Қазақстандағы қоршаған орта жағдайы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.Қазақстанның экологиялық аймақтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1. А аймағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. В аймағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3. С аймағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.Қазақстандағы радиациялық жағдай ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1. Семей ядролық полигоны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2. Радиоактивті материалдарды пайдаланатын атомдық кәсіпорындар ... ... ... .
2.3 Радиоактивті қалдықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3. Қазақстанның су ресурстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.1. Каспий аймағының экологиялық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
3.2. Арал теңізінің экологиялық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.3. Балқаш көлінің экологиялық мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.4. Кіші өзендерді қорғау мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
4. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5. Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қазақстанның табиғат жағдайлары алуан түрлі. Қазақстан территориясы кең-байтақ жерді алып жатыр, Батыстан Шығысқа қарай — 2,925 км (Каспий теңізі мен Орал ойпаттарынан Алтайға дейін). Солтүстіктен Оңтүстікке қарай — 1, 600 км. Батыс Сібір жазығы мен Орал тауларының жоталарынан Тянь-Шань таулары мен Қызылқұм шөліне дейін. Қазақстанның жалпы ауданы (2,7 млн. шаршы км). Бірнеше ландшафтық белдеулер мен белдеу тармақтары бір-бірін алмастырады: орманды дала (6%), дала (28%), шөлейт (18%), шөлді (40%). Қазақстанның Оңтүстік және Шығыс шекараларын биік таулар көмкеріп жатыр. Қазақстан халқы 16 млн.-нан астам адамды құрайды. Қазақстандағы қалыптасқан экологиялық жағдайды қанағаттанарлық деп айта алмаймыз.
1. Ж.Ж. Жатқанбаев. Экология негіздері. Оқулық – Алматы: «Зият», 2003 ж.-212 бет.
2. А.Ж. Ақбасова, Г.Ә. Саинова. Экология. Жоғары оқу орындарына арналған оқу құралы. Алматы: «Бастау» баспасы. 2003.-292 бет.
3. З.М. Молдағалиев, А.М. Ғазалиева, С.Д. Фазылов. Экология негіздері. Оқулық. Қарағанды: ҚРУ баспасы, 2002 ж.-255 бет.
        
        Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
..................................................
1.Қазақстанның экологиялық
аймақтары...................................................................
.....
1.1. А
аймағы......................................................................
.........................................
1.2. В
аймағы......................................................................
.........................................
1.3. С
аймағы......................................................................
.........................................
2.Қазақстандағы радиациялық
жағдай......................................................................
.....
2.1. Семей ядролық
полигоны....................................................................
................
2.2. Радиоактивті материалдарды пайдаланатын атомдық
кәсіпорындар.............
2.3 Радиоактивті
қалдықтар...................................................................
.....................
3. Қазақстанның су
ресурстары..................................................................
.....................
3.1. Каспий аймағының ... Арал ... ... ... ... ... Кіші ... қорғау
мәселесі....................................................................
.......
4.
Қорытынды...................................................................
................................................
5. Қолданылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
.............
Кіріспе
Қазақстанның табиғат жағдайлары алуан түрлі. Қазақстан территориясы кең-
байтақ жерді алып жатыр, Батыстан Шығысқа қарай — 2,925 км ... ... Орал ... ... дейін). Солтүстіктен Оңтүстікке қарай — 1,
600 км. Батыс Сібір ... мен Орал ... ... ... мен ... шөліне дейін. Қазақстанның жалпы ауданы (2,7 млн.
шаршы км). Бірнеше ландшафтық ... мен ... ... ... ... дала (6%), дала (28%), ... (18%), шөлді (40%).
Қазақстанның Оңтүстік және Шығыс шекараларын биік таулар ... ... ... 16 ... ... ... құрайды. Қазақстандағы қалыптасқан
экологиялық жағдайды қанағаттанарлық деп айта ... ... ... ... кездегі экологиялық мәселелерге байланысты
бірнеше экологиялық аймақтарын көрсетуге болады. ... А ...... ... ... ... мен ... салаларына
маманданған облыстар кіреді (1-суретті қараңыз). Бұл аймақтағы приоритетті
мәселе — табиғи ортаның мұнаймен ... ... ... ... ... өндірушілері болып табылатын
Атырау және Маңғыстау облыстары жатады. Халқының саны 1,47 млн. ... ... ... кем ... ... Ал ... ... шамамен 16%-
ын береді. Каспий маңы аймағында мұнай-газ өнеркәсібінің айтарлықтай дамуы
жоспарланып отыр. ... ... ... мұнай қоры — 3-3,5 млрд.
тонна және газдың — 2-2,3 м3. Ағымдағы мұнай ... ... ... ... ... ... мұнай өндіру саласын қаржыландыру жүргізіледі, жақында
одан да артады.
Каспий теңізінде бекіре мекен етеді. Ол ең ... ... ... ... де, оның беретін табысы 10 млн. долларды құрайды. Шектен ... ... ... ... мұнаймен ластануы оның санын ... ... ... ... ... ... керек.
Қазақстанда мұнай өндіру 100 жылдан бері жүргізіліп келеді. ... ... ... зор ... ... мен ... ... әкеліп соқтырды. Топырақтың деградациясы, судың мұнаймен
ластануы адамның денсаулығына және ... әсер ... ... ... ... ... әкеледі. Тыныс алу
жолдарының қабыну ... ... ... ... ... саны
облыспен салыстырғанда жоғары. ... ... ... ... бұл ... ... ... болатын өлімнің
басқа аймақтармен салыстырғанда 2-4 есе ... ... ... Жас
балалардың өлімі мың адамға ... 37 ... ... Бұл ... бойынша ең жоғары көрсеткіш.
Мұнай өндірілген жылдары 5 млн. тоннаға жуық мұнай төгілген. Бұл грунт
пен беттік ... ... ... ... мен ... ... ... ластануына әкелді. Жыл сайын шамамен 740 млн. м3
серіктес газдар жатады. Бұл тек бағалы шикізаттың ... ғана ... ... ... ... азот және күкірт тотықтарымен,
парниктік ... ... ... мен осы ... ... ... В аймағына еліміздің шығыс облыстары жатады. Қазақстан
Республикасының өнеркәсібі ... ... ... ... ... Ірі
түсті және қара металлургия, энергетикалық ... ... ... мәселелер — қоршаған ортада ... ... ... ... атмосфералық ауаның ластануы, ормандардың
деградациясы, ерекше қорғауға алынған территориялардың жет-кіліксіздігі
В аймағына солтүстік-шығыс облыстар — ... ... ... ... жатады. Халқының жалпы саны 7 млн.-нан астам. Аймақ тау-
кен өндіру, көмір өнеркәсібі мен жылу ... ... ... ... Аймақтың экономикасында ауыр өнеркәсіп, мұнай өңдеу, азық-түлік
және жеңіл өнеркәсіп маңызды орын алады. Территорияның басым ... ... ... алып жатыр, бұл бүкіл Қазақстанның орман ресурстарының 50%-
ын құрайды. Ресурстардың көп бөлігі Шығыс Қазақстан облысына келеді.
Ертіс — Нұра — Есіл ... ... су ...... ... ... ... қаласы осы мәселелер аймағында жатыр.
Шығыс Қазақстан облысында Семей ядролық полигоны орналасқан.
Аймақтың ... ... ... күйі әсер етеді Ертіс және
Нұраның өзен бассейндері 4,1 млн. ... ... ... ... және ... қажеттілік үшін 1700 Мвт энергия өндіреді. Бассейнаралық су
беруді жоспар-лау, Қара ... суды ... ... ... ... ... мүмкін.
Тек бір Шығыс Қазақстан облысында 1,5 млрд. тонна улы ... ... ... 90%) сақталған. Олар 32 ... ... ... ... жыл ... Нұра ... суын ... 25 жылдан бері
сынаптың жиналуы себепті тоқтатылған. Су түбінде ластану мөлшері 200 мг/кг
құраған.
Ертіс өзеніне жалпы ... және ... ... мен Павлодардағы
керосиннің төгілуі қауіпі төндіруде.
Өнеркәсіптік қызмет нәтижесінде ауа күкірт тотықтарымен, ... ... ... және ... ... ... полигонында 1989 жылға дейін 470 ядролық жарылыс жасалып,
300 мың га территорияда радиоактивті жауын-шашын ... жылы ... ... ... ... ... ... 10%-дан астамы) ... ... ... ... ... ... ... мәселелердің халықтың әлеуметтік-экономикалық жағдайы мен
денсаулығына әсері ... зор: жыл ... улы ... ... ... 300
млн. доллар, ауаның ластануы — 266 млн. доллар. Аймақта қатерлі ісіктермен
ауыру деңгейі ең жоғары.
1.3. С ... - ... ... ... ... ... Тұрақты
сумен қамтамасыз етуді қажет ететін ауыл шаруашылық бағытымен сипатталады.
Оңтүстік аудандардағы негізгі ... ... — су ... су ... шайынды су-лармен ластануы, жайылымдардың
деградациясы, табиғи және мәдени ... ... С ... ... ... ... және Қызылорда облыстары жатады. Халық
саны шамамен 5 млн, ... ... — ауыл ... Ол ... үшін ... Алакөл-Балқаш бассейнінің өзендерінің суын пайдаланады. Аймақтың біраз
бөлігі ауа райы күрт континенталды шөл аймағында жатыр.
Ауыл шаруашылығының ... ... ... 12%. 1990 жылы ... ауыл шаруашылығы өнімінің 61%-ын құраса, ал 1996 жылы бұл
көрсеткіш 38%-ға дейін кеміп кеткен. ... ... 17 млн га ... ... ... ... жерлердің 70%-ы). Бірақ оның көлемі түздану
мен ... ... ... ... ... ... ... мәселелері негізінен су ресурстарын тиімсіз
пайдаланумен, ластануымен байланысты. 1990—1996 жылдар аралығыңда 10 млн ... ... ... жерлер өнімділігін жоғалтып, 17 млн га егістік жерлер
өндірістен ... ... ... ... ... - Арал ... Арал
теңізінің кеуіп қалған түбінен сарапшылардың мәліметтері бойынша 50—70 мың
тоннадан астам түз ... Ауыз ... ... ... балалар
арасындағы инфекциялық аурулардың жоғары болуына әкеліп соқтыруда.
Су ... ... ... ... ... көптеп берілуіне
байланысты Балқаш ... де Арал ... тууы ... ... ... ... қажеттілік 50% ғана орындалып отыр.
Аймақтың әлеуметгік және экономикалық дамуы ... ... ... Халықтың ішкі және сыртқы миграциясы байқалуда. ... ... ... ... ... 2—3 есе артқан. Халықтың өсуі мыңға
шаққанда 15,3-ке кеміген. Балалар өлімінің деңгейі ... ... ... ... ... — суға байланысты аурулар. ... ... ... ... ... ... ... радиациялық жағдай
Қазіргі кезеңнің өзекті мәселелерінің бірі — радиациялық ... ... ... ... ... күресу тек алдын алу сипатында ғана
болады. Себебі табиғи ... ... ... ... ... ... де, басқа да ... ... ... ... ... ... отырып (өсімдіктерден жануарларға)
радиоактивті заттар азық-түлік өнімдерімен ... ... ... адам денсаулығына зиянды мөлшерге дейін жиналуы
мүмкін.
Қазақстан территориясында қуатты ... ... ең көп ... ... полигонында 1949-дан 1989 жылға дейін 470 ядролық жарылыс,
оның 90-ы ... 354-і жер ... және 26-ы жер ... ... ... территориясының біраз бөлігінін радиациялық ластануына
әкелді. Шығыс ... ... ... мен Чернобыльдан
кейінгі ең үлкен иондаушы сәулелену дозасын алған. ... ... ... ... ... ... 1989 ... дейін құпия сақталып
келді. Ресми емес ... ... ... ... ... саны ондаған мың адамды құрайды.
Қазақстан территориясында радиациялық ластану ... ... ... ядролық иолигонында жасалған ... ... ... ... ... өнеркәсіп орындары,
ғаламдық жауындар, халық шаруашылық мәселелерін шешу ... ... асты ... жарылыстар, табиғи радиоактивтілік, радиоактивті
қалдықтар.
2.1. Семей ядролық полигоны. 1995 жылы ... ... ... ... ... ... шектрографиялық суреттер жер
бетіндегі цезий — 137 активтілігі 65—100 ... ... ... ... 120-500 мкм/сағ. байқалған. Зайсан көлінің Оңтүстік
Батыс жағалауында цезий 137 ... фоны ... ... құраған.
Бұрын жүргізілген ядролық жарылыстар табиғи сулардың, тек ... ... ғана ... оған жақын жатқан территорияларда да
қалыптасуына теріс әсер етеді. Стронций-90 ең көп ... ... ... ... тауының етегінде «Мұржық» және ... ... ... (а - 3 ... ... деңгейі) Семей облысының ... ... ... ... ... құдық суларында
анықталған.
Сонымен ... ... ... ... ... Тарбағатай маңында су
алмасу белсенді жүретін аймақта — а және р белсенділік салыстырмалы ... ... ... мәселелерін шешу мақсатындағы жер асты ... 1995 ... ... ... ... ... ... 32 жер асты ядролық жарылыстары жасалған. Олар әр түрлі ... ... шешу ... ... ... жер ... ... Каспий маңы ойпатында тұзды мұнараларда жер асты ... үшін ... ... ... ... бұл ... жер
асты суларының ластану дәрежесі және мониторингі бойынша ... ... ... материалдарды пайдаланатын атомдық кәсіпорындар.
Қазақстан территориясының техногенді қызмет әсерінен ... ... ... кен орындарымен, ядролық зерттеу және энергетикалық құрылғылар,
полиметалдық, ... және газ кен ... ... және ... ... Бұл жұмыстар уран-радий және торий қатарының
элементтерінің ... ... ... ... ... 80000-нан астам иондаушы сәулелер көзін пайдаланатын 800-
ден астам ... ... ... Олардың жалпы белсенділігі
250 мың ... ... ... иондаушы сәулелер көздерінің жалпы
санынан, шамамен 20000 (80 мың ... ... ... көмілуі қажет.
Зерттеулер нәтижесінде Шығыс Қазақстан облысында 1995 жылы ... ... ... ... ... 15 ... ластану учаскелері табылып, оның ... ... ... ... ... металл қалдықтарының
радиоактивті ластануы анықталды. Жамбыл облысында «Нодорос» АҚ-да 1995 жылы
ылғал өлшегіштің нейтронды сәулелену көзі ... ... ... бұл ... ... анықтау мақсатында тергеу жүмыстары
жүргізілуде. Солтүстік Қазақстан облысының территориясында ... ... ... ... мкр/сағ. иондаушы сәулелер
шығаратын қүралдар табылған. Павлодар облысының құрылыс кәсіпорындарында
кейбір құрылыс ... ... ... сапа ... ... ... кәсіпорындар иондаушы сәулелердің көздерінде
кезінде жоюға арналған ... мен ... ... ... ... ... бақылау жүйесімен бірлесе отырып
жүргізілген тексеру ... ... ... ... ... сым ... ... 3 фак-тісі тіркелген.
2.3 Радиоактивті қалдықтар. ... ... ... оны құрайтын метереологиялық әртектіліктің түзілуімен
генетикалық байланысты, сонымен қатар уран, ... мен ... ... және ... ... ... Табиғи радиоактивтік
фон әр түрлі болуы мүмкін: Ірі су қоймаларының акваторияларында ... ... ... ... 6—8 ... ... граниттік массадан тұратыы
территорияларда 50—60 мкр/сағ. ңұрайды.
Магмалық жыныстар жер ... ... ... ... ... ... ... ал күшті қазіргі тұнбалық түзілістердің табиғи ... 10—18 ... ... ... ... табиғи радиациялық фондағы үлесі 3—8
мкр/саг. 1995 жылы ... ... ... ... ... ... ... барлық ғимараттарда радиоактивті газ радонның
жоғары кон-центрациясы анықталған. ... ... ... екі ... ... ... концентрациясы 4000 Бк/кум. м жеткен, ... 200 ... ... ... емес ... ... ... саяси, құқықтық
негізде дамытуға да қолайлы жағдайлар жасалуда. «Қоршаған ... ... ... ... ... ... жұртшылықтың қатысу
ережесі, ақпарат туралы негіздер қаланған. Республикамызда 200-ден аса
үкіметтік емес ... ... ... ... экологиялық білім беру,
радиациялық қаупісіздік, экологиялық ... ... ... ... ... ластануы, жердің азуы мен шөлейттенуі, өндірістік
және тұрмыстық қалдықтардың көбеюі, жер асты және жер үсті су ... ... ... ... ... Іле, Шу ... ластанған
сулары негізгі экологиялық мә-селелер болып отыр. Ауаның ... ... ... асып ... ... Лениногор, Алматы, Ақтөбе, Атырау,
Ақтау, Теміртау, Шымкент, Тараз, ... ... т.б. ... ... үлкен деңгейде болып отыр. Арал өңірінің 59,6 млн га ... ... ... ... ... ... ... 300 шақырымға, ара
қашықтығы 500 шақырымға ... ... ... ... 20 ... ... өндіріс және тұрмыс қалдыңтары жиналыи қалған. Жыл сайын 14
млн. куб м. тұрмыстың және 700 млн. тонна ... ... ... 84 млн. ... уландырғыш т.б. жиналады. Сонымен қатар зауыт,
фабрикалар өңдеген рудаларын ... ... 1—18 ... ... 56 млн. ... метрді алып жатыр, радиоактивті фоны 35 мкр/сағаттан
3000 мкр/сағатңа жетін, халық ... ... ... су ... су ... ... 85 мың ... құралған. Ең ірі
су көздеріне: Ертіс, Есіл, Іле, Сырдария, Жайық, Шу, Талас, Асса өзендері
жатады. Соңғы жылдары бірқатар ... ... ... ... ... ... ағысының шектен тыс реттелуі мен олардың деңгейінің ... ... ... ... ... ... ең ... Қазақстанның басты су артериясы — Ертіс өзені ... ... ... ... ... ауыр ... ... Негізгі ластаушы
заттар — мыс, шайынды сулармен бірге келіп түседі.
Су ... мен ... су ... ... негізгі
ластаушыларға иондық ағыс (28 мың тоннадан астам 1994 және 1995 ж. ... мың ... ... азотты органикалық қосылыстар (13 мың тоннаға жуық),
фосфор ... (1994 жылы 1,3 мың ... ... 1995 жылы 800 тонна),
цинк (42,6 және 24,9 т 1995) ... ... ... ... химиялық элементтердің барлығы дерлік
су ортасына өнеркәсіп орындарының шайынды суларымен келіп түседі.
3.1. Каспий аймағының экологиялық жағдайы. Бұл ... ... ... ... ... ... және жағалаулық теңіз
экожүйесінің антропогенді әсерге ұшырауына байланысты болады. ... ... ... ... көтерілуі жағалаулық сызықтың 2400—2700
км ұзарып, су астында қалған жерлерге тағы да ... млн. га ... ... ... қалу қаупі әсіресе Каспийдің Солтүстік және Солтүстік-
Шығыс жағалауындағы мұнай кен ... ... ... Су ... қалу ... отырған 43 мұнай кен орындарының 32-сі Атырау, ал 11-і ... ... ... дүние жүзіндегі бекіре тәрізді балықтардың ең ірі мекен
ету ортасы болып табылады. Сондықтан Каспий мәселесі тек ... ... ... ... ... ... ... биологиялық
алуантүрлілігін сақтау бүкіл әлемдік қауымдастықтың жүмысы. 1995 ... ... ... ... өкілдерінің кездесуі өтті. Бұл
кездесудің мақсаты Каспий аймағының ... ... мен ... ... ... ... ... болып табылады. Бірақ
кез келген экологиялық бағдарламаның іс жүзіне асуына, оның ірі ... ... ... артуы күрделендіреді.
3.2. Арал теңізінің экологиялық мәселелері. 60-жылдардан ... ... ... кеми ... Суды ауыл шаруашылық даңылдарын суару үшін
қолдану Тянь-Шань тауларымен ағып ... ... су ... ... астам
қысқартып жіберді. Теңіз ауданы 2,6 млн. га-ға кеміп, өзінің 60% көлемін
жоғалтты. Судың деңгейі 12-ден 2 м-ге ... ... ... 2 ... ... Күн ... 200 ... түз бен құм желмен 300 км ара ... ... ... ... ... мен жануарлар дүниесінің
кедейленуі, климаттың өзгеруі одан әрі жалғасуда. Халықтың денсаулығы күрт
төмендеп кетті.
Арал аймағының ... ... ... ... ... ... ... әкеліп, бірқатар ... және ... ... сақтап қалу мүмкін бе? 30 жылдың ішінде Арал теңізі 640 ... ... ... ... 26—27 ... ... 11—12) жетті. Судың
деңгейі 13 метрге төмендеп, су ... ... ... шегінді.
Кеуіп қалған теңіз түбінен құмды-түзды дауылдар көтерілуде.
Арал теңізі Орта ... ... ... ... Көлемі бойынша
Арал дүние жүзінде ішкі су ... ... ... ... болган.
Теңіз Түран ойпатында орналасқан. Қарақұм және Қызылқұм шөлдері ... және ... ... ... ... ... ... көлемі — шамамен
1000 км3. Тереңдігі 20—25 м., ең ... ... — 67 м. ... орташа
температура 24— 26°С, қыста. — 7—13,5°С. ... ... ... шамамен
100 мм.
Арал теңізінің су балансы бұрын ... — 5,9 км3, өзен ... 54,8 км3 ... ... отырды. Орташа булану — 60,7 км3. ... ... ... — 25 см, ал ... — 3 ... ... ... ірі тау жүйелері бұл орасан үлкен аумақтың ... ... ... ... су ... Орта ... ірі өзендері — Амудария
мен Сырдария ұстап тұрған.
60-жылдардан бастап суармалы жерлердің кеңеюіне ... ... ... ... суы күрт ... кеткен: 1970 жылы 35,2 км\ ал
1980 жылы — 10 км3. 1986 жылы Амудария мен ... ... ... ... су суар-малы жерлерге жұмсалды.
Арал теңізі табиғи температура реттеуші ретінде ауа райына үнемі ... ... ... ... әсері 300—400 км ара қашықтықта байқалды Бұл
Хорезм облысында мақта өсірудің ең солтүстік белдеуін ... ... ... ауа ... ... ... Ең салқын айдың орташа
айлық температурасы 1,5—2°С-ға төмендесе, маусымда ... ... ... ... Арал теңізінің тартылуына байланысты одан да ... ... ... ... ... ... ... өсіруді қиындатады
{мақтаның өсуіне 200—220 күн оң ... ... ... өзен ... 0ДД5 г/л ... қазір ол 2,5 г/л жеткен.
Судың сапасының нашарлауы мен оның жетіспеуі өсімдіктер жабынына ерекше
әсер етті. Бағалы орман, қамыс, өнімді ... мен ... ... Олар ... ... айналған. 50 көл кеуіи кеткен. Сырдария грунт
суларының деңгейі төмендеп кеткен.
3.3. Балқаш көлінің экологиялық ... ... ... көлі
Қарағанды (Жезқазған), Жамбыл, Алматы (Талдықорған) облыстарымен шектесіп
жатыр. 70-жылдарда ... ... ... жауын-шашын мөлшеріне байланысты 17-
ден 22 мың км2 дейін ауытқып отырған. Көлдің ... 605 км, ені ... 9—19 км, ал ... 74 ... ... жетеді. Шығыс жағында Балқаш
Алакөл көлдер жүйесімен, батыс бөлігі Бетпақдала шөлімен, ал ... ... жағы ... және Іле ... ... ... Сонымен
катар, Балқаш бассейніне Жоңғар және Күнгей Алатауы, Қалықтау, Нарат, Боро-
Хоро да ... ... ... көлемі — 112 км3, ең үлкен тереңдігі — 6
м.
Көлдің батыс бөлігіне Іле ... ... ...... ... Ақсу, Лепсі келіп құяды.
Балқаш — жартылай тұщы көл. ... ... ... ... және ... бөледі Батыс бөлігіндегі су ірі Іле ... ... ... тұщы ... Ол көлге жылдық су мөлшерінің 78,2% береді.
Балқаштың шығыс бөлігіне ... ... ... ... ... ... ... суаруға және шаруашылық қажеттіліктерге жұмсалады. Тек
көктемгі су ... ... және ... еруі кезінде ғана осы судың
бір бөлігі өзендермен Балқашқа келіп түседі.
Географтар бұл ... ... ... құятын Іле, Шу, Ақсу, Қаратал,
Лепсі, Тентек, Көксу өзендеріне байланысты Жетісу деп ... жылы Іле ... ... ГЭС-і салынды, ал 1970 жылы ... су ... іске ... ... ... ... нәтижесінде Бартоғай
су қоймасы жасалды. Балқаш ... ... ... ... ... алынатын судың мөлшері 4,8-ден 5,6 км3/жылына ... ... ... ... деңгейі екі метрден астам төмендеп, су ... 4,7 мың км2 ... ... тұщы ... ... ... ... (1^-ден 1,9 г/л, ал Балқаш қаласы маңында 2,2-ден 2,3 г/л
дейін). Судың ... ... ... мен ... шаруашылықтың
шайынды сулары, суармалы жерлердің қайтымды-дренаж суларының келіп түсуінің
артуы нәтижесінде сумен қамтамасыз ету, ... ... ... ... саны ... отыр. Бүкіл жағалауда шөлдену процесі басталуы
көлдің жағасындағы қамыстар жойылып бара жатыр.
Балқаштағы су деңгейінің төмендеуі ... ... ... ... ... ... балықтар аулау жылына 40 мыңнан 8 мың
центнерге дейін кеміген. Өзен ... ... ... ... ... ... тек Балқаш көлін сақтап қалу ғана емес,
бүкіл Балқаш-Іле ... ... ... ... етеді. Экология заңдарын
білу, қала мен ... ... ... ... анықтау Оңтүстік
Қазақстандағы үш ірі облыстардың келешегін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... Кіші ... қорғау мәселесі. Республикамызда 8643 тұрақты және
уақытша су ағыстары ... ... ... ... 123 мың ... өзендерінің ерекшелігі олардың біртекті таралмауында. Жер
бетіндегі су ... ... ... және Батыс Қазақстан кедей.
Республикамыздың бүкіл жазық территориялары сирек өзен торымен сипатталады.
Ойыл және Нүра ... ол бар ... ... ... 0,13—0,022 км.
Шөлейт және шөлді аудандарда өзендер жоқ деуге болады. Қалық өзен торы Тянь-
Шань, Жоңғар Алатауы мен Кенді ... ... және тау ... ... ... ... осы ... сулы өзендерінің өзін суаруға
пайдалануға байланысты халық тұщы ... ... ... ... ... халңынан суды ысырапсыз пайдалану мен қорғау қажеттілігі туралы
ойлануды талап етеді.
Кіші ... кіші дегі ... ... экология түрғысынан
алғандағы маңызы үлкен. Себебі, ірі ... ... кіші ... Олар қан тамырлары тәрізді бүкіл Қазақстан территориясын торлап
жатыр.
Республика өзендерінің көп бөлігі Каспий, Арал теңіздерінің, ... ... ... ... ішкі ... тек Обь—Ертіс, Есіл ... ... ... ғана ... ... мүхитына барып құяды.
4. Қорытынды
Қазақстандағы қоршаған ортаның жағдайы туралы ақпараттарды сараптай
және қорытындылай келе ... ... ең ... ... талап ететін
маңызды экологиялық мәселелерге мыналар жатады:
1) су ресурстарының тапшылығы;
2) ... мен егіс ... ... ... ... атмосфералық ауасының
ластануы;
4) мұнай өндіретін аймаңтардағы ... ... ... ... ортаның өндірістік және тұрмыстық қалдықтармен ластануы;
6) ормандар мен ерекше қорғауға алынған территориялардың жетіспеуі;
7) су ... ... ... ластануы;
8) радиациялық ластану.
Қоршаған ортаны бүза отырып, кез келген қазіргі ... ... ... жояды. Болашақ ұрпақтардың дамуы үшін экологиялық ... қалу ... ... ... ... сақтау үшін табиғи ортаның
жағдайын бақылап, ... ... ... мен ... ... және ресурстарды тиімді пайдаланатын технологияларды жасап, іске
қосу керек.
5.Қолданылған ... ... Ж.Ж. ... ... ... ... – Алматы: «Зият», 2003 ж.-
212 бет.
2. А.Ж. Ақбасова, Г.Ә. Саинова. Экология. ... оқу ... ... ... ... «Бастау» баспасы. 2003.-292 бет.
3. З.М. Молдағалиев, А.М. Ғазалиева, С.Д. Фазылов. Экология негіздері.
Оқулық. Қарағанды: ҚРУ баспасы, 2002 ж.-255 бет.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау28 бет
Қазақстандағы қоршаған ортаның ластануын бақылау жүйесі. Тіршілік аясы және оның ластануын алдын алу38 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Коммерциялық банктегі сервистің дамуының теоретикалық негіздері71 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазақстан тарихындағы Ислам діні67 бет
"Зиянды өндірістік факторлар,олардың жұмысшыларға және қоршаған ортаға әсері. жарықтандырудың адамның еңбек қабілетілігіне әсері."26 бет
"Қоршаған ортаны қорғау."9 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
«АХҚЗ» АҚ өндірістік қалдықтарының және шығарындыларының аймақтың қоршаған орта компоненттеріне тигізетін антропогендік әсері53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь