Солтүстік Каспийдің қазіргі экологиялық жағдайы

Жоспар.
I. Кіріспе.
II. Негізгі бөлім
1. Балық экологиясы.
2. Өсімдік экологисы.
3. Экология әсері.
4. Каспий теңізінің проблемалары.
III. Қортынды.
IV. Пайдаланылған әдебиеттер.
Әлемдегі шаруашылық маңызы зор ең ірі тұйық су алабы. Жыл бойына Каспий теңізінің деңгейі желқума-желбөгет құбылыстарының нәтижесінде 0,5 – 1 м-ге дейін ауытқып отырады. 1837 – 1990 жылы жүргізілген бақылау жұмыстарының нәтижесінде Каспийнің су деңгейі мөлшерінің айтарлықтай өзгеруі 1930 және 1980 – 90 жылыаралығына сәйкес келетіні анықталған. 1929 – 41 жылысу деңгейі 2 м-ге төмендесе, 1977 жылы бұл көрсеткіш ең төменгі абсолюттік мөлшеріне (–29,01 м) жетті. 1978 – 95 жылысу деңгейі 2,35 м-ге қайта көтеріліп, 1995 жылы бұл көрсеткіш –26,66 м болды (қ. 1-сурет). Су деңгейінің тұрақсыздығы – климаттың өзгеруінен теңіз суының молаюына байланысты болып отырған құбылыс. Судың тұздылығы 0 – 12‰. Каспий теңізі морфологиялық жағдайына байланысты Солтүстік Каспий, Орталық Каспий және Оңтүстік Каспий болып бөлінеді. Теңіздің қазақстандық бөлігі – солтүстік-шығыс жағалауы Атырау және Маңғыстау облыстарының аумағында. Солтүстік Каспий теңіздің басқа бөліктерінен өзінің алып жатқан географиялық орны, теңіз түбінің құрылымы, тұздылық және темп-ралық режимі, су теңгермесі (балансы) және тағы басқа бойынша ерекшеленеді. Оңтүстік және Орталық Каспийге қарағанда таяз. Солтүстік Каспий бөлігінің аумағы 80 мың км². Оған келіп құятын өзендердің жылдық су ағымының жиынтығы – жалпы Каспийге құятын барлық өзен сулары ағымының 88%-ін құрайды. Теңіздің бұл бөлігі жануарлар дүниесі мен өсімдіктер әлеміне бай. Мұнда жануарлардың 2 мыңға жуық түрі (оның ішінде омыртқасыздар – 1069, омыртқалылар – 415, паразит жануарлар – 325) тіршілік етеді. Теңіз фаунасының негізін эндемик жануарлар (шаянтәрізділердің 60%-і, моллюскілердің 80%-і, балықтардың 50%-і) құрайды. Каспий т-нің балық қоры 2,9 млн. т болса, оның 40%-і Солтүстігі Каспий бөлігінің үлесіне тиеді. Каспий теңізінің солтүстік жағасы, Еділ мен Жайық өзендері аралығының көп жері Атырау облысының Құрманғазы ауданына қарайды. Теңіз жағасының шекарасын Еділ өзенінің теңізге құятын Қиғаш саласы анықтайды. Осы Қиғаш өзенінен Исатай ауданының Забурын елді мекеніне дейінгі жағалық аймақ түгелдей Құрманғазы ауданының жері. Бұл жердің экологиялық жағдайынан сөз қозғау үшін оның бұрынғы жағдайы қандай екеніне көз жеткізу керек.
Бұрын бұл жердің кеңестік кезеңге дейін, онан кейін де теңіз суының және оның құрлыққа суғына кіріп жатқан шалқыған саналуан сулы шығанақтары мен теңізден бөлініп қалған көлдері көп болды. Қай кездерде де осы көлдерден, шығанақтардан жергілікті халық балық аулап, олардың түрлі өнімдерін шығаратын шағын да ірі кәсіпорындарына тапсыратын.
1. Кенесариев У.И., Жакашов Н.Ж. Экология және халық денсаулығы. Алматы, 2003.
2. Аскарова У.Б. Экология және қоршаған ортаны қорғау. 2007 ж. 208-227 б.
        
        МЕЕБМ ҚАЗАҚСТАН-РЕСЕЙ
МЕДИЦИНАЛЫҚ УНИВЕСИТЕТІ
Базалық пәндер департаменті
Жалпы гигиена және экология курсы
пәні
СОӨЖ
Тақырыбы: Солтүстік Каспийдің қазіргі экологиялық жағдайы
Орындаған: Тілебеков А. ... ... ... ... Г. ... ... ... Негізгі бөлім
* Балық экологиясы.
* Өсімдік экологисы.
* Экология әсері.
* Каспий теңізінің проблемалары.
* Қортынды.
* Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе.
Әлемдегі ... ... зор ең ірі ... су алабы. Жыл бойына Каспий теңізінің деңгейі желқума-желбөгет құбылыстарының нәтижесінде 0,5 - 1 м-ге ... ... ... 1837 - 1990 жылы ... бақылау жұмыстарының нәтижесінде Каспийнің су деңгейі мөлшерінің айтарлықтай өзгеруі 1930 және 1980 - 90 ... ... ... ... 1929 - 41 ... ... 2 м-ге төмендесе, 1977 жылы бұл көрсеткіш ең ... ... ... ( - 29,01 м) жетті. 1978 - 95 жылысу ... 2,35 м-ге ... ... 1995 жылы бұл ... - 26,66 м болды (қ. 1-сурет). Су деңгейінің ... - ... ... ... суының молаюына байланысты болып отырған құбылыс. Судың тұздылығы 0 - 12%.. ... ... ... жағдайына байланысты Солтүстік Каспий, Орталық Каспий және Оңтүстік Каспий болып бөлінеді. Теңіздің қазақстандық бөлігі - ... ... ... және ... ... аумағында. Солтүстік Каспий теңіздің басқа бөліктерінен өзінің алып жатқан ... ... ... ... ... тұздылық және темп-ралық режимі, су теңгермесі (балансы) және тағы ... ... ... ... және ... ... ... таяз. Солтүстік Каспий бөлігінің аумағы 80 мың км². Оған ... ... ... ... су ... жиынтығы - жалпы Каспийге құятын барлық өзен сулары ағымының 88%-ін құрайды. Теңіздің бұл бөлігі жануарлар ... мен ... ... бай. ... ... 2 мыңға жуық түрі (оның ішінде омыртқасыздар - 1069, омыртқалылар - 415, ... ... - 325) ... ... ... фаунасының негізін эндемик жануарлар (шаянтәрізділердің 60%-і, моллюскілердің 80%-і, балықтардың 50%-і) ... ... ... ... қоры 2,9 млн. т ... оның 40%-і Солтүстігі Каспий бөлігінің үлесіне тиеді. Каспий ... ... ... Еділ мен ... ... аралығының көп жері Атырау облысының Құрманғазы ауданына қарайды. Теңіз жағасының шекарасын Еділ өзенінің теңізге құятын Қиғаш ... ... Осы ... ... ... ... Забурын елді мекеніне дейінгі жағалық аймақ түгелдей Құрманғазы ауданының жері. Бұл жердің экологиялық жағдайынан сөз қозғау үшін оның бұрынғы ... ... ... көз ... ... бұл ... ... кезеңге дейін, онан кейін де теңіз суының және оның құрлыққа ... ... ... ... саналуан сулы шығанақтары мен теңізден бөлініп қалған көлдері көп болды. Қай кездерде де осы ... ... ... халық балық аулап, олардың түрлі өнімдерін шығаратын шағын да ірі кәсіпорындарына тапсыратын.
1.1 ... ... ... ... - ... ... ... маңызды су айдыны. Бекіре тәрізділердің дүниежүзілік өнімнің 90%-і осында ауланады. Соңғы кезде балықтардың уылдырық ... ... ... ... ... ... салынған бөгеттер, судың радиациялық және хим. жолмен ластануы және қаскөйліктің (браконьерлік) етек алуы ... ... ... ... ... ... ... жылдан-жылға саны кеміп бара жатыр. Каспий миногасы, Еділ майшабағы, Каспий албырты,ақбалық, күтім - ... ... ... ... ... ... ... шаруашылығы - балық аулауды реттеу, аса бағалы балық түрлерін (бекіре, қортпа, шоқыр және пілмай) табиғи және жасанды жолмен ... ... ... Жыл ... 11 ... з-ты ... Әзірбайжанның, Қазақстанның) Каспий теңізіне 75 млн. балық шабақтарын жібереді. 1998 жылдан бері ... 2 ... ... ... 6 млн. ... ... ... дайындайды. Балықтар уылдырығын тұщы суға шашады, қор жинау үшін тұзды суға шығады. Мысалы, ... ... ... балық, алабұға теңіздің атырауына (дельта) дейін өрістесе, қаракөз, табан, көксерке тұзды суда (тұзд. 10 - 11%.), ал ... ... ... өте ... ... ... ... бейімделген. Каспий т-нде 2 тропиктік жүйе қалыптасқан (2-сурет). Солт.-Шығыс ... ... ... 278 түрі ... ... ішінде Қазақстанның және Ресейдің "Қызыл кітабына" енгізілген өте сирек кездесетін қалбағай, қарабай, сары құтан, бұйра бірқазан, тағы басқа бар. Ал ... ... - тек қана ... ... тіршілік ететін сүтқоректі. 1920 жылы1 млн-нан астам итбалықтың 120 мыңы ... ... 1980 ... ... 360 - 450 ... дейін азайған итбалықтың - 27 мыңы, 1990 жылы - 13,8 мыңы, 1996 жылы - 8 мыңы ... 2000 жылы ... - ... ... індеттен олардың 15 мыңы қырылды. Каспий итбалығының жаппай қырылуы - Каспийдің солтүстік бөлігіндегі гидрометеорология және экология ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
1.2 Өсімдік экологисы.
Каспий ойпатында өсімдіктің 88 тұқымдас, 371 туысқа бірігетін 945 түрі өседі. Соның ішінде 357 түрі ... ... ... (25 түрі ... ... 6 түрі - Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген. Ал теңіздің өзінде су өсімдіктерінің 728 түрі (оның 5 түрі - ... ... ... ... өсімдіктері жамылғысының құрлық өсімдіктерінен көп айырмашылығы бар. Құрлықта, негізінен, гүлді өсімдіктер, ал суда балдырлар (64 түрі) кездеседі. ... ... ... ... ... ... ... арамот, мүйізжапырақ өседі. Бұл өсімдіктер балықтардың уылдырығының су түбінде бекуі үшін қажет, ... су ... мен ... ... ... қорек болады.
1.3 Экология әсері.
Каспий жағалауының әсем табиғатына, оның экология жағдайына атмосфераның, топырақ жамылғысының, судың ... ... ... ... ... ластануына мұнай-газ өндіретін және оны қайта өңдейтін кәсіпорындар әсер етуде.1998жылы Атырау облысы ... ... 135,1 мың т ... ... (оның ішінде 132,8 мың т газ тәрізді заттар, 2,3 мың т қатты ... ... Бұл улы ... ... ... ескі ... ... жабдықталған 3,5 мың мұнай ұңғымасы шығарады. Мұнай кәсіпшілігінің ең басты экол. проблемасы - ілеспе газды іске жарату. Қазір ... 800 млн.3 газ ... ... (2001). ... кен ... ... ... өңдеу кезінде мұнай мен қалдық сулардың топырақ пен грунтқа төгілуі оларды ластайды. Солтүстік Каспий жағалауының ... ... ... ... ... 194 мың га ... алып ... төгілген мұнайдың мөлшері 1 млн. тоннадан асады (2001). Теңіз деңгейінің көтерілуіне және мұнайдың теңізге төгілуіне байланысты теңіз суының құрамында мұнай ... ... ... ... ... ... аммонийлы азот, ауыр металдардың мөлшері рұқсат етілген шектен бірнеше есе жоғары екені анықталған. Судағы ... ... ең ... ... мамыр - шілде айларында байқалады. Теңіз жағалауының ... және ... ... улы газдармен ластануы планктондар мен теңіз суында тіршілік ететін жануарлар мен өсімдіктердің жаппай жойылуына әкелуде. Теңіз түбіндегі ... ... ... ... ... ... ететін организмдер мен моллюскілерге, сондай-ақ, су құстары мен балықтарға да зиянын тигізуде. Мысалы, 1900 жылмен салыстырғанда Каспийде балық ... 3 ... яғни 500 - 600 мың ... 180 мың ... ... азайды. Теңіз суын ең қауіпті ластаушы заттың бірі - ыдырамайтын ауыр металдар ... ... ... мыс пен ... ... 20 ... ... етілген шектен 2 есе артық), ал барийдікі - 50 мкг/л (бұл - 5 есе ... ... ... ... ... онда ... ететін организмдерге ғана емес, жергілікті тұрғындардың денсаулығына да үлкен ... ... ... ... ... ... 5 мемлекет (Әзірбайжан, Иран, Ресей, Түрікменстан және Қазақстан) Дүниежүзілік банкпен, БҰҰ-ның Адамды қоршаған орта жөніндегі бағдарламасымен ... ... ... ... бағдарламасын (КЭП) жасап, оны іске асыруда. Бұл бағдарламаның негізгі ... - ... ... ... және ... ... ... ресурстарын тиімді басқаруды қамтамасыз ету. КЭП-тің негізгі бағыттары: теңіз деңгейінің өзгерісі жағдайында жергілікті тұрғындардың тұрмысы мен шаруашылық ... ... ... ету; ... ... мен оның биоресурстарын ластанудан арылтып, қоршаған орта жағдайын жақсарту; теңіздің экожүйесін сауықтырып, ... ... және оның ... ... ... ... ... экол. қауіпсіздікті және қоршаған ортаның қалыпты жағдайын сақтап, ондағы тұрақты тіршіліктің ... ... ... Каспий теңізінің проблемалары.
Каспий теңізінің солтүстік жағасы, Еділ мен Жайық өзендері аралығының көп жері Атырау ... ... ... қарайды. Теңіз жағасының шекарасын Еділ өзенінің теңізге құятын Қиғаш саласы анықтайды. Осы Қиғаш өзенінен ... ... ... елді ... ... ... аймақ түгелдей Құрманғазы ауданының жері. Бұл жердің экологиялық жағдайынан сөз қозғау үшін оның бұрынғы ... ... ... көз ... ... бұл ... кеңестік кезеңге дейін, онан кейін де теңіз суының және оның құрлыққа суғына кіріп жатқан шалқыған саналуан сулы шығанақтары мен теңізден ... ... ... көп ... Қай ... де осы ... ... жергілікті халық балық аулап, олардың түрлі өнімдерін шығаратын шағын да ірі кәсіпорындарына тапсыратын. Оларды балықшылардың тілімен айтсақ дейтін.1925 ... ... ... ... суы ... ... сайын азайды. 1930 жылы бұл су арналары, ... ... ... ... ... ... суы 100 километрге қашықтаса, кейіннен ол одан екі ... жуық ... ... ... батағалары жабылды. Аудандағы кеңестік кезеңде құрылған балық ... ... ... ... ... ... ... Астрахань облысы аумағына қарасты теңіз жағасындағы аралына күзде тастап, көктемде сол ... ... ... ... ... ... ... Белужий, Трешкин, Дементьев, Қарабөлек, Ленкоса, Комсомольск, Бесшифер, Жаркөсе, Әбу аралдары қара жерге ... Бұл ... ... 30-40 ... бойы ... ... мал ... колхоздарының мал азығын дайындайтын учаскелерге, малшылардың қыстақтарына айналды.Қиғаш өзенінен Забурын елді ... ... 200 ... жуық жердегі халықтың байырғы қонысы сусыз қалды. Оншақты колхоздар тұрақты тұра алмағандықтан Қиғаш, ... ... ... ... ... бұл сусыз қалған мыңдаған гектар жерді малшылардың қонысына, жайылымға айналдырар бағдарламасы ел алдына қойылды. 1946 жылы ... ... ... қасынан Қиғаш өзенінен басын алатын Қиғаш-Кобяков каналы, одан басын алатын Көкарна-Белужий-Трешкин, кейін Кобяков-Жанбай ... мал су ... ... каналы, сонан кйін Ганюшкиннен Забурынға жететін жоғары жақпен Сурхан каналының желісі іске қосылды. Бұл ... тұщы ... суы ... каналдың төменгі желісімен бұрынғы арналар ізімен теңізге құятын болды және осы арналар ізімен суды теңізге жеткізетін Ленкоса, Мальцев, Жанбай-Дементьев ... да ... ... ... ... сай ... (қортпа балығы) балығының ішкі суға кіретін, уылдырық шашатын бұрынғы терең арна болатын. Бұл каналдар ... ... ... ... ... тұшы суын ... қана қоймай, бұрынғы теңіз суы жайылатын көлдерге құйып, теңіз балықтарының көктемде уылдырық шашып, көбеюіне мыңдаған суды мекендейтін құстардың көбеюіне мыңдаған жол ... ... бәрі ... ... ... ... теңіз жағасын мекендеген Құрманғазы ауданы жерінің келбеті еді. Теңіз жағасының қазіргі жағдайы мүлде өзгерді. Аудандағы өнеркәсіптік, ауыл ... ... ... көбі ... ... ... ... Табиғаты қорғалмай, экологиясы бұзылды.Өткен 30 жыл ішінде каналдар бір де бір рет аршылмағасын, арналары ... ... ... су балдырлары қаптап кетті, көпшілігін су жүрмейтін ... құм ... ... байланыс үзілді. Көлдерде тұрып қалған су бұзылып, мыс купросының ерітіндісіне айналды, зәрленді. Ауру таратудың көзіне айналды. Мыңдаған гектар шабындық, ... жер ... ... ... Ауданға қарайтын батыстан-шығысқа ұзындығы 200км, терістіктен-түстікке150 километрге созылатын теңіз жағалауын нар ... қоға ... су ... ... Өзен суы ... жетпейді. Бірнеше жылғы ну орман болып шыққан қамыс, қоға, жыңғылдар 1974 ... бері ... ... ... айналды, су балдырларымен қопаға айналып шіріді. Қопа үстінен қайталап шыққан биік қамыс-қоғалар жыртқыш қасқыр, ... ... ... ... ... ... ... қабандардың және кемірушілер-егеуқұйрық, тышқан, атжалмандардың тұрақты мекеніне айналды. Жылма-жыл олардың санының ұлғаюына сай жұқпалы да, қатерлі аурулар туу ... ... ... қасқыр, түлкілер құтырып ауырып, адамға, малға шабатын болды. Тышқандар осы ... 1920 ... ... оба ... ... мүмкіндік туғызып отырТеңіз суын жағалай және су астындағы жеке аралдарға мұнай компаниялары қожа ... ... ... ... бастады. Жағадағы , , аралдарында жиырмашақты мұнай ұңғымылары жұмыс үстінде. ... ... ... ... ... сай ... үкіметінің мұнай-шылары біздің аудан жері болып саналатын теңіз суындағы аралына мұнай ұңғымасын орнатып жатыр. ... ... ... ... қопа, балдыр үйіндішірінділердің ортасына орналасуда. Бұлар теңіз жағасының ... ... одан ... ... ... жағынан қураған қамыс мұнай көздерінің өртену қаупін туғызады. Аудан халқы үшін кәсіптік және күнкөрістік ... ... ... ... мен жер ... ... ... бұрынғы қалпына келтіріп, халық игілігіне айналдыру үшін төмендегідей шараларды шұғыл іске асыру қажет деп санаймыз:
1. Аудан жеріндегі каналдары ... ... ... ... ... ... Қиғаштын мол тұшы суын Каспий теңізіне құюын қамтамасыз ету керек. Ол үшін Сурхан каналының Қиғаш - Кобяков каналынан бастау ... ... 15км ... ... қазған жөн. Онан кейін Кобяков-Жанбай-Забурын каналының бойындағы бұрын теңізге құятын Ленкоса каналын, Жанбай арнасын, Деменьтев каналдарының бітелген жерлерін ... ... ... ... ұзартып, Шаронка суының осылар арқылы теңізге құюына мүмкіндік беруміз керек. Бұларды аршып, қазғаннан қандай ... ... ... ... ... ... көктемде уылдырық шашу үшін үйірімен теңізді жағалап келіп, дағды бойынша өзен суы ... ... ... жоғары өрлейді, көлдерге жайылған суға шығады, тұшы суда балық жақсы өседі. Мұның өзі аудандағы балық аулайтын колхоздар мен балық ... ... ... ... экономикасын котеруге, халықтың әл-ауқатын жақсартуға мүмкіндік береді.
Екіншіден, қазіргі кезде Жайық өзенінің теңізге құяр тамағы тайыздалған. Жылдар бойы қазылмағандықтан балықтар Жайық ... ... шыға ... ... ... ... ... құятын негізгі арналар бітелген, балықтар кіре алмайды. Соның салдарынан балықтар көктемде үйірімен жоғырылайды. Кейде онан да асып Мақашқалаға қарай ... ... да ... ... өз ... ... жағдай жасауымыз керек.
Үшіншіден, Еділ-Қиғаш суы өте көп. ... ... ... мол суды ... ... ... теңізіне жібермесек ең адымен аудан орталығы Ганюшкинді су басады. Селоны бірнеше жылдар бойы богет ... қана аман алып ... ... ал биыл ... өте ... Су басса мыңдаған саман үйлер құлап, ел баспанасыз қалады.
Төртіншіден, су келсе каналдар бойындағы көлдер жағасы мен ... шөп ... егін ... ... ... ауа райы ... ... түзіледі.
2. Теңіз жағасына жағалай шыққан, адам жүре алмайтын, ит тұмсығы ... ... ... ... алып ... ... қамыс, қоғалар, қопаларды көктемде және күзде өртеу керек. Өйткені олар қопаланып шіріп, бұларды паналап жүрген сансыз көп ... ... мен ... ... улы ... газдар көбейіп, экология бұзылады, аурулар тарайды. Оның елге келтіріп отырған ... көп. ... да ... ... ... өртесе жер тазарады, қажетті аралдар мен су өз арналарын табатын болады.Оны осы ... ... ... алып ... ... ... жүзеге асыра алар еді. Ал бұған бақылауды облыстық қоршаған ортаны ... ... одан ... ... ... тиісті.Каспий экологиясына мұнай өндірудің қаупі қанша және Каспий аймағының ахуалыКаспий теңізі қайраңында кең көлемде басталған бұрғылау жұмыстары теңізге қауіп төндіре ме? ... ... әр ... ... ... ... апаттардың ащы сабағынан оң қорытынды шығармасақ, Каспийдің келешегіне де қауіп төнеді. Қазір мұнда тек іздестіру шаралары ғана жүргізілуде. ... ... ... ... ... оқыс ... орын алды. Алдымен итбалықтардың, соңынан құстардың жаппай қырғынға ұшырауы теңіздің қазақстандық бөлігінде дабыл қағылар жағдайдың ... ... келе ... ... Ең ... - сол ... аяғы ... себебі сараланбай қалғандай. Аджип компаниясы азды-көпті айыппұл төлесе, бұл осымен іс тыңды деген сөз емес. Бізге "қара алтын" ... ... ... ... ... ... ортаны таза күйіде сақтау жолындағы шараларды қолға алатын кез жетті. Жалпы, адам мен ... ... ... ... ... Адамзат өзінің өмірлік қажеттілігін қоршаған ортадан алады. Бұл үлес ... ... ... Бүгінде қоғам қажеттілігінің 80%-ы табиғи қорлардан алынады. Осы қарқын алдағы уақытта да ... ... арты ... ... ... яғни ... ... соқтырады. Бұл - табиғаты күрделі аймақта орналасқан Атырау облысы үшін ... ... ... ... ... су ... су ... кеткен аймақтарындағы ұңғымаларды жою проблемасы тұр. Ұңғымаларды жою жөнінде шұғыл шаралар Каспий теңізінің акваториясы үшін жағымсыз салдарларға әкеп соқтыруы мүмкін.Аймақта үш ... ... ... атап ... тболады:1. Қошқар-Ата қалдық сақтау қоймасының проблемасы, онда 105 млн тонна улы және радиоктивті қалдықтар сақталады. СКЗ және ХГМЗ ... ... ... ... байланысты 1988 жылдан бастап ағынды сулар ағызылып жіберілмейді. Сұық фазаның ... ... ... ... ... ... 77км жер ... көлемі 30км жағажайлар пайда болды. Қалдық сақтау қоймасы жөніндегі проблемалық ... шешу үшін ... ... қажет.2. БН-350 реакторлық зауытының істен шығуы, оны радиациялық қауіпсіз ... ... ... ... ... ... ... мұнай операцияларын жүргізу және Каспий теңізінің теңіз ... ... ... ... ... ... жөніндегі мәселелерді шешудегі негізгі проблемалардың бірі - толыққанды экологиялық мониторингтің болмауы. Қазақстан Республикасының оны жүзеге ... үшін ... база ... тағы да бір ... ... ... қорғау компоненттеріне жасалған толыққанды мемлекеттік мониторингтің жоқтығы болып табылады. Теңіз көлігінің көтеріңкі қарқынды қозғалысы нәтижесінде теңіз ... оның ... мен ... ... өрши түседі, ол жағалаудағы аймақтарға және сулы ортаға экологиялық мониторинг жүргізуді талап етеді. Каспий теңізі жағалауының 1350 км ... ... ... ... ... ... ... басқа жылына 5 млн мұнады тасу жүзеге асырылатын теңіз портының жұмысына тұрақты бақылау жетіспейді. Зертханалар мен инспекторлық ... ... ... ... ... сондай-ақ Каспий теңізінің қалған аумағындағы теңіз суының сапалы құрамына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыратын жағдай жоқ. 3. Соңғы ... кәрі ... ... ... мәселесі қатты қолға алынып жатыр. Мол байлық бірнеше шет ел алпауыттарын дедектетіп біздің республикамызға алып келгеніне де бірнеше жыл ... Олар ... ақ тер, көк тер ... ... мұнай соратын қондырғыларды орнатып жатыр. Пиғылы белгілі - ... ... ... Және көп ... ... Ал ... мұнай сора бастағанда теңізіміздің табиғаты не болады? Алтынға парапар бекіре балығы мен қара уылдырық ... ... ба? ... да ... ... ... ... ма? Айталық, ана жылы итбалықтар қырылды, балықтар да өлді. Сонда осы мол мұнай Қазақстанның келешекте соры болмай ма? ... ... ... ... ... жақ бетіндегі биоқорлардың жалпы құны 500млрд доллар. Ал теңіз тіршілігі жойылса, халықаралық сот жыл сайын сондай мөлшердегі айыпты біздің елге ... да ... ... ол бірнеше ғасырғы созылар? Осы сұрақтар еріксіз ойландырады. Ең қиыны, теңізіміздің ертеңі не ... ... ... қойнауында байлықтың мол қоры жатқаңына қай жақ та күдіктенбеді. Кеңес үкіметін ойландырған бұрғылау кезіндегі теңіз экологиясын сақтау ... Оған ... ... ... ... үшін ... мұнай бірлестігі компаниясы мамандарды Мексика шығанағы мен Кариб теңізінің атырауында орналасқан мұнай бұрғылау алаңдарына апарып, сонда жіберілген ... ... Оның ... ... ... ортаға ең төзіімсіз тіршілік - крокодильдер екен. Ал апарылған крокодильдер онда жақсы өсіп жатқан. Сол кезеңде ... ... ... теңізінің су асты алқабын сатуды қолқалағаны белгілі. Алайда кеңес үкіметі бұған келіспеді. Бірақ сол ... де ... асты ... ... ... әңгімелер болды. Оған екі жақтың космостан түсірілген бейнематериалдарындағы мұнай белгілері дәнекер болса керек. ... ... ... ... ... ... кейін басталды. Теңіз астын геологиялық-геофизикалық зерттеу жөніндегі компаниясын құру туоалы қаулы 1993 жылдың 13 ... ... ... Сол ... 3 желтоқсанында бұл компания халықаралық консорциум болып қайта құрылды.Қазақстан шельфінің ... асты ... ... ... ... ... белгілі. Ал бұл екі облыстың шекарасы құрлық бойындағы шекалармен тұтас келеді. ШШШельф орналасқан аймаққа ... ... ... - 1,5 ... 9 ... дейін барады. Оңтүстік бетін құрайтын Түрікменстан шекарасыа дейінгі тереңдік 20 метрден 400 метрге дейін барады. Мұнай өндіретін ... ... ... ... жеңілдеуіне, құрылыс бөлшектерінің аз жұмсалуыне әсерін тигізері хақ.Сейсмикалық барлау жұмыстарының жүргізілуіне 1994 жылдың тамыз айында Ақтауға келуі айтарлықтай роль ... Осы ... ... жұмыстардың атқарылу нәтижелерін сараптау мақсатында есептеу орталықтары құрылды. Ол әуелі Атырауда, кейін Алматыда дүниеге келді. Сол кездегі тағы бір ... - 1995 жылы ... ... ... ... қайта құрылуы еді. Мұның өзі біздің ел үшін билік тұтқасына ие ... жол ... ... ... ол ... жай алдау ғана болып шықты. Біртіндеп ол өзге компаниялардың қолына көше ... Оған ... бұл ... қаражат қоспауы да әсер етті.Сол жылдары Ақтау қаласында консорциумның мониторингі ... Онда ... ... ... ... басым болды. Негізгі әңгіме теңіздің экологиялық жағынан бүлінбеуіне арналды. Геология-минерология ғылымдарының ... ... ... өз сөзінде деген пікір айтты. Алайда бұл мәселе хақында шешім алынған жоқ. Тек консорциумның қорына 200 млн доллардың ... одан 20 млн ... ... 6 млн ... ... ... белгілі болды.Мұнай өндірісі еліміздің қазіргі дамуы үшін ең негізгі екендігіне дау жоқ. Былайша айтқанда ол - Қазақстан экономикасының ең ... ... ... он жыл ... ... қарағанда Қазақстан мұнайының негізгі қоры теңіз астында болып отыр. Есепші экономистердің пайымдауынша қайраңның Қазақстан жақ бөлігіндегі мұнайдың қоры ... ... ... қорының тең жартысындай деп жорамалдаған болса, қазір шельфтегі мұнай қорының ондай болжамнан әлдеқайда көп ... ... ... Олай ... ... ... ... қазғанда теңізасты мұнай қоры 7 млрд тонна делінсе, Шығыс Қашағанды қазғанда оның ... 50 ... ... ... Ал ... 6 алаң ... Демек, жоғарыдағы көрсеткіштің әлі де еселей өсетіндігінде дау жоқ. Олай болса бұл Каспий астын мұнай теңізі алып жатыр деген ... ... ... мен ... ... атқарылатын жұмыстардың ауқымы әрқилы болып келеді. Әсіресе оны сейсмикалық жұмыстартар кезінде ерекше назарда ұстау қажет. Жүз мың шаршы шақырым алаң ... ... Сол ... ақпарат ағымдарының хабарлауына жүгінсек, теңіз тіршілігінің жойылуы о ... ... ... ... ... қарағанда жер асты дүмпулерінен теңіз тіршіліктері үнемі зақымдалып отырған. Оның шындығын кейінгі кезең толық дәлелді. Итбалық ... ... ... ... балықтардың қырылуы жаппай етек алуда. Әрі оның көрініс бергеніне де ... ... жүзі ... ... Солтүстік теңіздердегі мұнай өндіру жолдарын Каспийге қолдана салуға болмайды. Ең алдымен екі жақтың ... екі ... ... мен табиғи ортасы да екі бөлек. Сондықтан Каспий астынан мұнай өңдіруге басқаша қарау ... ... ... де естен шығаруға болмайды. Бұл жерде Кариб өңіріндегі әдістерді қолдану да тиімсіз. Демек Каспий астынан мұнай өңдірген кезде өзге ... ... ... ... ... бермесі хақ. Алайда шетелдік компанияларға теңіз тіршілігінің ... ... әсер ... ... Қазақстанның табиғаты олар үшін көк тиын.Өткен жылдың шілде айында БҰҰ-ның шешімімен бекіре ... ... ... ... ... Қара ... экспорттауға да рұқсат етілмеді. бірлестігінің тоңазытқыш цехында 4 тонна уылдырық қалды. Ал сол уылдырықтың Америкадағы құны 14 млн ... 2002 ... 7 ... күні арнасында теңіз жағасындағы бес мемлекеттің уылдырықты экспорттау мөлшері көрсетілді. Сонда Қазақстан 23,5 тонна ... ... ... ... ... ... Бұрынғы кездерде сондай уылдырық бір самолетке тиеліп, шетелдерге жөнелтіліп отырған.Қысқасы, қазір теңіз тіршілігіне қатер ... ... қоры ... ... Оны ... көреді. Олар бір-бір ұшқыр моторларға мініп алып, балық сақшыларын маңайлатпай ... ... ... ... ... ұшқыр кемелерге неге мінбейді? Балық инспекторларының тікұшақтар алуына да мүмкіншіліктері де бар. Осы тұрғыдан алғанда қызыл балықтарды броконьерлер ... ... ... пікір - алдамшы сөз. Биылғы бозторғайлардың қырылуына да броконьерлер ... ме? Жоқ, оның бір ғана ... бар, ол - ... ... ... қазу кезіндегі теңізге жіберілген лай су, ыссы ... жер ... ... ... газ. ... ... ... қырғыеға ұшырауда. Оны басшылар көрсе де көрмеген, білсе де білмеген ... ... ... ... ... ... табиғаты құрыса, ол байлықтың құны көк тиын. Теңіз тіршілігі ... ... да ... тиісті емес.
Қортынды.
Өткен жылдың шілде айында БҰҰ-ның шешімімен ... ... ... ... мараторий жарияланды. Қара уылдырықты экспорттауға да рұқсат етілмеді. бірлестігінің тоңазытқыш цехында 4 тонна уылдырық ... Ал сол ... ... құны 14 млн доллар. 2002 жылдың 7 наурызы күні арнасында ... ... бес ... ... экспорттау мөлшері көрсетілді. Сонда Қазақстан 23,5 тонна уылдырық экспорттауға құқылы болды болып шықты. Бұрынғы кездерде сондай уылдырық бір ... ... ... ... отырған.Қысқасы, қазір теңіз тіршілігіне қатер төнуде. Балық қоры мүлдем азайды. Оны броконьерлерден көреді. Олар ... ... ... мініп алып, балық сақшыларын маңайлатпай кетеді дейді. Мемлекеттік қорықшылар сондай ұшқыр кемелерге неге ... ... ... ... ... да мүмкіншіліктері де бар. Осы тұрғыдан алғанда қызыл балықтарды броконьерлер тауысып жатыр деген пікір - ... сөз. ... ... ... да броконьерлер кінәлі ме? Жоқ, оның бір ғана себебі бар, ол - Батыс, Шығыс ... қазу ... ... ... лай су, ыссы ... жер ... атылған инертті газ. Нәтижесінде теңіз тіршілігі қырғыеға ұшырауда. Оны басшылар көрсе де көрмеген, білсе де ... ... ... мұнай керек, бірақ теңіз табиғаты құрыса, ол байлықтың құны көк тиын. Теңіз тіршілігі қалай болғанда да жойылуға тиісті ... ... ... ... У.И., Жакашов Н.Ж. Экология және халық денсаулығы. Алматы, 2003.
2. Аскарова У.Б. Экология және қоршаған ортаны ... 2007 ж. 208-227 б.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Каспий аймағының экологиялық құқықтық мәртебесі179 бет
Солтүстік Каспийдегі бұзаубас балықтардың асқорыту жүйесіндегі морфофункциональді ерекшеліктері15 бет
«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-ның 2007 жылы қаңтар-қыркүйек айларында атқарған жұмысының қорытындысы34 бет
Арал теңізі туралы6 бет
Аққулар3 бет
Балқаш көлі5 бет
Батыс түрік және Түргеш қағанаттары туралы5 бет
Батыс Қазақстан4 бет
Бөкей Ордасы 4 бет
Ежелгі үйсіндердің әлеуметтік экономикалық қатынастар22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь