мал ... улы ... мен ... анықтау және ветеринариялық-санитариялық ... ... шешу үшін ... Сонымен қатар, токсикологиялық
тексерулер сыртқы ортаның зақымдану дәрежесін анықтау үшін де жасалады.
Кең көлемде ауыл ... ... ауыр ... ... және ... ... ластанған. Металл мөлшерінің
жеткілікті ... ... ... төмендеуі сияқты ауытқулардың болуы
жасушалардың жетілуін бұзады, ол өз ... ... ... ... ... соғады. Ауыр металл қосылыстары мал ағзасы үшін улы болып
келеді, әр металл ағзаның белгілі бір ... ... ... мәліметтері бойынша сынап және оның қоспалары сыртқы ортаға табиғи
қайнар көздерінен түседі, ... ... ... ... ... ... ағзада біртіндеп жиналады. Ағзаға біртіндеп
түскеннен кейін ең ... ... бар ... көп ... ... бай ... бас ... және паренхиматоздық ағзаларда жиналады
[37, 38, 39, 40].
Күшала қоспалары улылығы өте ... ... ... ... пестицид, инсектицид, акарицид, фунгицид ... ... ... ... ... ең ... ... түкке, көк бауырға жиналады [41, 42, 43].
Сол себептен, қазіргі таңда экологиялық және ... ... ... кері ... ... ... айналып отыр.
Малдардың жағдайы, олардың өнімділігі, иммунобиологиялық статусы, ... ... ... ... мен қауіпсіздігі көп жағдайда
азықтардың санитариялық жағдайына байланысты. Рационның баланстік азықтану
элементтері мен ... ... ... ... ... ... ... ауылшаруашылық ветеринариялық
қауіпсіздігіне сенімді кепіл береді [44, 45].
Өткен жылдары ... ... үшін ... ... ... ... құрамында күшала бар және сынап
органикалық инсектициттер кең ... ... осы ... ... ... жиі болды. Сонымен қатар өсімдік текті
азықтар құрамында фосфор мен нитрат ... ... ... топыраққа
фосфорлы және азотты тыңайтқыштарды қолдану азайғандықтан. ... ... ... ... ... мамандарының
күрделі мәселесіне айналып отыр [46, 47].
Ауыр металдар тобынан уытты ... ... ... ... және ... құстар үшін шекті жіберілетін концентрациясы
0,05 мг/кг, жемдеудегі мал үшін 0,1 ... ... ... кадмий екінші
орында. Азықтың құрамындағы ШЖК 0,3-0,4 мг/кг, ең негізгі ластау ... ... ... сілтілі аккумуляторлар, автокөлік және
ұшақ жасайтын өндірістік орындар болып табылады.
Қазіргі таңдағы қоршаған орта нысандарының ластаушы көзі ... ... Бұл ... ... ... ... мен ... байланысты экожүйенің қызметіне және адам денсаулығына әсерін
тигізеді. Осыған байланысты келесі жүйелерде топырақ ... ... ... ... ... керек.
Ауыр металдар топырақта, суда, атмосфералық ... әр ... ... ... ... бір ... жиналады.
Топырақта жиналу деңгейі қышқылды тұрақты қасиетке, гидротермиялық ... ... ... ... ... ... ... жоғарылауы, құрамындағы элементтердің мөлшерінің өсуіне
әкеледі. Ауыр металл тұздарының улылығы қышқылды ортада, ... ... ... ... ... металдардың көшіп-қонуына және олардың өсімдік ... ... ... ... тосқауыл бола алады. Өсімдік шаруашылығында
ұзақ уақыт бойы өсімдік әлемін қорғау үшін ауыр ... ... ... ... топырақ құрамында жиналуына әкеліп
соқты. Трофикалық тізбек арқылы мал ағзасы және азықтарға концентрленеді.
Ауыр ... ... ... ... ... құрап, көміртегі
атомымен ковалентті байланысып, қышқылды-тұрақтандырғыш реакцияларға
түскенінен ... ... ... ... ... ... белсенділігінің қозуына, сонымен қатар, жасуша мембранасының
өткізгіштігінің бұзылуына әкеледі. Қан сары суы ... ... ... зор [1, 34, ... ... ... нысандардағы ауыр металл тұздарының мөлшері
Қорғасын (Рb) қоршаған ортада мөлшерінің ... ең ... ... және ... ... ... байланысты. Ластау көзі болып
көмірмен, сұйық отынмен ... ... ... ... ... ... двигательдар. Өндірістік
қоқыстар, двигательдардың ... ... ... жиналып азықтық
өсімдіктер құрамында қорғасынның бірнеше есе артуына әкеледі.
Мал ... ... ... сүтпен және 95% сүйекке жиналады,
сондықтан қолданатын еттің бөлігі аз қауіп тудырады.
Қорғасын-кумулятивтік қасиетке ие зат. ... ... ... ... және ... ... ... ауыр үрдісі.
Қорғасынмен уланудың алдын-алу үшін автомагистральдар және өндірістік
қалдықтар аймақтарында ... ... ... ... ... мал ... қорғасынды бақылау (кейбір елдерде ... ... ... ... [49, 50, ... ... ... жоғары заттарға жатады, сыртқы ортаға
металлургиялық кәсіпорындарынан шығады, автомобиль көліктерінің бензині
арқылы ... ... көп ... ... ... ... зиянын
тигізеді.
Қорғасын қосылыстарын тиол уларының қатарына жатқызады, олар ... ... әр ... макромолекулалардың сульфгидрильді топтарымен,
сонымен қатар ең ... ... ... ... Құрамында
сульфгидрильді топтары бар заттар жүйке импульстарының, ұлпалық тыныс алу,
бұлшық еттің ... ... ... ... және ... тағаммен, сумен еритін түрі және шаңмен ... ... түрі ... ... ... түскенде қорғасынның шамамен 10
пайызы сіңіріледі. Рационда кальций, темір жетіспегенде және Д витаминінің
мөлшері шектен тыс ... ... ... ұлпаларға қарағанда сүйекте қорғасынның мөлшері екі есе ... да көп, ... ... ... ... ... таңда жасушалық және субклеткалық деңгейлерге қорғасынның улы
әсері әбден анықталған. Қорғасын сүйек майында қан жасушаларының ... ... ... ... ... ... қаназдыққа әкеледі.
Сүйек майының эритропоэтикалық ... ... ... ... ұшырайды, нәтижесінде ауытқыған эритроциттердің
өндірілуі ұлғайып мембрана құрамында қорғасын-липопротейінді ... ... ... ... артып, 80 пайыз ... мен ... және ... ... әкеледі. Бос билирубиннің
жиналуына ... ... ... бас ... ... ... [4, 52, 53].
Қорғасын қағанақ арқылы еніп, осы жолмен өсіп келе жатқан ұрыққа
әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... ... қалуын тудырады деп есептейді.
Нефропатияның даму жиілігімен сүйек құрамындағы қорғасын деңгейі
арасындағы корреляция ... ... ... ... ... ие.
Н.В. Лазаревтің мәліметі бойынша қорғасынның 41 пайызы сүйекте, ... ... және 11 ... ... ... ... ... өте баяу
жүреді [54].
Қорғасынмен уланудың басты белгілері-арықтау, орталық жүйке ... ... ... ... ... анемия. Қорғасынмен
уланудың негізгі белгісі ретінде бауырда және бүйректе эритроциттердің
базофилді түйіршіктенуінің пайда болуы.
Қорғасын ... ... ірі қара мал, ... ... ... ... ... Жылқылар аса сезімтал емес. Шекті ... суда 0,2-10,0 мг/л, су ... 0,1 мг/л, ... ... ... ... 0,2 мг/кг, ет пен балықта 0,01-0,78,
сүтте ... ... ... ... ағзасында Д
витаминінің әсерінен қорғасынмен уланудың дамуы күрт өседі, ... ... ... ... ... ... табылады. Кальций
байланыстыратын ақзат кальцийге ... 4 есе көп ... ал ірі қара ... 2 есе [55, 56, 57, 58, ... және адам ... ... ... жиналады: сүйек > шаш
жамылғысы > бауыр > бүйрек > артериялар > өкпе > жүрек > ... ет [60, ... ... Колесников қорғасынның бұлшық етте және бүйректегі, бұлшық етте
және сүйектегі мөлшері арасындағы сандық тәуелділігі табылған, егерде оның
мөлшері осы ... ... ... ... ... басқа мүшелер
мен ұлпалардағы деңгейін анықтауға ... [64, 65, ... (Cd) ... ... кең ... ... ластау
көздерінен түседі, кадмийдің түсуі 54-95% құрағаны анықталған.
Кадмий қосылыстары аз мөлшерде топырақта, ... ... ... ... кездеседі. Ластау көзі- кадмий қосылыстарымен
боялған арматура, көлік дайындауға, ауыл ... ... ... ... өндірісінде қолданатын пластмассалар. ... ... ... ... ... ... ... және ұшақ жасағанда сыртқы
ортаға ... Мал ... ... мен ... ... ... жүрек
бұлшық еттеріне жиналады және кадмий тілге жиналатын қасиеті бар [60, 67].
Кадмий негізінен бүйректе көп ... және ... аз ... Мал ... 40-200 мг/кг кадмий жиналуы мүмкін.
Кадмий және оның тұздары адам ағзасына және ... ... ... әсер ... ... ... фосфорлы-кальцилі, ақзаттық және минералдық алмасудың қызметінің
бұзылуына әкеледі. Ағзаға түскен кадмий иондары ... ... ... және ... (-COOH,- NH2,-SH) ... ... бүйректе, бауырда, асқазан асты және ... ... ... ... әсер ету ... ... мен ... сияқты
терінің созылмалы ауруларын тудырады. Түрлі мүшелерде жинақталатын кадмий
тастың түзілуіне әсер ... ... бар. Оның улы ... ... ... айқын көрінеді, баланың сөйлеу қабілеті тежеледі. Кадмий сонымен
қатар, асқорыту ферменттерінің белсенділігін тежейді, ұлпалар мен ... ... ... көміртегі алмасуына да кері әсер етеді
[68].
Бүйректегі концентрациясы жоғарылағанда зәр ... ... ... «итаи-итаи» ауруы белгілі, су арқылы кадмиймен созылмалы ... Ауру ... ... ... ... езілуімен сонымен
қатар мутагенді, эмбриотоксикалық, гонадотоксикалық әсерімен сипатталады.
Сараптау комитетінің ұсынысы ФАО ВОЗ тағамдық қоспалар бойынша тағам ... ... ... ... ... дене ... аспауы керек.
Кадмийдің жоғары деңгейде бүйректе жиналатындықтан тағамдық қауіптілік
тудырады, әсіресе кәрі малдар мен құстардың ... ... ... ... ... ... асқазан-ішек жолдарында сіңірілуі орташа 5% құрайды, ал
келесі жағдайда егер ... ... ... ... ақзаттың мөлшері аз
болғанда сіңірілуі 25%- ға ... [67, 69, ... ... кадмийдің сіңірілуі 5 есе жоғары ... ... ... ... факторлар маңызды роль атқарады [71, 72,
73].
Кадмийдің аэрогендік жолмен түскенде өкпедегі мөлшері 10-50%-ға ... ... ... ... ... ... ... алу
мүшелерінің функционалдық жағдайына, қосылыс түрлеріне, дисперстігі ... да ... [74, ... ... ... ... ең ... плазмада және аздаған
мөлшерде қан жасушаларының мембранасында, гемоглобинде жиналып кейін
мүшелермен ... ... ... қосылыстарының ағзада таралуы оның қанға қандай ... ... ... ... ... ... қосылыстары ең
бастысы бауырда, ал ағзаға енген тиолды түрдегі кадмий ... ... ... ... ... алынып, қалған бөлігі өт жолына
түсіп өтпен ішекке ... ... ... бір бөлігі сіңіріліп яғни,
бауырлы-ішектік циркуляция пайда болады, ... ... ... шығарылады [78].
Ауыл шаруашылық малдардың мүшелерімен ұлпаларында кадмий
қосылыстарының ... және ... ... ... ... мал жасына,
түріне, тұқымына және күтіп-бағу жағдайына байланысты мәліметтер ... бұл ... ... 20 ... ғана қоршаған ортаның ластануы
салдарынан қазіргі таңда күрделі мәселеге айналды [75, 79, 80,81, 82, ... ... ірі қара ... ... ... байланысты
мүшелерімен ұлпалардағы кадмийдің мөлшері 2-3 есеге артады [79, 85, 86, 87,
88].
Жылқыларда бұл тәуелділік нақты бір ... яғни 16 ... ... ... ағзасында токсикоэлементтің мөлшері жасқа байланысты тұрақты
түрде ұлғайып кадмийдің жоғары деңгейде жиналатыны дәлелденген [89].
H. ... ... ... ... ... кадмийдің
едәуір бөлігі жиналатынын байқаған. Польшаның бір ауданында күтіп- бағылған
ірі қара ... ... ... бауырында 60 есе, ал бүйректе 100-150
есе көп кадмий мөлшері ... ... ... ... кадмий мөлшері 75 мкг/г-
нан жоғары болғанда бүйрегінің морфологиялық өзгерістері жақсы байқалады,
бұл ... ... ... ... де ... [90, 91, 92, ... мәліметі бойынша қойлардың ағзасында жасы ұлғайған сайын
токсикоэлементтің мөлшері де көбейе түскен, сонымен қатар ... ... ... қасиетке ие екенін анықтаған [94].
Малдарда кадмиймен уланудың клиникалық белгілері айқын байқалмайды,
бірақ әрқашан азықты ... ... және ... ... ... ... Сонымен қатар салдану мен жартылай салдану, аталық
ұрық безінің атрофиясы, қойлардың іш тастауы, қабандарда паракератоз ... ... ... ... ... ... ... тәжірибе жүзінде
дәлелденген. Сондықтан 1979 жылдан ... ... ... ... кадмийді канцероген ретінде жіктейді [96, 97].
Мырыш (Zn) барлық өсімдік текті және мал ... ... ... Мал ... оның ... 10-15 есе мыс ... ... және 100
есе марганец мөлшерінен жоғары болып келеді [98].
Мырыш амин ... ... және ... ... ... ионы жүздеген ферменттердің қажетті құрамы болып келеді. ... ... ... ... белсендіреді және 80-ге
тарта ферменттердің кофакторы [99].
Мырыш ионы карбоангидраза ... ... ... CO2
гидратациясын H2CO3 дейін, сонымен қатар және жіңішке ішекте бөлінетін
протеолитикалық фермент ... ... ... ... ... өзінің каталитикалық әсері арқылы басқа ауыр металл
тұздарының улылық қасиетін жоғарылату арқылы ... ... ... [49, ... гормоны мырышпен кешен құрып жиналады. Ауыз және ... дәм және иіс сезу ... ... ... ... ... ... тұздарының 50 пайызы асқазан- ішек
жолдарында сіңіріледі. Мырыш мөлшерінің ең көп жиналғаны ... ... ... ... Мал текті өнімдерден мырыш 40 пайызға, ал ... ... 10 ... ... [102, 103, 104].
Ірі қара малда мырыш жетіспеушілігінен паракератоз, мұрын, жұтқыншақ
кілегей қабатының ... ... ... өсуінің тежелуі,
қылдарының түсуі, сирақтарының домбығуы, терісінің жарылумен сипатталады
[105, 106].
Өсімдіктерде жоғары мөлшерде ... ... ... шектен тыс
ылғалды болуынан. Сондықтан сулы алқаптарда 46,3 мг/кг ... ... ... 12,9 ... ... ... анықталған. Өсімдік текті
азықтарда мырыш мөлшері бидайда 65 мг/кг, арпа мен сұлыда 22 ... ... ... ал ... 8-12 ... құрайды [107, 108].
Молдавияның ірі қара малының ... ... ... ... мырыш
анықталған. Қан плазмасымен сарысуында 55-тен 77 мкг%, ал ... ... мкг% ... [109, ... сүтінде мырыш мөлшері орташа 3-5 мг/кг құрайды [111, 112, 113].
Якутияның биесінің қанында бұл элемент 21,6-дан 81,9 мкг% ... ... (Cu) мал және ... ... көп мөлшерде кездеседі. Мыс
қоспалары ... ... ауыл ... ... ... Мыс ең ... бауырда, аз мөлшері бас миында кездеседі малдың
өсуін ... ... ... ... ... ... қанның және тыныс алу ұлпасының түзілуіне, ... ... ... ... ... ... гормондармен пролиннің әсерін жеделдетеді, адреналиннің
гипергликемиялық ... ... ... ... қасиетін жояды [116,
117].
Оптимальды мөлшерде мыс ферменттердің ... қан ... ... және ... ... ... бездердің
қызметін қалыпқа келтіреді.
Мыс шектен тыс түскен кезде, әсіресе церулоплазмин ... ... ... зат ... ... ... гемолизіне әкеледі,
цитохромоксидазаның, аденозинтрифосфатазаның және басқа да ферменттердің
белсенділігін төмендетеді. ... ... және ... ... ... ... ... электролиттердің жасушалық мембрана
арқылы тасымалдануын өзгертеді, сонымен қатар, пирожүзім ... және ... да ... алмасуының метоболиттерін тоқтатады.
Созылмалы түрде уланғанда бауырдың циррозы дамиды [118, ... ... ... ... ... ... ... яғни
көлденең жолақтары болмайды, осының ... ... және ... ... ... нашарлайды және оның үзілуіне қауіп
төндіреді.
Ағзада темірдің қалыпты ... мыс ... ... табылады. Мыс
жетіспеушілігінен қаназдыққа, сүйектің патологиялық дамуына, ... ... ... жұмысы нашарлауына және фагацитоздың белсенділігін
төмендетеді. Тәуліктік азық рационында мырыштың, никельдің және ... ... ... ... мыс мөлшерін төмендетеді [120, 121, 122, 123].
Азықпен түскен ... 50 ... ... ... ... ... жасына қарай көбейе түседі. Мыстың ағзаға шектен ... ... ... ... ... ... тежеліп, бұлшық
ет массасының төмендеуіне әкеледі [124, 125, 126, ... қара мал ... әр ... мыс ... әр ... ... ең көп жиналатыны бауырда, кейін мида, талақта, ... ... және ... ұрық ... Сиыр ... мыс ... 0,05-0,12 мг/кг
құрайды [120, 128,129].
И.М. Донниктің зерттеулерінің нәтижесінде экологиялық ... мал ... ... ... артатынын анықтаған. Олардың
ағзасында әртүрлі поллютанттардың мөлшерлері жиналады, яғни атап ... ... ... фтор, радионуклидтер. Бекітілген шекті ... ... ... есе жоғары болып, ағзаның физиологиялық
және иммунобиологиялық көрсеткіштеріне, сонымен қатар ... ... ... [130, ... et all мәліметі бойынша ауыр металл тұздары қосылыстарының
мал ағзасына тікелей түсетін жолы ол-қоршаған ... ... және ... ... ал азық арқылы-жанама жол деп есептеген [132, 133].
Ауыр металдар ... ... ... ... әр ... ... байланысты, белгілі бір мөлшерде жиналады. ... ... ... ... ... ... және алқаптың геохимиялық бейнесіне байланысты. Әдетте, топырақ
қышқылдығының жоғарылауы, оның құрамындағы ... ... Ауыр ... ... бейтарап және сілтілі орталарға
қарағанда, қышқыл ортада жақсы байқалады ... ... ... ... ... көшіп-қонуына
тосқауыл болып табылатын бірден бір фактор.
Трофикалық байланыс арқылы азықта және мал ... ... ... ауыр ... ... ... ... атомының ковалентті
байланыс құрады, олардың улылығын анықтайтын қышқылды-тұрақтандырғыш
реакцияларға қатысады. Биокешеннің ... ... әр ... ... ... ... және ... мембранасының өткізгіштігінің
бұзылуына әкеледі. Ауыл ... ... ... ... ... бұзылады, оған экотоксиканттардың ... ауыр ... ... болады.
Азықпен ағзаға түскен ауыр металдар, малдардың жіті түрде улануына
әкелмейді, бірақ та, ағзаға жиналу қасиетіне ... олар тірі ... ... мен ... кері ... ... ... Ю.А. Гаврилов және Ю.А. ... ірі қара ... ... ... өзгеру деңгейін тәжірибелік жағдайда
зерттеген. Ұзақ уақыт бойы ... ауыр ... ... берілген, сонымен
қатар ауыр металл тұздарының ... ... ... ... қан ... ... массасы бар молекулаларды тест анықтағыш ретінде қолданудың
мүмкіндігін қарастырған.
Ірі қара мал ағзасына ... ... ауыр ... ... ... экотоксиканттардың түсу мөлшеріне және жыл ... қан сары ... ... ... өзгереді.
Экотоксиканттардың ұзақ мерзімде түсуі, аз мөлшердің өзінде, ... ... ... синтездейтін қабілеті бұзылады, осыдан
диспротеинемия дамиды. Ағзаға ауыр ... ұзақ ... бойы ... ... ... ... нәтижесінде орташа массасы бар молекулалар
түзіледі. Ауыр металл ... ... ... ... ... ... белсенді компоненттер-орташа массасы бар молекулалар құрылады,
кейіннен зат алмасу үрдістерінің бұзылуына көп деңгейде тудырады [135, ... жыл бойы ... ... ... ... ... мал өнімдерінің, пестицидтермен, нитраттар және нитриттермен,
улы химиялық элементтермен ластану деңгейі анықталып келеді. Сонымен қатар,
олардың ... және ... ... ... ... ... ... өнімдердің қауіпсіздігі мен санитариялық сапасына әсері
зерттеліп келеді.
Кейінгі ... ... ... ... ... және ... ... ең негізгісі улы ... ... ... фтор, күшала және тағы басқа ... ... кен және ... орындардың қалдықтарымен түсетін
элементтер болып саналады.
Жапонияда 1963 және 1964 жылдары адамдардың ... ... ... ... ... Минамата шығанағынан алынған балық және ... ... ... себебі, бұл шығанаққа целлюлозды- қағаз
комбинатының сарқынды сулары ағызылған. ... 2000 ... ... оның 600 ... ... Иракта 1973 жылы ауру тіркелген ... ... атқа ие ... ... ауруын анықтау үшін, Жапонияда
арнайы институт құрылған және күні бүгінге дейін ... ... ... ... әр ... улы заттармен ластану жағдайының
көрсеткіштері ретінде, мал ... ... ... ... ... мен ... балықтардың ағзасындағы деңгейімен
анықтауға болады [138].
Л.Лисунова бөдене ағзасына кадмий мөлшерінің жиналу ерекшеліктерін
зерттеген. ... ... ... ... ... ... ... мүшелері мен ұлпаларына кадмийдің жиналуын анықтаған. Ең көп
мөлшерде 20 және 30 ... ... ал аз ... ... ... ... 30 ... бөденелердің бауырларында кадмий
мөлшері шекті жіберілетін ... 19%-ға ... ... ... ... ... ... кадмий бұлшық етті асқазанда жиналған, бірақ ШЖК-дан
мөлшері аспайды. Төс және сан бұлшық еттерінде ... ... әр ... сан ... ... қарағанда төс бұлшық етінде 1,8-есе төмен екені
анықталған. Бөдене жұмыртқасында ... ... ... ... яғни
қалыпты жағдайға сәйкес [139].
Т.Бокова, К.Мотовилов бройлер балапандарының мүшелері мен ... ... ... ... ... жемге қорғасын нитратын
араластырып азықтандырған, тәжірибе бес ... ... ... ... Тәжірибе аяқталғаннан кейін, тәжірибелік және бақылау топтарынан 90
сынама алынған әр ... ... мен ... ... ... ... мөлшерін атомды-абсорбционды спектроскопиялық ... ... ... ... ... мүшелері мен
ұлпаларының сынамаларында ... ең көп ... ... ... ... ... ... азық арқылы әр түрлі мөлшерлерде қорғасын нитраты
түсіп отырғанда, улы ... ... ... мен ... ... ... ... қауырсын және сүйек ұлпасы болып анықталған [140].
Қоршаған ортаның ауыр металл ... ... ... мақсатында,
бал араларын биоиндикатор ретінде қолдануды Н.В. Бондарева зерттеген. Ара
азығына құрамында темір бар ... ... ... жұмыстарын
жүргізген.
Араның даму кезеңіндегі темір деңгейінің жиналу ... ... ... ... барысында ара денесіндегі темір мөлшерінің
жиналуы, онтогенез ... ... ... болады. Осындай зерттеулерді
басқа да ауыр металдарға қолдануға болады: кобальт, никель, ... мыс, ... және тағы ... ... ... ... бал ... қолдануды жан-
жақты қарастыру қажет. Бал ... ... ... ортаны
мониторингілеу мақсатында, экожүйенің ... ... ... ... ... ... ... экологиялық таза ара ... ... ... [141, ... ... облысының кейбір аудандарының етінде никель шекті
жіберілетін мөлшерден ... ... ... қорғасын 4-есе, темір 2-есе
асқанын анықтаған [143].
Ю.А.Макаров, Г.А.Гаврилова, ... ... ... ... ... Амур ... ауыл ... алқаптары,
көптеген жылдар бойы астық тектес өнімдер мен қытайбұршақтың өнімділігін
жоғарылату ... ... ... технологиялар нәтижесінде, күшті
антропогендік жүктемеге ие болды. Бұл дегеніміз-топыраққа жоғары ... ... ... ... және фосфорлы, сонымен қатар
әктендіру, ... ... үшін ... ... бар ... ... мен бактериоцидтер және гербицидтерді қолданғандықтан туындаған
мәселе.
Осы мақсатта ғалымдар Амур ... ... ... ірі
шаруашылықта «топырақ-өсімдік-мал» тізбегінде зерттеу жұмыстарын ... ... және ... ... ... ... ауыр ... нитраттарға және дихлорфиноксисірке қышқылына зерттелген.
Шаруашылықта үш ... ... ... ... ... ... соймас бұрын қан сынамалары алынған. ... ... ... ... ... өте төмен екендігі
анықталған. Тәжірибелік малдардан алынған қан құрамын биохимиялық ... ... ... нәтижесінде, улы азықтардың интенсивті
түрде түсіп отырғандықтан, бауырдың созылмалы ... ... ... потоморфологиялық зерттегенде, майлы дистрофия, некроз
ошақтары ... ... ... етінде бұлшық ет ... ... ... ... ... ... биоматериалдарында ауыр металл тұздарының мөлшері
МЖД-ден аспағаны, бірақ микро мөлшерде ... ... ... ... ... қорғасын мөлшері анықталған. Алынған нәтижелер бойынша, ... ... ... мен бүйректе қалай жиналатындығы және қандағы
мөлшерін анықтауға болады. Кадмий, қорғасын және сынап ... аса ... бірі ... ... Қандағы сынап мөлшері МЖД-ден 17-есе,
бауырда ... және ... ... мөлшерде болды, ал кадмий және
қорғасын шекті мөлшерден аспаған [144, ... ... ... ... және ... ағзаның
өмір сүру ортасына бейімделуімен байланысты. Башқұртостан Республикасында
малдардың қалқанша безінің патологиясы және ... ... ... қосылыстарының жетіспеушілігінен ғана емес, сонымен ... су ... ... ... көп ... ... байланысты,
техногендік дисэлементоздың әсерінен. Азықтық ... ... ... ... тыс артық болуы [146].
Қазіргі таңда әлемде үлкен мәселе туындап ... ... ауыр ... тұздарының мөлшерінің жоғарылауы. Адамдардың
тағамдарының сапасы жылдан-жылға төмендеп барады.
Токсиканттармен ластанудың ең ... ... ... табылады.
Автожолдардан 25-30 м қашықтықтағы топырақ пен ... ... ... Жол бойындағы өсімдік жапырағы мен бұтақтарында кадмий
мөлшері 1,5-3 есе көп ... одан ... ... ... Кенелермен жәндіктер саны автожолдарға жақын маңдарда
азайғаны ... Бұл ... орта ... ... ... ... Автокөліктердің әсерінен, ауыр металл тұздарымен
ластану шекті ... ... 2-3 есе ... ал ... ... ... есе ... анықталған.
Кадмийдің адам организміне түсуін төмендету үшін, тек ... ... ... яғни ... ... мөлшерін азайту арқылы қол
жеткізуге болады. Тағам өнімдерінен ... жиі ... ... тұтынатын
өнімдер болып табылады. Мәселен, улы болып металдардың жоғары мөлшері ... еті ... ... ... мәселені талқылай келе, Л.Лисунова, Ю.Косых, С.Сафронова,
А.Ледовских және А.Роженцев ... ... ... ... ... 14 күндік бройлер балапандарын қолданған, тәжірибе 30 күнге
созылған. ... бір рет ауыз ... ... сулы ... Отыз ... ... балапандар сойылып, ұшалары зерттелген,
кадмий иондарын төс және сан бұлшық еттерінде ... ... ... ... ... тірі ... да арта түскені
анықталған. Әр ... ... құс ... ... ... еттегі кадмий
иондарының жиналуы біркелкі болмайды [147].
Т.Г. Андрианова ірі қара мал бауыры мен қанына кадмиймен ... ... ... ... ... ... ... реакциясы,
асқазан-ішек жолдарының қызметінің бұзылуы, кілегей қабықтарының ... ... және ... ... мал ... ... ... береді. Осы элементтердің сиыр қанында және бауырында көп ... ... ... жас ... ... өсе түсуі, улы элементтің ағзаға
азықпен, сумен ұдайы түсіп отырғандықтан туындаған [148].
Бауыр зат ... ... ... орын ... ... ... тұрақтылығын сақтауда маңызды, детоксикация қызметін ... ... ... ... мен ... ... мүшеде
патологиялық өзгерістер тудырады. Бауырды морфологиялық зерттегенде дәнекер
ұлпаның өсуі, гепатоциттер атрофияланған немесе дистрофиялық ... ... ... Ауыр металл тұздарын детоксикациялау жолдары
Овчаренко М.М., Графская Г.А. зерттеулері бойынша топырақтың ... және ... ... кездегі әк мелиорантын, Сокирницкий
цеолитін және көңді әр түрлі ... ауыр ... ... ... бен
асханалық қызылшаның тамыр ... ... ... ... ... ... ... түйнектілерге мырыштың жиналуының 4,2-7,7
есе азайтқан, бірақ кальций карбонатын 25 т/га жоғары мөлшерде ... ... ... 40 т/га қосу ... ... ... қорғасын
мөлшерін, жоғары деңгейдегі ластанғанның өзінде МЖД-ден аспаған [152].
Ауыр металл тұздарын ... ... ... маңызды орын алады. Ластанған топыраққа енгізген ... ... ... ... ... ... молибденмен, күшала және селенмен ластанған ... ... ... ... ... ... ... детоксикациялау үшін фосфорлық тыңайтқыштарды
пайдаланудың маңызы зор.
Ғалымдар Болгарияның ... ... сұр ... ... ... ... ... әсерін зерттеген, нәтижесінде жоңышқадағы қорғасынның
мөлшерін төмендетуде ... ... ... ... отырып, жоңышқа шөбінде қорғасынның мөлшері 4 ... ... ... дақылдар мен топырақ микроорганизмдеріне
қышқылдылығы әлсізден ... ... ... ... ... болып
саналғандықтан, әкті қолдану әрқашанда тиімді болып ... ... ... ... ... үшін фосфорлық тыңайтқыштардың
маңызы зор. Қорғасын, мырыш және басқа да металдардың фосфаты ауыр ... ... сол ... ... түсуге мүмкіндігі шамалы.
Қышқыл топырақтарды фосфорлау, адам және мал денсаулығын ... ... ... ... [154, ... ... таза топырақты детоксикациялаудың тәсілдердің
бірі-ол кешенді ... ... ... ... ... негізгі
қағидасы-ауыр металл тұздарымен ... ... ... ... ... жер астындағы мүшелеріне ... ... ... ... ... өтелдейді. Қорғасынның гипераккумуляторы биік
амброзия, мырыш пен никельдікі ярутка өсімдігі болып табылады.
Фитомелиорант ... ... ... төзімділік
қасиетке ие болуы қажет. Көп ластанған топырақтарға гипераккумуляторларды
өсіру ... ... ... ... топырақ құрамындағы металдарды
едәуір азайтуға болады. Топырақтағы кадмийдің ... ... ... ретінде қарақұмықты қолданғанда тиімділігін көрсеткен.
Көңді екі рет топыраққа қосу ... 1,5 ... ... ... ал ... мен ... мөлшері өзгеріссіз қалған [156].
Мырышпен, кадмиймен ластанған топырақтарды әктеу ... ... ... анықталмады, тек мырыш мөлшерін төмендеткен. Әктеу
нәтижесінде өсімдіктер ... ... ... және ... ... ... екі деңгейде артады: тамыр-топырақ және тамыр-
жер асты масса, сол себептен өсімдіктердің жер асты массасында кадмий ... ... ... азаяды [157].
Топырақта ауыр металдар аз қозғалмалы болғандықтан оларды жою ... ... ... ... өзін хелат түзетін реагенттерді
қолдану арқылы жоюға болады. Сондықтан металдар лабильді түрге ... ... ... ... ... төмен деңгейге ауысады. Бірақ та, кешен
түзетін реагенттерді қолданғанда жер асты ... ... ... 159, 160].
Корнелл университетінің (АҚШ) зерттеулері бойынша қорғасынмен күшті
ластанған топыраққа жоғары ... ... ... ... ағзасына қауіпсіз көкеніс өнімін алған [161].
Витербо университетінің ... ... ... ... өсіп-өну барысында әр түрлі органикалық заттарды
қолданып топырақтағы кадмий мөлшерін төмендеткен, тиімді болып ірі қара мал
нәжісі ... ал ... ... ... ... келесідей
жіктеуге болады: саңғырық>тұрмыстық қалдықтан жасалған компост>шіріген
сабан [162].
Жоғары ... ... ие ... Мыс ... ... ... ластанған топыраққа 10 кг/м2 ... ... ... ... ... ... және мыстың ауыл шаруашылық
дақылдардың жер асты мүшелеріне түсіп отыруы төмендеген.
Гумат натрийдің жоғары деңгейде инактивациялық тиімділігі ... ... ... 300 ... ... қосу ... қорғасынның 40%-ын
және кадмийдің 42%-ын төмендеткен [163, 164, 165].
Ауыр металдарды топырақтан ... ... ... және ... ... ... ... мүмкін. Цеолиттер ластағыштардың ... ... ... ... ... ... Айта кету ... бұл
жағдай металдардың топырақтағы катион түріне қатысты. Өйткені ... ... ... ... бөгет бола алмайды [166].
Қорғасынмен ластанған топыраққа ... қосу ... ... ... ... ... 2 есеге төмендегені
анықталған [167].
Химиялық элементтердің ... ... ... өсімдікке ауыр металл тұздарының түсуін азайту мақсатында
қолдануға болатындығы ... ... бар. ... ... пен ... ... сынапты тағам тізбегіне түсуін шектеу үшін,
улылығы ... ... ... мүмкінділігі көрсетілген.
Топырақтан өсімдіктерге ауыр металл тұздарының ... ... ағаш ... қолдану ұсынылған. Металдармен ластанған топыраққа
ағаш көмірді қосу арқылы өсімдіктердегі кадмийдің мөлшері 3 есе, ал ... ... ... [168, 169, ... ... ауыр ... тұздарымен ластану мәселесі, металдардың
қозғалмалы түрлерінің биологиялық нысандармен, яғни ... ... ... ... ... нәтижесінде топырақ
микроорганизмдері марганецтің, ... ... және ... ... 15%-ын ... сіңіріп, олардың аймақтағы биологиялық айналымына
қатынасады. Метоболиттерден бөлінген қорғасын ... ... ... ... микроорганизмдер болмаса, өсімдіктің тамыр
жүйесінде қорғасын көп ... ... ... ... ... ... темірдің, кобальттың, мырыштың,
қорғасынның, ванадий және молибденнің ... ... ... ... ... ... өзгерту
қабілеттілігі бар. Өсімдіктердің астындағы топырақта микроорганизмдер
өзінің биомассасымен және ... ... ауыр ... ... ... [172].
Гумин қышқылдары табиғи үрдістерде өздерін кешен құратын сорбенттер
ретінде ұстайды. Бір грамм гумин қышқылы 9 мг ... 18 мг ... 34 ... және 16 мг алтынды сіңіреді [173].
Ауыл шаруашылығы тәжірибесіне физиологиялық белсенді қосылыстар
немесе улы ... ... ... әр түрлі көздерден бөлінетін,
сілтілі сығындылардан алынатын гумин тәрізді ... ... ... [174, ... ... ... шаңы ... булары әсерінен туындаған
аурулардың алдын-алу мақсатында түрлі заттарды ағзаға еңгізіп ... ... ... мен ... де ... Улылық әсерді төмендету
мақсатында екі басты әрі ... ... бар ... ... төмендету
және шығарылуын жоғарылату. Үшінші механизм улы микроэлементтің аз мөлшерде
ұлпаларда бекіп, жиналуы, мысалы, сүйекте қорғасынның жиналуы [176].
Көптеген металдар ... ... ... ... түрде келесі
жолдармен түседі: ішек жолында ерімейтін кешен құрылуы, қан арқылы металдың
басқа ұлпаларға тасымалдануы, бүйрек және бауыр арқылы ... ... бос ... ауысуына байланысты. Кадмийдің сынаптың және қорғасынның
улы иондарына жауап ретінде бүйрек және ... ... ... ... үшін ... ... бар препараттарды қолдану
керек. Антидоттар ... ... ... кездегі ағзаға еңгізгенде уды
залалсыздандыратын, яғни тек қандағы емес, сонымен қатар қандайда ... ... ... және де ... удың ... Ауыр ... ... берік байланысып және залалсыздандыратын
препараттар қатарына хелат түзетін кешен жатады [177, ... ... ... және оның ... ... ... мал ... тигізіп отырған әсері күрделі ... ... ... Сол ... М. ... ... ... уланған кезде,
антидот ретінде қолдануды ұсынады. Адам ... ... ... тағам
арқылы, ал өндірістік шикізаттар мен тағам өнімдеріне топырақ, су және ... ... ауыл ... ... азығына тағамдық тізбек арқылы түседі.
Қорғасынның жоғары мөлшері балықта, ... ... ... және өндірістік аудандардың топырағында және жол ... ... ... ... ... ауыр ... тұздарын
жою өте өзекті мәселе. Сондықтан ауыл шаруашылық малдар ағзасында, оның
ішінде ... ... ... ... ... ... ... немесе шектеу үшін арнайы заттар қажет.
Қорғасынмен уланған кезде немесе ... ... ... қолдануға болады, дитиол тобына жататын антидоттық препарат.
Оның әсер ету ... ... ... ... ... нәтижесінде берік улылығы шамалы қосылыстар құрып, кейін ішек
және ... ... ... ... ... улармен бөгелген
ферменттердің сульфгидрилді топтары босап шығып, өздерінің қызметі қалпына
келеді. Унитиол ақ ... улы ... суда ... ... ... ретінде, етті балапандардың бұлшық еті мен
мүшелеріне қорғасынның жиналуын болдырмау ... ... ... Құрама
жем құрамында көп мөлшерде қорғасын болғанның өзінде осы препаратты қолдану
барысында, етті балапандардың бұлшық ... улы ... ... ... ... ... анықталды. Төмен деңгейде болуы, оның «у-биомолекула»
кешенін жояды [179, 180].
Тиосульфат натрийдің ... ... ... және ... ... ... ... айқын білінеді. Рационға
тиосульфат натрийді ұзақ ... ... аса ... мыс пен ... ... әсерін тигізбейтіні
анықталған. Олардың ағзадағы мөлшері мен ... ... ... [181, 182, ... улы ... жиналуы азықтандыру, малдың физиологиялық
жағдайына, сонымен қатар әр ... ... ... әсер етеді.
Қорғасынмен уланған кезде қорғаныштық қасиетке ие ... Азық ... пен ... ... деңгейде болуы қорғасын сіңірілуін азайтып,
нәжіс пен зәр арқылы ... ... ... және басқа да ұлпалардағы
мөлшерін төмендетеді.
Аскорбин қышқылы-қорғасынмен уланудың алдын-алу үшін ... ... ... ол ... ... өт арқылы шығарылатын кешенді
қосылыстар түзеді. Қорғасындық қаназдықты В6 ... ... ... Е ... ... ... әсерінен қорғайды.
Зат алмасудың қызметіне әсер етпей-ақ, ашытқылар қорғасын ацетатының
көп мөлшерін ... ... ... ... ... ... ... шығаруға болады.
Тәжірибе жүзінде азық құрамындағы кальцийдің, ... ... ... ... ... ... ... әсерінен
қорғасын сіңірілуін 5 есе азайтқан, сонымен қатар азық қабылдау уақытының
қорғасын сіңірілуіне әсері бар екені дәлелденген.
Жоғары ... май ... бос ... ... бос ... ауыр ... ... қосып алып организмнен шығарылады [184].
Қазіргі таңда энтеросорбенттер кең қолданысқа ие. Уланулардың алдын-
алу үшін энтеросорбенттерді ... ... ... ... ... ... кезде СУМС-1, карбоктин, полифепан сорбенттердің әсері
оң нәтиже көрсетті.
Кейінгі он жылдықта пектиндерді қолдану кең өріс алып ... ... ... ... табиғи кешенді қосылыс ... ... ... алу ... ... ... ... төмендетіп, металдың ағзадан шығарылуын жеделдететін ... ... ... ауыр ... ... ... ... және
зәр арқылы шығарылуы маңызды роль ... ... ... ... ... ішкі ... гистологиялық суреті,
сау бақылау тобының малдардың көрсеткішіне сәйкес болды.
Пектиндерден басқа, ... ... ... альгинаттар
қолданады, олардың радионуклидтер мен ауыр металл ... ... ... бар. ... ... бейорганикалық химия институтында
пектинді теңіз шөптерінен алған. Бұл зат ауыр ... ... ... ... ... мүмкіншілігі жоғары. Тағамдық талшықтардың алдын алу
шарасының мәнісі ол, ішектің ... ... ... ... ... ... ... химиялық агенттердің уақыты аз
болады [185, 186].
Ауыл ... ... ... ... ... ... ... ауыр металдармен радионуклидтердің мөлшерін қадағалап отыру
қажеттігі де кіреді, олардың етке, ... және ... ... ... Адам ... ... өнімдерінде, сонымен қатар эндогендік, яғни
тікелей мал ағзасында детоксикациялау ... ... ... ... Ауыр ... ... улулығын әлсіздендіру мақсатында
кейбір майларды қолдану әдістері де бар.
Осыған байланысты Г.Вяйзенен, ... ... ... ... ... ағзасындағы ауыр металл тұздарын және
олардың сүтке, зәрге ауысуына қаз майының ... ... ... аналог бойынша сиырлар алынған, малдар рационына 3, 5 және 8 г қаз
майы қосылып азықтандырылған. Азықтарды калий, ... ... ... ... ... кадмий және сынапқа тексергенде барлығының мөлшері
шөпте және сүрлемде де анықталған.
Зерттеулердің нәтижесінде стронций, хром, қорғасын және ... ... ... ... ... зәр ... шығарылады. Никель өз
кезегінде сүт арқылы, ал қалайы мен кадмий тең ... сүт және зәр ... ... сүт ... мүлдем бөлінбейді. Малдарды қаз майымен
азықтандыру барысында ... ... ... ... ... бір ... қаз майымен қатар В6 витаминін ... ... ... және ... шығарылуы күшейеді, никель мен қорғасын тек
зәрде жиналады және де бұл жағдай қаз ... тек ... ... ... ғана ... ... сиырлар қаз майымен бірге В12 ... ... ... ... ... ... ... ауысуы анықталған. Қаз
майын В6 витаминімен кешенді түрде сауылатын сиырлардың ағзасынан стронций,
никель және қорғасын ... зәр ... ... және ... ... мақсатында қолдануға ұсынылған [187].
Ауыр металл тұздарымен сүттің ластануын төмендету үшін сауылатын сиыр
азықтарына 30 гр ... ... ұнын және ... ... бір ... азықтандыру қажет [188].
Адам ағзасына ауыр ... ... ... ... ... өнімдер болып табылады. Химиялық токсиканттар ауаны, ... ... ... ... ... ... денсаулыққа
қауіпті қоспасы болып тұтынушының алдына келеді. Сонымен қатар ... ... ... ... және ... ... байланысты
болып келеді.
Тағамды дайындау барысында ауыр металл тұздарының мөлшері ... ... де ... ... ... ... байланысты.
Тағамның ластануы өнімді дайындау ... ... ... ... үрдістерінде, сонымен қатар термикалық өңдегенде болуы мүмкін.
Көкеністермен ... ... ауыр ... тұздарының мөлшері
аспаздық мақсатта қолдану барысында біршама төмендейді. Тазалау, жуу ... аршу ... ... мен ... ... 80-85%, ал кадмий 20%
төмендейді. Салатты бір рет жуу кезінде ... 30% ... ... ... аршу ... ауыр металл тұздарының концентрациясы
төмендегенін анықтаған. Мысалы, ... ... 1,5 есе, ... 2-6 ... ... 1,4-3,5 есе азайған екен.
Өсімдіктерді дайындау барысында оның ішінде пісіру кезінде ауыр
металдардың мөлшері екі ... ... одан да көп ... ... дайындау барысында ауыр металл мөлшері өзгеріп отырады, соңғы
өнімдерде оның мөлшері ... ... аз ... ... ... ... ... және бұршақты жылумен өңдеу кезінде өңделмеген шикі
өніммен салыстырғанда қорғасын, мырыш мөлшері екі ... ... ... ... тек 17-33 ... ... дәлелденген. Картопты және
көкөністерді технологиялық өңдеу күшаланың толық жойылуына әкеледі, бірақ
мал шаруашылық өнімдерді термикалық ... ... ... ... ... ... академиясымен ет шикізатын алдын-
ала өңдеу арқылы дайын өнімдегі улылық деңгейін, ауыр металдармен ... 20-25% ... ... жуу және сулау арқылы, ... ... ... және стерильдеу арқылы төмендейтіні бекітілген.
Аспаздық өңдеген ... ... ... ... ... ас тұзын
қосу арқылы, ортаның қышқылдығын жоғарылатып және өңдеу уақытын ұзартуға
байланысты 40-50%-ға төмендеген.
Ет ... ... ... атап ... ... ... ... 25%-ға азайған, ал пісіру арқылы өңдегенде балық ... ... ... ... ... ... тек ... төмендегені
анықталды [191].
Ауыр металл тұздарының концентрациясын төмендету үшін тек термикалық
өңдеу ғана емес ... да ... ... ... ... ... әсерінен ксенобиотиктердің трансформациясына әкеледі. Шарапқа,
шырындарға, паштетке тәжірибелік зерттеулер жүргізген ... ... 94-100%- ға ... ... ... ... ... және мырыш,
мыс, темір 10-18%-ға төмендеген.
Өнімнің беткейін қаптау ... ... ... ... ... сол ... ... ксенобиотиктермен және микробтық
ластануынан қорғайды.
Ауыр металл тұздарымен ластанған сүттен ... ... ... сүт ... алуға болады, яғни өңдеуден өткізу арқылы.
Ет өнімдерінің дайындалу әдісіне залалсыздандыратын қасиетке ... ... ... ... ... талшықтар, негізінен-шырғанақ
майы, «Байытылған» шұжығына қосуға дайындалған және бекітілген [192].
Кәдімгі вешенка саңырауқұлағынан ... ... оның ... ... ... ... ... көп мөлшерін төмендеткен, ал
мырыш пен кадмийге әсер ... ... ... ... ... ... заттарды қолдану
арқылы төмендету жетілдіріліп ... ... ... ... ... ... бөлінуін белсендіреді, улы заттардың
сіңірілуін тежейді.
«Нутрикон» ... ... ... ... ауыр металл
тұздарының мөлшерін төмендетеді, оның құрамына қызылмия тамыры, спирулин
және басқа да ... ... ... ... ... ... биологиялық белсенді заттар,
фармокологиялық қасиеттерге ие, сондықтан оларды ... және ... ... өнімдерді дайындау үшін қолдануға болады.
Қорғасынмен уланған жағдайда ... ... ... ... және ... мақсатында кеңінен қолданады, сонымен қатар ... ... және ... сорбенті ретінде қолданады.
Пектиннің физикалық-химиялық және тұтынушылық негізгі ... ... ... желім түзуі және поливалентті металдармен кешен құруында,
пектин молекуласы шикізаттың түріне байланысты ... ... ... ... 2% пектин бар, сау адамның рационында тәуліктік тұтынуы
5-6 г [194].
Пектиннің арнайы сұрыптарын әр түрлі тағам өнімдеріне ... ... ... стандартты емдеуге қолдануға ... ... ... ... ... және ... ... болуы улы металдармен берік кешен құрып, ағзадан шығарылады,
сонымен қатар қоршаған ... ... ... аймақтарда ауруды емдеу және
алдын-алу мақсатында қолдануға болады.
Пектинді заттардың детоксикациялық ... ... ... ... ... өндірістік пектиндер зерттелген: қызылша, цитрустық, алма
[195].
Мал ағзасында детоксикация ... аз ... ... ... және минералдық препараттарды қолдану өзекті мәселеге айналып отыр.
Ауыр металл ... ... ... ағзадан шығару және улылық әсерін
төмендету мақсатында жаңа препараттарды зерттеп және ... өте ... ... ... 80% құс етін ... оларды өсіру
барысында 170-ке жуық әр түрлі химиялық препараттарды ... ... ... ... ... ... құрамында бар.
Азықтардың құрамында ауыр металл тұздарының ... жиі ... ... ... ... әсерінен оның қауіпсіздігі
өзгереді, тағам сапасының маңызды бөлігі ... ... ... ... ... ... қорғасынмен немесе басқа да ауыр металл
тұздарымен ластанған және де ластануы күннен-күнге ... ... ... ... және ... үрдістері әсер
етеді. Тағамның ауыр металл тұздарымен ластануы өнімді дайындау ... ... ... ... ... ... ... зерттеулері емдік және алдын-алу
әсері бар жаңа өнімдерді дайындау ... ... ... ... үшін өсімдік және мал өнімдерін, ... ... ... заттарды қолданады [196].
2 ӨЗІНДІК ЗЕРТТЕУ
2.1 Материалдар мен зерттеу әдістері
Зерттеу ... ... ... ... ... ... атындағы Қазақ агротехникалық университетінің «Ветеринариялық
санитария», «Ветеринариялық ... ... ... ... ... ... ... және емханада жүргізілді. Сонымен қатар, Қоршаған
ортаны қорғау Ақмола облыстық территориалдық басқармасында ... ... ... мен ... ... ... жүргізілді.
Ірі қара мал мен шошқа ұшаларын ауыр металл ... ... ... сынамалар Еңбекшілдер ауылы, Степногорск қаласы,
Алексеевка ... ... ... ... ... және ... ... Степняк елді­мекендерінен сойып­әкелінген ұшаларынан
алынды.
Базарларда ет және ет өнімдерін ветеринариялық санитариялық сараптау
зертханалық зерттеу ветеринариялық қадағалау ... ... ... ... Бас ... ... инспекторы Ш.
Тұрсынқұлов бекіткен «Мал өнімдерін ветеринариялық-санитариялық сараптауға»
арналған ... ... ... ... ... қара мал, ... және құс ... өнімдеріне жүргізілетін
ветеринариялық­санитариялық сараптауды және санитариялық бағалауды негіздеу
үшін, ... 170 ... ... ... қатар 45 тауық ұшасы, 25
гуппи балықтары, 25 ақ ... ... ... ... сояр ... және ... ... өнімдерге жүргізілетін
ветеринариялық-санитариялық сараптау және санитариялық бағалау «Сойыс
малдарын ... ... ет және ет ... ветеринариялық-
санитариялық сараптау» ережелеріне сәйкес жүргізілді [198].
Ірі қара мал, шошқа және тауық ұшаларын ... ... ... ... ұша ... ... түзілуі, оның күйі,
ұша ылғалдылығы, бұлшық еттердің жетілуі, тері асты ... ... ... ... және тілгендегі түсі, ылғалдылығы, серпімділігі және ... ... сау және ауыр ... ... ... ... ... алынып, ветеринариялық-санитариялық ... ... ... ... ... ... құрамы анықталды.
Еттің сезімдік көрсеткіштері үй малдарының етін тексеруге ... ... ... ... ... ... Сезімдік зерттеу әдісінде
сыртқы түрі мен түсі, консистенциясы, иісі, май ... ... ... сорпаның хош иістілігі мен мөлдірлігі анықталды.
2.1.1 Ірі қара мал, ... және ... ... ауыр металл тұздарын
анықтау, сезімдік, физика-химиялық зерттеу тәсілдері
Ауыр металл ... ... үшін ... ... ... приборымен және сонымен қатар, салыстырмалы түрде КФК приборы көмегімен
жүргізілді, ... ... ... ... зерттеулер бөлімінде және ветеринариялық медицина
факультетінің ... ... және мал ... ... ... сараптау зертханасында жүргізілді.
Зерттеу жұмыстарын
жүргізу үшін 2 г ... ... ... муфель пешіне қойдық, күлге
айналдыру барысын тексеріп отырдық, қара таңбалар пайда ... 3 ... ... әр ... 3 ... ... Сынама толық күлге айналғанша
шараны қайталап отырдық, одан кейін плитка үстіне бірнеше ... ... мл азот ... қостық. Сынама суығаннан кейін 0,5 мл ... және ... су ... ... ... ... ... болған
сынамадан прибордың әрбір торшасына 10 мл ... ... ... Құс ... ... ... ... құстарды бес топқа бөліп:
бірінші топқа қорғасынмен, екінші топты мыспен, үшінші ... ... топ ... созылмалы уланған және бесінші топ бақылау сау.
Құс ұшасының ветеринариялық санитариялық сараптау барысында қоңдылығы,
ұша бетіндегі қабықтың түзілуі, оның күйі, ұша ... ... ... тері асты ... ... ... ... беткі және тілгендегі
түсі, ылғалдылығы, серпімділігі және иісі ... ... ... уланған, мыспен уланған, кадмиймен
уланған, мырышпен уланған және бақылау топ тауық ұшаларынан сынама алынып,
ветеринариялық ... ... ... ... ... ... химиялық құрамы анықталды.
Еттің сезімдік көрсеткіштері үй жануарлары етін тексеруге арналған
7269­79 Мемлекеттік стандартқа ... ... ... зерттеу әдісінде
сыртқы түрі мен түсі, консистенциясы, иісі, май жағдайы, шеміршек жағдайы,
сорпасының хош иістілігі мен мөлдірлігі анықталды. Әр ... ... ... ... ... химиялық және биохимиялық, токсикологиялық
тәсілдермен зерттелінді.
Ауыр металл тұздарымен тәжірибелік уландырған тауық ... ... ... ... ... Органолептические методы оценки
качества», 7269-79 «Мясо. Методы ... ... и ... ... ... 23392-78 ... ... химического и
микроскопического анализа свежести» Мемлекеттік ... ... ... ... құс етінің сыртқы түрі, тұмсығының түрі
және төс, ауыз қуысының ... ... көз ... түрі мен ... тері асты, ішкі майлардың көрінісі, көкірек-құрсақ қуысының сірі
қабығының күйі, ет ... ... оның ... және ... ... мен хош иістілігі анықталды.
Құс етін бактериоскоптау барысында бұлшық ет сынамаларының беткей және
терең ... ... ... Грам ... ... одан ... микроскоп көмегімен анықталды.
Биохимиялық зерттеулер барысында тауық еті сынамаларына аминді-аммиакты
азот, ұшпа май қышқылдары, ... ... мыс, ... ... ... ... дәрежесін анықтау үшін гемоглобинпероксидаза
сынамасын (Родер бойынша) қолдандық.
Еттің қансыздану дәрежесін Родер ... ... ... ... үшін төмендегі құрамдағы реактивтер дайындалады.
0,1 мл Леффлер көгі, 40 мл дистилденген су және 0,05 мл қаныққан фукциннің
спирттегі ... ... бір ... 10 мл суға ... ... ... 3 гр майдаланған ет салынып, үстіне 5 мл
реактив қосылады. Ет жақсы, қанағаттанарлық қансызданған болса реактив ... ... ал ... ... ... қоңыр-жасыл, ал өте нашар болса
күрең-қоңыр ... ... ... концентрациясын анықтау үшін бұлшық ет сығындысын рН-
метр-потенциометр Бельгия 2002 көмегімен анықтадық.
Потенциометрлік тәсіл: 1:10 ... ... ... судағы
сығындысымен жүргізіледі. 1:10 есебіндегі сығындыны ... үшін 10 ... етті ... ... ... ... мыжғылайды. Жалпы көлемі 100
мл болатын тазартылған судан келішіге аздап құйып ... ... ... колбаға салып, фарфор келішесі келсапты қалған сумен жақсылап
жуып, колбаға құйылады. ... ... ... 3 мин ... 2 ... ... соң тағы да 2 ... шайқап үш қабат дәкеден, сүзгі
қағаздан өткізіледі.
Еттің сыртқы түрін анықтау. Тексеруді ... ... ... ... ... ... ... беткі жағдайына, оның түciнe қарадық.
Пальпациялау арқылы жабысқақтығын, ... ... және ... қабатындағы
ылғалдылықты (жаңа тілген жерге сүзгіш қағазды жапсыру арқылы) анықтаймыз.
Сонымен қатар еттегі қан ... ... ... ... етте кебу ... түci ... қызғылт түстес, ал мұздатылған
ұшада қызыл түсті, майы жұмсақ ... ... ашық ... ... болады.
Бұлшық ет тiлiгi әлсіз ылғалды сүзгіш қағазды жапсырсақ қағазда таңба
қалмайды. Балаусалығы күмәнді ет ... ... ... ... ... ет тілігіне сүзгіш қағазды жапсырғанда сүзгіш қағазда ... ... түci ... қызыл түсті болады, мұздатылған еттің бетін тілгенде әлсіз
лайланған ет сөлі ағады.
Бұзылған ... беті ... ... ... түсті кілегеймен немесе
зеңмен жабылған.
Бұлшық ет тілігі ылғалды, сүзгіш қағазда дымқыл таңба ... ... ... ... ... ... ... еттің бетін тілгенде
лайланған ет сөлі ағады.
Консистенциясын анықтау. Консистенциясын анықтағанда ... ... ... сол ... етте ... ... болады. Осы шұңқырдың
қалпына келу жылдамдығына назар аударамыз. Балауса еттің тілген жері ... ... ... ... ... шұңқыр тез қалпына келеді.
Күмәнді балауса еттің кескен жеріндегі тығыздығы мен серпімділігі нашар, ал
саусақпен басқанда пайда ... ... ... соң (бip ... ... келеді. Майы жұмсақ, ал мұздатылған етте аздап былжыр ... ... ... жері ... ... ... ... болған шұңқыр
қайтадан қалпына келмейді, майы жұмсақ.
Иісін анықтау. Иісін анықтау үшін ең ... ... ... ... ... ... еттің жаңа тілігіндегі иісін анықтаймыз.
Ұшамен оның бөліктерін қарағанда сүйекке бекіп тұрған бұлшық ет ... ... ... ... құс ... иісі ... тән болады. Күмәнді
балауса еттің иісі әлсіз қышқылды немесе көгерген ... ... ... иісі ... ... ... ... аздап шіріген иісті болады.
Майдың жағдайын анықтау. Майдың жағдайын анықтағанда түріне, түсінe,
иісіне, түсіне майдың консистенциясына назар ... ... ... Сіңірдің жағдайын анықтағанда серпімділігі
мен тығыздығына, сондай-ақ буын беткейінің жағдайына назар аударамыз.
Балауса ұшада ... ... ... буын ... ... ... ... келеді. Мұздатылған етте ciңip жұмсақ, былжыр ашық-қызыл
түсті болып келеді. Күмәнді балауса сіңірдің түсі ... ... ... болып келеді. Бұзылған ciңip жұмсарған сұрғылт түсті, буын
беткейлері кілегейлі болып келеді.
Сорпаның хош иicтілігi мен мөлдірлігін анықтay. Ол үшін ... ... 20 г ... 100 мл ... ... iшінe ... үстіне 60 мл
дистилденген су құямыз да, оны ... ... ... ... ... су
моншасына қоямыз. Сорпаның иісін 80-850 С температурада қайнаған кездегі
колбадан шығып жатқан будан ... ... ... 25 мл, ... 20 мм цилиндрге 20 мл сорпаны
құйып алып, көзбен қарау арқылы мөлдірлік дәрежесін ... ... ... хош ... ... ... мөлдір болып келеді.
Балаусалығы күмәнді еттің сорпасы мөлдір емес немесе лайланған, ал ... ... ... иісі ... ... болып сорпада үлпек денелер
кездеседі.
Бактериоскопия. Зерттелетін ет сынамасының ... ... ... ... батырылған тампон мен күйдіріп стерильдеген соң, стерильді
қайшымен 2,5х1,5х2,5 мөлшерінде ... қиып ... ... шыны үстіне
тигізіп түрлі таңба аламыз.
Жағындыны ауада кeптipiп, Грам ... ... да, ... ... 25
жолақты қараймыз.
Егер жағындыда микрофлора кездеспесе немесе бірен-саран (10-ға дейін)
шар және таяқша тәрізді микроб денешіктері ... ... ет ... ет ... деп ... ... 30-ғa ... шар және таяқша тәрізді микроб денешіктері
кездесіп, бұлшық ет ұлпасының ыдырауы ... ... ... ... ядро ... ... ондай ет күмәнді балаусалы ет деп саналады.
Егер жағындыда шар және ... ... ... ... ... көп
болып, ұлпаның ыдырауы байқалып ядро мен бұлшық ет ... ... етті ... ет деп ... май қышқылдарының санын анықтау.
Бұл әдіс етті сақтау барысында бөлінетін ... май ... ... ... ... ... гидрооксидімен (КОН) анықтауға негізделген.
Реакция барысы: 25 г ет фаршын дөңгелек колбаға саламыз.
Оның үстіне 150 мл 2% күкірт ... ... ... Одан ... ... ... кейін тығынын жабамыз. Мұздатқыштың астына
250 мл конусты колбаны қоямыз, бұл колбаның көлемі 200 мл ... ... ... 200 мл ... су ... ... ... суды қайнатады оның буымен ұшпалы май қышқылдары бөлінеді.
Буды айдау барысында колбаға ... ... ... ерітінді 0,1Н калий
гидрооксидімен немесе ... ... ... ... түсі ... ... Осындай жағдайды пайдалана отырып етсіз
дистилдi ... ... ... ciлтінi анықтау арқылы бақылау
анализін қатар жүргізугe болады.
100 г етке ... ... ... миллиграмы арқылы ұшпалы май
қышқылдарының санын төмендегідей 1 формуламен ... ... (АВ) х К х 5,61 х ... - 200 мл ... ... ... жұмсалған 0,1Н КОН-тың
немесе NaOH-тың мөлшері, мл.
В - 200 мл дистилденген ерітіндіні ... ... ... титрлеуге
жұмсалған 0,1Н КОН-ның мөлшері, мл.
К - 0,1Н КОН титріне түзету.
5,61 - 0,1Н ерітіндідегі ... ... ... - ... ... ... ... параллелді арифметикалық есептеудің орташа көрсеткіші
жүргізілген жұмыстың нәтижесін көрсетеді. Есептеуде ... ... 0,01 мг ... ... ... ... етте (М) яғни ... мөлшері 4 мг-ға дейін болады. Балаусалығы күмәнді етте - ... ... ... етте - 9-дан ... ... ... реакциясы.
Етте пероксидаза ферменті болса, сутегінің асқын тотығы бензидинді
тотықтырады. Реакция нәтижесінде ... ... ... ... бензидинмен көкшіл-жасыл кейіннен қоңыр түсті қоспа түзейді. Бұл
реакция пероксидаза ферментінің белсенділігіне ... Сау ... етте ... аса ... ауру немесе жанталасып жатқан малды
союдан ... ... ... ... ... ... ... басқа ферменттер тәрізді ортаның рН-да байланысты,
дегенмен толық сәйкестілік байқалмайды. Сығындының (1:4) рН 6-дан ... ... ... бензидин реакциясы оң, рН 6,1-6,2 күмәнді, рН ... ... ... ... теріс нәтиже көрсетеді.
Жұмысты жүргізу тәртібі: пробиркаға 2 мл сығынды құйылып (1:4) оған 5
тамшы 0,2%-ды бензидиннің спирттегі ерітіндісі, пробирканы ... 2 ... ... ... ... ерітіндісі қосылады. Сау малдан алынған
еттің сығындысы көкшілт-жасыл түске боялып, бірнеше ... соң ... ... Ауру ... ... ... ... союдан алынған ет
сығындысы ... ... ... ... ... ... ... күкірт қышқылды мыстың реакциясы. Реакция ет бұзылған кездегі
ақзаттың ыдырауы барысында ... ... ... ... ... 3 г фаршты салып үстіне 3 мл дистилденген су құямыз.
Пробирканы 2-3 рет ... ... одан ... ... ... сүзгіш қағаз
арқылы сүзіп алып, судың ағысында cyытамыз. Келесі пробиркаға сүзілген
сорпадан 2 мл ... ... ... 3 тамшы 5% күкірт қышқылды мыстың
ерітіндісінен ... ... 5 ... ... ... ... сорпасының түсі мөлдір немесе сәл ... ... ... ... сорпасында үлпек денелер болады.
Бұзылған еттің сүзінді сорпасының түсі жасыл көк ... ... ... азот ... анықтау.
Колбаға 10 мл 4:1 сірінді сүзіндісін құйып, оған 40 мл дистилденген ... 3 ... ... ... ... ерітіндісін косады. Қоспа
0,1Н күйдіргіш натр ерітіндісімен ... ... ... да, ... 10 мл формалин (фенолфталеин бойынша
бейтараптандырылған) косылады. Содан кейін екінші рет 0,1Н ... ... ... ... ... ... ... Аминді-аммиак
азоттың 10 мл сығындысындағы мөлшері (х, мг) төмендегі 2 ... 2 рет ... ... ... ... етте аминді-аммиакты азот мөлшері-1,26 мг; күмәнді балаусалы
етте-1,27-1,68 мг; бұзылған етте-1,68 мг жоғары ... ... ... ... рН ... маңызы зор. Ет бұзылған кезде
сілтілік заттардың бөлінуіне байланысты рН көрсеткіші өзгереді. Сау ... ... ... ... ... ... ... 6,3-6,6 бұзылған етте 6,6-дан жоғары болады.
Паренхимотозды ... ... ... ... ... жарып сойылды. Жарып сою жұмыстарын Шор әдісімен жүргіздік. Шор
әдісінің мәнісі ішкі ... ... ... ... тұтас алып шығып,
зерттеуге негізделген.
Еттегі гликолиз және ... ... ... аралық өнімдердің
пайда болуын, күкірт ... ... 5%-ды ... ... ... ... бензидин ерітіндісімен анықтадық.
Еттің құрамына сутек иондарының шоғырлануы рН-340 иономерінің ... ... ... ... 21237-75 «Ет. ... ... Мемлекеттік стандартқа сәйкес бактериоскопиялық әдіспен
микробтардың жалпы саны анықталды.
Ұшпа май қышқылдарын қышқылданған судағы ерітіндісінен ... бу ... ... ... ... ... 23392-78 стандартқа сәйкес
орындалды [199].
Аминді-аммиакты азот мөлшері Т.В. ... (1966) ... ... ... құрамын анықтау үшін құс ұшасын екіге бөлдік те
ішкі ағзаларын шығардық, сүйектен ажыраттық. Жарты ұша ... ... ... қоса ет ... ... ... ... өкпе, бауырды
дәнекер ұлпалардан ажыратып ет тартқыштан ... ... ... үшін ... 200­400 см3 аузы ... жабылатын шыны ыдысқа
салынды. Тексеру аяқталғанша ... 3­5°С ... ... ... ... дұрыс шығуы сынаманы жақсы майдалап,
араластырылуына ... ... ... ... әдістермен анықтадық: ылғалдылықты 180-
200° С температурада 25-30 мин. кептіріп, ылғал мөлшерін ... ... ет ... ... ... азот пен ... азот ... бойынша, азотты ақзатқа қайта есептеу коэфициентін ескеріп,
ақзаттық азот бойынша анықтадық, Кьелдаль әдісімен, май мөлшерін Сокслет
аспабымен ... бұл әдіс ... ... ... майды ұшпа
ерітінділермен экстракциялағанның соңында еріткіштерден ... ... ... ... ... ... заттарды күлдендіру арқылы яғни, органикалық заттарды муфель
пешінде жағып, күлдің мөлшерін формула бойынша есептедік.
Ылғал мөлшерін анықтау. ... ет ... ... ... біркелкі
мол болады, ол еттің сапасына, тағамдық құндылығына, сақтау мерзіміне және
микробиологиялық жағдайына елеулі әсер етеді. Ылғал мөлшері шикізат ... ... ... ... ... және ... тәртібі мен режиміне қарай өзгеріп отырады. ... ... ... бар, оның ... жиі ... кептіру.
Анықтау тәсілі: Бюксқа тексерілетін өнімнен 2-3 есе артық құм салынып, ... ... ... ... ... ... жанына қойып 100 - 150±2о
С тұрақты массаға дейін кептіреді. Өлшеген бюкске ... өнім ... ... ... де 100 + 2о С 1-3 ... бойы ... ... соң 20-25
мин бойы эксикатор ішінде салқындатып алып өлшейді. Осыдан ... екі ... ... 0,0002 г болғанша жалғастырады. ... ... ... 30 ... ... ... ... мөлшерін (Х,
пайыз) формула бойынша есептейді.
М1 - М2
Х = ------------- * 100
(3)
М
Мұндағы:
М1 - ... ... ... бюкспен бірге массасы, г.
М2 - кепкеннен кейінгі сынаманың бюкспен бірге массасы, ... ... ... Май ... Соксклет аспабымен анықтау (МС
23042-85). Бұл әдіс ... ... ... ... ... экстракциялағанның соңында еріткіштерден арылтып, майды
тұрақты массасына дейін кептіруге негізделген.
Еріткіш ретінде эфир ... ... ... ... бөлінген
майды тексеру қажет болса петролей эфирін ... ... ... 1,5-2 г майды ылғалын анықтағаннан ... ... ... ... аударады. Қағаз түбіне майсызданған кесек мақта
төсейді. Өлшеуге пайдаланған кішкентай стакан мен ... ... ... ... ... ... ... соң қауызда жауып,
шеттерін бүгеді де ... ... ... ... ... 2/3 бөлігіне жеткізіп, еріткіш құяды да, колбаны
эксикаторға ... су ... ... Эксикаторды су беріліп тұратын
тоңазытқышпен жалғайды. Пайда ... ... буы ... арқылы
бастапқысында эксикаторға, сонан соң ... ... ... ... сифонның жоғары иінінен асқан кезде, сұйықтық ... да ... ... ... ... ... мезгілі 6 сағатқа созылады.
Жұмыс аяқталғанан соң тоңазытқыш арқылы су ... ... ... ... ... ... Сонан соң онда қалған майды 100-105° C
температурада ... ... ... ... ... ... ... 15-30 мин ... ... ... – М2
Х = ------------- * 100
(4)
М
Мұндағы:
М1 - колбаның майымен массасы, г.
М2 - бос ... ... ... - сынама массасы, г.
Ақзатың мөлшерін анықтау. Ақзаттың жалпы мөлшерін ... ... мен ... амин ... ... ақзаттың макромалекуласының
құрамын талдауға негізделген.
Кельдаль тәсілімен ақзатты анықтау. Ақзаттың мөлшерін, жалпы азот пен
ақзатсыз азот ... ... ... азотты ақзатқа қайта
есептеу коэффициентін ескеріп, ақзаттық азот бойынша ... ... ... мөлшері 16% шамасында, сондықтан да ақзатты
азоттың мөлшеріне 6,25 коэффициентіне ... ... ... ... ... талшықта азоттың мөлшері 17,8% ... ... ... ... ... ... ... 5,62 коэффициентімен
пайдаланылады.
Азотты анықтау тәсілі органикалық қосылыстарды ... ... ... ... бойынша азотты анықтауға негізделген.
Минерализацияны катализатордың (сынап-кадмий, сутегінің ... ... ... қатысуымен күкірт қышқылы мен сынаманы қыздыру арқылы
жүргізеді.
Жалпы азотты ... ... ... ... 0,1-0,3 г ... 100-150 мл ... колбасына салады. Оған 5 ... ... ... мен 0,2-0,3 г ... ... ... да минерализациялайды. Ерітінді мөлдірленгенше қыздыра
береді. Минерализациялау 30-40 мин ... ... ... ... ... колбасына сутегінің асқын тотығының 30% ерітіндінің
1 мл құяды да 10-15 мин ... ... соң ... ... ... 2-3 мл ... да, ... мөлдірленгенше тағы 30-40 ... ... ... оның 0,2-0,4 г ... ... үсті ... ... алынғанша қыздырады, минерализация ... ... ... анықтау. Дистилляциялау әдісімен аммиакты
бөліп қайта айдау үшін буландырғыш, тамшы ... ... ... ... ... колбасы, электр қыздырғыш бар аспапты пайдаланады.
Қайта айдаудың бастамасында тамшы ұстағыштың ... ... ... буландырғыштағы су қайнауы керек. Салқындатқыштың ... ... 2-3 ... ... ... ... дәл ... 0,1
н күкірт қышқылы ерітіндісіне батырады.
Аспапты дайындағаннан кейін құйғыш арқылы ... ... ... ... аударады.
Сонан соң құйғышты сумен жуып ол арқылы 40% күйдіргіш натр ерітіндісін
артығымен (күкірт қышқылының 1 ... ... ... ... 3,5 ... ... керек), енгізеді де буды айырғыш колбаға жібереді.
Қабылдағыш колбадағы сұйықтың ... 2-3 рет ... ... ... Сонан соң қабылдағыш колбаны түсіреді де салқындатқыш ұшында
қалған ... ... ... дистилденген сумен жуады. Қабылдағыш
колбадағы қышқылдың қалдығын Таширо индикаторын 1-2 тамшысын ... ... натр ... көгергенше титрлейді.
Жалпы азоттың (Х, пайыз) мөлшерін төмендегі формула бойынша есептейді.
0,0014(Ү-Ү1)КҮ2
Х=----------------------- * ... 0,0014 - 1 мл 0,1Н ... ... ... ... - ... колбадағы қышқылды титрлеуге кеткен 0,1Н сілті
ерітіндісінің ... ... - ... ... ... кеткен 0,1Н сілті ерітінділерінің
мөлшері, мл.
К - 0,1Н ... ... ... үшін ... - сынаманың массасы, г.
Ү2 - сұйытқаннан кейінгі минерализат ... ... - ... ... ... ... ... 1 мл.
Алдын ала кептірілген сынамадағы күл мөлшерін анықтаудың жедел әдісі.
Майсыздандырылғаннан кейінгі ... ... ... ... тигілге
ауыстырып салынада да, үстіне 1 мл магний ацетаты ... ... ... ... ... кейін муфель пешіне (500-600◦) 30 мин салады.
Сонымен қатар 1 мл магний ацетаты да күлдендіріледі (бақылау).
Күлдің мөлшері (Х, ... ... ... ... ... М2) ... * 100
Мұндағы: М1- күл массасы, г.
М2- магний ацетатының минерализацияланғаннан кейінгі массасы, г.
Н- сынаманың массасы, ... ... ... Сау малдан алынған ет ... таза ... деп ... Ал ауру және жанталасып жатқан
немесе балдырған малдан алынған етте әртүрлі микробтар кездеседі. ... етке ... ... және ... ... де ... ... өсіп-өнуі етті сақтау температурасына, ылғалдылыққа,
микробтың түріне, алғашқы санына және т.б. ... ... ... ... ет ... әр ... індеттерді
(тырысқақ, туберкулез, бруцеллез т.б.) жұқтыруы мүмкін.
Микробиологиялық тексерудің негізгі міндеті ... ... ... ... ... шамасын және олардан адамның улануы мен ... ... ... анықтау болып табылады.
Етті микроорганизмдерге зерттеу. Ет үлгісінен патологиялық ... және ... ... ... 2-ден 10-ға ... ... Ол үшін ... ортаңғы қабатынан еттің беті қызған қалақпен
күйдіреді, зарарсыздандырылған қайшы, қысқыштың көмегімен еттің бір бөлшегі
алынады. Жағынды ... ... соң ... шамының жалынымен апталады. Жұғынды
тексергенде ең бірінші топалаң қоздырушысын анықтауға көңіл аудару қажет.
Гематологиялық көрсеткіштерді гематологиялық ... ... ... анықтадық. Әдіс принципі: қандағы гематологиялық
көрсеткіштерді анықтауға негізделген.
Жұмыс барысы: ... ... ... ... ... ... ... еріткіш және ерітінді ... ... ... ... ... 15 ... аспапты қыздырып
стақанға еріткішті құйып, жалғанған ... ... ... жүйесін
тазарттық. Зерттеуге арналған қан үлгісін ... оң ... ... ... ... орналастырып, тетікті бастық. Түтікше арқылы қан
аппарат жүйесіне сорылған жағдайда, OUT позицияда шам жанады. Таза ... ... ... ... ... үлгіні қайта құйып алдық. Алынған
ерітіндіні қайта араластырдық (қан үлгісін ... ... ... алынған ерітіндіге 3 тамшы DL-1 гемолайзерді ... ... ... Бұл ... ... және ... ... анықтауға негізделген. Екінші рет араластырылған ... ... ... көрсеткіштер анықталады. Зерттеу соңында қағазға
басылған нәтиже шығады. ... ... ... ... ... ... металл тұздарымен уланған және сау тауық етінен сынама алу және
сапасын 7702.-0-74 «Мясо птицы. Органолептические ... ... ... стандартқа сәйкес орындалды.
Тауық етінің физика-химиялық құрамын 7702.-1-74 «Методы химического и
микроскопического анализа ... ... ... стандарт бойынша
жүргіздік.
Амин қышқылдарының құрамын 45 тауық етінен анықтадық, оның ішінде сау
тауық еті 9, төс және сан ... ... 15 амин ... ... амин қышықылды анализатор» ... ... Ауыр ... ... ... ... еті ақзатының тағамдық
құндылығын амин қышқылдарының жалпы көлемі бойынша және ... ... ... амин ... ... ... ... бағаладық.
Бұл жұмыстар «Руководство по методам анализа качества и безопасности
пищевых продуктов» нұсқаулық бойынша жүргізілді [200].
Тауық етінің биологиялық құндылығын өсіп келе ... жас ... ... ... ... 25 ақ ... ... қосу арқылы
жүргізілді. Ақзат тиімділігін анықтау жөніндегі «Методические ... ... ... ... питания» (1973) атты ұсынысқа сәйкес
тәжірибе жүргізілді [201].
Ауыр металл тұздарымен уланған тауық етін детоксикациялау ... ... ... ... етін 60 ... 75 минут және 90 минут
100° С температурада ... ... ... етті және ... ... И.А.Ойвин (1961) және Г.Ф.Лакин (1990) бойынша
өңдеуден өткіздік.
2.2 ... ... ... ... ... бойынша Степногорск,
Степняк қалаларына және Заводской, Ивановское, Қарабұлақ елді ... Ірі қара мал, ... және ... ... ... алынып
сезімдік, физика-химиялық, токсикологиялық көрсеткіштерге ... ... ... ... ... ... клиникалық-
гематологиялық, сезімдік, физика-химиялық, етінің химиялық құрамы, амин
қышқылдары, ауыр ... ... ... ... ... бақылау тобындағы ... ... ... ... ... ауыр ... таза екендігі анықталды. Ал тәжірибелік ... ... ... және ... ауыр ... ... ... Мониторинг барысында анықталған ірі қара мал, шошқа және ... ауыр ... ... ... ... ... облысының экологиялық жағдайына жүргізілген мониторинг
нәтижесіне сүйене ... ауыр ... ... мөлшерлері анықталған
аймақтардан ірі қара мал және ... ... ... ... ... ... ... сатуға әкелінген ауыл шаруашылық малдардың 75 ірі
қара мал және 45 ... ... ... ірі қара мал және ... зерттеуге бұлшық еттен, бауырдан, бүйректен және жүректен сынама
алынып зерттелді, сонымен қатар 50 тауық ұшасы сарапталды.
Ірі қара мал, ... және ... ... ... ... ... жақсы, ұша бетінде жұқа қызғылт түсті ... ... ... ... ... ... ет арасын тіліп қарағанда аздаған
сұйық көрінді, сүзгіш қағазды салғанда ылғал ... ... ... ... ... ... ... қанағаттанарлық, бұлшық ет түсі ... ... ... ... ... Ұша және ... ет ... тән. Ұша және ішкі майларының түсі ақшыл-сары, консистенциясы тығыз.
Бауыр консистенциясы тығыз, түсі қоңыр, шеттері ... ... ... ... ... ... ... түсті, жиектері үшкір. Өкпесі
ашық қызғылт түсті, шеттері ... ... ... ... ... ауытқымаған. Мал ... ... ... ... Ірі қара мал, ... және ... еттерін
тексергенде, сорпасы мөлдір, тұнық бөгде заттар байқалмады.
Аминді-амиакты азоттың мөлшері орташа 1,5 мг% ... ұшпа ... саны ... 3,3 мг ... Амиакты Несслер бойынша анықтағанда
сүзінділер түсі сары және аздап бұлыңғырланған ... ... ... ... ... ... иондарының жиынтығы 6,03 болды, формалинмен
жүргізілген сынамада сорпа тұнық болып, реакция ... ... ... ... ... ... аймағының ірі қара мал ұшаларының сынамаларындағы
ауыр металл ... ... ... ... |Zn |Cd |Pb |Cu |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... ет ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... |2,751±0,210 ... ... |
| ... |анықталмады |0,324±0,021 ... ... ... ... ет ... |0,421±0,010 |анықталмады ... |
| ... ... |1,882±0,234 ... ... |
| ... ... |0,967±0,145 |0,234±0,041 ... |
| ... ... ... |0,122±0,023 |анықталмады |
1- ... ... |2 |3 |4 |5 |6 |
| ... ет ... |0,563±0,023 |анықталмады ... ... | | | | | |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |0,126±0,044** ... |
| ... ... |0,352±0,024 |0,210±0,040 ... ... ... ет ... ... |анықталмады ... |
| ... ... |1,242±0,160** |0,136±0,044 ... |
| ... ... |2,104±0,320 |0,40±0,110* ... |
| ... ... ... ... |анықталмады |
1- кестенің жалғасы
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
| | | | | | ... ... ет ... ... ... ... |
| ... |0,456±0,126 ... ... ... |
| ... ... |1,82±0,02 ... ... |
| ... ... ... |0,655±0,043 |анықталмады ... |70 |0,05 |0,5 |5 ... ... ... ... ... ... Заводской, Қарабұлақ және
Степняк аймақтарынан сатуға әкелінген ірі қара мал ... ... ... ауыр металл тұздарының мөлшері көрсетілген,
Степногорск аймағынан әкелінген ірі қара мал ... ... ... ... етте ... ... артқан бауырда 1,011-ге артқан,
бүйректе 1,751-ге артқан және жүректе 0,382-ге артқан, мырыш ... ет пен ... ... ... ... ... және ... қалыптыдан аспаған, тек бауырда МЖД-ден 0,14-ке артқан, мыс ... ет пен ... ... ... шекті мөлшерден асқан жоқ.
Ивановский ... ... ... ірі қара мал ... ... ауыр ... тұздарының мөлшері кадмий бұлшық
етте 0,371-ге артқан, бауырда 0,917-ге, бүйректе 1,832-ге, жүректе 0,423-ке
артқанын ... ... мен мыс ... ... ... ... жоқ
бірақ, қорғасын бауыр мен бүйрек және жүректе, сонымен қатар ... ... ... мырыш анықталмады. Заводскойдан сатуға әкелінген ірі
қара мал ... ... ... ... мен ... ... мыс мөлшері МЖД-ден аспаған, кадмий ... етте ... ... ... және ... ... жүректе 0,302-ге артқаны
анықталды. Қорғасын мөлшері бауырда 0,149-ға артқан, ал ... ... ... ... ... ... бауыр және бүйректе мөлшерлері
анықталған, бірақ шекті жіберілетін ... ... ... ... әкелінген ірі қара мал ұшаларының сынамаларындағы
анықталған ауыр ... ... ... мыс және қорғасын ... ал ... ... етте ... ... 1,192-ге және бүйректе
2,054-ке артық, жүректе 0,302-ге асқаны ... ... ... ірі қара мал ... ... сынамаларда бұлшық етте 0,423-
ке,бауырда 1,62-ге артқан, бүйректе ... және ... ... ... қатар қорғасын мөлшері бұлшық етте 0,17-ге артса бауырда 0,442-ге,
бүйректе 0,263-ке және жүректегі ... ... ... ... ... облысы аймағының шошқа ұшаларының сынамаларындағы ауыр
металл тұздарының
мөлшері, ... ... ... |Zn |Cd |Pb |Cu ... | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
| ... ет ... ... ... ... |
| | | | | | |
| | | | | | ... | | | | | |
| ... ... ... |0,864±0,040* |0,404±0,05 |
| ... |0,563 ±0,022* ... ... ... |
| ... |0,435±0,020 ... ... ... |
| ... ет ... |0,2±0,07 ... ... |
| | | | | | |
| | | | | | ... | | | | | |
| | | | | | |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... |0,734±0,040* |0,131±0,022 ... |
2 ... ... |2 |3 |4 |5 |6 |
| ... ет ... ... ... |анықталмады |
| | | | | | ... | | | | | |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |1,051±0,024 |
| ... ... ... ... ... ... ... ет ... ... ... ... |
| | | | | | |
| | | | | | |
| ... ... ... |0,650±0,040 |анықталмады |
| ... ... ... ... |анықталмады |
| ... ... ... ... ... ... |Бұлшық ет ... ... ... |0,93±0,06 |
| | | | | | |
| | | | | | |
| ... ... ... ... ... |
| ... |анықталмады |1,54±0,21 ... ... |
| ... |анықталмады ... ... ... ... |70 |0,05 |0,5 |5 | ... ... ... ... ... ... ... аймағынан сатуға әкелінген
шошқа ұшаларының сынамаларында мырыш және мыс мөлшері бар, ... ... ... ... ал ... мөлшері бұлшық етте 0,552-ге,
бауырда ... ... ... ... және ... ... ... қорғасын мөлшері бұлшық етте 0,364-ке және бауырда 0,255-ке
артқан. Ивановский аймағынан сарапталған шошқа ұшаларындағы мырыш, мыс ... ... ... жіберілетін дәрежеден аспаған, ал кадмийге
келетін болсақ бұлшық етте 0,15-ке, бауырда ... ... ... ... ... ... Заводскойдан зерттелген шошқа ұшалары
сынамаларынан мырыш және мыс ... мен ... бар, ... ... аспаған, қорғасынның бауырдағы мөлшері 0,072-ге артқан, кадмий
болса ... етте ... ... ал ... ... ... ... және бүйректе ... ... ... ... ... ... ... ұшалары сынамаларындағы мырыш пен мыс
анықталмады, ал кадмийдің бұлшық еттегі мөлшері 0,262-ге артса, ... және ... ... ... ал ... 0,204-ке артқанын
анықтадық. Степняктан сатуға ... ... ... ... ауыр ... тұздары анықталды, мыстың мөлшері бар, бірақ қалыптыдан
аспаған, кадмий мөлшері бұлшық етте 0,38-ге асты, бауырда ... ... ... жүректе 0,57-ге асқан, ал қорғасынның бұлшық еттегі мөлшері
0,06-ға артса, бауырда 0,29-ға, ... ... және ... 0,18- ... ... кесте-Ақмола облысы аймағының тауық ұшаларының сынамаларындағы ауыр
металл тұздарының
мөлшері, мг/кг (n=10)
|Аймақ ... |Zn |Cd |Pb |Cu ... | | | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |төс ... еті ... |0,62±0,05* ... ... |
| |сан ... еті ... |1,54±0,021 ... ... ... |төс бұлшық еті |анықталмады ... ... ... |
| |сан ... еті |анықталмады ... ... ... ... |төс бұлшық еті |анықталмады ... ... ... |
| |сан ... еті ... ... ... |4,52±0,03 ... |төс ... еті ... ... ... ... |
| |сан ... еті |0,063±0,04 |0,83±0,041 ... ... ... |төс бұлшық еті |анықталмады ... ... ... |
| |сан ... еті ... ... ... ... ... |70 |0,05 |0,5 |5 ... **-Р≤0,01 ... ... ... ... ауыр металл тұздарына сарапталған
тауық ұшаларының нәтижелері көрсетілген.
Степногорсктан сатуға әкелінген тауық ұшасының сынамасында мырыш
мөлшері анықталды, ... ... ... аспаған, кадмий мөлшері төс
бұлшық етінде 0,57 мг-ға және сан бұлшық етінде 1,49 ... ... ... ... 1,13 ... ... ... сатуға әкелінген тауық ұшасының сынамасында мырыш және
мыс мөлшері анықталмады, кадмий мөлшері төс бұлшық етінде және сан ... ... ... ... ... ... ... қорғасын
сан бұлшық етінде 0,13 мг- ға асқан.
Заводскойдан сатуға әкелінген ... ... ... ... және ... ... бірақ қалыптыдан аспаған, кадмий мөлшері төс бұлшық
етінде 0,39 ... сан ... ... 1,67 ... қорғасын төс бұлшық етінде
0,08 мг-ға және сан бұлшық етінде 0,82 мг-ға асқаны анықталды.
Қарабұлақтан сатуға ... ... ... ... ... және ... анықталды, бірақ қалыпты мөлшерден аспады, қорғасын анықталмады,
кадмий мөлшері төс бұлшық етінде 0,24 ... сан ... ... 0,78 ... ... ... ... тауық ұшасының сынамасында мырыш анықталмады, ал мыс және ... ... ... ... ... ... қорғасын мөлшері төс
бұлшық етінде 0,13 мг-ға, сан бұлшық етінде 0,3 ... ... ... ... сояр ... ... ... сояр алдында жалпы жағдайына назар аудардық. Тауықтардың
жуасуына, ... және ... ... мен ... ... ... ісіктер мен қызарулардың бар-жоғына, тұмсығының, аяғының,
айдары мен сырғасының түсіне, қауырсынның ... ... ... ... ... ... аудардық. Көздің кілегей қабығына, ... және ... ... ... бөлдік. Дене қызуы, тыныс ... ... ... үнемі өлшеніп отырылды.
Сояр алдында тауықтар 10-12 сағат аш ұсталды, бірақ су беру шектелмеді.
Тауықтың қоңдылығын (МС ... ... ... Тауықтардың төс
сүйегінің өсіндісі сүйектенген, аяқ терісі, тері ... ... ... ... ... еті жақсы жетілген, сонымен қатар, ... ... және ... ішкі ... тері астындағы май анықталды.
2.2.3 Ауыр металл тұздарымен тәжірибелік тұрғыда уландырған ... ... ... ... сояр ... ... ... назар аудардық. Тауықтардың
жуасуына, еліруіне және ұйқышылдығына, ... мен ... ... ... ... мен ... бар-жоғына, тұмсығының, аяғының,
айдары мен сырғасының түсіне, қауырсынның нәжіспен ластануы, әсіресе клоака
маңайындағы қауырсынға ... ... ... кілегей қабығына, ауыз
қуысына және ... ... ... ... ... ... байқағанымыз, тауықтардың жағдайы жақсы
еліруі, ... ... ... ... мен ... жағдайы сау
тауықтікіне сай, яғни, жарақаттар мен қызарулар, ... жоқ, ... ... мен ... түсі ... ... сай, қауырсының
нәжіспен ластануы анықталмады, жылтыр, тегіс болды.
Көз қарашықтары, ауыз қуысы кілегей ... ... еш ... ... және ауыздан сұйықтық білінбейді, терінің әр ... ... ... жолы ... бұзылмаған, сонымен
қатар тыныс алу және тамыр соғуы талапқа сай 40-41°С болды.
Термометрия ... ... ... ... ... ... ... бүкіл тәжірибелік жұмыстар бойы жүргізілді.
Дене қызуы, тыныс алу және тамыр соғуы үнемі өлшеніп отырылды.
Сояр алдында тауықтар 10-12 ... аш ... ... су беру ... қоңдылығын анықтағанда төс сүйегінің өсіндісі сүйектенгеніне,
аяқ терісіне, тері қабығы ... және ... ... тұмсығы мүйізденген
болғанына назар аударылды. Бұлшық еті жақсы жетілген, сонымен қатар, іштің
төменгі жағына және санның ішкі жағындағы тері ... май ... сою ... оның толық қансыздануын, бауыздықтың былғанбауын
және қауырсынның оңай жұлынуына ... ... ... ... ... сол қолмен құстың басын ұстап, мойынын сәл
бұрадық та, ... 15-20 мм ... ... ... тілдік те
артериялық және веналық күре ... ... ... қансыздандыру 1,5-2
мин. созылды. Қауырсын мен мамықты жұлу ... ... ... және ... ... ... Терінің жыртылуы онда
микробтардың жылдам өсіп-өнуіне, еттің тез ... ... ... мен ... ... етті ... алу үшін ... ыстық сумен
өңдедік. Тауықты өңдеуге 51-55°С температурадағы су ... ... сек. ... алды. Қауырсын түбірінен және басқа да жүн қалдықтарынан
тазарту үшін ... ... ... ішкі ... ... ... түрде жүргізілді. Тауықтың ішкі
ағзаларынан толық тазарту барысында оның басы екінші мойын омыртқа тұсынан,
ал сирақтары толарсақ буынынан, ... ... ... ... Ал ... алу үшін көк ет ... ... (көтеншек) төс сүйектің басына дейін
тілдік, сонан соң, көтеншекті айналдыра ... ... ... ... ... ... жүрек, көк бауыр барлығы бірге сыртқа шығарып, ... ... ... ... өңешін шығару үшін мойынның
төменгі жағының терісін ұзынынан тіліп суырып алдық. Осылай ... ... ... ... ... ... ... жадығаттарымыз ретінде АҚ «Ақмола Феникс» алынған 45
тауық етті-жұмыртқалы бағыттағы, ... ... және ауыр ... арнайы түрде ластанған жем мөлшерлері болды.
Жүргізілген тәжірибеде аналогтардың принциптері бойынша 45 ... ... ... 9 тауықтан алынды. 1-ші «қорғасын», 2-ші «мыс», ... 4-ші ... ... ... ... ... жұмыстары 21 күн
бойы жүргізілді. Ауыр металл тұздарының ... ... ... ... 0,0001 ... ... ... мыс» және «қорғасын оксиді, мырыш,
кадмий сульфаты» 0,001 мг/кг есебінде берілді. ... ... ... кг ... мысты 0,15 грамм, ал қалған препараттарды 1,5 грамнан азыққа
араластырып бердік.
Уландыру жұмыстарын жүргізу кезінде ... ... ... ... ... ... ... термометрия, тыныс алуы және тамыр
соғуы).
Ауыр металл тұздарымен тәжірибелік жағдайда ... ... ... назар аудардық. Тәжірибе уақытында тауықтардың жуасуына,
еліруіне және ұйқышылдығына, терісі мен ... ... ... ... мен қызарулардың бар-жоғына, тұмсығының, аяғының,
айдары мен сырғасының ... ... ... ластануы, әсіресе клоака
маңайындағы қауырсынға назар аудардық. ... ... ... ауыз
қуысына және аяқтарының буындарына көңіл бөлдік.
Қарау барысында тәжірибелік ... ... ... ... ... ... белгілері байқалады, қозғалысы ... ... ... және ... ластанған.
Көз қарашықтары тарылған, кілегей қабығы ... ауыз ... ... ... иек ... ... Тұмсықтарынан және ауыздан
сұйықтық білінді, терінің әр түрлі жарақаттанулары байқалды, асқазан-ішек
жолы қызметі бұзылған және ... ... ... ... бас ... қатар тыныс алу және тамыр соғуы сирегенін анықтадық.
Тәжірибе жүргізілген күндері тауықтардың клиникалық жағдайын бақылап
отырдық, сонымен қатар әр жеті күн ... қан алып ... ... ... ... ... ... жүргіздік.
Клиникалық зерттеу жұмыстары бүкіл тәжірибелік жұмыстар бойы ... ... ... алу және ... ... ... ... отырылды.
Барлық тәжірибелік топ құстарында тамыр соғуының ... ... ... және дене ... ... ... ал бақылау
тобында ... ... ... ... ... жүргізілген тәжірибенің алғашқы 3 күнінде ерекше клиникалық
белгілері байқалмады. Дегенмен 7, 14, 21 ... ... ... ... ... ... қабықтардың сарғаюы, іш өту, тәбетінің ... ... ... бас ... ... байқалды. (1,2 сурет).
4 кесте -Тәжірибелік тауықтардың клиникалық көрсеткіштері
|Топтар ... |
| ... ... ºС ... ... ... алу, 1 мин. |
| | |1 мин. ... ... ... | ... ... ... ... |41,9±0,01 ... ... |
|3 ... ... ... |30±0,03 ... ... ... ... |
|5-Бақылау ... ... ... |
1 ... ... ... клиникалық белгілері
2 сурет-Кадмиймен уланған тауықтың клиникалық белгілері
3 сурет-Мырышпен ... ... ... ... ... реакциясыз, мең-зең
болып тұруы
4 сурет-Мыспен уланған тауықтардың клиникалық белгілері
Қан-сұйық зат, ағзада әр түрлі ... ... ... ... заттармен және оттегімен қамтамасыз етіп, сонымен қатар зат
алмасудың зиянды әрі ... яғни зәр ... ... ... ... ... ауыр метал тұздарымен уланған ... ... аса ... ... ... бекіткеннен соң қанат айналасын (5-сурет) мамық жамылғысынан
тазартып, 70% спиртпен өңдеу жұмыстарын жүргізгеннен кейін ғана қан алынды.
Әрбір тауықтан алынған ... бір ... ... ретінде) гепарин
тамызылған пробиркаларға құйдық.
5 сурет-Тауықтың қанат астынан қан алу ... ... ... ... ... ... ( ... 5).
Гемоглобин концентрациясы бақылау тобының тауықтарында 75-78 г/л
дәрежеде тәжірибе бойы байқалып ... ... ... топтарында бақылау тобына қарағанда жетінші, он төртінші ... ... ... ... ... ... Атап ... бірінші
топта 11,3-ке төмендеген, екінші топта 13,2-ге, үшінші ... ... ... 10,3-ке азайғанын анықтадық.
Гемоглобин-бұл қанның тыныс алу ферменті, глобин ақзаты және ... ... ... ... альбумин ақзатына ұқсас. Ауыр металл
тұздарымен улану кезінде бауырдың ақзат түзу ... ... ... ... және үшінші топта бақылау тобына
қарағанда шамамен 0,8-ге төмендеген, екінші топта 0,9-ға ... ... 0,5-ке ... ... қатар жалпы ақзат бақылау ... ... ... ... ... жалпы ақзат бірінші топта 12,2
г/л төмендегенін, екінші топта 11,8 г/л төмендеген, үшінші топта 12,8 г/л
төмендеген, ... ... 13,4 г/л ... ... ... көрсеткіші керісінше жоғарылаған ... ... ... 20-ға ... ... тобында лейкоцит мөлшері 37,1-
39,0 аралығында болса, тәжірибелік бірінші топта 20-ға жоғарылаған, екінші
топта ... ... ... ... 21-ге ал ... ... 20,1-ге
жоғарылағанын байқадық.
Эритроциттер мен гемоглобиннің, жалпы ақзат мөлшерінің күрт төмендеуі
анықталды. Бұл жағдай тауықтарда жалпы анемия, ... ... мен өсуі ... ... болуын клиникалық дәлелдейді. Бір
мезгілде қандағы лейкоциттердің ... ... ... ағзалардағы қабыну және некробиотикалық үрдістердің, бауырдың
қызметінің бұзылуымен байлынысты патологиялық ... ... ... ... ... келтірілген мәліметтерді ескере келе
ауыр металл тұздары қан құрамында өзгерістерді тудыратындығын дәлелдейді.
5 кесте-Тауық қанының ... ... ... ... ... | | |
| | |1-ші күні |7-ші күні |14-ші күні ... ... ... ... |3,2±0,001 |2,9±0,01*** ... | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| ... ... |3,1±0,002 |2,8±0,003 ... ... ... ... |2,8±0,002 |2,6±0,003|
| |4 ... ... |3,1 ±0,004 ... ... ... |3,5±0,011 |3,4±0,015 ... ... ... ... ... |54,2±0,02 |58,5±0,07|
|Лейкоцит | | | | |** ... | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| ... ... ... ... ... |3-Тәжірибе ... ... ... ... ... ... |47,5±0,03 |55,5±0,07* ... | | | | |* |
| ... ... ... ... |39,0±0,03|
|Гемоглобин|1-Тәжірибе |76,3±0,02** |70,0±0,02 |68,4±0,02 |65,0±0,01|
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | ... | | | | | |
| | | | | | |
| ... ... ... ... ... ... |74,1±0,03 |70,0±0,02** |67,3±0,01** |63,3±0,01|
| ... ... ... ... ... ... |75,0±0,003 |79,0±0,03* |78,2±0,03 |78,7±0,04|
| | | | | |* |
| ... ... ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| ... ... ... ... ... ... |46,3±0,02 |41,3±0,01 |37,3±0,04** |33,5±0,02|
| ... ... ... ... |34,3±0,02|
| ... ... ... ... ... ... ***-Р≤0,001 ... ... ... ... өзгерістер 7, 14-шы және 21
күндерінде ... ... ... ... барысында қандағы
көрсеткіштер заңдылық бойынша өзгеріске ұшырағанын анықтадық.
Сояр алдында тауықтар 10-12 сағат аш ... ... су беру ... ... (МС ... бойынша анықтадық. Тауықтардың төс
сүйегінің өсіндісі сүйектенген, аяқ терісі, тері қабығы ... ... ... ... еті жақсы жетілген, сонымен қатар, ... ... және ... ішкі жағындағы тері астындағы май анықталды.
Тауықты сою барысында оның толық қансыздануын, бауыздықтың былғанбауын
және қауырсынның оңай ... ... ... ... әдіспен жүргіздік: сол қолмен құстың басын ұстап, ... ... та, ... 15-20 мм ... жерден теріні тілдік те
артериялық және веналық күре ... ... ... ... ... ... ... мен мамықты жұлу ... ... ... және ... қамтамасыз еттік. Терінің жыртылуы онда
микробтардың жылдам ... ... тез ... ... ... мен ... түгел етті жарақаттамай алу үшін ... ... ... ... ... 51-55°С температурадағы су пайдаланылады, жидіту
80-90 сек. уақыт алды. Қауырсын түбірінен және басқа да жүн ... үшін ... ... үйітілді.
Тауықты ішкі ағзаларынан ажырату толық түрде ... ... ... толық тазарту барысында оның басы екінші мойын омыртқа тұсынан,
ал сирақтары толарсақ буынынан, қанаты шынтақ буынынан кесілді. Ал ... алу үшін көк ет ... ... (көтеншек) төс сүйектің басына дейін
тілдік, сонан соң, көтеншекті айналдыра кесіп суырып, ... ... ... бауыр, жүрек, көк бауыр барлығы бірге сыртқа шығарып, ұшада
салбыратып қалдырдық. Жемсауын, ... ... ... үшін ... ... ... ... тіліп суырып алдық. Осылай толық тазалау
жүргізіп, ветеринариялық-санитариялық сараптау жұмыстары жүргізілді.
6 сурет - ... ... ... ... ... ... ... 109/л
8сурет-Гемоглобин мөлшерінің өзгеру динамикасы, г/л
9 сурет-Жалпы ақзат мөлшерінің өзгеру динамикасы, г/л
2.3 Ауыр металл тұздары әсер еткен тауық ... ... ... ... ... етін ... және физика-химиялық зерттеу нәтижелері.
Құс етінің ветеринариялық санитариялық көрсеткіштерін, ... ... ... ... ... ... сынамалар
аудандардан кейін тәжірибелік ... ... ... ... ... ... сараптауды
және санитариялық бағалауды негіздеу ... ... ... бес ... Құсты сояр алдындағы және сойғаннан ... ... ... санитариялық сараптау және ... ... ... ... ... ет және ет ... санитариялық сараптау» ережелеріне сәйкес жүргізілді.
Жүргізілген тәжірибе аналогтардың принциптері бойынша 45 ... ... ... 9 тауықтан алынды. 1-ші «қорғасын», 2-ші «мыс», 3-ші «кадмий»,
4-ші «мырыш», ... ... ... ... жұмыстары 21 күн бойы
жүргізілді. Ауыр металл тұздарының ... ... ... ... 0,0001мг/кг «күкірт қышқылды мыс» және «қорғасын ... ... ... 0,001 мг/кг есебінде берілді. Тауықтардың орташа салмағы
1,5 кг болды.
Сондықтан ... 0,15 ... ал ... ... 1,5 ... ... ... болған тауықтарды уландырғаннан кейін аптасына біреуден
сойып, құс етіне ... ... ... ... ... ... ауыр ... тұздарымен уланған тауық ұшасында келесі
өзгерістер байқалды, яғни ұша бөліктері ... ... ... ... ... лимфа бездері болмағандықтан ветеринариялық-
санитариялық баға беру ұшамен ішкі ағза жағдайларына назар аудардық.
Сезімдік зерттеу барысында тауық ұшасының ... ... ... ... ... ... хош иісімен мөлдірлігіне
назар аудардық. Көзбен ұша ... сір ... ... ... тері асты іш ... бұлшық ет пен ұлпаның кескінін қарадық, ауыз
қуысының иісіне, тері беткейіне көңіл бөлдік. ... етін ... ... келесі көрсеткіштер анықталды (6 кесте).
Зерттеу жұмыстарының нәтижесі бойынша тәжірибелік топ ... ... түрі ... ауыз ... кілегей қабығы
қорғасынмен уланған құстарда қызғылт сұр түсті, ал қалған топ ... ... ... тәжірибелік топ құстарының көз алмасы
тасырайған, қасаң қабығы ... ... беті ... ... ... майының түсі бірінші топта ақшыл-сұр түсті, ал қалған топтарда сұр
түсті, ... ... сірі ... ... барлық тәжірибе
топтарында жабысқақтығы ... ... ... болып келген. Ет тілігі
ылғалды, сүзгі ... ... ... ... ... топ құстарының
етінің консистенциясын саусақпен басу арқылы пайда болған шұңқырдың орнына
келу жылдамдығы баяу. ... ... ... тән ... жағымсыз иіс байқалады.
Барлық тәжірибелік топ құстарының етінде иісі жағымсыз, ... хош ... ... ... кезде сорпасы лайланған. Сонымен қатар, ауыр
металл тұздарымен уланған тауық ұшаларында ... ... ... ... ... яғни ұша бөліктері қызарған, қансыздану
дәрежесі төмен.
6 кесте-Тауық етінің сезімдік зерттеу көрсеткіштері, (n=9)
|Көрсеткіштер ... |
| | 1- ... |2- ... |3- ... | 4- ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... ... ... ... ... ... түрі | | | | | ... ... ... ... ... ... |жылтыр ақшыл түсті,|
|кілегей қабығы|қызғылт сұр ... ... ... |жылтырамайды |ылғалдылығы ... ... ... ... ... |тасыраймаған, қасаң |тасыраймаған қасаң |тасыраймаған қасаң |шығыңқы,тасырайған,|
| ... ... ... жылтырамайды |қабағы жылтырамайды |қабағы жылтырамайды|қасаң қабағы |
| | | | | ... ... беті | ... ... ... жабысқақ |ылғалды, жабысқақ |ылғалды, жабысқақ |құрғақ қызғылт ... | | | | ... ... ... сұр ... |сұр ... |сұр ... |сұр ... ... ... |
|Кеуде-құрсақ |жабысқақтығы ... ... ... ... ... пен |
|қуысының сірі |күңгірт түсті ... ... ... ... ... ... жоқ |
|қабаты | | | ... ... | ... ... |ылғалды сүзгі ... ... ... ... |ылғалды сүзгі ... ... |
| ... ... ... ылғал |қағазда ылғал ... ... ... ... дақ |
| ... ... ... ... ... ... |қал |
| ... ... ... ... |жабысқақ ... |
| | | | | ... ... ... ... серпімділігі |еттің серпімділігі |еттің серпімділігі |еті тығыз, серпімді|
| |мен ... ... |мен ... төмен,|мен тығыздығы төмен,|мен тығыздығы |саусақпен басқанда |
| ... ... ... басқанда |саусақпен басқанда |төмен, саусақпен |пайда болған шұңқыр|
| ... ... ... |пайда болған шұңқыр |пайда болған шұңқыр |басқанда пай |тез ... |
| |жай ... |жай ... |жай ... |да ... шұңқыр | |
| | | | |жай | |
| | | | ... | ... ... ... тауық |жағымсыз, тауық |жағымсыз, тауық |тауық етіне тән |
| ... ... тән емес иіс ... тән емес иіс ... тән емес иіс | |
| ... бар ... ... ... | ... ... жағымсыз |лайланған, жағымсыз |лайланған, жағымсыз |Лайланған, жағымсыз|Хош иісті, мөлдір. |
|мөлдірлігі |иісі бар ... бар ... бар ... бар. | ... хош | | | | | ... | | | | | ... кестенің жалғасы |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... ... ... ... ... аминді-аммиакты азот, ұшпа май қышқылдарын, аммиакты
Несслер бойынша анықтау, күкірт ... мыс ... ... (қаз, ... ... ұшасынан басқаға).
Тауық етін зертханалық зерттеу барысында бірінші топ тауықтардың рН 1-
ге, екінші топтың рН ... ... ... рН 0,7-ге және ... ... 0,7-ге жоғарылаған бақылау тобының рН-мен ... ... азот ... топта 0,41-ге, екінші топта 0,58-ге, үшінші ... ... ... 0,38-ге жоғары болды бақылау топпен салыстырғанда.
Пероксидаза сынамасын қою барысында ауру тауықтар еті ... ... ... ... ... керісінше бұл көрсеткіш сау тауықтарда
оң әрі белсенді түрде өтті. Яғни, сау малдан алынған етте ... ... ал ауру ... жанталасып жатқан малды союдан алынған еттегі
ферменттің белсенділігі төмен ... Ұшпа май ... ... ... тауықтарымен салыстырғанда қорғасынмен уланған тауықтарда
1,63-ке, мыспен уланған тауықтарда 1,6 ... ... ... ... мырышпен уландырған тауықтарда 1,39 мг-ға жоғарылағанын анықтадық.
Аммиакты Несслер бойынша және ... ... мыс ... ... ... бақылау тобымен салыстырғанда оң нәтиже берді.
Бактериоскоптау нәтижесі бойынша ... ... ... ... ... жағындыларда 1-5 болса, терең қабаттардан алынған
жағындыларда ... ... ... Ал бұл көрсеткіш қорғасын
уланған тауықтардың бұлшық еттерінің беткей қабаттарында 30 ... ... 4-11 ... ... және ... ... ... бұлшық
еттерінің беткей қабаттарында 30 астам, терең қабаттарында 5-12 микроб
денешігі, мыспен ... ... ... беткей бұлшық еттерінде 25-тен
астам, терең қабаттарында 3-9 микроб денешіктері кездесті.
Зерттеу нәтижелері 7- кестеде көрсетілген.
7 кесте-Тауық етінің ... ... ... ... ... ... | |
| |1- ... |2- Тәжірибе |3- ... |4- ... ... тобы ... |(,8((,(2 ... ... ... ... ... |Беткей жағындыларда |Беткей жағындыларда|Беткей жағындыларда |Беткей ... ... ... саны 30- дан ... саны ... ... саны 30-дан |жағындыларда |1-5, терең |
| ... ... ... ... |астам, терең |микроб саны ... ... ... 4-11 ... 3-9 ... 5-12 ... астам, |денешіктері |
| | | | ... ... |
| | | | ... 3-9 | ... |(,63(0,01 |1,8 (0,015 |1,73 (0,02 ... ... ... (мг/%) | | | | | ... май |(,84 (0,025 |5,77( 0,01 |5,9( 0,01мг |5,94( 0,03 |(,(1( 0,04 ... ... | | | | ... ... ... ... ... ... ... |Барлығы теріс |Барлығы оң ... | | | | | ... ... оң ... оң ... оң ... оң ... теріс |
|бойынша ан-у | | | | | ... ... ... оң ... оң ... оң ... оң ... ... ... | | | | | ... | | | | ... | | | | | ... Ауыр ... ... әсер еткен тауық етінің химиялық құрамы
Құс ұшасын екіге бөлдік те ішкі ағзаларын шығардық, ... ... ұша ... тері ... ... қоса ет тартқыштан өткіздік,
сонымен қатар өкпе, бауырды дәнекер ұлпалардан ажыратып ет ... ... ... ... үшін ... 200­400 см3 ... жабылатын шыны ыдысқа салынды. ... ... ... ... ... сақталды. Тексеру нәтижесінің ... ... ... ... араластырылуына байланысты.
Еттің химиялық құрамын келесі әдістермен анықтадық: ылғалдылықты 180-
200° С температурада 25-30 мин. кептіріп, ылғал мөлшерін ... ... ет ... ... жалпы азот пен ақзатсыз азот мөлшерінің
айырмашылықтары бойынша, азотты ақзатқа қайта есептеу коэфициентін ескеріп,
ақзаттық азот ... ... ... ... май ... Сокслет
аспабымен анықтадық, бұл әдіс Сокслет аппаратында ... ... ... ... ... ... арылтып, майды
тұрақты массасына ... ... ... ... ... арқылы яғни, органикалық заттарды муфель пешінде жағып, күлдің
мөлшерін формула бойынша ... ... ауыр ... тұздарымен созылмалы уландыру үшін
бес топ құрылып, бірінші ... ... ... ... ... ... ... кадмиймен және төртінші топты мырышпен сонымен ... ... ... ... ... ... ... ұшаның жалпы қоңдылығына
назар аудардық, сонымен бірге сезімдік және физика-химиялық көрсеткіштерге
зерттеулер жүргіздік.
Біздің ... ... сау ... ... ... мөлшері-
21,1±0,4% болса қалыпты жағдайдағы, ал қорғасынмен уланған тауық етінде
оның мөлшері ... ... ... ... етінде 19,9±0,14%, кадмиймен
уланған тауық етінде 19,3±0,6%, мырышпен уланған ... ... ... ... ... ... тауық етінде ақзат мөлшері 2,8%-ға, мыспен
уланған тауық етінде 1,2%-ға, кадмиймен уланған ... ... ... ... ... ... ... ақзат мөлшері 1,4%-ға төмендегенін
анықтадық.
Зерттеуде көрсетілгендей, сау ... ... май ... қалыпты
4,2±0,3% болса, қорғасынмен уланған топта 3±0,51%, ... ... ... кадмиймен уланған топта 2,8±0,27%, мырышпен уланған топта
2,6±0,24% болды. ... ... ... ... май ... 1,2%-ға,
мыспен уланған тауық етінде 1,5%-ға азайған, кадмиймен ... ... ... ... мырышпен уланған тауық етінде 1,6%-ға кеміген.
Зерттеу нәтижесі бойынша ылғал мөлшері бақылау тобы тауықтары ... ... ... ... ... ... ... мыспен
уланған топ тауықтары етінде 76,7±0,5%, ... ... ... ... уланған топта 77,6±0,41% құрады. Яғни ылғал мөлшері сау ... ... ... ... көрінді, яғни бірінші топ тауық етінде ылғал
мөлшері 3,6%-ға, екінші топ тауықтары етінде 2,9%-ға, ... топ ... ... және төртінші топ тауықтары етінде 3,8%-ға ... ... ... күл ... сау ... етінде 1,3±0,6%
болса, қорғасынмен уланған топта 0,95±0,36%, мыспен уланған топта ... ... ... ... ... уланған топта 0,9±0,36%
болатындығы анықталды. Қорыта келгенде, күл ... ... ... ... ... ... етінде күл мөлшері 0,35%-ға,
мыспен уланған тауық етінде 0,3%-ға, кадмиймен уланған тауық етінде 0, 4%-
ға және ... ... ... ... 0,4%-ға азайғаны байқалады.
Сонымен, қорғасынмен, мыспен, мырыш және кадмиймен тауықтарды
уландырған ... ... ... ... ... ... ұшырайтындығын
көреміз.
8 кесте -Тауық етінің химиялық құрамы, % (n=9)
|Топтар ... ... |
| ... % ... % |май, % |күл, % |
| | | | | |
| | | | | ... 1-топ |77,4± 0,45* |18,3±0,43** |3±0,51 ... |
| | | | | |
| | | | | ... 2-топ ... ... ... |1±0,32 |
| | | | | |
| | | | | ... 3-топ ... |19,3±0,6* ... ... |
| | | | | |
| | | | | ... 4-топ |77,6±0,41** |19,7±0,52 ... ... |
| | | | | ... ... ... ... ... |
| | | | | ... ... ... |
10 ... ... ... құрамының диаграммасы, %
2.3.3 Уландырылған тауық етіндегі амин қышқылдарының мөлшері
Адам тұтынуға арналған ет пен басқадай тағамдық өнімдерінің құндылығы
олардың ... ... Ет ... ... ... ... заттарға
деген белгілі бір талаптарына сәйкес оны тудырып отыратын биологиялық
құндылық пен сезімдік ... ... ... Құс еті өзінің
қоректік және дәмдік лайықтылығы, биологиялық құндылығы мен ... ... адам ... ... ... бойынша бағалы
тағамдық өнім болып табылады.
Ет сапасы құс түріне, өнімділік бағытына, тұқымы мен жасына, ... ... ... ... ... аса ... ... болады. Олар құстың бұлшық ... ... ... және оның ... және ... ... ... еті суда
жүзетін құс еттеріне қарағанда біршама ақшыл келеді, төс және ... түсі ақ, сан және ... ... ... ... ... ... Ақ түсті
бұлшық еттер миофибриллдің көп ... ірі ... ... ... ... еттердің айырмашылығы оның құрамында саркоплазма мен миоглобин
мөлшері біршама басымырақ болады. Қызыл ет ақ ... ... ... ... төс ... еті ... ... оның құрамында
миоглобин аз, қан-тамыр жүйесі нашар дамыған, сол себептен олар ақ ... ... ... Сан ... ... ... қызметін
атқарғандықтан, оның құрамында миоглобин ақзаты көп мөлшерде болады.
Ақзаттың түріне байланысты құндылығы да ... ... ... амин қышқылдарының арақатынасына, мөлшеріне тағам құндылығы
тікелей байланысты. Әсіресе алмастырылмайтын амин қышқылдарының маңызы ... Амин ... ... ... ... ... құндылығын
анықтауға мүмкіндік береді, сондықтан біздің зерттеулерімізде ... амин ... ... ... ... биологиялық құндылығы оның ақзаттарының, яғни ондағы
метионин, треонин, ... ... ... ... ... және сол
сияқты алмастырылмайтын амин қышқылдары мөлшерімен және ... Оны ... ... мен ... амин қышқылының формуласы
бойынша анықтап, бүкіл дүниежүзілік ... (БДҰ) ... ... ... – адам рационындағы тым тапшы амин қышқылы. Сондықтан оның
бір өлшемге тең етіп алады да, барлық ... амин ... сол ... ... ҚР БжҒМ ... ... (витаминология және
биохимия зертханасында орындалды). Тағамның ақзатында алмастырылмайтын амин
қышқылдарының мөлшері ғана ... ... ... ... ... және ... амин қышқылдарының белгілі бір ара
қатынасы болуы қажет, әйтпесе алмастырылмайтын амин ... бір ... ... жаққа шығындалады. Тауық етінің ең құнды бөлігі бұлшық
ет болғандықтан, төс және сан еттерінен сынамалар ... амин ... ... зерттеуімізде (9 кесте) төс бұлшық етіндегі алмастырылмайтын
амин қышқылдарының жалпы көлемі сау тауық етінде 4684,9 мг% құрады, ... ... ... ... төс ... етінде 4516,13 мг%, яғни 3,6%-ға
төмендеген, екінші топ мыспен уланған тауық төс бұлшық етінде 4528,3 ... ... ... ... ... ... ... топ
кадмиймен уланған тауық төс бұлшық етінде 4517,4 мг%, яғни ... ... ... ... топ ... ... ... төс бұлшық етінде
4553,7 мг% құрады, демек 2,8%-ға төмендеген.
Сонымен қатар сау тауық сан ... ... ... амин
қышқылдарының жалпы көлемі 4660,5 мг% және ... ... ... ... ... 4497 мг%, мыспен уланған тауық сан бұлшық етінде 4493 ... ... сан ... ... 4489 мг% және ... ... ... сан
бұлшық етінде 4498 мг % құрады. Нәтижесі 9, ... ... амин ... ... ... ... топпен
салыстырғанда 27,4-40,2 мг/г, изолейцин 7,9-17,3 мг/г, лейцин 8,5-18,2
мг/г, лизин 13,9-20,3 мг/г, ... ... мг/г, ... ... ... ... мг/г және ... мөлшері 3,2-10
мг/г-ға азайғанын анықтадық.
Алмасатын амин қышқылдары бақылау топпен ... ... ... ... 6-11,8 мг/г, ... 8,6-18 мг/г, глютамин қышқылы 107,9-114,2
мг/г, оксипролин 14,1-16,8 мг/г, пролин 16-21,9 мг/г және ... ... ... айтарлықтай төмендегенін көреміз.
9 кесте-Тауық төс бұлшық етіндегі амин қышқылдары, мг/г белокқа
|Көрсеткіштер ... ... ... |3-Тәжірибе |4-Тәжірибе ... амин | | | | | ... |4684,9 |4516,13 |4528,3 |4517,4 |4553,7 ... ... ... ... ... ... ... ... ... |525,0±1,2* |532,3±0,8 ... ... |829,0± 2,8 ... ... ... ... ... ... |843,0± 1,6 |844,3± 1,5 |842,0± 1,7 |848,4± 1,2 ... ... ... ... ... ... |
|Треонин ... ... ... |513,5±1,1 ... ... ... ... ... ... ... ... ... |614,7±2,04 ... ... ... ... амин | | | | | ... |4784 |4582,5 |4569,7 |4546,4 |4569,8 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|Глютамин қышқылы |1844,4±2,47 ... ... ... ... ... |45,8± 2,04 ... ... ... ... ... ... ... ... |472,6±2,3 ... ... ... ... |414,2±1,2 |409,6±1,04 ... ... ... |9468,9 |9098,63 |9098 |9063,8 |9123,5 ... | | | | | ... ... ... |
10 ... ... ... ... төс бұлшық етінің амин
қышқылдарының скоры, мг ... бұл ... ... еті | |
| ... |Изолейцин ... ... ... |
| | | | | |нин+ |
| | | | | ... ... амин | | | | | ... |4660,5 |4497 |4493 |4489 |4498 ... |659,4±2,2 ... ... ... ... ... |540,4±0,5 ... ... ... ... |
|Лейцин |820,7± 1,4* ... ... ... |815,5±1,3* |
|Лизин ... |840,2± 1,4 |840,3± 1,2* |839,3± 1,3 |841,2± 1,6 ... ... ... ... ... |328,2±0,53 |
|Треонин ... ... ... ... ... |
|Триптофан |278,0±0,7 ... ... ... ... ... ... |610,2±0,64 |609,6±1,2 ... ... ... | | | | | ... амин |4584 |4291,9 |4273,5 |4263,6 |4274,2 ... | | | | | ... |657,5±1,3 ... ... ... ... ... |697,4±1,13 |689,4±1,52 ... ... ... ... ... |547,3±1,3 |548,0±1,2 ... ... ... ... |1730,2±1,4 ... ... ... ... |
|Оксипролин |44,5± 1,2 ... ... ... ... ... ... ... |454,1±1,6 |450,3±1,2 ... ... ... ... ... ... ... |
|Амин қышқылдары |9244,5 |8788,9 |8766 |8752 |8772,2 ... ... | | | | | ... ... ... ... амин ... ... лейцин мен лизиннің және
метиониннің мөлшері едәуір төмендегенін анықтадық, ал ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай
төмендегенін көреміз.
12 кесте-Ауыр металл тұздарымен ластанған тауық сан ... ... ... ... мг %
| | |
| ... ... | ... еті| |
| ... ... ... ... ... |24 ... ішінде |5 |улы ... ... |24 ... ... |5 |улы ... ... |24 ... ... |5 |улы ... ... |24 сағат ішінде |5 |улы ... ... еті |24 ... ішінде |1 |улы емес ... ... сау ... еті улы емес, яғни 24 сағат ішінде гуппи
балықтарының тек 1-і өлсе, қалған топтардың осы ... ... 5-і де ... ... табылды.
Тағам құрамындағы ақзаттың құндылығын анықтаудың биологиялық тәсілдері
ішінде, ең сенімдісі, ... жас ... ... ... ... ... ... табылады. Осыған байланысты сау, ... ... және ... ... құс ... ... тиімділік
коэффициентін анықтау үшін зертханалық егеуқұйрықтарға тәжірибе жүргіздік.
Ол үшін массалары шамалас аталық ақ егеуқұйрықтарды ... 4 ... ... ... ... сау құс еті, ... топқа қорғасынмен уланған
құс еті, үшінші ... ... ... құс еті ал төртінші топқа кадмиймен
уланған, бесінші топты мырышпен уланған құс ... және ... ... ... ... ... ... қосылған қоспа берілді. Азық
қоспасы ақзат тиімділігін анықтау жөніндегі «Методические рекомендаций по
определению ... ... ... ... ... ... ... сәйкес орындалды.
Азыққа қосар алдында сау, қорғасынмен зақымданған, мыспен ... еті ... және ... ... ... ... анықталды. Бақылау тобына ақзат көзі ретінде ... ... ... ақ ... ... ... ... Азық
және су шектеусіз берілді, бірақ күн сайын ақ егеуқұйрықтарды пайдаланған
азық мөлшері ... ... Күн ... ... ... ... қадағалау жүргізіле отырып, әр ... ... үш күн ... ... отырды, ақ егеуқұйрықтарды 21
күн бойы осы ... ... ... ... ... ақ ... тірідей масса қосуы және ... ... ... кестеде көрсетілген.
Тәжірибе барысында әр ақ егеуқұйрықтардың күніне ... ... азық ... ал ... ... ... ... болды. 21 күн ішінде ақ егеуқұйрықтардың масса қосуы 46,6±0,02-
62,5±0,03 г шамасында болып, ... ... ... құрады.
14 кесте-Тауық еті қосылған азықпен қоректенген ақ егеуқұйрықтар массасының
өзгеруі және ақзаттың тиімділік коэфициенті
|топтар ... ... ... ақ |АТК |
| ... ақ ... ақ ... | |
| ... ... |қосқан массасы | |
| ... (г) ... (г) |(г) | ... ... ... ... ... |2,28 |
|1- Тәжірибе ... ... ... |1,93 ... ... |45,3±0,05 |84,8±0,02 ... |1,89 ... ... ... |83,5±0,02 ... |1,91 ... ... ... ... ... |2,01 ... |45,5±0,06 |99,0±0,04 ... |2,58 ... және мыс, ... зақымданған тауық еті ақзатының
тиімділігі оның сау тауық етіне және ... ... ... біршама төмендегені байқалды. Атап айтқанда, қорғасынмен уланған
тауық етінің АТК мөлшері сау тауық етімен салыстырғанда 0,35 г аз, ... ... ... АТК ... сау ... етімен салыстырғанда 0,39 г-
азайған, кадмиймен уланған тауық ... АТК ... сау ... етімен
салыстырғанда 0,37 г-төмендесе, мырышпен уланған тауық етінің АТК мөлшері
сау тауық етімен ... 0,27 г-ға ... ... ақ ... ... азық ... және ... ауытқушылықтар байқалмады. Азықтандыру мерзімі ... ... ақ ... ... ... ... ... нәтижесінде айтарлықтай өзгерістер байқалмады.
2.3.6 Ауыр металл тұздарымен ластанған құс етінің және ішкі ағзалар
құрамынан қалдық мөлшерлерін анықтау ... ... ... әр жеті ... ... ет және ... ауыр металл тұздарының қалдық мөлшерлерін анықтап отырдық.
15 кесте-Уланудың 7 күннен кейінгі ауыр ... ... ... |Бақылау |Қорғасын |Мыс ... ... |
| ... | | | | ... етте |- ... ... |0,1±0,01 ... ... |- ... ... ... |19±0,02* |
|Бүйректе |- ... ... ... ... ... майда |- ... ... ... ... ... | |0,5 |5 |0,05 |70 5,0 ... ... ... ... жетінші күнінде сойылған тауықтардан алынған
сынамаларында МЖД-ден кадмий мөлшері бұлшық етте 0,05 мг, бауырда 0,25 ... 0,45 мг және ішкі ... 0,05 ... ... Ал қалған элементтер
қалыпты мөлшерден аспағаны анықталды.
16 кесте-Уланудың 14 күннен кейінгі ауыр ... ... ... |Бақылау |Қорғасын |Мыс ... ... |
| ... | | | | ... етте |- |0,42 ±0,01 ... ... |
| | | | |* | ... |- |0,84±0,03** |2,95±0,02* |0,82±0,03 ... ... |- ... ... |0,9±0,01 |42,7±0,01 ... ... |- ... ... ... ... |
|МЖД | |0,5 |5 |0,05 |70 5,0 ... ... | | | | ... он ... ... ... тауықтардан алынған
сынамаларында МЖД-ден асқаны қорғасынның бауырдағы концентрациясы 0,34 мг-
ға, бүйректе 0,43 мг-ға, ... ... ... етте 0,31 ... бауырда
0,77 мг-ға, бүйректе 0,85 мг-ға және ішкі ... 0,35 ... ... ... және ... ... мөлшерден аспағаны анықталды.
17 кесте-Уланудың 21 күннен кейінгі ауыр металл тұздарының концентрациясы,
(мг∕кг)
|Сынама |Бақылау ... |Мыс ... ... |
| ... | | | | ... етте |- ... ... ... ... ... |- ... ... ... ... ... |- ... ... ... |73,2±0,03 |
|Ішкі майда |- ... ... ... ... ... | |0,5 |5 |0,05 |70 5,0 ... ... ... ... ... ... күні сойылған тауықтардың
сынамалары құрамында ауыр металл тұздарының қалдық мөлшерлері бар ... ... ... бұлшық етте 0,3 мг-ға, бауырда 1,2 ... 1,44 ... ішкі ... 0,4 ... мыс ... 0,74 мг-ға,
бүйректе 0,6 мг-ға, ішкі майда 0,8 мг-ға, кадмий мөлшері бұлшық етте ... ... 2,35 ... бүйректе 2,6 мг-ға, ішкі майда 0,55 мг-ға,
мырыш бұлшық етте 0,6 ... ... 7,9 ... бүйректе 3,2 мг-ға ... ... 5,4 ... ... ... ... ... бойынша
ауыр металл тұздары бауырда және бүйректе ... көп ... Ауыр ... ... ... нәтижелері Тауықтардың
етінің құрамындағы ауыр металл тұздарының мөлшерін ... ... ... қолдандық, яғни пісірдік. Тәжірибе соңында ... етін 100° С ... 60 ... 75 ... және 90 минут пісіру
арқылы ауыр металл тұздарының қаншалықты төмендейтінін анықтадық. ... ... мен ... ... ... құс ... улылық
дәрежесі төмендеді, ал максималды түрде мыспен және мырышпен уландырған құс
етінің улылығы төмендеді.
18 ... ... ... ... ... тауық етін пісіру арқылы өңдеу
|Топтар |Пісіргенге | ... ... ет |
| ... | |
| | |60 ... | | ... ... ... |0,72±0,012 |1- Тәжірибе ... ... ... |4,2±0,04 ... ... ... ... |1,4±0,06 |3-Тәжірибе |1,6±0,01 ... ... ... ... |4- ... |74,6±0,01 |
Қорытындылай ... ауыр ... ... ... етті 60,75 және 90
минут пісіру нәтижесінде, тек 90 минут ... ... ет ... ... ... ... ... шамамен 43,7%-ға, 47,7%-
мырыш мөлшері, 39,3%-ға кадмий және қорғасын 18,7%- ға азайғанын анықтадық.
ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІН ТАЛДАУ
Еліміздің тұрғындарын ... ... ... ... орны ... оның ... ластағыштардың жиналып, сапасына және
экологиялық қауіпсіздігіне кері ... ... ... ... ... ... отырып, мал шаруашылығы өнімдерін ... ... ... ... адам денсаулығына нұқсан келтірмейтін өнімдерді дайындау
қажет.
Ақмола облысы бойынша экологиялық ... ... ... ... мал мен ... етін ауыр металл тұздарына зерттеу барысында, МЖД-ден
асқан кейбір металдар анықталды. Нәтижесінде ... ... ... ... ... ... Алексеевка ауылы. ... ... ... ... орны бар, ... әсерінен атмосферлік
ауаға марганец және оның қоспалары, азот тотығы, ... ... ... фторлы қосылыстар, неорганикалық шаң ластағыштары түсуде.
Жер асты сулары шекті жіберілетін мөлшерден аспаған, ... ас суы ... ... ... ... ал өндірістік-
техникалық мақсатта қолданылатын су құрамы хлоридті-сульфатты натриелі-
кальцилі ... ... ... ... ... ... ... орналасқан
2007 жылдың талдауы бойынша Степногорск өндірістік алқабының қоршаған
ортаға 6500 т улы ... ... ... ... және Саумалкөл елді
мекендерінің құдықтарынан алынған су сынамаларында хлорид және ... ... тұр. ... ... ... ... ... келеді.
Дренажды суларында күшала анықталған кейінгі үш жылда 0,08 -ден 0,8 ... ... ... ... Алексеевка ауылы, Доломит ауылы және ЖБИ
зауытының жұмыскерлер ауылы аумақтарында орналасқан. Атмосферлік ... ... ... жүргізілген кездегі бөлінетін зиянды газдардың
әсерінен болады.
Ірі қара мал және ... ... ... зерттегенде, қансыздану
деңгейлері жақсы, ұша бетінде жұқа ... ... ... ... ... ... ... Бұлшық ет арасын тіліп қарағанда аздаған сұйық көрінді,
сүзгіш ... ... ... етпен жанасқан жерінде ғана байқалды. Бұлшық
еттердің дамуы қанағаттанарлық, бұлшық ет түсі ашық ... ... ... ... Ұша және ... ет түсі ... тән. Ұша және ... түсі ақшыл-сары, консистенциясы ... ... ... түсі ... шеттері дөңестенген, көлемі сәл ұлғайған. Талақ тығыз
консистенциялы, көкшіл түсті, жиектері үшкір. Өкпесі ашық ... ... ... Бүйрек қызғылт-қоңыр түсті, қалыпты жағдайдан ауытқымаған.
Мал ұшаларын бактериоскоптау нәтижесінде микроорганизмдер кездеспеді.
Ірі қара мал және ... ... ... сорпасы мөлдір, тұнық бөгде
заттар байқалмады.
Аминді-амиакты азоттың ... ... 1,5 мг% ... ұшпа ... саны ... 3,3 мг ... ... Несслер бойынша анықтағанда
сүзінділер түсі сары және аздап бұлыңғырланған болды. Пероксидаза реакциясы
оң нәтиже берді. Сутегі ... ... 6,03 ... ... ... ... тұнық болып, реакция теріс нәтиже берді.
Степногроск қаласы аумағынан әкелінген ірі қара мал ... ... ... ... ... 1,011 мг-ға, бүйректе 2,701 мг-
ға және қорғасын мөлшері бауырда 0,14 мг-ға артқан, ... ... ... ет
пен бауырда, қорғасын бұлшық ет пен бүйректе және мыс мөлшері бұлшық ет
пен бауырда анықталды, ... ... ... ... жоқ. ... ... ... мөлшері анықталды, бірақ қалыпты ... ... ... төс бұлшық етінде 0,57 мг-ға және сан бұлшық етінде 1,49 мг-
ға, қорғасын сан бұлшық етінде 1,13 мг-ға асқаны анықталды.
Ивановский елді ... ... ... ірі қара мал ... етінде кадмий мөлшері 0,371 мг-ға, бауырында МЖД-ден 1,832 мг-ға,
бүйректе 0,917 мг-ға және жүректе 0,423 ... ... ... мен ... ... мөлшерден артқан жоқ бірақ, қорғасын бауыр мен бүйрек және
жүректе, сонымен қатар бауырда мыс ... ... ... ... ... сынамасында мырыш және мыс мөлшері ... ... төс ... ... және сан бұлшық етінде анықталды, бірақ мүмкіндік
жіберілетін дәрежеден аспаған, қорғасын сан ... ... 0,13 мг- ... ауылынан ірі қара мал ұшаларының сынамаларында кадмий мөлшері
бұлшық етте 0,513 мг-ға, бауырда 1,171 мг-ға, бүйректе 2,841 ... ... 0,302 ... ... ... ... бауырда 0,149 мг-ға артқан,
мырыш және мыс мөлшері ... мен ... ... ... шекті мөлшерден
артқан жоқ. Тауық ұшасының сынамасында мырыш және мыс ... ... ... ... кадмий мөлшері төс бұлшық етінде 0,39 мг-ға, сан
бұлшық етінде 1,67 мг-ға, қорғасын төс бұлшық ... 0,08 ... және ... ... 0,82 ... ... анықталды.
Қарабұлақ аулынан сатуға әкелінген ірі қара мал ... ... ... ... етте 0,412 мг-ға, бауырда 1,192 мг-ға,
бүйректе 2,054 ... ... 0,3 ... ... Қорғасын мөлшері бауырда,
бүйректе және жүректе, мырыш бауырда, мыс бауырдажәне ... ... ... ... ... ... аспаған. Тауық ұшасының
сынамасында мырыш және мыс ... ... ... ... ... ... ... кадмий мөлшері төс бұлшық етінде 0,24 мг-ға,
сан бұлшық ... 0,78 ... ... ... елді ... ... ... ірі қара мал ұшаларының бұлшық
етінде кадмий мөлшері 0,423 мг-ға, бауырда 1,62 мг-ға, бүйректе 1,77 ... ... 0,917 ... ... ... ... ... бұлшық етте
0,17 мг-ға, бауырда 0,442 мг-ға, бүйректе 0,263 мг-ға және ... 0,155 ... ... мырыш мөлшері бауырда, мыс мөлшері бұлшық етте, бауырда ... ... ... ... жіберілетін дәрежеден аспаған. Тауық
ұшасының ... ... ... ал мыс және ... ... ... ... мөлшерден аспады, қорғасын мөлшері төс бұлшық
етінде 0,13 мг-ға, сан бұлшық етінде 0,3 ... ... ... ұшасының сынамасында мырыш мөлшері бауырда анықталды, бірақ
шекті мөлшерден асқан жоқ, ... ... ... 0,23 мг -ке ... және
бүйректе МЖД-ден 0,471 мг -ге артқан, қорғасын мөлшері МЖД - ден ... мг, ... ... артқан, ал мыс анықталмады. Біздің
тәжірибемізде ауыр металл ... ... ... ... ... ... ... мәліметтермен сәйкес келді
[5,23].
Ауыр металл тұздарымен уланған кездегі клиникалық белгілері:
тыныс алуының және тамыр соғуының ... ... ағу, ... ... ... қатар бауырдағы, бүйректегі жұмыртқа түтігіндегі
ауыр ... ... тән ... ... ... кездегі тауық қанын ... ... ... ... ... ... ... барлық тәжірибелік топтарда азайды, яғни гемоглобин бұл
қанның тыныс алу ферменті, глобин ақзатынан және ... ... ... ... ... ... ... Ауыр металл тұздарымен улану
кезінде бауырдың ... түзу ... ... ... ... тәжірибелік топтағы құстарда төмендеген. Ал
лейкоциттердің көрсеткіші керісінше жоғарылаған, яғни лейкоциттердің
қорғаныштық ... ... ... Лейкоцитоздың дамуы улардың қан
түзуші мүшелердің лейкопоэтикалық қызметінің ... ... ... қан ... ... ... ... ауыр металл тұздарының ағзаға
тигізетін теріс ... ... ... Қанның ақзаты көптеген қызметтер
атқарады, улардың әсерінен көмірсулармен, майлармен және гормондармен ... ... ... ... И.Г. ... және тағы ... ... бойынша қан сары суының ақзаты негізінен бауырдың
жағдайына байланысты, бауырдың ... ... ... ... ... ал ... ... етін ... ... көрсеткіштері бойынша,
тауық еті ауру мал етіне сәйкес ... Ауыр ... ... ... ... ... ... нашар, бұлшық ет қанағаттанарлық
дәрежеде дамыған, ... ... және ... ... ... түсі ... өт қабы ұлғайған, өтке толы, өт түсі өзгерген,
консистенциясы болбыр. Бүйрегтерінің көлемі ... түсі ... ... ... түтігінің түсі өзгерген, жыртылғыш ... ... ... ... ... ... көзбен қарағандағы
қансыздану дәрежесінің ... ... ... ... дәлелденді. Еттің қансыздану дәрежесін Родер әдісімен анықтадық
45 зерттелген ... 35 ... ал 10 өте ... ... ... ... негізінен рН
көрсеткіші, пероксидазаға реакция, формолды сынама көрсеткіштері бойынша
тауық еті ауру мал ... ... ... анықталды. Құс ағзасына ауыр металл
тұздарының улы әсерінен, бауырда гликоген ... ... ал ол ... сүт және ... ... ... ... тигізеді. Бұлшық
еттегі сүт және пирожүзім қышқылдарының мөлшері азаюына байланысты рН
құрамы бейтарап ... ... ... ... сондықтан ауру мал етінде
рН жоғары болады ((,8((,(2, ... ... ... ... ... ... ауыр ... тұздары
гепатотоксикалық әсерінен ДНК, РНК және ақзат синтезін төмендетеді. Бізге
белгілі, ұшпа май ... ... ... және ... жағдайын
сипаттайды. Біздің зерттеулерімізде, ауру құс еттерінде ұшпа май ... ... ... ... ... яғни бұл ... ақзат
алмасуының бұзылуынан пайда болған. Ұшпа май ... ... ... ... 1,63 мг жоғарылаған, мыс берілген
тауықтарда 1,6 мг ... ... ... ... 1,83 ... мырышпен уландырған тауықтарда 1,39мг жоғарылаған бақылау
тобының ... ... ... ... ... құстардың аминді-амиакты азот, аммиакты
Несслер бойынша және ... ... ... мыс ... байқалады. Уланған тауық етінде аминді- амиакты азот
мөлшері сау құстардыкімен ... ... ... 0,41- ге жоғарылаған,
екінші топта 0,58-ге жоғарылаған, үшінші топта 0,51-ге көтерілген, төртінші
топта 0,38-ге жоғарылаған. Аммиакты Несслер бойынша ... ... ет ... 45 ... ... оның 9 ... ... берді, яғни
сау, ал қалған 36 оң нәтиже. Сорпадағы ақзаттың алғашқы ыдырауынан ... ... ... мыс ... ... алғашқы пайда болған
өнімдермен әрекеттесіп, кешенді мыс сульфатының ... ... ... емес ет ... ... ... болады немесе
көгілдір жасыл түсті тұнба пайда болады. ... ... ... ... ... салыстырғанда оң нәтиже берді, яғни көгілдір жасыл
түсті тұнба пайда ... ... ... ... ... ... ... оттегі түзіліп бензидинді
тотықтырады, пайда ... ... ... ... көк ... түс ... ... сұр түске айналатын қосылыс пайда
болады. Яғни, сау малдан алынған етте ... аса ... ал ауру ... ... ... ... ... еттегі ферменттің белсенділігі төмен
болады, тексеру барысында барлығы да теріс нәтиже ... ал ... ... ... сұр ... боялды ... оң ... ... етін ... ... ... ... ал қорғасын және кадмиймен уланған тауықтардың ... ... ... 30 астам, терең қабаттарында 4-11 микроб
денешігі ... ... ... ... ... ... ... 25-тен астам, терең қабаттарында 3-9 микроб денешіктері кездесті.
Жоғарыдағы мәліметтерді ескере ... ауыр ... ... уланған тауық
еті сезімдік және физикалық-химиялық көрсеткіштері бойынша ауру құс ... ... Атап айту ... ауру ... сезімдік көрсеткіштері
әдебиеттегі мәліметтермен дәл ... ... ... ... оның ... ... байланысты екені
белгілі. Ет және ет өнімдерінің тағамдық құндылығы, қорытылуы, сіңімділігі
оның ... ... ... ... және минералдық заттардың
мөлшеріне байланысты болып келеді. ... ... ... ... ол ... түріне, жасына, жынысына және қоңдылығына
тәуелді. Ет және ет өнімдерінің химиялық құрамын ... ... ... ... ... ... және ... бағасын беруге болады.
Ақзат ағза үшін ең ... ... ... ... ... ағзадағы өсу, ағзалар мен
ұлпалардың жаңаруға аса ... ... және ... ... ... ... биологиялық белсенді заттардың құрамдас
бөлімі. Ақзаттың жетіспеушілігінен зат алмасу ... ... ... төмендейді. Ет және ет өнімдеріндегі ақзаттың ... ... ... ... ... ... коэфициентті, азоттан ақзатқа
алмастыру арқылы анықтайды. Ол органикалық ... ... ... ... ... мөлшері арқылы анықтауға негізделген.
Май суда ... ... ... ... ... ... ... Ет құрамындағы
май ағза ұлпаларының құрамына ... ... көзі ... қорғану,
құрылымдық және метоболизмдік қызметтер атқарады. Олар ағза құрамының басқа
мүшелеріне қарағанда жылуды екі есеге ... ... ... және де майлар
органикалық ... және ... ... ... ... Май ... еттің қуаттылығын арттырады және ... ... Етке ... хош иіс пен дәм ... Дене қызуының
тұрақтылығын қамтамасыз етуде ... ... ... ет ... ... мөлшері біркелкі
мол болады, ол еттің сапасына, тағамдық құндылығына әсер етеді. ... ... ... ... ... мен ... дайындау
рецептурасына және технологиялық өңдеудің тәртібі мен ... ... ... ... құрамындағы ылғал ондағы биохимиялық процестердің
жүруіне, сақтау мүмкіндігін анықтауда, микробиологиялық т.б. үрдістерде
маңызды ... ... ... ... ... ... кезіндегі тұрақтылығы және
т.б. ет құрамындағы ылғалдың мөлшерімен тікелей байланысты. ... ... ... бірі болып есептеледі. Ол минералдық және органикалық
заттарды жақсы ерітеді. Зат алмасу ... ... ... ... ... ... ... көмегімен торшадағы, ұлпадағы ... ... ... ... ... ... ионы ... реттеп отырады. Ет құрамындағы ... ... ... кезінде
сынама массасының кемуі арқылы анықталады.
Ақзат жетіспеушілігінен зат алмасу ... ... мал ... ... ... бойынша ақзат бақылау тобында 21,1±0,4% болса
қалыпты жағдайдағы, ал қорғасынмен уланған топта 18,3± 0,43%, яғни ... ... ... ... ... яғни 1,2-ге кемігенін анықтадық,
кадмиймен уланған топта 19,3±0,6% болды 1,8-ге кеміген, мырышпен уланған
топта ... % ... яғни 1,4- ке ... тобымен салыстырғанда
азайғанын анықтадық.
Май мөлшері бақылау тобында қалыпты 4,2±0,3 %, қорғасынмен ... 3±051%, 1,2-ге ... ... ... ... ... ... яғни
1,5-ке азайған, кадмиймен уланған топта 2,8±0,27%, яғни 1,4-ке кеміген,
мырышпен ... ... ... яғни 1,6-ға сау топ құстарымен
салыстырғанда ... ... ... ... тобының ылғалы 73,8±0,32% болса тәжірибелік
қорғасынмен уланған топта 77,4± 0,45%, 3,6-ға ... ... ... ... ... яғни 2,9-ға жоғарылаған, кадмиймен уланған топта
78,6±0,34%, 4,8-ге ... ... ... ... ... бақылау
тобымен салыстырғанда 3,8-ге жоғарылағанын анықтадық. ... ауру ... ... сау мал ... ... ... екені көрінді.
Күл сау тауық етінде ... ... ... ... топта
0,95±0,36%, 0,35-ке кеміген, мыспен уланған ... ... яғни ... ... уланған топта 0,9±0,11% сау топ пен салыстырғанда 0,4-ке
азайған, мырышпен уланған топта 0,9±0,36%, яғни 0,4-ке ... ... күл ... бақылау тобымен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... ... мөлшеріне байланысты, еттің тағамдық
құндылығын бағалау, ең маңызды болып табылады. Сондықтан біз сау ... ... ... сан және төс ... еттерінің амин қышқылды құрамын
анықтадық. ... ... ... төс бұлшық етінің амин қышқылы
3,9%-ға төмен, мыспен ... ... төс ... ... амин ... ... кадмиймен уланған тауық төс бұлшық етінің амин қышқылы 4,3%-
ға төмен және мырышпен уланған ... төс ... ... амин ... 3,7%-ға
төмендеген, сау тауықтың төс бұлшық етінің амин қышқылының ... Сан ... ... амин ... жиынтығы қорғасынмен
уланған тауықтарда 4,92%-ға төмендеген, мыспен уланған тауықтың сан бұлшық
етінің амн қышқылы ... ... ... ... тауық сан бұлшық
етінің амин ... 5,3% ... және ... ... ... сан бұлшық
етінің амин қышқылы 5,1%-ға төмен сау ... сан ... амин ... ... етінің тағамдық құндылығын амин қышқылдық скор ... төс және сан ... ... құндылығының индексі бойынша
метионин мен цистин төмен болды, яғни ... ... ... ... ... 95,54, сан ... етінде 95, мыспен уланған топ ... ... ... 96,45 және сан ... ... 94,3, ... тауықтардың төс бұлшық етінде 95 және сан етінде 94,1, ... ... төс ... ... 96,9 және сан ... ... Сау және ... тауықтардың сан бұлшық етінің амин қышқылдық
скоры төс бұлшық етімен салыстырғанда төмен ... ... ... ... амин ... алмастырылатын амин қышқылдарының жиынтығына қатынасымен
анықтағанда, ... ... ... сау тауықтарға қарағанда.
Ауыр металл тұздарының әсерінен бауыр қызметінің ... ... ... амин ... ... Біздің ойымызша, көптеген амин
қышқылдарының мөлшерінің төмендеуі ағзадағы ... ... ... ... ие амин ... ... ... қышқылы, антиконцерогендік қасиетімен цистин [133]. Біздің
зерттеулерімізде осы амин ... ... ... + ... ... ... ... тағамдық құндылықты биологиялық тәсілдермен, яғни өсіп
келе жатқан ақ ... ... ... ... Біздің
зерттеулерімізде ауыр металл тұздарымен уланған ... ... ... ақ
егеуқұйрықтардың салмақ қосуы азайған, сау ... ... және ... ... ... ... ... уланған
тауық етімен азықтанған 0,35-ке кем, мыспен 0,39 кем, ... 0,37 ... ... ... етін ... егеуқұйрықтардың массасы 0,27-ге кем.
Әдеби шолуда ауыр металл тұздарын ... ... ... ... айтылған, бірақ та етке қатысты физикалық тәсілдерді қолдану
оңтайлы ... ... ... Біздің детоксикациялық мақсатта тәжірибе
соңында сойылған тауық етін 100° ... 60 ... 75 ... және ... ... ... ауыр металл тұздарының қаншалықты төмендейтінін
анықтадық. Зерттеу нәтижесінде ... мен ... ... ... ... ... дәрежесі төмендеді, ал максималды түрде мыспен және ... құс ... ... ... шамамен 43,7% -ға, 47,7%-мырыш мөлшері, 39,3%- ға кадмий және
қорғасын 18,7%- ға ... ... ... зерттеген кезде еттегі
металдардың бір бөлігі ... ... ... ... ... ... етте 0,15 мкг/кг, мыспен ластанған еттің сорпасында
1,97 мкг/кг, кадмиймен ластанған ет ... 0,63 ... және ... ет сорпасында 35,6 мкг/кг құраған.
Сондықтан, ... ауыр ... ... ... ... ... ретінде пісіруді қолдану, еттегі шамамен деңгейін 1/3
төмендетеді. ... ... ауыр ... ... ... ... ... қолдануға жарамсыз болып табылады.
Алынған мәліметтерді ескере отырып, келесідей қорытындыға келеміз,
ауыр ... ... ... ... ішкі ... ... ... мен бүйректе. Сондықтан тағамдық мақсатта тауықтарды ... ... ... ... ... алып тастау керек.
Етті пісіру арқылы залалсыздандыру кезінде ауыр металл тұздарының ... ... ең ... ... өту ... Ақмола облысы бойынша жүргізілген экологиялық мониторинг қорытындысы
бойынша Степногорск, Степняк, Қарабұлақ, Заводской және ... ... ірі қара мал және ... ... ауыр металл тұздарының
шекті жіберілетін мөлшерлерден жоғары концентрациялары анықталды.
2 Ауыр металл тұздарымен ... ... ... рН (,8 -6,5; ҰМҚ ... мг; ... амиакты азот 1,8-1,6 мг жоғары сау ... ... ... ... реакциясы теріс, амиакты
Несслер бойынша нәтижесі оң.
3 Тауық етінің химиялық құрамы бойынша сау ... ... ... ... жоғары болды, белок 1,2-2,8% кеміген, май 1,2-1,6%, күл 0,4-0,3%
төмендеген.
4 Амин қышқылдарының ... ... ... байқалады: сау тауық
төс етіндегі амин қышқылдарының жалпы мөлшері 9468,9 мг% болса, ауыр ... ... ... төс ... ... жалпы мөлшері 9063,8-
9123,5 мг% ... яғни 3,6-4,3% ... ал сан ... ... ... жалпы жиынтығы сау тауықтарда 9244,5 мг%, ал тәжірибелік топта
8752-8788,9 мг% ... ... яғни ... ... Зақымданған тауық етінің сау тауық етіне қарағанда биологиялық
құндылығының біршама ... ... ... сау ... ... ... ... 2,28 болса, тәжірибелік топта орташа 1,93 құрады.
6 Ауыр металл ... ... ... ... ... 2 есеге жуық
ұлғаюы, некроз ошақтары, майлы дистрофия, ... ... ... ... тәрізді патоморфологиялық өзгерістер байқалды.
7 Ауыр металл тұздарымен тауықтарды созылмалы уландырған кезде ішкі
ағзаларға көп мөлшерде жиналады және ... ... етке ... ... ... ... ... ең көп жиналғаны, мыс бұлшық
етте 4,5 мг/кг, бауырда 5,74мг/кг, бүйректе 5,6 мг/кг ... ... етте 1,6 ... ... 2,4 ... ... 2,65мг/кг жиналған,
мырыш бұлшық етте 74,6 мг/кг, ... ... ... 73,2 ... Ауыр ... ... ластанған етті 60, 75 және 90 минут пісіру
нәтижесінде, тек 90 ... ... ... ет ... ... ... ... Мыстың шамамен 43,3% -ға, 47,7%-мырыш мөлшері,
39,3%- ға кадмий және қорғасын 18,7%- ға ... ... ... Мал ... ... ... ... жүрек және етін жеке-жеке
ауыр металл тұздарына зерттеу керек. Ет ... ауыр ... ... ... ... ... 100° температурада 90 минут
пісіру.
2. Зерттеу ... ... ... ... Ауыл ... ... қауіпсіздік және мал шаруашылығын дамыту
Департаменті келісімімен ... ... ... мал ... ... ... сапасын бағалау» атты ұсыныс бекітілген (27.03.2009 ж.).
3. Диссертациялық жұмыстың негізгі нәтижелері С.Сейфуллин ... ... ... ветеринариялық медицина, ветеринариялық
санитария мамандықтарының студенттері мен мал дәрігерлерінің біліктілігін
жоғарылатуға ... оқу ... ... ... ... ... В.Д., Кириллов Н.К. Экологическая безопасность
сельскохозяйственной продукции.-М., 2005.-83-87 с.
2 Жуленко В.Н., ... М.И., ... Г.А. ... ... 2004.- ... ... В.И., ... И.А., Криштафович В.И. Экспертиза ... ... ... 2006. 99-110 ... Хмельницкий Г.А., Локтионов В.Н., Полоз Д.Д. ... ... ... фармация /Под. ред. проф.Соколова В.Д.-М.:Колос,2003.-
494с.
6 Клиническая фармакология /Под. ред. проф. Соколова В.Д.- М.: ... ... М.С. ... экология.-СГУ.-Семипалатинск; 2002.-852с.
8 Соломонов Н.Г. Актуальные проблемы экологической безопасности Якутии.
Сообщение 1. Природные экологические угрозы // Наука и техника в ... №4 ... Парк Д.Ф. ... ... ... ... ... Додина Л.Г. Некоторые аспекты влияния антропогенного загрязнения
окружающей среды на здоровье населения //Гигиена и ... ... Г.А. ... ... ВО ... ... С.В. Ветеринарная токсикология.- Л.: Колос, 1970.- 319с.
13 А.Г. Шахов, М.Н. Аргунов, В.С. ... ... ... ... и пути их ... // ... №5.-С 3-6.
14 Потапов М.П., Литвиненко В.С., Бухарбаева А.С. Чужеродные вещества в
пищевых продуктах: материалы 1-й ... ... ... ... А.И. ... ... Российской Федерации:
современное состояние и перспективы ... ... ... ... Л.В. ... ... на ... активность
нейтрофилов крови и перитонеальной жидкости ... ... - № 3. – С. ... ... Л.В., ... Л.И., ... Г.В. и ... Влияние пищевых
индолов на активность ферментов метаболизма ксенобиотиков и токсичность Т-2
токсина для крыс //Бюлл. эксперимен. биол. и ... 6.-С ... ... К.Е., ... Н.Ф. ... ... и ... продуктов.-Алматы, 2002.
19 Табаков С. «Металлические аэрозоли в ... ... и ... с ... ... 8. -C. ... Рахыпбеков Т.К. Роль гигиенических факторов экологически ... ... в ... ... ... автореф... канд.вет. наук. Алматы,1996.-21с.
21 Малина В.П. Юшина Е.А Влияние железа на здоровье ... ... ... ... Пищевая промышленность.-М., 1997.-
C. 38-39
22 Кунцевич И.Е., ... О.В. ... ... ... в ... и ... показателями его
биологического эффекта у ... ... ... ... 8.-C. ... ... Б.А., ... Ю.П. Микроэлементный состав волос детей как
индикатор загрязнения атмосферного воздуха.//ВКН: ... ... на ... ... –М.; ... ... Қ.О. Қожамбердиев, Г.Ә. Саинова Ауаның ауыр ... адам ... ... ... 29-32 ... Саят Ю.Е., ... Б.А. ... аспекты экологии человека в
городе. //ВКН: Проблемы экологии человека. -М.; Наука, 1986.-С.33-42
26 Экология человека и ... ... ... ... 1994. -С.197.
27 Рыков О.А. Экологические основы эксплуатации ... ... ... ... ... И.Р. ... Ю.В. ... среда и транспорт.- М., 1987.-
C. – 207.
29 ... С.А. ... ... ... ... ... ... 2002.-С.135-146.
30 Рубенчик Б.Л., Костюковский Я.Л., Меламед Д.Б. ... ... ... ... ... Здорв'я,
1985.-160с.
31 Дьяков А.Б. Экологическая ... ... ... ... Аксенов И.А., Аксенов В.И. Транспорт и охрана окружающей среды.-
М.,Транспорт, 1986.-С. - 176.
33 Иванов В.Н., ... В.К., ... В.С., ... ... Будвельник, 1983.-С. - 88.
34 М.Ю. Кроль, М.Х. Гаруни. Содержание тяжелых металлов в кормах и
продукции птицеводства.// ... ... ... А.М. ... ... Л.: ... 1974.- 407с.
36 Незавитин А.Г. Экология и здоровье животных // ... ... и ... ... ... С. ... Жуленко В.Н., Белоусов А.А. Сравнительная оценка содержания общей
ртути в объектах ветеринарного обзора в разных ... ... // ... ... ... и ... ... 1989.-С.42.
38 Жуленко В.Н., Георгиева Г.Н., Смирнова Л.А. Накопление ртути в
организме и тканях // ... ... ... Г.Н., ... В.Н., ... Л.А. и др. ... ... соединений в органах и тканях животных //
Тез. докл. VII ... ... ... ... ... ... ... В.Н., Георгиева Г.Н., Смирнова Л.А. ... ... ... и ... ... ... // Ветеринария.-1975. -№ 4.-С.96.
41 Голубицкая А.В., Жуленко В.Н., ... ... ... органах и тканях животных //Актуальные проблемы интенсификации
животноводства.-Троицк-Челябинск, ... ... О.К. ... ... для кур в ... ... ... -№7.-С.63.
43 Балацкий К.П. Мышьяковые отравления и их антидотная терапия ... ... ... вет.наук.-М.: 1981.-27с.
44 Смирнов А.М., Таланов Г.А., ... Г.П. ... ... ... //Ветеринария.- 1999. -№1.-С. 3-6.
45 Баканов В.Н., ... В.К. ... ... М.: Агропромиздат, 1989.-510с.
46 Бокова М.И., Ратников А.Н. Биологические особенности растений и
почвенные условия, определяющие ... ТМ в ... на ... ... // ... в сельском хозяйстве.-1995.-№5.-С.-15-17.
47 Венедиктов А.И., Ионас А.А. ... ... ... ... 1979.-160с.
48 Г.А. Таланов «Развитие ... и ... ... //Ветеринария.- 2005.- № 10.-С.15.
49 Эйхлер В. Яды в ... ... М.: ... 213 ... ... И.Д., ... Н.А. Яды вчера и сегодня.- Л.: Наука.
1988.-202с.
51 Абрамова Т.Н., Кузнецов В.К., Исамов Н.И. ... ... ... и их ... на агроэкосистемы // Тяжелые металлы,
радионуклиды и ...... в ... среде: доклады 2-й
международной науч.-практ. Конф.-Семипалатиск, 2002.-Т.2.-С.413-416.
52 Пейвс Я.В. ... и ... ... АН ЛССР.-Рига, 1960.-
402 с.
53 Авцын А.П., Жаворонков А.А., Риш М.А. Микроэлементы ... ... Н.В. ... ... и канцерогенез// Микроэлементы
в медицине.- Киев: Здоровье, 1974.- Вып. 5. С. 3-11.
55 Бауман В.Л. ... ... ... в ... и тканях кур-
несушек, получавших добавку ацетата свинца к рациону // С.-х. ... 6. –С. ... ... ... и ... птиц.-М.:Колос.-1966.-153с.
57 Джамбулатов М.М., Османов А.Ф., Зубаилов Г.И. Кормовые отравления
птиц.- Кировабад.- 1978.-С.46-48.
58 Громов И.Ю., Красюков Ю.Н., ... И.П. ... ... и ... ... ... ... // Хранение и
переработка сельхозсырья.-1998.-№2.-С.50.
59 Громов А.М., Феоктистов П.Н. ... ... ... ... Г.А., Смирнов А.М. Антропогенные поллютанты, их ветеринарно-
санитарное и токсикологическое значение // С.-х.биология.-1994.-№ 2.- С. 34-
42.
61 Жаворонков Н.И., ... И.Ф., ... В.Н. ... ... ... ... ... свинцом // Ветеринария.- 1972.-№ 9.- С.89-91.
62 Жаворонков Н.И., ... И.Ф., ... В.Н. ... ... ... свинцом // Ветеринария.- 1972.-№ 8.-С.89-91.
63 Щепотько А.О., Дульский А.Н. ... в ... ... и ... Гигиена и санитария.- 1993.-№ 8.- С. 70-73.
64 Колесников В.А. Свинецсодержащие соединения в органах и ... ... ... ... ... их ... ... и влияние
технологических процессов на содержание токсикоэлемента в ... ... вет. ... - М., 1987.- ... ... Б.А.Поражения нервной системы при свинцовой интоксикации.-
Алма-Ата:Наука, 1966.-487с.
66 Архипова О.Г., Шацкая Н.Н., Иванова А.С. Биохимические соотношения
между концентрацией свинца в ... и ... ... // ... ... ... О.А. Влияние кадмия на организм на фоне различного питания:
автореф...канд. мед. наук. – М., 1986.-23с.
68 Shaver E.M. The ... of metals to ... from ... ... Waste ... and ... Procudins of the 5 ... Symp. On ... Wastes. ... 719-728.
69 Shorma R.P., Street J. Public Health Aspects of Toxic Heavy Metalls
in Animal Feeds.//J.A.V.M.A.- 1980,Vol.177,N.2, P.149-153.
70 ... P. The ... Work on ... plants and ... prospects in the USSR.- India. Lusknow. 1988. P 180-185.
71 Angle C. Lead mercury and cadmium toxicity in children ... 1977. ... ... Bruylant C. Uber den ... der chemischen Verbindungen in
fruchtigen Oelen, II Baldrian, Berichte Chem. Ces. ... ... Foulkes E.C. Cadmium, Handbook of ... ... – Berlin, 1986.-P. ... Brown K.S. Studies of trace – metal bevels in human tissues/ / Bull.
Environ. Contam. Toxicol.-1979. -Vol.22,-№ 4-5.- P.552-560
75 Hecht H. ... bei der ... vom Tier ... // ... № 10.P. ... Красовский Г.Н., Юрасова О.И., Чарыев О.Г. Влияние кадмия на
организм ... // ... и ... 1976.- № 10.- С. ... Cherian M. ... and tissue distribution cadmium in mice after
chronic foeding witch cadmium chloride and ... Contam. and toxicol. ... №1.- ... ... П.Н. ... заболевания органов пищеварения.-
Воронеж: изд-во Воронежского университета, 1990.-184с.
79 Бугреева Н.Н. Содержание соединений свинца и ... в ... ... ... и пути их ... при ... молокопродуктов:
автореф… канд.вет.наук.- М., 1995.-21 с.
80 Тёвел А. Химия и физика молока.-М., 1979.-120с.
81 Удодов П.А., ... Ю.С. О ... ... миграции
металлов в природных водах // Геохимия.-М.,1961.-№ 8.-С. 703-707.
82 Renon P., Soncini G., Canoni G. Le cadmium dans les organs et ... de cheval // Archivo ... ... Salmi A., Him J. Concentration en cadmium du muscle, du fole et des
reins de chevaux et rennes ... // ... ... Rowsjn F. ... ... in plants with special ... to
Daruma alliedgonera in the metallothionen Belgigue: 1985.- № 5. –P.36.
85 ... А.Ф. ... ... ... ... ... Таланов Г.А., Кроль М.Ю., Бричко Н.В., Павленко Г.И. Влияние ртути ... на ... ... и генетические показатели
животных в модельных ... //Тр. ... ... ... гигиены и экологии».-М.,1998.- Т.104.-С.15-34.
87 Малярова М.А. ... ... и ... других
металлосодержащих соединений в органах и тканях животных и ... на ... ... ... канд. вет. наук. –Л.,1986.-19 с.
88 Antoniou V., Tsoukali H. Cadmium ... in beef ... in relation age of animals and, area of their breeding // ... Contam. and Toxicol. -1989. ... № 6. - P. ... Junnila M., Korkeala H.Rahnko T. The ... of cadmium in ... cortex in relation to histopathological changes // Acta ... № 2.- P. ... ... H. ... kadmy, miedzi, oraz ... w
nerkach watrobie koni krow zroznych rejonow zeiem wschodnich Polski // Med.
Wet.-1993.-R.49,- № 6.- C. 253-255.
91Elinder C., Pannome M. Billary ... jf Cadmium // Health ... P. ... Gionga E. Presense de la ... ... dans la stabilisee.,
Comp Rend., 1985.-P.200.
93 Trommsdorf C. Uber cadmium in annaten der Chemie und ... ... .- ... ... ... Д.А. ... ... соединений в организме
овце при их комбинированном поступлении и ... на них ... при ... ... ... ... вет. ... С-П.,
1992.-22 с.
95 Таланов Г.А., Хмелевский Б.Н. Санитария кормов.-М.: ... С. ... ... С.Ф., ... Е.А., ... В.В ... ... и
токсических металлов в органах диких и ... ... ... с ... биогеохимическим районированием //С.-х.биология.-1997.-
№6.-С.87-96.
97 Бабенко Г.А., Клименко А.А., Лабий Ю.М. Проблемы биогеохимии.
Микроэлементы в ... // ... в ... ... ... С. ... ... Ю.И. Минеральный обмен.- М.:Медицина,1985.- 288с.
99 Ершов Ю.А. Термодинамика квазиравновесий в ... ... ... ... Л.Р. ... роль ... в организме
животных и человека.-М.,Наука, 1977.- 184 с.
101 Вредные химические вещества. Неорганические ... ... 1-
4 ... ... ... В.А. ... ... Габышева Ж.А. Тяжелые металлы в биологических ... ... ... ... ... ... ... наук.-
Новосибирск, 2001.- 21с.
103 Войнар А.О. Биологическая роль микроэлементов в организме ... ... М.: ... ... 1960.- ... ... Г.А., ... Я.А. Биологическая роль цинка. ... ... С.П., ... И.А. ... В.М. ... ... физиологические процессы после отела, биохимические показатели крови ... ... ... методы профилактики ... ... ... 1980.- С. 45 - ... ... В.Т. Профилактика незаразных болезней //Ветеринария.- 1984.-
С. 6-8.
107 Ноздрюхина Л.Р., Ванджура И.И. Микроэлементы и ... ... ... ... Цинк и ... в окружающей среде.- М.: Наука, 1992.-193 с.
109 Диневич Л.С. Минеральные элементы в говяжьем мясе в ... роль ... и их ... в сельском хозяйстве и
медицине: Мат-лы. VI всес. Совещ.-Л., 1970.-Т.2.- С. ... Meyer H., Lemmer U. ... ... and ... im Serum brv. Plasma des Pferdes // Teil. Dt. ... 80.- S. 166-169.
111 Hegger E.T. Handbuch des ... ... ... P. ... Harris B. Mineral needs of dairy cattle. Dairy ... ... of Florida, 1975.-S.1-9.
113 Мартынов А.А. Об экологической оценке молока в Якутии. //Мясное и
молочное скотоводство. ... ... ... М.А., ... А.П., ... А.И. ... ... из молока, загрязненного тяжелыми металлами. // Аграрная Россия.-
2000.-№5.-С.34-36.
115 Абрамов А.Ф. Рекомендации по улучшению зимнего ... ... ... ... 1976.-C. 40-62.
116 Владимиров Г.Е., Быков К.М. Микроэлементы и их роль // ... Мед. ... 1954.- ... Олль Ю.К. ... ... ... в ... природно-
хозяйственных условиях.- Л.: Колос, 1967.-203с.
118 Яцимирский К.О. ... в ... ... ... 1976.- ... ... А.Н. Биологическая мобилизация минеральных соединений.-
Алма-Ата, 1966.-С. 234-354.
120 Кокорев В.А., Лиджиев З.К., ... А.Н., ... Е.В. ... ... ... в меди при ... и ... // С.-х.
биология.- 1995.-№6.-С.84-87.
121 Коровин Н.К. Содержание кобальта, меди и марганца в кормах и ... ... ... в ... ... ... области //
ВСБ.:Микроэлементы в биосфере и их ... в ... ... и
медицине Сибири и Дальнего Востока.-Улан-Удэ, 1967. - С. ... Anke M., Groppel B. Trace elements in animals. Mills ... Edinburg and London, 1970. -164 ... Kreber L. ... Boldrian Heil Cew.- ... 1987.- IX ... Белозерова Е.А., Климов Е.С. Влияние хронического поступления солей
меди, цинка и свинца на микроэкологический баланс ... ... в ... ... ... 2007.-№4.- С. 26-29.
125 Любченко П.Н. Состояние органов пищеварения при воздействии ... ... ... Л.И., ... В.С. Действие ионов тяжелых металлов на
интерьерные показатели цыплят- бройлеров.// Вестник РФ.-2003.- №4.- С. ... ... М.В. ... ... ... на интерьерные показатели
овец. //Главный зоотехник. - 2006.- № 7. - С. 57-59.
128 Сироткин А.Н., Васильев А.В., Ратников А.Н. ... ... и ... ... в ... ... // Химия в сельском хозяйстве.- 1995.- № 4.-С.16-18
129 Чебаторева Н.А. Накопление меди в органах. ... в ... ... 9.-С.50-52
130 Донник И.М., Шкуратова И.А. Динамика накопления тяжелых ... ... ... ... ... - 2008.- №4.- С. 37- ... ... И.М. Биологические особенности продуктивных животных в
разных экологических зонах ... ... ... ... ... ... Barke E. Ruckstande in ... ... ... Chemic. -1983. V.-IV.-S.85-86
133 Jonson M. The state of resarces of ... plants in Texast. ... ... ... В.Н., ... Р.З., Будников Г.К. Эколого-аналитический
мониторинг супертоксикантов.- М.:Химия, 1996
135 ... Ю.А., ... Ю.А. ... ... тяжелых
металлов на организм крупного рогатого скота. //Вестник РФ.- 2006.- № 5. -
С. ... ... M., Hill R. Trace clements ... in ... and Livingstone.-Edinburg and London,-1970.-P.17-18.
137 Puls R. Minerals Levels in animal health ... ... ... ... Г.А. ... экологических и санитарно-токсикологических
исследований. //Ветеринария.- 2005. -№ 10.- С. 7-9.
139 Л.Лисунова Аккумуляция кадмия в ... ... ... 2005.- № 8. - С 13.
140 Т.Бокова, К.Мотовилов, И.Бочкарева Распределение ... ... ... и ... ... - ... //Птицефабрика.- 2006.- № 9. -С. 45
141 Н.В. Бондарева Использование медоносных пчел как ... ... ... ... ... Главный зоотехник.-2006.-
№ 8. - С. 44-45.
142 Назаров С.С. ... пчел от ... ... ... Гертман А.М. Мониторинг солей тяжелых металлов в ... ... ... ... в ... ... районах Южного
Урала //Материалы Международной научной конференции посвященной 125-летию
КГАВМ. - Казань, 1998.-25 ... Ю.А. ... Г.А. ... Н.Е. Горковенко, С.Г.Харина,
А.А.Грикоренко Экологические факторы, вызывающие патологию печени у ... ... ... ... ... ... 4. - С.
76-79.
145 Равилов А.З., Тремасов М.Я. Проблемы экологизации ветеринарной
медицины.// Ветеринария.-2004. - № ... ... Э.Р. ... ... ... на ... рогатого скота. -2006.-№ 2. - 44 с.
147 Лисунова Л., Косых Ю., Сафронова С., Ледовских А., Роженцев ... в ... и ... ... ... //Птицеводство. - 2004.- № 9. - С.
21-22.
148 ... Т.Г. ... ... и ... в ... и ... ... скота. //Мясная индустрия. - 2004.-№ 6.-С.44-46.
149 Сотникова Е.П. Защитная роль биогенных препаратов при ... ... ... и ... ... ... -Киев: Здоровье.- Выпуск 22.- 1987.-С.78-80.
150 Корчина Т.Я. ... ... ... в ... ... ... ... //Гигиена и санитария.-2007.-№ 4.-С. 27-29.
151 Гертман А.М. Фармакокоррекция содержания токсических элементов в
трофической цепи.//Ветеринария.-2002.-№ ... ... М.М., ... Г.А., Шильников И.А. Почвенное
плодородие и содержание тяжелых металлов в растениях. // ... в ... 1996.- №5.- ... Ильин В.Б. Тяжелые металлы в системе почва-растение.- Новосибирск:
Наука, 1991.- 151 с.
154 Lagerwerff J.V. Lead, cadmium and mercury as ... ... in ... 1972. USA ... P. ... Kibaltshich P. Preliminary tesults of introduction of some tropical
plants in the USSR.- India: Lusknow, 1988.- P. ... ... В.Г., ... Н.Ф. Накопление тяжелых металлов в почве и
поступление их в растения в длительном ... ... // ... ... 6.- С. ... ... А.Б., Ратников А.Н., Алексахин Р.Н. Закономерности
перехода радионуклидов и тяжелых ... в ... ... ... ... Химия в сельском хозяйстве.- 1995.-№
4.- С.16-17.
158 Иванов В.В. Минеральное сырье.- М.: Геоинформарк, 1997.-С 22.
159 ... П., ... Ч. ... нашего обитания.-М.: Мир,1995. - 191с.
160 Дончева И. Хелат образующие ... и ... Kim J. ... ... against lead ... 6.-P.20.
162 Sanozzi S., Riffaldi R. Hou organic matter sources affect cadmium
movement in soil.// Bio Cycle. 1983.-Vol. ... ... G. ... sie ... uskaznicow
biochenicznych.// Wet.- 1984.-№ 3.-P.144-145
164 Ciegler A.-J.Food Protect.-1979.- Vol.-42.-P.820-825
165 Ciegler A.-J.Food Safety.- 1983.-Vol.5.-P. 18-20
166 Челищев Н.Ф., ... Б.Т., ... В.Ф. ... ... ... Недра, 1987.-176 с.
167 Цицишвили Г.В., Андроникашвили Г.Г., ... А.С. ... ... туфов для предотвращения аккумуляции
свинца в сельскохозяйственных культурах// ВСБ: Природные цеолиты в сельском
хозяйстве.- Тбилиси: изд. Медицина, ... Hutton M. ... of the ... between cadmium ... ... of kidney ... London, ... and Assessment
Research Centre, Chelsea College, University of London. // MARC Repor ...... Jordon W.N., Carlton W.W., Sansing ... ... ... ... Marth E.N., Doyle M.R.- Food ... Наплекова Н.Н., Степанова М.Д. Биоиндикация загрезнения почв
свинцом и кадмием по ... ... ... 2000.- 124с.
172 Илялетдинов А.Н. Микробиологическая иммобилизация металлов.- Алма-
Ата: Наука, 1984.- 266 с.
173 Варшал Г.М., ... И.Я. О ... ... ... (II) ... // ... ... 9.-С. 1071-1078.
174 Орлов Д.С. Гумусовые кислоты почв.- М.: МГУ, 1974.- 331 с.
175 Орлов Д.С., Демин В.В., ... А.Г. ... ... с ... ... // Доклады академии наук.- 1998.-Т.362.-№3.-
С.402-403.
176 Некоторые вопросы токсичности ионов металлов.-М.:Мир, 1993.-366 ... ... А.А. ... комплексообразователей на поведение Мn,Cu,
Fe, и Pbв организме при хронической свинцовой интоксикации: ... ... 1972.-24 ... Тен Э. Метаболические маршруты ... ... в ... ... - 2006.- № 12.-С. ... ... М. Унитиол предупреждает накопление свинца. Птицеводства.-
2004.-№ 6.-С. ... ... А.И. ... ... и ... ... ... ЛВИ, 1991.-С.40.
181 Жуленко В.Н., Канюка А.И. ... при ... ... ... ... и ... // Ветеринария.-№ 6.-М., 1992.-
С.52.
182 Даминов Р.Р. Применение ... ... ВП» ... // ... ... Е.А., Костомарова Л.Т. Острые отравления.-М.: ... ... ... Б.А. ... ... ... некоторых химических
элементов в биосубстратах человека. //Гигиена и санитария.- 1986.-№ 7.- С.
59-62
185 Левченко Б.Д., ... Т.И., ... Т.И. ... и новое
направление в диетологии.// Пищевая промышленность.-1994.-№ 12.-С.12.
186 Чайка П.А. Применение пектинов и ... ... ... ... ... ... ... мед. наук.
-Киев.1966.-20с.
187 Г.Вяйзенен, А.Токарь Гусиный жир выводит тяжелые металлы.
//Птицеводства. 2002.- № 5. - С. 38 - ... ... Г.Н., ... В.А. Тяжелые металлы в продуктах
животноводства.// ... ... 4.- ... ... Ю.В. ... ... в почвах и растениях.-Л.
Агропромиздат.-1987.- 142с.
190 Gubanov L. ... als Quelle ... ... ... Jahrg. Helf.- 1995.-N. 2.-Р. ... Ayres J.C. In: The contribution of chemistry to food supplies.
Invited and selected contributed papers presented at the ... on ... of ... to food supplies, Hamburg, August, 1973.//
London, 1974.-P. 145-150.
192 Чебукина Е.Н., Золотарева А.М. Экологические ... ... ... // ... и ... с-х ... 3. -С. 43.
193 Vigliani E.C. // Congreso internat de medicina.-1963.-Vol.1160.-
P.16-20
194 ... О.А., ... И.А. К ... о получении полисахарида из
морской травы Phyllospadix iwatensis. // ... ... ... ... Е.Е., ... И.В. Термодинамический подход к выбору
полиуронидных комплексообразователей для ... ... ... ... ... ... // Вопросы питания.-2001.-№ 2.-С.39-41.
196 Черняев С.И., Зевакин И.И., ... М.В. ... ... экологии,
питания и здоровья. // Пищевая промышленность.-2000.-№ 10.-С.27-29.
197 Ветеринарно-санитарная экспертиза продуктов животного происхождения
// Ветеринарные методические ... - ... ... ... малдарын ветеринариялық бақылау, ет және ет ... ... ... ... –М., ... Старчева А.Н., Николоенко А.Ф., Черныш Г.А. Мысик В.Е. Характер
количественных ... ЛЖК и ... ... в ... ... говядины после пастеризаций. // Тезисы докл. ... ... ... И.М. ... по методам анализа качества ... ... ... ... Методические рекомендации по биологической оценке продуктов питания
//В.Я.Шаблий., Игнатьев А.Д., Булынин В.И.- М.:1973.-30с.
202 ГОСТ 7702.-0-74 Құс еті. ... ... ... ГОСТ ... ... ... химиялық және
микроскопиялық әдістері.
204 Методы ... ... ... ... / Под. ред. проф. Кондрахина И.П.-М.: КолосС. 2004.- ... ... ... ... ... Справочник Книга
1 М.:Во «Агропромиздат» 1987.-357с.
206 И.М.Скурихин Химический ... ... ... Справочник
Книга 2 М.:Во ... ... ... В.И., ... Л.П., ... М.У., ... И.С. ... медицине.-Киев: Здоров'я, 1982.-200с.
208 Русско-казахский словарь под ред. Сауранбаева Н.Т.-М., 1954, В-П,
Б.Калужская
209 Орысша- қазақша малдәрігерлігі ... // ... ... ... К. ... ... ... б.
210 Тілемесов Х., Рамазанов Е. Ауыл ... ... ... б.
211 Нусипбай Т. Русско-казахский словарь. - Алматы 2002.-179 б.
А ... ... ... ... ... ... қосымша
-----------------------
5-Бақылау
0
0,5
1
1,5
2
2,5
3
3,5
1-ші күні
7-ші күні
14-ші күні
21-күн
Зерттеу күндері
1-Тәжірибе
2-Тәжірибе
3-Тәжірибе
4-Тәжірибе
0
10
20
30
40
50
60
1-ші күні
7-ші күні
14-ші күні
21-күн
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... күні
21-күн
Зерттеу күндері
1- Тәжірибе
2- Тәжірибе
3- Тәжірибе
4- Тәжірибе
5-Бақылау
0
5
10
15
20
25
30
35
40
45
50
1-ші күні
7-ші күні
14-ші күні
21-күн
Зерттеу күндері
1- Тәжірибе
2- ... ... ... ... ... ... ... Тәжірибе
0
50
100
150
200
250
300
Валин
Изолейцин
Лейцин
Лизин
Метионин/цистин
Треонин
Триптофан
Фенилаланин/тирозин
Аминқышқылдары
Бақылау
1- Тәжірибе
2- Тәжірибе
3- Тәжірибе
4- Тәжірибе
1012/л
109/л
г/л
г/л
г/л

Пән: Ет, сүт, шарап өнімдері
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 109 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылқыны ұдайы өcipy16 бет
Шабындықтар мен жайылымдарда әр түрлі шөптер қоспасын пайдалану4 бет
Қызылорда облысының халқы35 бет
«Ақмола облысы Шортанды ауданының жер учаскесінің кадастрлық құнын анықтау»41 бет
«Шошқаның тілме ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»29 бет
Алматы облысындағы бөлістіретін темір-жолдық мүнай базасына арналған инвестициялық жобаның анализі24 бет
Алматы облысындағы түйе сүтiнiң физико-химиялық қасиеттерi21 бет
Алматы облысындағы өсірілетін балықтың түрлері68 бет
Аналық шошқаны азықтандыру20 бет
Ауа, жер мониторингі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь