Интеллект және тұлға


С.Л.Дубинштейн (1960, 8.б) қабілеттіліктің дамуы жайлы мұндай пікірге қарсы: “Адам қабілетттерінің дамуы адамдық қызметтің тарихи дамуындағы өнімдерді жасау мен меңгеру үдерісінде қалыптасады, бірақ қабілеттердің дамуы оларды меңгеру емес, дайын өнімдерді меңгеру; қабілеттер адамға заттан ауыспайды, нақты мүлік заттармен тарихи даму өнімдерін пайдаланудан өзара қатынас үдерісінде адам бойында дамиды”.
Қабілеттер жайындағы дискуссиядан отандық психологияда психикалық әлеуметтік детерминациясы жайындағы мәселені шешуде түрлі көзқарастарды тудырады.
Психикалық қабылдамаудың дамуы негізінде қабілеттер “сырттан әкеліп қондырылмайды... жеке тұлға бойында ішкі шарттар болуы керек” (Рубинштейн, 1960, с.7). Қабілеттердің дамуы адамзаттың тарихи қоғамдық тәжірибесін меңгерумен байланысты, бірақ бұл жеке тұлға бойында қабілеттер түрлі дамуына себептер жоқ дегенді білдірмейді.
Қабілеттер сырттай берілмейді. Не нәрсеге үйрет болатыны олардың қалыптасуының соншалықты маңызды еместігі сияқты, олар дамудың ішкі шарттарын, жас және жеке өзіндік ерекшеліктерді қарастырады, ол бұл ішкі шарттардың өзіндік табиғи дайындықтары бар (Іейтес, 1985, 9.б).
Интеллектінің тұқым қуалауы туралы көзқарастың негізінде көзге көрнекті ерекшеліктерді қабылдайтын (ақылымен қоса)тұқым қуалаушылық туралы көзқарас жатыр. Генетикалық, туа берілетін факторлар интеллекті дамуының алғы шарттары ретінде түсінілуі керек.
Интеллектінің тұқым қуалауы арқылы берілуін айтқанда, ол бізге басында жоғарғы не төмен деңгейде берілмейтінін есте ұстауымыз керек.

Психологиялық зерттеулердегі интеллект проблемасын талқылай оның анықтамасын беруге мүмкіндік береді.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




С.Л.Дубинштейн (1960, 8.б) қабілеттіліктің дамуы жайлы мұндай пікірге
қарсы: “Адам қабілетттерінің дамуы адамдық қызметтің тарихи дамуындағы
өнімдерді жасау мен меңгеру үдерісінде қалыптасады, бірақ қабілеттердің
дамуы оларды меңгеру емес, дайын өнімдерді меңгеру; қабілеттер адамға
заттан ауыспайды, нақты мүлік заттармен тарихи даму өнімдерін пайдаланудан
өзара қатынас үдерісінде адам бойында дамиды”.
Қабілеттер жайындағы дискуссиядан отандық психологияда психикалық
әлеуметтік детерминациясы жайындағы мәселені шешуде түрлі көзқарастарды
тудырады.
Психикалық қабылдамаудың дамуы негізінде қабілеттер “сырттан әкеліп
қондырылмайды... жеке тұлға бойында ішкі шарттар болуы керек” (Рубинштейн,
1960, с.7). Қабілеттердің дамуы адамзаттың тарихи қоғамдық тәжірибесін
меңгерумен байланысты, бірақ бұл жеке тұлға бойында қабілеттер түрлі
дамуына себептер жоқ дегенді білдірмейді.
Қабілеттер сырттай берілмейді. Не нәрсеге үйрет болатыны олардың
қалыптасуының соншалықты маңызды еместігі сияқты, олар дамудың ішкі
шарттарын, жас және жеке өзіндік ерекшеліктерді қарастырады, ол бұл ішкі
шарттардың өзіндік табиғи дайындықтары бар (Іейтес, 1985, 9.б).
Интеллектінің тұқым қуалауы туралы көзқарастың негізінде көзге
көрнекті ерекшеліктерді қабылдайтын (ақылымен қоса)тұқым қуалаушылық туралы
көзқарас жатыр. Генетикалық, туа берілетін факторлар интеллекті дамуының
алғы шарттары ретінде түсінілуі керек.
Интеллектінің тұқым қуалауы арқылы берілуін айтқанда, ол бізге
басында жоғарғы не төмен деңгейде берілмейтінін есте ұстауымыз керек.

Психологиялық зерттеулердегі интеллект проблемасын талқылай оның
анықтамасын беруге мүмкіндік береді:

Интеллект және тұлға
Көптеген зерттеушілер тұлғалық және интеллектуалдық факторлардың
өзара бацланысын атап көрсеткен болатын. Алғашқылардың бірі Бине болатын.
Интеллектінізерттеу белгілі деңгейде тұлғаны зерттеу боып табылады. Және
интеллект адам мінезінің барлық жадайында көрініс береді. Ол осындай
пікірде болды. Біраз кейін Спирмен еңбектерінде интеллектіні анықтайтын
факторлар бөлініп көрсетіледі. Өз қызметінің соңғы жылдарында ол
интеллектінің топтық факторларымен қатар төзімділік (р), сенімсіздік (о)
және ерік (w) тәрізді факторларды да қарастырды. Алғашқы екі факторды
Спирмен “интеллектуалды энергияның инерциясы” деп түсіндірді және оның
түсінуінің тұрақсыздығы немесе оларды қабілетпен байланыстырды, тұлғаның
артылықшылығымен емес.
Әрі қарай зерттеулердің барысында интеллектінің “тапқырлық және өзі-
өзіне деген сенімділікпен”, “тұрақтылық және тәртіптілікпен” (Кетелл),
экстра және нейротризімен (Eysenck, 1971), сонымен қатар басқа да тұлғаның
көрсеткіштерімен байланыстырды. Тұлғаның ерекшеліктерімен байланыста
интеллектуалдық дамудың темпі бар. Тез дамитындар қиыншылықтарды жеңудің
механизмдерінжиі пайдаланылады, ол баяу дамитындар – қорғаныс механизмін
пайдаланады (А.Анастази, 1982).
Мотив пен интеллектінің қатынасына көптеген жұмыстар жазылған. М.
Воллах пен Н.Коганның зерттеулерінде өте қызықты нәтижелер алынған
(Wollach, Kogan, 1965). Олар шығармашылық қабілеттері және түрлі деңгейдегі
интеллектке ие оқушылардың тұлғалық ерекшеліктерін зерттеген.
Когнитивті емес факторлардың интеллектуалдық жетістіктердің деңгейіне
әсерін арнайы қабілеттер материалында ресейлік психологтар да зерттеді
(В.А.Крутецкий, 1968т.б.). Интеллекті мен тұлға қандай қатынаста болуы
мүмкін? Тұлғалық ерекшеліктер интеллектіге әсер ете ме, жоқ па? Бүгінгі
күні интеллекті мен тұлғалықтар өзара қатынасы белгілі - өзара бір-біріне
тәуелді.
Интелекті мен жеке ерекшеліктерге диагностика жүргізу мен тестілеу
шартты нәрсе екені белгілі.
Интеллекті мен жеке артықшылықтың арасындағы өзара қатынас
тестілеудің нәтижелеріне әсер етіп отырады. Мысалы, мына сұраққа берілген
жауап: “Көшеден адресі жазылған және маркасы жапсырылған хат тауып алсаңыз,
не істейсіз?” жағдайды түсіну емес, соған қатынастыбілдіруі мүмкін.
Тұлғалық фактор қандай да бір деңгейде интеллектінің қыр-сырын меңгеруге
бағытталған басқа да тапсырмалардың шешіміне әсер етеді. Бұл қазіргі
тестілерде көрініс тауып жүр. Мысалы, WAIS-та, автор көрсеткендей,
когнитивті емес факторлады ескеру қабылданған (Векслер бойынша,
интеллектінің барлық тестілері тұлғаның белгілері тәрізді өлшеп бағалайды,
сонымен қатар темпераменттің де – мысалы, энергетикалық деңгей және
импульсивтілік тәрізді).
Олардың арасындағы ақыл-есінің қызметіне байланысты туындайтын
қажеттілік, тұлғаның идеалдары мен қызығушылықтары туралы т.б. байланыстар
көп жағдайда интеллектінің белсенділігін анықтайды. Өз кезегінде, тұлғаның
мінездік қасиеттері және оның мотивтерінің құрылымы оның шындыққа қатысты
объективтілігі деңгейіне, әлемді тану тәжірибесіне, интеллектісінің жалпы
дамуына байланысты (Ананьев, 1977, с.360).

Қорытынды
Психология ғылымында ойды өлшеу мәселесі аса мыңызды орын алады. Ол
тек психодиагностиканың бастамасы болғаннан емес, сонымен қатар адам ақыл
ойының мүмкіндіктерін бағалау үшін керек болды. Алғашқыда ойды тексеру адам
табиғаты мен ішіндегі ең ақылдыларын таңдауға бағытталды. Кейінірек бұл
мүмкіндіктері шектеулі, яғни беоілген білімді игере алмайтын жалпы білім
беретін мектептерде жүргізлді! Бине мен әріптестері құрған ойды тексеру
тестері барлық әлемге таралды.
Спирмен еңбектерінен бастама алған ой құрылымын зерттеу жұмыстары
алғашында ғалымдарды негізгі факторлардың барлығын бекітті. Ал кейінірек
басқа факторлардың ашылуына себеп болды. Қазіргіде психологтардың ешқайсысы
негізгі және топтама факторлардың барлығына күмән келтірмейді. Бірақ
қазіргі күнге дейін ой табиғатына ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Интеллект
Жасанды интеллект
Жасанды интеллект және оны пайдалану
Жасанды интеллект жүйесіне кіріспе
Кибернетика. Жасанды интеллект жүйесіне кіріспе
Жасанды интеллект даму тенденциялары
Психология. Жануарлардың интеллект мәселесі
Тұлға
Жасанды интеллект жүйесіндегі аспаптық құрылғылар
Тұлға туралы ұғым жеке тұлға және заңды тұлға түсінігі.
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь