Экономикалық категориялар мен заңдар. Экономикалық ой-пікірлердің қалыптасуы

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
1. Экономикалық ой.пікірлердің қалыптасуы
2. Экономикалық теория пәні және оның зерттеу әдістері
3. Экономикалық.математикалық модель (үлгі)жасау
4. Экономикалық категориялар мен заңдар
III. Қортынды
IV. Қолданылған әдебиеттер тізімі
Барлық экономикалық құбылыстар мен процестер экономикалық заңдардың әсері арқылы дамып отырады.Экономикалық заң дегеніміз қоғамның экономикалық өмірінің аса маңызды, тұрақты құбылыстары мен процестерінің байланыстары. Олар өндіріс, бөлу, айырбас және тұтыну қатынастарының даму заңдары. Қоғамның даму заңдарының — экономикалық заңдар мен табиғат заңдарының, ортақ белгілері және сонымен қатар айырмашылықтары болады. Бұларға ортақ белгілер, ол экономикалық заңдар, табиғат заңдары сияқты, объективтік заңдар, яғни,олар адамдардың еркі мен санасынан тәуелсіз жаратылып, әрекет етеді. Ал айырмашылықтарына келейік.
Экономикалық заңдар адамдардын іс-әрекет, қызметін билейтін заңдар. Олар адамдардың еңбек-қызметтерінің процесінде туып, осы процесс арқылы жүзеге асырылады. Ал табиғат заңдары (мысалы, әлемдік тартылыс заңы) адамдар қоғамынан тыс жағдайда да әрекет етеді. Экономикалық заңдар (табиғат заңдарынан ерекшілігі), олар мәңгілік, ұзак мерзімді емес. Экономикалық заңдар тарихи сипатта белгілі бір кезеңде туып, өзгеріп, жойылып кетіп отырады. Экономикалық заңдардың жойылуы адамдар санасынан тәуелсіз, қоғамдағы объективтік экономикалық хал-ахуалдық процестердің өзгерісімен тікелей байланысты болады.
Экономикалық заңдарды ашып қолдану адамдардан белгілі күш салып тырысуды тілейді, өйткені қоғамдағы реакцияшыл, керітартпа күштер осы заңдарды қолданып пайдалануға жол бермеуге бар күшін жұмсайды. Экономикалық заңдар объективтік сипатта болады. Осыған байланысты сұрақ туады — адамдар осы заңдарды талдап, танып біліп экономикалық өмірде пайдалана алама? Сөзсіз, адамдар экономикалық құбылыстар мен процестердің мәніне үңіле отырып олардың даму заңдарын ашып, әрекет ету механизімін түсініп біледі. Қоғам саналы түрде осы заңдардың талабын жүзеге асырады. Экономикалық теория экономикалық заңдармен қатар экономиқалық категорияларды зерттейді.
Экономикалық категориялар — қоғам өмірінің нақты жағдайларын теориялық тұрғыдан сипаттайтын логикалық түсініктер. Мысалы: сұраныс, ұсыныс, қаржы, несие, меншік, жалақы, нарық, пайда, тауар, ақша т.б. Экономикалық заңдардың жиынтығы, қоғамның даму заңдылықтарын белгілейтін экономикалық заңдар жүйесін құрайды. Бұл жүйені құратын заңдарды негізгі, басты, басты емес деп бөлуді дұрыс деуге қиын. Қоғам өмірін талдауда, жүйелік әдіс қолдану керек жағдайда, барлық заңдар маңызды, өзара байланысты болады. Тек бір ғана заңды пайдалануда болған қателікті барлық жүйені бүлдіріп, қоғамдағы тепе-тендікті жояды. Экономикалық ғылым, жалпы жүйедегі экономикалық заңдарды ерекше және жалпы экономикалық заңдар деп, ірі топта бөледі.
Ерекше экономикалық заңдар — бұл шаруашылықтың нақты тарихи формасының даму заңдары.
Жалпы экономикалық заңдар — бұл барлық тарихи дәуірле тән заңдар, олар барлық дәуірлерді біртұтас тарихи үйлесіп процесс етіп байланыстырады. Бұған қоғамдық еңбек бөлу заңы, т.б. заңдар жатады. Экономикалық заңдар өздері, өз алдына әрекет ете алмаған экономикалық прогресс өзімен-өзі, өз алдына жүріп отырмақ Бұл үшін адамдардың, олардың қажеттіктері мен мүдделерін қанағаттандыруға бағытталған іс-әрекеті қажет.
Қажеттіктер — бұл қанағаттандыруды тілейтін, өмір сүру және организмді дамытуды қамтамасыз ететін, адамның жеке басын дамыту үшін қолданылатын объективтік керектік болып табылады.
Адамның қажеттіліктері көп түрлі болады. Американдық ғалым А.Маслоу бойынша, "төменгі сатыдағы" материалдық қажеттіктерді бастап, "жоғарғы сатыдағы" рухани қажеттіктер былай орнатылады:
1. Әубәкіров Я., Нәрібаев К., Есқалиев М., Жатқанбаев Е., Байжумаев Е., Досқалиев С. Экономикалық теория негіздері. Оқулық. Алматы «Санат», 1998. 479 б.
2. Экономикалық теория. Әкімбеков
3. Дробат Ю.Л. Экономическая система.-Москва.:Асафа 2004.-302с.
        
        ҚАЗАҚСТАН-РЕСЕЙ  МЕДИЦИНАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
РЕФЕРАТ
Тақырыбы: Экономикалық категориялар мен заңдар. Экономикалық ой-пікірлердің қалыптасуы
Орындаған:Тілеубеков А. ... Қ. ... 103б ... ... ... Негізгі бөлім
* Экономикалық ой-пікірлердің қалыптасуы
* Экономикалық теория пәні және оның зерттеу әдістері
* Экономикалық-математикалық модель (үлгі)жасау
* Экономикалық ... мен ... ... Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Барлық экономикалық құбылыстар мен процестер ... ... ... ... ... ... заң дегеніміз қоғамның экономикалық өмірінің аса маңызды, тұрақты құбылыстары мен процестерінің байланыстары. Олар өндіріс, бөлу, ... және ... ... даму ... Қоғамның даму заңдарының -- экономикалық заңдар мен табиғат заңдарының, ортақ белгілері және сонымен ... ... ... ... ... белгілер, ол экономикалық заңдар, табиғат заңдары сияқты, объективтік заңдар, яғни,олар адамдардың еркі мен ... ... ... ... ... Ал ... ... заңдар адамдардын іс-әрекет, қызметін билейтін заңдар. Олар адамдардың еңбек-қызметтерінің процесінде ... осы ... ... ... асырылады. Ал табиғат заңдары (мысалы, әлемдік тартылыс заңы) адамдар қоғамынан тыс жағдайда да ... ... ... ... ... ... ерекшілігі), олар мәңгілік, ұзак мерзімді емес. Экономикалық заңдар тарихи сипатта белгілі бір ... ... ... ... ... ... Экономикалық заңдардың жойылуы адамдар санасынан тәуелсіз, қоғамдағы объективтік экономикалық хал-ахуалдық процестердің өзгерісімен тікелей байланысты болады.
Экономикалық заңдарды ашып қолдану ... ... күш ... ... ... ... қоғамдағы реакцияшыл, керітартпа күштер осы заңдарды қолданып пайдалануға жол бермеуге бар ... ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты сұрақ туады -- ... осы ... ... ... біліп экономикалық өмірде пайдалана алама? Сөзсіз, адамдар экономикалық құбылыстар мен процестердің мәніне үңіле отырып олардың даму заңдарын ашып, әрекет ету ... ... ... ... ... ... осы заңдардың талабын жүзеге асырады. Экономикалық теория экономикалық заңдармен қатар экономиқалық категорияларды ... ... -- ... ... ... ... теориялық тұрғыдан сипаттайтын логикалық түсініктер. Мысалы: сұраныс, ұсыныс, қаржы, несие, меншік, ... ... ... ... ақша т.б. Экономикалық заңдардың жиынтығы, қоғамның даму заңдылықтарын белгілейтін экономикалық заңдар жүйесін құрайды. Бұл жүйені ... ... ... басты, басты емес деп бөлуді дұрыс деуге қиын. Қоғам өмірін талдауда, жүйелік әдіс қолдану керек жағдайда, барлық заңдар ... ... ... ... Тек бір ғана ... ... ... қателікті барлық жүйені бүлдіріп, қоғамдағы тепе-тендікті жояды. Экономикалық ғылым, жалпы жүйедегі ... ... ... және ... ... ... деп, ірі ... бөледі.
Ерекше экономикалық заңдар -- бұл шаруашылықтың нақты ... ... даму ... ... ... -- бұл ... ... дәуірле тән заңдар, олар барлық дәуірлерді біртұтас тарихи үйлесіп процесс етіп байланыстырады. Бұған ... ... бөлу ... т.б. ... ... ... заңдар өздері, өз алдына әрекет ете алмаған экономикалық прогресс өзімен-өзі, өз ... ... ... Бұл үшін адамдардың, олардың қажеттіктері мен мүдделерін қанағаттандыруға бағытталған іс-әрекеті ... -- бұл ... ... өмір сүру және ... ... ... ... адамның жеке басын дамыту үшін қолданылатын объективтік керектік болып табылады.
Адамның ... көп ... ... Американдық ғалым А.Маслоу бойынша, "төменгі сатыдағы" материалдық қажеттіктерді бастап, "жоғарғы сатыдағы" рухани қажеттіктер былай орнатылады:
* физиологиялық қажеттіктер (тамаққа, ішімдікке, ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік байланыстарға деген қажеттіктер (сүйіспеншілік, кейбір топтардың мүшесі болуға, т.б.);
* өзін-өзі сыйлап қадірлеуге (мақсатқа жетуге, өзін танытуға т.б.) ... ... ... ... ... ... ... түсінуге, т.б.) қажеттіктер.
Қажеттіктердің бұл классификациясын олардың басқаша классификациясымен толықтыруға болады: ... пен ... ... ... пен ... ... пен ... нақты, жете түсінілген мен жете түсінілмеген, қате түсінілген т.б. қажеттіктер. Жеке түсінілген қажеттіктер ... ... ... ... ... Бұл жағдайда кажеттіктер өзінің нақты формасына, мүдделер формасына ие болады.
Экономикалық мүдделер -- бұл экономикалық ... ... ... ... ... әр ... ... болады: қоғамдық, ұжымдық, жеке мүдделік, ұлттық, интернационалдық (ұлтаралық), ... және ... ... және ... ... әр түрлі әлеуметтік топтардың (жұмысістейтіндердің, жастардың, зейнеткерлердің, т.б.) мүдделері. Мүдделердің ерекше топтары -- күнделікті және перспективті, ... және ... ... шын ... қате ... ... ... адамгершілік-өнегелік, т.б. мүдделер.
1. Экономикалық ой-пікірлердің қалыптасуы
Әлемде сан алуан халықтар еңбек етіп, қоғамдық өндіріс, өзара байланыс, айырбас жүргізіп, түрліше табиғи ... өмір ... ... Адам ... ең ... шарт -- ... ... болмауы үшін еңбек ету, еңбек нәтижесін тұтыну, өзара айырбас қатынастарының ... Адам ... күн көре ... ... ... ... адамдардыи табиғи ортада хайуанаттардан белініп шығуының өзі бірлескен ... ... ... ... ... ой-пікір алғашқы адамдардың бірлесіп тағы аңдарды аулауы деуге болады. Экономикалық қатынас өмір қажеттілігінен туады. ... ... ... кейбір құбылыстар мен процестер Египет, Қытай, Үндістан, ... ... ... ... т. б.) ... еңбектерінде қарастырылды. Мәселен, Аристотель тауар құны деген ұғымға тоқталып, оның айырбас қатынасьгаан шығатынын байқаған. Бірақ ерте дүниеде, орта ... ... ... ғылым болып қалыптаспады. Оның себебі ол заманда тауар-ақша, рынок, сауда дамымады, шаруашылық негізінен тұйық ... -- ... ... ой-пікірлердің ғылыми тұжырымдалып қалыптасуы сауда, өнеркәсіп капиталының дами бастауына байланысты болды. Бұл кезең негізінен Еуропада XVI -- ... ... Ал ... ... қаты-настары 1861 жылғы реформадан сон дамыды. Қазақстани елінде XIXғасырдың соңы, XXғасырдың басында сауда капиталы, тауар-ақша айналымы, халықаралық рынок, ... ... ... ... ... жанданған. Еліміздің Солтүстік, Батыс аймақтары Ресеймен тауар айналысына басым қатынаста болса, Оңтүстік Шығыс, Орталық аудандарға Орта Азия, ... т. б. ... ... жиі келе ... Тарихтагы белгілі \>>Жібек жолы\>> осының айғағы. Тауар-ақша қатыңасының экономикада ... ... ... ақын ... ... суреттеген еді:Мініп көрер күші жоқ, Сауып ішер сүті жоқ,Ақша деген мал шықты.Бұдан, ақынның ... ... ... ... ... тауар-ақша қатынасының алғашқы қадамдарын бейнелегенін байқаймыз.Алғаш рет өз алдына ... ... ... бағыты -- меркантелистер мектебі. Ол (мерканте -- итальян сөзі сауда, пайда табу) қоғамдық байлықтың негізі ақша, ... деп ... ... талабы тауарды шет елдерге мүмкіндігінше көп сату, олардан мейлінше аз сатып алу, сөйтіп ақша қорын молайту жолдарын іздеуі. ... ... ... ... ... қорғаған. Меркантелистер рынок экономикасы теориясы мен практикасыиың негізін қалаушылар қатарына жатады. Олар ақша неғұрлым кеп ... ... ... да мол ... ... ұғымды басшылыққа алды. Әрине, сауда капиталы тұрғысынан бұл ұғым дұрыс та ... ... ... ... ... көбейген сайын, мал-мүлкі көп байлардын қатарына қосылып, қоғамға ... ... ... сату ісі жанданады. Сауда капиталының қызметі айырбас, айналыс процесін үздіксіз жүргізу арқылы экономиканы ілгері бастыруға көмектеседі. Бірақ сауда капиталы қоғам ... ... ... ... күш ... Бұың себебі айналыс, айырбас саласында тек қана құн ... ... ... ... сөзбен айтқанда, тауар, онын құны бір қолдан екінші ... ... ... жаңа ... жаңа құн жасалмайды. Йбмек меркантелистер теориясы ғылыми дәлелденбеген, ол халық шаруашылыгын толыққамтитын ілім болған жоқ. Меркантелистердің осы осалдығын ... ... да ... байлық, саудада емес, өндірісте екенін дәлелдеді. Бірақ физиократтар Ф. Кенэ, А. Тюрго т. б. өндіріс қатарыка тек ауыл ... ... ... ... қоғам байлығының бірден бір кезі ауыл шаруашылығы өнімдері, сондықтан өсімтал тап қатарына тек қана шаруалар жатады деген ... ... Ф. Кенэ ... рет ... ... ... қатысты \>>Экономикалық кесте\>> жасады. Бұл кестеде бір жыл ішінде өндірілген ауыл шаруашылық өнімдерінің ұдайы өндіріс процесі ... ... ... ... ... ... даму процесін зерттеуге арналған, өз заманындағы даналықпен болжалған ғылыми тұжырымдамалар қатарына жатады. Физиократтардың өндіріске кәңіл аударуы экономикалық ой-пікірдегі күрделі ... алга ... ... ... ... тек қана ауыл ... шектеуі халық шаруашылыгының басқа салаларын өнімсіз деп есептеуі дұрыс болмады .Оны буржауазиялық саяси экономиканың көрнекті ... У. ... А. ... Д. Рикардо, С. Сисмонди еңбектері айқын көрсетті. Қоғам байлыгы жалпы өндіріс салаларында пайда болатындығы дәлелденді. Ауыл шаруашылыгымен қатар өнеркәсіптің ... ... ... ... ... ... байлакыс, халыққа Хызмет көрсету салаларында да жаңа құн ... ... ... ... деген кағида берік қалыптасты.Классикалық саяси экономия жаңа дамып келе жатқан капиталистік өндірістік қатьшастарды дәріптеуші, өндіріс капиталының мүддесін қорғайтын экономикалық ой-пікірдің ... ... ... ... буржу-азиялық саяси экономиянмң басты табысы еңбек құн теориясының негізін қалады.Осы ... ... ... және ... ... ... ... капиталдың қоғамдагы ерекше рөлін атап көрсеткен ғылыми қағида болғаны белгілі. Еңбек құн теориясын маркстік саяси ... ... ... ... құн ... ... жан-жақты талдады. Маркстік экономикалық теория XIX ғасырдың екінші жартысында қалыптасып, XX ғасырдың алғашқы ширегінде В. И. Лениннің еңбектерінде дамыды. Маркстік ... ... -- ... ... ... ... қорғайтын теория. Сондықтан да оған қарама-карсы буржуазиялық тұрпайы (вульгарлық) саяси экономия пайда болды. Марксшілер капиталистік қоғамды дәріптеуші барлық экономикалық ... сьш ... ... Оның ... ... ... ... негізінен екі тап: біріншісі, үстемдік жасайтын буржуазия болса, екіншісі, пролетариат -- ... тап емір ... ... ... ... бітіспес қайшылық бар. Маркстік теория бойынша, пролетариат барлық еңбекші қауымды капиталистік қанаудан азат етіп, қоғамдасқан социалистік өндіріс ... ... ... 70 жылдан астам кеңес елінде, екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропа, Азияның бірсыпыра мемлекеттерінде, Кубада социалистік революция басталып, социализмнің ... ... ... ... ... асырылды. Сонымен бірге XX гасырдың екінші жартысынан бастап капиталистік дүниеде де елеулі өзгерістер болды. Бір топ дамыған ... (АҚШ, ... ФРГ, ... ... ... ... ... Оңтүстік Корея, Сингапур, Гон-конг сияқты елдер қазіргі замангы ғылыми-техникалық революцияға бейімделіп, әлемдік озық ... ... ... нәтижесінде қоғамдық өндірістің тиімділігін айтарлықтай арттырып келеді. Бұл елдерде еңбек ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарды басқаруға, демократияны дамытуға қатысуы сияқты жаңалықтар Ресейдегі Қазан теңкерісінің әсерінен деуге болады. Себебі социалистік ... ... оның ... ... ... елдерге әсерін тигізбей қойған жоқ. Капиталистер дүниедегі өзгерістерді ескеріп, жұмысшыларға ... ... ... ... ... Әриие, еңбекакының өсуі, тұрғын үй, әлеуметтік қорғау мәселелерін шешу алдымен жұмысшы ... ... ... ... жаңа ... технологияны енгізуге байланысты екеиі айқын. Қазіргі ілгері дамыган елдерде еңбек өнімділігі дәрежесі, еңбектің интенсивтілігі ете ... ... ... ... ... бұрынғы ГДР-мен салыстырғаңда еңбек өнімділігі дәрежесі 2 есе жоғары болды. Сол сияқты Оңтүстік Корея, Жапония, Сингапурда жұмысшылар 10 -- 12 ... ... ... ететіні құпия емес. Капиталистік дамыған елдердің артта қалган, бұрын отарлық тәуелділікте болған халықтардың еңбегін ... ... ... ... ... болмайды. Ресейдегі 1917 жылғы Қазан төңкерісі экономикалық жағынан мешеу қалған елде жүзеге асырылды.Қазақ ... ... ... ... ... укладтары жетілмеді, соның салдарынан дүниежүзілік мәдениет пен ғылымнан шектеліп қалды.Қазан теңкерісінің қазақ жеріне тарауына байланысты озат елдің п ролетариатының кемегімен ... ... ... өту ... ... ... бәрі де адам ... адамның игілігі үшін дегеи сөз жазылған социализмнің әкімшілдік жүйесі кеңес халқын дүниежүзілік ғылыми-техникалық прогрестен шетте қалдырып, үлкен дағдарысқа ... Бұл өте ... және ... жағдай. Әңгіме ауыртпалық пен дағдарыс туралы сөзді қайталай беруде ... ... осы ... ... шығу ... ... ... еңбек бөлінісіне негұрлым ұйымдасқандықпен өтуде болып отыр. Әр халықтың егемен ел болғысы келетіні табиғи талап деп карасақ, сонғы ... ... ... ... Қазақстанның ез алдмна мемлекет болып әлемдік кеңістіктен, Біріккен Ұлттар Ұйымынан орын алуы ... ... зор ... Экономикалық тәуелсіздік болмайынша саяси тәуелсіздіктің де баянды ... ... ... ... белінісінің артықшылықтарын неғұрлым тиімді пайдалану, өз экономикаынан ... ... ... сауда, айырбас қатынастарының заңдылықтарын меңгеру қажет. Қазақта \>>сауда сақал сипағанша\>> деген мақал бар, сондықтан ... ... ... ... ... ... ... бәсекелік күрестің ұтылмас жолын меңгерудің маңызы арта бермек. Ежелден саудага шорқақ қазақтың ... ... ... мен тәжірибесін жедел және жан-жақты игеру міндеті тұр. ... ... оқу ... ... ... оқып ... студент жастардың экономикалык теория негіздерін үйрену арқылы практикалық мәселелерді тезірек дұрыс шешуіне болады. Республикамызда дарынды, шет ... ... ... аз ... ... бір тобы АҚШ-та, Англияда, Францияда, Германия, Оңтүстік Корея, Жапония, Түркия сияқты елдерде бизнес, маркетинг, менеджмент, банк жүйесі, финанс-валюта, баска да ... ... ... ... ... ... ... Бұл прогрессивті бағыт одан әрі дами бермек. Қазіргі экономикалық ... ... ... ... отыр. Бұл дағдарыстың себептері көп, оның негізін экономика, ... ... т. б. ... емір ... байқаймыз. Қазіргі таңдағы көкейтесті проблемалар еңбекші қауымның еңбек және тұрмыс жағдайыя жақсартуға, адамдардың күнделікті қажеттерін өтеуге ... ... ... ... ... ... мәселесін шешуге келіп тіреледі. Экономикалық ғылым адамдар қажетін өтеу жолдарының зацдылықтарын зерттейді. Осы ... ... ... ... ... ... мүдделеріне қызмет ететіні белгілі.Экономикалық ілім қоғамдық өндірісті, адамдар арасында әлеуметтік-экономикалық ... ... ол ... барлық өмірге, күнделікті тұрмысқа, адамдардын еңбек ету жағдайына байланысты сан алуан мәселелерге көңіл аударуға тиіс. Ал ... ... ... -- ... ... Оның ... жалпы алганда тікелей өндіріс, айырбас, бөлу, тұтыну қатынастары кіреді, оларды қайталап үздіксіз өндіру немесе ұдайы өндіріс қатынастарын дамытып, жетілдіру аса ... ... ... ... ... кутіп отырған мәселе 70 жылдан аса тарихи орын алған кеңестік экономикага саяси ... ... ... сол ... ... және ... ... бағыт ұстап отырған елдердегі әлеуметтік-экономикалық қатынастарды зерттеу.
2. Экономикалық теория пәні және оның ... ... мен оқу пәні ... ... бар. Оқу ... ... ... қатысы жоқ нақтылы өмірлік мысалдар, түрлі түсіңдірулер қолданылады. Бірақ ғылымға да, оқу пәніне де методология бірдей қажет. ... ... -- ... танудың нысаны (формасы), әдісі, ұйымдастыру принциптері туралы ілім.Экономикалық процестерді танып-білу ... ... ... ... әдісінен айырмасы бар. Бірақ барлық жағдайда да зерттеу мен білім беруде диалектикалық тәсілді колданады. Бұл ... ... ... ... ... ал оны ... ... салуда неміс философы Гегельдің еңбегі зор. Шын мәнісіндегі ғалым адам барлық процестерді даму үстінде ойлап қарайды, яғни ... ... ... деген сөз. Олай болса ғылыми тану процестер мен құбылыстардын мәніне, олардың арасындағы өзара байланысты, дамудын себебін және ... ... ... ... ... ... нысаналары мен әдістері көп. Олар объективті жағынан ... ... ... ... анализ және синтез, индукция, жүйе (система) түрінде қарау, болжамдар жасау және оны тексеру, экс-перименттер жүргізу, логикалық және математикалық ... ... ... ... ... -- ... ... Ол басқа да гуманитарлық, жаратылыстану, техиикалық ғылымдарда қолданылады. Ғылыми абстракция дегеніміз зерттеу пәнін жеке, кездейсоққысқа мерзімді, дара құбылыстардан біздің түсінігімізді ... оның ... ... ... ... ашу. ... болғаы жағдайда ғана объектіні мүмкіндіғінше жан-жақты қамтуға, оның ... ... ... материалдық нысан беруге болады. Мысалы, баға қозғалысын алсақ, бір қарағанда ол ... шегі жоқ, ... ... тәрізді, бірақта баға динамикасын(өрісі) нақтылы факторлар: сұраныс пен ұсыныс, сондай-ақ өндіріс және тасымал ... т. б. ... ... де шегі бар. Оны зерттеушінін дарындылығы белгілейді. Абстракциялау процесінде категориялар, үгымдар тұжырымдалады, олар құбылыстар мен процестердің жеке-дара жинақталган жағын білдіреді. Тану ... ... ... ... ... ... жекеге, абстракциядан нактылыққа қарай жүреді.Индукция мен дедукция. Ғылымда, оныңішінде экономикалық ілімде жеке процестерді білу ғана ... Ол ... ... ... ... бір-бірінен алшақ заттар мен құбылыстар жоқ өмірде де ... ... ... іздегені шындық. Ғылыми жүйенің калыптасуы индукция және дедукция ... ... ... ... асады.Индукция жеке оқиға, құбылыстардан логика арқылы жалпы қағидалар, ... ... ... керісінше, жалпы қағидалар негізінде зкономикалық объектілердің, процестердің кейбір жеке алынған ерекшеліктері сипатталады. Тарихи және логикалық ... ... ... ... орын алады. Әрбір экономикалық жүйенің логикалықбайланысы бар. ... олар ... ... өзара әсер ететін қатынаста болады. Бүгін аргументті (дәлел) болған зат, ертеңінде кызмет рөлін атқаруы мүмкін. Екіншіден, жүйенің әрбір ... ... даму ... ... ... тарихи және логикалық бірлікті сактау проблемасыігың мацызы зор. Мұның Өзі жүйенің және оның элементтерінің пайда болуын білу үшін ғана ... ... оның ... ... ... анықтауга кажет.
3. Экономикалық-математикалық модель (үлгі)жасау
Экономикалық жүйені белгілі бір ... ... өте ... де қиыи міндет. Экономикалық жүйенін жекелеген элементтерін жан-жақты талдап, экономикалық зандарды топшылап, оларға түрлі ат ... ... ... казіргі таңда бұл ғылымға жеткіліксіз, экономикалық теорияны практикада пайдалану үшін экономикалық-математикалық модельдер қажет, оларды пайдалану арқылы ғана ... ... ... оган ... қойып емдеу әдістерін анықтай аласың, белгілі мерзімнен кейін ... не ... ... ... әлеуметтік-экономикалық нәтижесі қандай екенін дәлелдеп айтуға мүмкіндік туады. Экономикаиы математикалық модельдеу өте киын іс. ... ... ... ... күрделі жүйе, оның қызмет ету шарттары, реттелмейтін кездейсоқ байланыстармен ұштасады.Ғылымда экономикалық процестер мен ... ... үшін ... әдістерді қолдануға ерекше көңіл белген бағыттың негізін қалаушылар -- М. Вальрас, В. Парето, У. ... Оның ... ... ... В. ... Л. ... С. ... В. Макаров, А. Аганбегян, К. Вальтух, А. Анчишкин. Онымен бірге ерекше атап айтылатын есім -- математик, физик және ... Дж. ... Ол ... ... экономисі О. Маргенштермен бірлесіп көпшілікке белгілі \>>Жаттығу теориясы\>> және ... ... ... еңбек жазды. Бұл енбекте экономикалық дамудың көптеген проблемалары \>>Жаттығу теориясы\>> тұргысынан зерттелген.Саяси экономия ғылымы. Бұл ұғымды тұңғыш рет ... ... ... ... ... (1575 -- 1631). Саяси экономиянын ерекше назар аударғаны материалдық игіліктерді өндіру. Оныи себебі: өнеркәсіп төңкеріс дәуірі басталды, рыноктын кең өркекдеуіне жол ... ... ... ... ... ... тұрғысынан қарағанда саяси экономия ғылымы классиктерінің кептеген ой-пікірлері ескірген тәрізді. Бірақ У. Петти (1623 -- 1687) Адам Смит (1723 -- 1790), ... ... (1772 -- 1823), ... Кенэ (1694 -- 1774) және А. ... (1727 -- 1781) ... өз ... ... ойшыл-ғалымдар қатарында саналады. Олардың кейбір ғылыми қағидалары әлемдік зкономикалық теорияға қосылған орасан зор үлес. Ресейге саяси экономия ілімі XVIIIғасырдың ... ... ... Адам ... ... және идеяларымен келгені мәлім. Қазақтың әйгілі ағартушылары Абай Құнанбаев (1845 -- 1904), ... ... (1835 -- 1865). ... Орыс ... ... толықмүшесі болып сайланғаны белгілі. Демек, Абай мен ... Адам ... және т. б. ... ... ... болып, Қазақстан экономикасының мәселелеріне ез көзқарастарын жазды.Оқулықта экономикалық ой-пікірдін көне ... ... ... ... айтылды, себебі терең үңілуге мүмкіндік болмағандықтан аса көрнекті есімдер ғана аталып, олардың кағидаларына қысқаша шолу ... ... ... ерте ... Ресе йдін ... де саяси экономия ғылымы XVIIғасырдың бірінші ширегінен -- IПетрдәуірінен басталады. Саяси, экономия тарихын зерттеуге айтарлықтай, үлес қосқан ... орыс ... И. Т. ... болса, біздің топшылауымыз бойынша казақ елінде ондай адамдар -- Шоқан мен Абай. Бұрын Ресейге қараған барлық аймақтарда, оның ... ... ... аты шыққан, кейін ғмытылған есімдер де аз емес. Қазақ халқының қазір есімдері жаңғыртылып жазба мұра қазыналарында жарық көрген, әдебиет, ... ... ... ... ... ... экономикалық ой-пікірлерін зерттеу болашақтың ісі.Маркстік емес деген саяси экономияда XIXғасырдын соңы XXғасырдың басында бірнеше экономикалық мектеп қалыптасты, олардың бір ... ... ... ... ... ... таныла бастады. Соларда XIXғасырдын екінші жартысында шекті пайдалылық пен шекті өнімділік ... ... ... ... ... тұжырымдалды. Маржинализм теориясы -- шаруашылық қатынастарға тартылған жеке субъектіні (адамды) психология ... ... ... Осы ... ... -- Менгер (1840 -- 1921), Э. Бем-Баверк (1851 -- 1914), В. ... (1851 -- 1926). Ал ... деп ... ... теорияның жаңа бағыты негізінен ағылшын экономисі А. Маршаллдың (1842 -- 1924) шығармаларында тұжырымдалды. Онык басты еңбегі \>>Экономика ... ... 1890 жылы ... Ол ... шығындары, сұраныс пен ұсыныс, шектелген пайда немесе ... ... және ... ... ... біріктіруге талап жасады. АҚШ-та Дж. Кларк (1847 -- 1938) шекті ... және ... ... кему ... ... Ол заң бойынша өндіріс факторлары неғұрлым өскен сайын, оның өнімділігі де кеми бермек. Сөйтіп XIX -- XX ғасырларда ... ... ... ... пайда болды. Экономикалық теорияның бұл мектебін қайраткерлррі рыноктык экономиканы сұраныс пен ұсыныстық негізінде тепе-тендікке жетуге қабілетті жүйе ... ... Дж. ... (1883 -- 1945) -- 1936 жылы ... ... ... ... процент және ақшаның жалпы теориясы\>> еңбегінде бірқатар практикалык ұсыныстар жасалды. Кейнс Р. Канныңйнвестициядан алынған табыстың ... ... ... ... өсу ... ... үшін ол А. ... мен Дж. Кларк ұсынған акселарация принципін қолданды. ... ... ... ... Р. ... А. Хаисен, Д. Хикс және П. Самуэльсон еңбектерінде ілгері дамытылды. Осыған орай экономикалық тұжырымдама Василий Леонтьев (1906) ... ... ... ... өсу ... У. ... -- \>>Экономикалық өсу сатылары\>>, Р. Аронның -- \>>Біртұтас индустриалды қоғам\>> және Д. ... -- ... ... атты ... қарастырылды.Батыстағы қазіргі экономикалық ой-пікірдің белгілі өкілі -- Дж. ... (1908 ж.). Оның орыс ... ... ... ... ... (М., 1969), ... теориялар және қоғамныңмақсатьг\>> (М., 1976) және \>>Капитализм, социализм, катар өмір сүру\>> атты кітаптары (М., 1988), бұрынғы кеңестік С. ... ... ... Дж. Гэлбрейт экономиканы реттеу мәселелерін елеулі дамытумен бірге, Маркстен бөлек жаңа саяси экономия жасауға, ... ... ... ... ... талаптанған.XXгасырдың 20-жылдарында бұрынғы Кенес Одағының Мемлекеттік жоспарлау комитетінің жауапты қызметкерлері ғалым -- экономистер Г. Фельдман, Н. Кондратьев, А. ... В. ... С. ... КСРО ... ... ... ... баламалы бағдарламасын жасады. Олардың экономикалық теорияга қосқан үлестері өз алдына зерттеуді қажет етеді. Жалпы бұрынғы ойшыл. экономистердін теорияларын, ... ... және ... ... дамудың уақыты мен орнына қарай шығармашылықпен пайдалану өмір ... дер ... ... ... мен ... ... оныңнегізі экономиканы зерттейтін ғылым саласы -- экономиялық теория. Бұл теорияның даму сатылары сауатты азаматтардың баршасын да қызықтыратыны, ... ... ... ... ... экономика мәселелерінен мағлұмат алмаған адам өзін білімді ... ... ... ... күнделікті өмірге қажет сауалдарға да жауап бере алмайды. Экономика мен саясат тыгыз байланысты. 1985 ... ... ... кеңес елінде түбірлі әлеуметтік-экономикалық сапалы өзгерістердің болуы ... жеке ... ... ... ... олардың эконокикалық ой-пікірлерінің жаңаша қалыптасуына жол ашты.Ғылым догма емес ... ... ... ... ... ... орнына экономиялық теорияның жалпынегіздері деп оку процесін жалғастыру ... ... ... ... ұзақ мерзімге арналған бағытын ескеруге, онымен бірге әлемдік экономикалык ... ... ... ... ... пайдалануға байланысты. Біздің ойымызша, тәуелсіз алған Қазақстанның ерекшеліктеріне сай өзінің экономиялық теориясы болу керек. Әрине, тәуелдікке ие ... ел, ... ... қауымынан, бұрын Кеңес Одағы құрамындагы елдерден оқшау ... ... ... ... ... ... еңбек бөлінісі артықшылықтарын пайдалануы кажет. Кеиес Одағында Шығыс Еуропадагы социалистік елдерде қайта құру кезінде кең ... ... ... ... да, оның ... ... өмірдің салаларын қамтыды. Осы мерзімнен бастап экономикалық ой-пікірдің дамуына көңіл бөлсек, 1985 жылы басталған кайта құру процесінің алғашқы 4 -- 5 ... ... ... ... ... онан әрі ... ... деген ұран басшылыққа алынған саясат жүргізілді. Бұл саясат арқылы экономикалық даму процесін іске асыру мүмкін ... соң, ... ... ... жолы ... 1991 ... ... Кеңес Одағының ыдырауына байланысты бұрынғы одақтас республикалар, оның ішінде Қазақстан да ілгері дамудын, дағдарыстан жедел шығудың амалын іздей бастады. Осы ... ... ... ... ... ... Бұл стратегия бойынша Қазақстан Республикасы алдағы 15 -- 20 жыл мөлшерінде экономикасы дамыған елдер қатарына ... ... ... ... болуды көздеп отыр. Осы ізгі мақсатты жүзеге асырудың шешуші кепілі экономиканы өркендету, ендірістің тиімділігін арттыру, сол ... ... ... ... халық тұтынатын өнеркәсіп бұйымдарын көбейту. Экономикалық өркендеудің бірден-бір даму жолы тауар-ақша қатынастарын кеңінен ... ... ... жетілдіру, рынок инфрақұрылымын қалыптастыру. Ондаған жылдар адамдар санасына сіңіп ... ... ... ... оқулықтарында тауар-ақша қатынастары женінде шындыққа сәйкес келмейтін қағида дәріптеліп келгені белгілі. Бұл қағида бойынша социализмде капиталистік елдерде кең ... ... ... ... бұл ... бір орталықтан басқаратын өндіріс құрал-жабдықтары мен тұтыну заттарын жоспарлау, бөлу процесі іске асуға тиіс деген ұғым берік неғұрлым кең ... ... ... ... ... осы қатынастарды жан-жақты пайдаланып келеді.Қазіргі тәуелсіз Қазақстанда жалпы табиғи-тарихи ... ... ,ХХІ ... ... ... қатынасқа бағыт алынды. Осыған орай кептеген күрделі мәселелерді тұңғыш рет шешуге ұмтылып келеміз. Эко-номикада әкімшілдік-шаруашылық жүйесінен арыла келе ... ... ... алғы ... жасау максаты жүзеге. асырылуда. Рынок экономикасына кешу бір дүркің ... ... ол ... ... ... адамзат қоғамының көп жағдайда экономикалық және әлеуметтік прогресін айқындайтын табиғи процесс. Рыноктық катынастар алғашкы қауымнын ыдырау кезінде пайда болды да, оның ... ... ... ... ... де белгілі. Капитализмде адамның \>>рыноктық\>> тәрбиесі бала кезден- басталып, бүкіл өмір бойы ... ... ... ... ... елімізге бүкіл әл емдік рынок экономикасының тйрихын, даму сатыларын ... ... ... емес. Біз басқа мемлекеттердің тәжірибесін ескеруге тиістіміз. Қазақстан экономикасынын басқа мемлекеттер , тәрізді рыноктык қатынас бағытында дамуы сөзсіз. Осыған орай алға ... ... ... ... ... ол ... әлеуметтік бейнесі кандай болмақ? деген сұрақ жиі қойылып жүр. ... ... ... ... кері қарай капитализмге көшудеміз деушілер де бар. ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты дамыған қоғамдық құрылыс. Еркін бәсеке зандылықтарын зерттеген аса көрнекті экономистер Адам Смит, Давид Рикардо, Джон ... ... Карл ... ... бұл қоғамның XXғасырдағы ерекшеліктерін талдауда В. И. Лениннің, Джон Мейнард Кейнстің, тағы ... ... ... ... рөл ... ... экономикасынан капиталистік қоғам туады деген қағида шындыққа жатпайды. Себебі, республика халық шаруашылыгы, оның өндіргіш күштері, ғылыми-техникалық мүмкіндіктері, халықтың тәжірибесі, ... ... ... ... жол ... Демек, біздің экономикамыз әлеуметтік бағыт алған аралас ... ... ... ... ... қоғамды не капиталистік,не социалистік қоғам деп атауға болмайды.Аралас экономика XIXғасырдың соңғы ширегінде өнеркәсіпті шоғырландыру процесі нәтижесіңде күрделі ... ... ... ... пайда болды. XXғасырдың 30-жылдарында аралас экономика теориясына Д. М. Кейнс өз үлесін ... ... ... күрделі қаржылар баскармасын құру кажет деп санады. Сонымен бірге жекеменшік капиталы да керек деген пікір айтты.Аралас экономиканың бірнеше белгілері бар. ... ... -- ... ... ... ... үлес салмағының сақталуы. Екінші белгісі -- бұл ... құн және ... ... ... ... Осы тұтқалардықолдануды мемлекеттік жоспарлау орындары жүзеге асырады. Аралас экономиканың елеулі сипаты макро және микроэкономикалық ... ... ... ... ... ... пайдалану.Аралас экономикада рынокты жарнама (реклама), маркетинг, жоспарлау тагы басқа ұйымдастыру шаралары ... ... ... және ұсақ ... ... ... реттеуге болады. Бірақ аралас экономикада ендірілетін өнім көлемін ... ... ... ... ... және қандай тауар өндіріп, қызмет көрсету кажеттілігін рынок өзі ... ... ... ... ... ... қоғамның қазіргі индустриялык даму дәрежесіне тән экономикалық ... ... ... ... Бұл заңдылықтар дегеніміз жеке меншікке негізденген тауар өндірісі мен мемлекеттік меншіктегі тауар-ақша қатынастарының көрінісі. Тауар өндірісшін ... заңы -- құн ... Бұл ... ... рынокта тауардың бағасын белгілегевде оны өндіруге жұмсалған еңбек шығыны еске алынады. Еңбекдегеніміз қүштіңақшалай ... ... ... ... ... ... қоғамда жеке тауар ендірушілер өз тауарына баға тағайындағанда оған жұмсалған еңбегіне сай ... ... ... ... ... ... орай ... акша қатынастарына рыноктық экономика қажет болатынына тоқтау ... Бұл ... ... ... категориялар -- адамдардың қоғамдық өндірістік қатынастарының теориялық көрінісі. Өндірістікқатынастардың мәнін ашу, талдау нәтижесі экономикалык категориялар ... ... ... ... құн, ... құн, ... капитал, пайда, баға, өндірістік қорлар, рынок т. б. экономикалық категорияларды жіктеп, талдау экономикалық заңдардың объективті сипатын, коғамдық өндірістегі ... ... ... ... сипаттап қорытындылауга кемектеседі. Экономикалық категориялар тарихи сипатта болады, оларқоғамдық формацияныңқалыптасу, даму процесін сипаттайды.Экономикалық зандар -- адам ... ... ... ... ... ... айырбас және материалдық игіліктерді тұтыну салаларында қатынастарды анықтайды. Олар қоғамның экономикалык өмірінің аса маңызды, тұрақты құбылыстары мен процестерінің ... ... ... ... ... ... болады, яғни адамдардың еркі мен санасынан тәуелсіз туып, әрекет етеді. Бұл заңдар белгілі бір экономикалык жағдайлармен бірге өзгеріп, ... ... ... күрделі және сан алуан, бұлардағы тұрақтылықпен езгермешелік тарихи тұрғыдан бір-бірімен ... ... ... ... бұл процестердің ішкі байланыстары мен тәуелсіздіктерін бейнелейтін ... да ... әр ... және әр ... ... құбылыстары сияқты, адамзат қоғамының дамуы белгілі бір объективті заңдарға негізделеді. Құбылыстар менпроцестердің мәніне үңіле ... ... даму ... ... ... бір маңызды, ескеретін жәйт, заңдар кез келген байланыс пен қатынастарды емес, тек маңызды катынастарды ғана сипаттайды, жоғарыда ... ... ... ... туындамайды, ол объективті шындықтан туындайтын құбылыстар мен процестердің өзіне тән. Нақты ... ... ... заңдардың да мәнін ашуға болады. Экономикалық заңдар экономикалық процестердің, оның ішкі себеп-салдарының өзара тәуелділігін сипаттайды. Олар табиғат ... ... ... ... бола тұрғанымен экономикалық заңдар табиғат зандарынан өзгеше. Өйткені, табиғат заңдары оның өзіне тән құбылыстарынан ... ... ... экономикалық заңдар адамдардың өндірістік экономикалық іс-қимылымен байланысты туындайды. Мысалы, әлемдік тартылыс заңы ... мен ... ... ... бұрын да орын алып әрекет еткені белгілі.Экономикалық заңдардың табиғат заңдарынан ерекшелігі ұзақ мерзімді емес. Олардың көпшілігі ... бір ... ... ... ... де, ... жаңа ... заңдарға орын береді. Экономикалык зандар мәңгі емес, олар тарихи сипатта белгілі бір ... туып және ... ... ... кетіп отырады. Әрдайым ескеретін бір жәйт -- ескі экономикалық заңдар адамдар еркімен жойылып кетпейді, тек жаңа экономикалық жағдайлардың ... өз ... ... Яғни ... өз ... шешімімен бір экономикалық заңды жоққашығарып, оның орнына жана ... ... ... ... ... ... жойылуы адамдар санасынан тәуелсіз қогамдағы объективті экономикалық халахуалдын, процестердің өзгерісімен тікелей ... ... ... ... шаруашылық қызметінен тыс және оған байланыссыз жүзеге аспайды. Керісінше, олар тек адамдардың іс-әрекеттері арқасында ғана қалыптастып, көрініс алады. Демек, эко-номикалық ... ... ... ... болғанымен олардын іс-қарекетінен тәуелсіз емес. Адамдар экономикалық заңдарды танып-біліп, олардың объективті талаптарына сай ... ... ... ... ғана заң ... аса ... Бұл ... кайшы келетін кез келген әрекет, сөзсіз, шаруашылық киындықтарына, орынсыз шығындарға соқтырмай қоймайды. Рыноктық қатынасқа ену жолында осыны ... ... ... қоғамның экономикалық жүйесінің мәнін түсіну үшін ең алдымен бастапқы теориялық ұғымдарды анықтап алу лазым. ... ... ол ... ... ең ... ... элементі -- әндірістік қатынастар немесе өндіріс, бөлу, айырбас және ... ... ... ... ... ... өндіріс құрал-жабдықтарына меншік қатынасы құрайды. Осы арқылы бүкіл экономика іргелі, ... ... ... ... меншік дегеніміз заттарды иемдену болса, ал экономикалық мағынада меншік деп нені айтамыз? Адам өмір сүру ... ... ... үшін ... ... қажет. Міне, осымен байланысты адамдар бір-бірімен қатынасқа енеді, ол өндіріс құрал-жабдықтарьн иемденумен байланысты. ... ... ... ... ... ... ... онымен өндірілген екбек өнімдеріне кім иелік етеді? Сонымен, меншік жай ғана зат емес ... ... ... ... ... ... тарихи қалыптасқан нысаны. Меншік қатынасы мыналар:а) иемдену, иелік ету;ә) \>>материалдық жабдықтарды шаруашылық тұрғыдан пайдалану;б) экономикалық тұрғыдан өткізу (өткізілсе, ... ... ... ... деген сөз). Меншік көп қырлы, күрделі түсінік. Оны тек өндірістін заттық факторларына балау дұрыс ... Ол ... ... ендіріс құрал-жабдықтарымен қосылу әдісі мен типін көрсетеді, ал мұның езі, әрбір қоғамның экономикалық ... ... ... ... қатынасы бүкіл шаруашылық организімін, яғйи бүкіл ұдайы өндіріс ... ... ... айырбас, тұтыну) қамтиды. Меншік қатынасы қандай сипатта болса, ұдайы өндіріс сипаты да ... ... ... -- ... ... ... меншік деген түсінік жоқ, ол белгілі бір нақты тарихи нысанда орын ... ... әр ... ... ... ... белгілі, оны жеке және қоғамдық меншік деп екі түрге топтауға болады:Жеке ... -- ... ... оның ... жеке бір ... -- ... ... иелік етуі. Ол екі нысанда болады: еңбекке негізделген және еа, еңбегіне негізделмеген. Еңбекке негізделген меншіктің субъектіле рі бір ... әрі ... (өзі ... ... әр ... иесі ... ... ол еңбек еніміне тек өзі иелік етеді, қанаудың қандайда болсын түрін қолданбайды, Еңбекке негізделмеген жеке ... ... ... еңбегіне, жалдамалын еңбекке сүйенёді. Жұмыс күшінің өндіріс құрал-жабдықтарымен қосылуы, меншік табиғатын ажырата ... ... ... еніп келе жатқан біздің республика үшін өте ... ... тағы бір түрі -- ... ... ... жеке және ... ... әр қилы ұштасуы орын алады. Мысалы, кооперативтік, акционерлік, ... ... ... ... ... ғылыми әдебиеттерде, баспасөз беттерінде қоғамдық меншікті даттап, жеке меншікті ... жиі ... бір ... ... ... ... біреуіне монополиялық айдар тағудың неге соқтыратынын емір өзі көрсетті. Осымен байланысты айтарымыз, біріншіден ... кай ... ... ... немесе жолын тарихи көонекті етуі (кеңес одағының ыдырауы) адамдардын таңдауы бойынша емес, өндірістің белгілі бір тарихи даму деңгейіне, басқа да ... ... ... туындайды. Екіншіден, шындығына келгенде қоғамның дамуында, оның бір экономикалық системадан екіншісіне ауысуы кезеңінде меншіктің көп түрлі нысандарының болуы ... ... Оның ... ешбір елде меншіктін бір түрі таза классикалық түрде орныққан емес. Барлық елдердің ... да біз ... атап ... бірнеше түрлері әр қилы арақатынастан орай алды. Бұл туралы алдағы тақырыптарда кеңірек тоқталатын боламыз.
Қортынды
Барлық экономикалық құбылыстар мен процестер экономикалық заңдардың ... ... ... ... заң дегеніміз қоғамның экономикалық өмірінің аса маңызды, тұрақты құбылыстары мен процестерінің байланыстары. Олар ... ... ... және ... ... даму ... ... даму заңдарының -- экономикалық заңдар мен табиғат заңдарының, ортақ белгілері және сонымен қатар айырмашылықтары болады. Бұларға ортақ белгілер, ол ... ... ... ... ... объективтік заңдар, яғни,олар адамдардың еркі мен санасынан тәуелсіз жаратылып, әрекет етеді. Ал айырмашылықтарына келейік.
Экономикалық заңдар адамдардын іс-әрекет, ... ... ... Олар ... ... ... туып, осы процесс арқылы жүзеге асырылады. Ал табиғат заңдары (мысалы, әлемдік тартылыс заңы) адамдар қоғамынан тыс жағдайда да әрекет ... ... ... ... ... ... олар мәңгілік, ұзак мерзімді емес. Экономикалық заңдар ... ... ... бір ... ... өзгеріп, жойылып кетіп отырады. Экономикалық заңдардың жойылуы адамдар санасынан тәуелсіз, қоғамдағы объективтік экономикалық хал-ахуалдық процестердің өзгерісімен тікелей ... ... ... ашып ... ... белгілі күш салып тырысуды тілейді, өйткені қоғамдағы реакцияшыл, керітартпа күштер осы ... ... ... жол ... бар ... жұмсайды. Экономикалық заңдар объективтік сипатта болады. Осыған байланысты сұрақ туады -- ... осы ... ... ... ... ... ... пайдалана алама? Сөзсіз, адамдар экономикалық құбылыстар мен процестердің мәніне үңіле отырып олардың даму заңдарын ашып, әрекет ету ... ... ... ... ... ... осы заңдардың талабын жүзеге асырады. Экономикалық теория экономикалық заңдармен қатар экономиқалық категорияларды зерттейді.
Қолданылған әдебиеттер ... ... Я., ... К., ... М., ... Е., Байжумаев Е., Досқалиев С. Экономикалық теория негіздері. Оқулық. ... , 1998. 479 б.2. ... ... ... ... Ю.Л. ... ... 2004.-302с.
4.Google.kz

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дәрістер тезисі58 бет
Корпорациялық табыс салығының қалыптасу тарихы6 бет
Тікелей салықтар: корпорациялық табыс салығы13 бет
Қазақстан Республикасының банктерін соның ішінде екінші деңгейдегі банктердің құрылуы, екінші деңгейдегі банктердің депозиттік операция жасау ерекшеліктері71 бет
Қазақстан Республикасының бухгалтерлік және қаржылық есептілік туралы заңы38 бет
Құқықбұзушылықтың түсінігі және белгілері, оның әлеуметтік және құқықтық негізі7 бет
Диалектикалық көзқарас негізгі принциптері мен формалары7 бет
Өндірістегі қауіпсіздік категорияларын есептеу8 бет
"Г. Мендель белгілерінің тұқымқуалаушылық заңдары."7 бет
X-XIV ҒҒ Қазақстандағы тәлімдік ой-пікірлердің қалыптасуы және даму25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь