Бастауыш сыныптағы ертегілерді оқыту

I Кіріспе
Ертегілер . халық даналығының айнасы

II Негізгі бөлім
1.1 Ертегінің тәлім . тәрбиелік мәні
1.2Ертегіні оқыту арқылы еңбекке баулу
1.3 Ертегілерді оқыту өз тәірибемнен
III Қорытынды
Ертегі – ауыз әдебиетінің ықылым заманнан келе жатқан көне де мол мұрасы. Оның ертегі деп аталуының өзінен де, сол сияқты ертегілердің «Бұрынғы өткен заманда», «Ертеде бір бай болыпты, бір перзентке зар болыпты», «Ерте, ерте, ертеде, ешкі өұйрығы келтеде» деп басталуынан да оның атам заман туындысы екенін аңғару қиын емес.
Ертегілерде халық басынан кешкен ғасырлар ізі жатыр. Оларда еңбекші
халықтың тұрмыс – тіршілігі, әдет – ғұрпы, елдік тарихы, қилы- қилы қиын
асулары, халықтың мұң – шер, арман – мұраты бейнеленген.
Қазақ ертегілерін академик М.Әуезов үш жікке бөлді: қиял –ғажайып ертегілер, хайуанаттар жайлы ертегілер, шыншыл ертегілер.
Бастауыш сыныпта ертегілерді оқытудың маңызы өте зор. Ертегі балалардың ой- өрісін дамытып, тіл байлығын арттырады.
Ертегіден өз халқымыздың тұрмыс – салтын, әдет –ғұрпын білеміз. Онда шындық оқиғалар мен қиял – ғажайып оқиғалар араласып келіп отырады. Жаңа буын оқулығында «Ертегілер» тақырыбына едәуір орын берілген.
Тақырыбымды өорыта келе, қазіргі таңда ертегілерді оқыту сабақтарының мәні ерекше. Өйткені оқушылардың ой – өрісі, сөйлеу тілі дамып, шығармалармен жұмыс істеуге үйренеді.Оқушылар өмірдегі қоғам шындығын тіл арқылы біліп, сезіну, түйсіну және үйрену жолымен білімін молайтады.
Ертегілерде халық басынан кешкен ғасырлар ізі жатыр. Оларда
еңбекші халықтың тұмыс – тіршілігі, әдет – ғұрыпы, елдік тарихы, қилы –
қилы қиын асулары, халықтың мұң – шері,арман – мұраты бейнеленген.

Ертегіден өз халақымыздың тұрмыс – салтын, әдет – ғұрпын білеміз. Онда шындық оқиғалар мен қиял – ғажайып оқиғалар араласып келіп отырады. Жаңа буын оқулығында «Ертегілер» тақырыбына едәуірорын берілген.
Сонымен қатар түрлі әдіс – тәсілдер арқылы оқушылардың сөздік қорын,тілін дамытуға болады. Оқушылардың әдеби сөйлеу дағдылары мен біліктерін қалыптастыруға және меңгерген тілдік заңдылықтар менережелерді тәжірибе де орынды қолдануына арналған түрлі әдістер оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын туғызумен қатар олардың тілдік қатынасқа түсу белсенділігін арттырады.
Оқушының тілін дамытуда, сөйлеу мәдениеті мен ой –өрісін, дүние танымын жетілдіруде жаңаша әдістер тиімді нәтиже береді.
1.С.Рахметова Қазақ тілін оқыту методикасы А.,1991
2. Ш.Әуелбаев Бастауыш сыныптарда қазақ тілін оқыту методикасы А.,1987
3. Ахметова С.Бастауыш сыныптарда білім берудің тиімділігін арттыру жолдары
4. Қ.Бітібаева Әдебиеті оқыту әдістемесі мен технологиясы А.,2003
5.2-4 сыныптың «Ана тілі»оқулықтары
6. «Бастауыш мектеп»журналдары
7.Ш.Ахметов Қазақ балалары әдебиеті А.,1974
8.Дауыс пен көрініс \Оқу мен жазу арқылы сыни тұрғыдан дамыту туралы ұлттық журнал\
9.З.Қабдолов Әдебиет теориясының негіздері А.,1970
10.Әрекеттегі RWCT философиясы мен әдістері А.,2004
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
Қ.Дүтбаева атындағы Атырау ... ... ... ... Бастауыш сыныптағы ертегілерді оқыту.
Орындаған: Жұмалиева Ұлжан 4(9)б тобының студенті
Жетекшісі: ... ... ... ... ... 2015 ... мерзімі: 5 жыл 524-бап
Курстық ... ... ... ... ... ... І К І ... ... ... ... ... тілі ... ... пәнінен «Бастауыш сыныптағы ертегілерді
оқыту»
Бұл курстық жұмысымды Ш.Ахметовтың «Қазақ фольклорлық тарихы», «Ана ... ... ... және ... ... ... тәжірибе үлгілеріне, сонымен қатар мемлекеттік практика кезіндегі
зерттеулеріме сүйене ... ... ... басты мақсаты – бастауыш сынып оқушыларына шағын
ертегілердіоқыта отырып оқушының ой – ... ... ... арттыру,
ертегінің негізгі идеясын ашып, тәлім – тәрбие беру, ... ... ... ... шығармашылыққа баулу. Сонымен бірге мұғалім ретінде
ертегіні оқушыға оқытудың әдістемелік талаптарын, ... ... ... түрлерін таңдай білу мұғалімнің басты міндеттері.
Курстық жұмысымның жоспарына тоқталар болсам:
I Кіріспе
Ертегілер – халық даналығының айнасы
II ... ... ... ...... мәні
1.2Ертегіні оқыту арқылы еңбекке баулу
1.3 Ертегілерді оқыту өз тәірибемнен
III Қорытынды
Ертегі – ауыз әдебиетінің ықылым ... келе ... көне де ... Оның ертегі деп аталуының өзінен де, сол сияқты ертегілердің
«Бұрынғы ... ... ... бір бай болыпты, бір ... ... ... ... ... ешкі ... ... деп басталуынан да
оның атам заман туындысы екенін аңғару қиын емес.
Ертегілерде халық басынан ... ... ізі ... ... ... тұрмыс – тіршілігі, әдет – ғұрпы, елдік тарихы, қилы- қилы қиын
асулары, ... мұң – шер, ...... ... ... ... М.Әуезов үш жікке бөлді: қиял ... ... ... ... ... ... сыныпта ертегілерді оқытудың маңызы өте зор. ... ой- ... ... тіл ... ... өз ... ... – салтын, әдет –ғұрпын ... ... ... мен қиял – ғажайып оқиғалар араласып ... ... буын ... ... ... ... орын ... өорыта келе, қазіргі таңда ертегілерді оқыту
сабақтарының мәні ерекше. ... ... ой – ... ... тілі
дамып, шығармалармен жұмыс істеуге үйренеді.Оқушылар өмірдегі ... тіл ... ... сезіну, түйсіну және үйрену жолымен білімін
молайтады.
Ертегілерде халық басынан ... ... ізі ... ... ... тұмыс – тіршілігі, әдет – ғұрыпы, елдік тарихы, қилы –
қилы қиын асулары, халықтың мұң – ...... ... өз ... ... – салтын, әдет – ... Онда ... ... мен қиял – ғажайып оқиғалар араласып келіп
отырады. Жаңа буын оқулығында «Ертегілер» ... ... ... ... түрлі әдіс – тәсілдер арқылы оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... мен
біліктерін қалыптастыруға және меңгерген тілдік заңдылықтар менережелерді
тәжірибе де ... ... ... ... әдістер оқушылардың сабаққа
деген қызығушылығын туғызумен қатар олардың тілдік ... ... ... ... ... сөйлеу мәдениеті мен ой –өрісін, дүние
танымын ... ... ... ... ... береді.
Жоспары
I Кіріспе
Ертегілер – халық даналығының айнасы
II Негізгі бөлім
1.1 ... ...... ... ... ... ... еңбекке баулу
1.3 Ертегілердің құрлысы
1.4 Ертегілерді оқыту өз тәжірибемнен
III Қорытынды
IV Пайдаланылған әдебиеттер
Қазақ халқының патриоттық тәрбие ... ... ... бірі ... ... ... халықтың тыныс – тіршілігі, әдет – ғұрыптары мен
дәстүрлері, ... ... ... ... өзара қарым– қатынастары
мен мінез-құлықтары, ... ... ... өз ... ... ... ... деген сүйіспеншіліктері бейнеленген. Т.Барласұлы ертегінің
адам баласына тәлім- тәрбиелік, рухани ... ... айта ... ...
рухани тәрбиелік мәні аса зор, көзіміз көріп, құлағымыз ести ... ... ... ... ғана ... алатын, материалдық әлеммен бірге
шегі жоқ ... әлем ... бір ... ... баян ... көрінісі»,-
деп анықтама береді.
Ерлік тәрбиені қалыптастырудағы өзіндік шыншылдығы мен әлеуметтік мәні
жағынан қарағанда ертегілер көрнекті ... ... ... ... ... ерекшелігі мынада: ертегілерде жекелеген құбылыстар фантастикалық
бейнелермен әсерлеп көрсетілмеген, шын ... ... ... ... көрінісі болып табылады.
Негізінен ертегілер оқушылардың ой- өрісін жетілдіріп, отан сүюге, халқын
қорғауға және өнерді игеруге, ел ... ... ...... ықылым заманнан келе жатқан көне де мол мұрасы. Оның ертегі деп
аталуының өзінен де, сол ... ... ... ... заманда»,
«Ертеде бір бай болыпты,бір перзентке зар болыпты», ... ... ... келтеде» деп басталуынан да оның атам заман туындысы
екенін аңғару қиын емес.
Ертегілерде халық ... ... ... ізі ... ... ... тұрмыс –тіршілігі, әдет – ғұрыпы, елдік тарихы, қилы- қилы қиын
асулары, ... ... ... – мұраты бейнеленген.
Қазақ ертегілерін академик М.Әуезов үш жікке бөлді: қиял – ... ... ... ... ... ... ... ің көнесі , әрі ертегілердің мол саласы – қиял – ... Бұл ... ... ... ... сырларын әлі
танылмаған адам ойынның сәбилік шақтары, соны ... ... ... арманы,
әлемді шарласам, жеті қат жер асты құпиясына ... ... ... шуақ ... ... деп ... халық қиялы бейнеленген. Сол
дүниеде жақсылық мен жамандық, әділдік пен жауыздық, ... пен ... ... ... ... ... ... қарсы күштер арасында
әділдік пен жауыздық арасында өрбиді.
Қиял – ғажайып ертегілердің жанды – жансыз дүниелері де елден ерек. ... тас» ... ... ғана тас ... астында жатады. Атын атаса:
«Ләббай» деп ... ... Не ... соны істейді... Қанды қанмен жеті
дарияны ар ... ... ... ... иесі, ол көзді ашып жұмғанша
орындайды.«Ханның ордасына көшіріп әкел» дейді, ол әп ... ... ... «Күн ... ... қыз» ... да ... Сол сияқты «Сиқырлы
тас» ертегісіндегі жасыл тастың кереметіне де таң қаласың. Ал ... ... ... ... ... ... семсерінің де қасиеті
ғаламат. ... ... ... ... ерліктерің бар» - деп
сұрағанда, ... ... ... ... ... ... бар, сол ... ол кетпесе атса да өлмеймін, суға батпаймын, отқа күймеймін» деп
жауап береді. Сол семсер оның ... ...... ... ... де аса ... жауыздығында шек жоқ
жалмауыз кемпір жойқын күш иесі ... ... ... ... ертегісінде
жалмауыз кемпір бойында қандай ерен қуат бар, ... ... ... ... ... іліп ала ... ... жете алмасын білген соң,
ол «бір тісін жұлып алып жібергенде бір аяғын жұлып ... тағы ... ... ... ... тағы бір аяғы ... ... Әр тісі бір
кетпен. Сол кетпен ... ... ... қаза-қаза құлатуға
жақындайды». Ал оның қызы кемпірден де өте «күшті ... бес ... ... тағы бір үлкен саласы – тұрмыс-салт ... ... ... ... Бұл ... ... елдің бақташылық
тұрмыс-тіршіліктері суреттеледі. Оларда қойшы-малшы, тазшылардың тұрмысынан
алынып, өмірде болуы мүмкін жайыттарға қиял-ғажайып ... ... ... келе ... көне ... бірі – ертегілер.
Ол ұрпақтан – ұрпаққа ауызша тараған мол ... Оның осы ... ... ... тығыз байланысты. Халық арасында үлкен беделге ие болған
ертекшілер ертегіні шебер ... ... ... ... ... ... ... халқымыздың ертеңге деген сенімі мен арман-
тілегін, қиялын, даналығын, ... өмір ... ... ... түрін алсақ та, ол баланың ой – ... ... ... ... ерік – ... ... Сондықтан да ертегіні оқытуда оның
жанрлық ерекшелігін ескеріп, тәрбиелік мақсатына айрықша көңіл бөлгеніміз
жөн.
Дүниеге ... ... ... – ұзақ және ... ... Балалық
шақтан балаларды қоршаған болмысқа дұрыс түсінікті тәрбиелеу ... ... ... ортамен өзі- ақ танысады. Дегенмен отбасы, ... ... ... ... ... ... белсенді танымдық қатынасты оятуға
бағытталуы керек. Болмысқа ... ... ояту мен ... ... өмірді тікелей бақылаудан басқа, танымдық әдебиеттерде жатыр. ... ... ... ... ... болады.
Бүгінгі күні оқытуға қойылып отырған ... бірі – өмір ... ... ... ... ... ... оның негізінде
балалардың ой- өрісін, қиялын, эстетикалық және адамгершілік сезімдерін
дамыта ... ... ... ... ... еңбек
сүйгіштікке деген көзқарастарын арттыру.
Егер халық ертегілеріне педагогикалық – психологиялық тұрғыдан ... ... ... ... әсері жоғары.
Халық ертегілерінің таңдаулы үлгілері ғасырлар бойы ... ... ... оның ... ... тіл де, терең ой да, тамаша
үздік кейіпкерде табылады. Оның осы сияқты аса ... ... ... ... санасына жеткізу үшін бұлардың да өзіне лайық оқып
үйрену жолдары, әдіс амалдары бар. ... ... ... ... ... аузында ғасырлар бойы сақталып, айтылып, әңгімеленіп келеді. Ал осы
ертегілер арқылы бала ... ... ... ... ... ... сүйгіштікке ие болады.
Ертегілердің танымдық – ... ролі ... ... ... ... көрніс тапқан. Аса кқрнекті педагог В.
Сухомлинский ... ... ... өн бойында мектеп оқушыларын
тәрбиелеу және ... ... ... Ол ... ... толық мәнінде тәрбие жүзеге аспайды» деп санады.
Жалпы қазақ ертегілерінің ел арасынан жиналып, баспаға шығуы XIX ... ... ... ... ... Бұл ретте Ш.Уалиханов, Т.Потанин,
В.Радлов, Э.Диваев, И.Березин, А.Алекторов және т.б. атауға болады.
Кейінгі ... ... ... ... ... ... ... және басқалардың қосқан үлесі елеулі болды.
Белгілі қазақ ... ... ... ... ... ... бірі ... ертегілерге былай деп алғашқы анықтамасын берді:
«Ертегі деп баяғы замандағы елдің ... ... ... я ... ... ізін көрсететін, онан соң, елдің ... ... ... үлгі ... жамандықты жерлеп, жақсылықты көтеріп
айтқан, ойдан шығарған көтерме әңгімені айтады».
Баланы еңбекке ... ... ... ... ... ... ... істеу әрекеті де әсер етеді. Өмір бойы еңбектен қол үзбей
өткен әке – шешесін, ағасын немесе апасын көріп өскен бала ... ... ... ... ... ... сүйгіштікке тәрбиелеуде, өнерге баулуда ауыз ... ... ... ... ... мал ... еңбек сүйгіш өнерлі жандар
жайында балаға ертегі, әңгіме, өлең жыр ... беру ... ... ... ... ал оған ... қарсы еңбек сүймейтін арамтамақ,
жатып ішер, жалқау, тоғышарларға деген ... ... ... ... мен ... немерелеріне ертегі, аңыз, әңгіме өлең- жыр, мақал –
мәтелдер айтқанда осы пікірді көздеген.
Еңбек ... ... ... өткізу, олардың өмір олдарынан
естеліктер жинату, оларға арнап өлең –ән шығарту, ... ... ... ... ... ... ... қайнар көзі. Баларға еңбекпен
өнер жайында ертегілер мен өлең ... ... оның ... – мәніне
көңіл аудартудың да да тәлім – тәрбиелік мәні күшті.
Мектепке сабақ үстінде кім еңбек, кім өнер ... ... ... ... ... ... еңбекке деген көзқарасы жайында балаларға тиянақты
мағлұмат, тәлім – тәрбие беруге болады.
Еңбек – өмір ... жеке ... ... әр жақтылы әсер етеді. Адамның
адалдық бейнесі де, санасы мен қайраты да ... ... ... ... ... ... баласын рухани байытып, оның мәдени
өмірінің мол қазынасын жасайды.
Еңбек үстінде оқушының ... ... күш ... ... – құлқы
қалыптасады. Еңбек арқылы баланың білімі артады, дүниеге көзқарасы тереңдей
түседі.
Адам үшін, адамның өмір ... үшін ... ...... бала
дүниеге келген сәттен басталады» деген сөздің де жаны бар. ... ... ... ... өспеген бала халық дәстүрінде тәрбиеленген баладан туған
халқын сүйетін, діні, тілін ... ... де ... азамат
өсіріп шығаруы анық.
Ертегі – ауыз әдебиетінің көлемді саласының ... ...... ... ... бір ... – қиял – ... ертегілер. Бұларда өмірде
болмайтын әңгімелер қозғалады. «Ұшқыш кілем», «Адам ... ... ... ... ... атты ... ... ертегілердің де
өзінше мәні үлкен. Бала осындай ғажайып достардың ... аса ... ... ... қиялы еңбек адамын ардақтайды, оның күшіне мол сенім
білдіреді.
Ертегінің тағы бір түрі – тұрмыс –салт ертегілері және ... ... Бұл ... ... ... ... ... – тіршіліктері
суреттеледі.
Еңбек мәнін биік бағалайтын «Қотыр торғай», «Кім күшті?», «Қуыршақ» сияқты
балаларға арналған ... ... ... да аса ... ... ертегісінде мұздан күшті нәрсе жоқ деп ойлайтын қырғауыл, одан
жаңбыр, жер, шөп, ... ... ... ... ... ... ... Ал оқтан мылтық пілтесін жеп қоятын тышқан, тышқан ін қазып, ... ... ... жеті ... ... сүйреген құмырсқа күшті болып
шығады. Өйткені ол – ... ... ... ... көк» ... ... кедейленген үш баласына малдан қалған жалғыз көк тай олжа түседі.
«Мақта қыз бен ... ... мал ... елдің баласы жасынан ақ сол
тірлікті қадірлей бастайды. Қазақ ертегілерінде төрт ... мал ... ... ... ... ... ертегісінің ең мол түрі – шыншыл ертегілер. ... ... ... ... қиялдан туған бейне емес, күнделікті өмірдегі
еңбек ... ... «Аяз би», ... бала», «Тоғыз тоқылдақ ... ... ... «Ұр ... т.б. ертегілері жатады.
Ия, кез келген ертегі ... ... ... ... жайдарылық,
күлкі, мейірімділік, және бұған керісінше қаталдық, зұлымдық, уайым-қайғы,
т.б. да ... әсер ... ... қарап ертегілердің педагогикалық
маңыздылығы оның балаларға әсер ететін эмоционалдық күшінде деп айтуға
әбден ... ... ауыз ... ... та ... ... ауызша
айтуға лайықты дұрыс құрылады. Сөз, сөйлем құрлыстары да осығани сәйкес.
Қай елдің ... ... ... ... ... ... және ... екен де жоқ екен, Ешкі ... ... ... ... ... ... жасауыл екен, ... ... ... ерте екен ... ... ... ... бұлай басталуы – айтушылар үшін керекті әдіс. Өйткені адам
әрдайым білмегенін білсем деп талпынады. Бұл ... тән ... ... ... ... ... басталып, оқиғаның дамуы белгісіз болып немен
тынатынына көзі жетпесе, ол ертегі ... ... ... Бұл ... осы ... ... туса да, ... әдетке айналған. Ертегінің
көп сөзі қара ... ... ... ... ... ыраққа құрылған
үзінділер де жиі ұшырайды.
«Күндерден күн өткенде, күн ... күн ... де, ... ай, жылдардан
жыл өтіп, темір етік теңгедей, ... таяқ ... ... ... ... ... жандым дегенде...»- деп әсірелей суреттеу – ертегі атаулыға
тән қасиет.
Ертегілердің негізгі қаһармандары – хан, оның уәзірі, шал, ... ... ... алып ... ... ... ... айдаһар, самұрық құс
тағы басқалар.
Мерген жігіт, айлакер, тапқыш тазшалар өздерінен күші басым алуан – ... ... ... ... жеңеді. Талай қиыншылықтарды басынан
кешіре келіп, ақыры ... ... ... ... ... ... ... шешуі басқаша болып бітетін бір де ертегі болмайды. Ертегінің
осылай бітуінің ... ... ... ... ... ... көруге болады.
«Ер Төстік» ертегісі көп ертегілермен салыстырғанда, мазмұны, сюжеті,
сөйлем құрлысы, тілі ... ерте ... ... ... екендігі
аңғарылады. Ертегіден қазақ халқының ескі мал шаруашылық өмірін және
олардың ... ... ... ... оқиға желісін алсақ,
табиғаттың асау күштерімен алысып, малды аман сақтап қалу ... ... ... ... ағаларын іздеп тапқан ЕР Төстіктің ерлігін суреттес,
екінші жағынан, әртүрлі дию перілермен ... баян ... ... ертегісінде жалпы ертегілердің қаһармандарына тән іс-әрекет
толық сақталады. Ер Төстіктің өзі- асқан күш иесі ... ... ғана ... алға ... ... ... мақсаты – табиғаттың сыры ... ... ... зиян ... ... Темір хан, Шойынқұлақ тәрізді
жауыздық иелерінен ... ... ... ... ... бағындыру
болғандықтан, Ер Төстікке көмекші әр түрлі ... ... ... Ер
төстікке жер астында кездесетін: шаң жұқпас жүйрік, атақты тыңшы, көргіш,
Таусоғар, көлтаусарды алсақ, ... ... адам ... өмір ... ... жандар. Өзінің әлі жетпейтін табиғат күштерін ... ... ... ... ... арқылы бағындыруды мақсат етеді. Әр
түрлі жауыздықтардың ұясы болған адам ... ... қана ... ... ... хан, пері, жын, дию, мыстан кемпірлер қаншама
күшті, айлакер ... да, Ер ... ... Ер ... ... ... ... кешіріп, ақыры өз дегеніне жетеді. ...... ... күтеді, болашаққа сенеді. «Ер Төстік» ертегісі осыны
көрсетеді.
Бірақ ертегілерде кездесетін мифтік жан ... бәрі ... ... ... ... адамға достық та жасайды. «Ер Төстіктегі» жылан
патшасы – Бапы және оның ұл – ... Ер ... ... ... ... білдіреді.
Сырт бейнелеріне Бапының Темір хан, Бекторылардан айырмасы жоқ. Бапының да
тұрағы дарияның асты. Өздері жыланның, адамның да ... ене ... мол ... ... Темір хан, мыстандармен салыстырғанда,
Бапының өзі де, айналасы да адам баласына ... ... ... ... Төстікте» кездесетін ұнамды, ұнамсыз кейіпкерлер басқа ертегілерде де
бар. Кейде олардың іс- амалдары, айла – ... де ... ... біріне
жақын. Мысалы: «Сиқырлы тас», «Керқұла атты Кендебай», ... ... ... ... ... ... бірыңғай жауыздық өкілі ретінде жиі кездесетін ұнамсыз кейіпкер
– мыстан кемпір. Қай ертегіде болсын, ол адам ... үшін тек қана ... және бұл ... ... ... ... ғана емес, жер жүзі
халықтары ертегілеріне тән ... ... ... «Ер ... халықтың тұрмыс – салтын көрсететін де
жақтары аз емес: мал бағу, құда түсу, қыз ... т.б. ... ... қаһармандар қиял-ғажайып ертегіден гөрі, шындық ертегіге жақын өмір
бейнесін ... ... Ер ... әке – шешесі, ағалары – бәрі де
шындықта болатын, кәдімгі жай адамдар. Ер Төстіктің өз басында да ... ... гөрі (бір ... бір жасар, екі күнде екі жасар баладай
болып өсуі болмаса) шындыққа ... ... ... «Ер ... ...... ісімен де, мінезімен де ешбір ертегілік
қоспасы жоқ, қарамайым ғана ақылды әйел.
Кенжекей не «көріп ... не ... ... ... ... ... бар әйел
емес. Ол ұзатыларда ерге берік атты, сауытты, ер қосын ... ... ... ... ... ... ... мал танығыш сыншылығымен
біледі. Бекторының ... Ер ... ... ... көзі ... ... соң біледі, келетін бақытсыздыққа алдан ойлап, күні бұрын шаралар
қолданады.
Кенжекей – ер серігі дәл осылай болуы ... ... ... ... ... ... көне ... сайын, сөйлем құрылысы ырғақты келеді. Көбіне
жалаң сөйлемнен құрылады. ... ... ... ... аяққы сөздері қайталанып отырады. Мысалы: «Ертеде бір Ерназар
дейтін кісі ... өзі бай ... Төрт ... сай ... Қора ... ... ... толған түйесі болыпты. Ерназардың сегіз ұлы болыпты», -
деген жолдарды алсақ, белгілі бір ырғақ , ұйқасқа құрылғанын көреміз.
Сонымен ... ... ескі ... келе ... ... ... жайт – кейбір шумақ не сөйлемдердің әрдайым қайталануы. Мысалы:
Сорқұдықтың басына
Сорға бола қонды атам
Жалмауызға жалғызын
Жанынан қорқып берді атам,-
деп Ерназардың келіні ... осы ... Ер ... екі ... тағы қайталанады.
Сорқұдықтың басына
Сорға бола қонды әкем.
Жанынан қорқып кемпірге
Егеуімді берді әкем.
«Ер Төстік» әңгімесінің оқиғасы да, басқа ертегілер тәрізді, ... ... ... ... ... ... алғашқы басталуы шындық
өмірде бола беретін құбылыстарша ... ... ... ... ерте ... ел ... алыс ... қыстатуға айдатуы, Ерназар
балаларының көп жылдар келмеуі, шал – кемпірдің ашығуы – бәрі де ... ... ... ... бәрі ... ... оқиғаның кіріспесі –
экспозициясы. Сюжет жүйесіндегі ... ...... ... ... кер биенің төстігі». Ер боп туған ұлдың есімі,
ертегінің аты, әңгімеде ... ... және ... ... ... сол кер ... ... жатыр. Ертегі желісіндегі екінші байланыс
– Ерназардың Сорқұдыққа қонуы, жанынан қорқып, ... ... ... ... Ер ... ... қалдырып кетуі. Осыдан әрі қарай ... ... ... ... пен ... ... ... ертеден – ақ
өте жоғары бағалап, әңгімеге, ән-жырға арқау етіп отырған. Халықтың ауыздан-
ауызға тарап, бізге жеткен ... аңыз ... ... да
ақылдылық пен ақымақтық, арамзалық пен адалдық, жақсылық пен жауыздық қатар
көрсетіледі.
Ертегілердің тәрбиелік маңызы ... зор. ... ... ... ... кішіпейілділік, қарапайымдылық, адалдық сияқты қасиеттерді
бойына сіңіреді. Ертегінің тілі түсінікті, ... ... мен ... бай ... ... ... мыналар ескертілуі қажет.
Ертегіні оқу барысында «бұл ойдан ... ... ... ... жоқ, ... жан – ... сөйлемейтінін балалрдың өздері де
біледі, бірақ ертегідегі оқиға сеніп, оның кейіпкерлерінің іс- әрекетіне
бірде қайғырып, ... ... қиял ... көтеріледі, көңілденеді, қиялдау
оларды армандауға үйретеді.
Оқушыларды ... ... ... ... ... ... пайдасы мол. Ертегі кейіпкерлеріне берілетін мінездеме әдетте
бір-екі айқын белгілерді көрсетсе де анық түсінікті болып келеді.
Қара сөзбен ... ... ... ... ... ... ... оқымай-ақ, мұғалім оның мазмұнын қызықты етіп, ... ... Егер ... орындауындағы фонохрестоматияны пайдаланса, тіпті
жақсы.
Ертегі оқушыларды жоспар жасауға үйрету үшін де ... Оны ... ат қою, ... ... ... болатынын анықтау т.б. осындай
жұмыстарды II-III сынып оқушылары орындай алады. Ал IVсыныпта ертегіге ... ... ... ... ... ... ... дайындықтың онша керегі жоқ.
Кейбір ертегілерді пьесаға айналдырып, қуыршақ жасатып, ... ... ... ... болады.
Ертгеінің композициялық ерекшеліктерін қарапайым түрде бақылау жүргізіп
үйрету жұмыстары да үнемі іске асырылып отырғаны жөн. ... ... ... ... мазмұнын бір оқығанда жалпы идеясын ғана әңгімелеп,
мазмұнын үйден оқуға тапсыруға да ... ... ... ... ... өте зор. ... ... ой-
өрісін дамытып, тіл байлығын арттырады.
Ертегіден өз халқымыздың тұрмыс-салтын, әдет-ғұрпын білеміз. Онда шындық
оқиғалар мен ... ... ... ... отырады. Жаңа буын
оқулығында «Ертегілер» тақырыбына едәуір орын ... ... ... тақырыбына өткізген бірнеше сабағыма тоқталып өтейін.
Сабақтың тақырыбы:«Кім неден күшті»(Әліппе 1-сынып)
Сабақтың ... ... ... ... ... ... ... түсініктерін кеңейту.
Дамытушылық мақсаты: ойлау қабілеттерін, тілдерін дамыту.
Салыстыра ... ... ... ... мақсаты: айнала қоршаған ортаға қызығушылыққа,
байқампаздыққа тәрбиелеу.
Сабақтың көрнекілігі: ертегі жайлы сюжетті ... ... ... жинақтары.
Сабақтың әдісі: сұрақ – жауап әдісі, эвристикалық әдіс, сын
тұрғысынан ойлау технологиялары.
Сабақтың барысы:
1.Мұғалімнің кіріспе сөзі.
2. ... ... ... даярлайды. Балалардан
қандай ертегілерді білетіндері, оларды ертегі несімен
қызықтыратыны сұралады.
3. ... ... ... ... шарты: мұғалім алдын ала дайындаған заттардың
суреттерін таратып, ... ... ... ... ... ... айтуды тапсырады.
Мысалы:, күннің жақсы жақтары бар:
Күн жер бетін қыздырады. Жарықты ... ... қуат ... ... күнге денесін қыздырады
әне т.б.
Әртүрлі екі затты салыстырып айтқызуға болады.
Мысалы, кітап-дәптер,.кітап оқу құралы. Дәптер де оқу құралы.
Кітап ... жұқа ... - ... де ... жұқа ... оқу үшін ...... жазу үшін қажет.
Мұғалім оқушыларға ... ... әр ... ... ... ... айтады.
4. «Кім неден күшті?» ертегісін оқу.
5. Мұғалім бұл ертегі табиғат құбылыстары, жан – ...... ... ... ... хабарлайды.
Мұғалім ертегіні мәнерлеп оқып береді. Ертегі мазмұнында
балаларға тым ... ... ... ... ... ... суреттерін қөрсетіп, ... күн, ... ... ... ... ... тышқан,
құмырсқа).
6. Ертегіні оқушылардың оқуы.
Мұғалім ертегі өлеңмен ... ... ... аударады. Ертегілер қалай басталатынын
тағы естеріне түсіріп айтқызады. (Ертеде бір..., баяғы өткен
заманда...,). ... ... ... ... әсерлері
сұралады.
7. Ертегі мазмұны бойынша сұрақтарға ауызша жауап беру.
-Балалар ... не ... ... күн ... күн күшті екен?
- Күн мұзды ерітіп жібереді.
Осылайша бұлт, жусан, қошақан, қасқыр, мерген, ... ... ... ... сұралады.
8. Олардың өзіне тән ерекшеліктерін айту.
Мысалы, мұз-су қатты суыған кезде пайда болады. Мұзды
сындыруға болады. Мұзды ... ... Өзен ... ... ... ...... оны мал жейді. Оның терісі ... ... ... ... ... ... нәрселер жұмбақталады.
Жұмбақтар.
1. Ақ сандығңым ашылды
Ішінен жібек шашылды.
(Күн)
2. Отқа жанбас
Суға батпас
(Мұз)
3. Ауызы бейне шалғы, орақ
Шөп емес, бірақ, мал орады.
(Қасқыр)
4. Екі басы ... ... ... тақырыбы: «Кім неден күшті?»
Ойынның шарты: мұғалім бір нәрсені көрсетіп, «күшті» дейді, ал
оқушылар ол күшті ... ... ... бар екенін дәлелдеп
айтады. Мысалы, мұғалім: -Балық күшті,-дейді.
Оқушылар: Жоқ балық күшті емес, егер ол күшті болса, оны ... ... еді, ... ... ... ... Қоытынды.
4-сынып.Ана – тілі
Тақырыбы: Өнеге
Сабақтың мақсаты:
а) білімділігі: Оқушыларды ертегі
мазмұнымен таныстыру, ... ... ашу, ... ... ... ... Оқушыларды адамгершілікке,
не істесең де ойланып, ақылға салуға тәрбиелейді.
б) дамытушылығы: Түрлі әдіс-тәсілдерді қолданып, ... ... жазу ... қалыптастыру.
Сабақтың көрнекілігі: Кесте, оқулық.
Сабақтың түрі: Аралас сабақ.
Сабақтың әдісі: Болжау ... ... қоя ... ... ... Үй тапсырмасы.
«Екі дос» әңгімесінің мазмұнын, жаттап келген ... ... ... Үй тапсырмасын бекіту.
IV. Жаңа сабақ.
Болжау кестесін ілу.(слайд арқылы)
|Сіз шын мәнінде не |Оған дәлел бар? |Не ... ... деп ... | | |
| | | |
- ... ... «Өнеге» тақырыбын оқыңыздар –
деп, әр оқушыға ... ... ...... ... арқылы сабақты бекітемін.
1. Шаһар ханы неге сонша таң қалды?
2. Оның алтынға сатып алғаны не еді?
3. Бұл ақылдың ханға ... ... ... ... осы ақыл ... ... ... мақал-мәтел
білесің?
5. Ертегіден көңіліңе не түйдің?
Сөздік жұмысы
Құзыр – бұл жерде: бұйрық
«Шаһар» сөзінің синонимі – қала
VI.Үйге тапсырма.
Ертегі мазмұнына сурет салып, оқып ... ... ... ... сәні (ана тілі)
Сабақтың мақсаты: 1. Тақырып бойынша түсінік беру. Аңдардың әңгімелерінің
мазмұнын ашу. Мәнерлеп оқуға баулу.
Дамытушылық: Сөздік ... ... ... ... кеңейту. Сөйлеу
шеберлігін жетілдіру, белсенділігін арттыру.
Тәрбиелік: Адамгершілікке,еңбексүйгіштікке,туған жерін, табиғатын ... ... ... Жаңа ... ... ... сұра- жауап, рөлге бөліп оқыту.
Сабақты дүниетану, сурет, қазақ ... ... ... ... ... суреті, үнтаспа, аңдардың суреті бейнеленген орман тірі
қоян.
1.Ұйымдастыру.
а) ... ... ... ... ... дайындық.
-Балалар,алдымызда қандай мейрам келе жатыр?
-Наурыз.
-Дұрыс. Жыл санауы бойынша Наурыз жыл басы деп ... ... жыл басы деп ... күн мен түн ... ... ... орындарыңнан тұрып, көздеріңді жұмып,
көктемде болатын өзгерістерді көз алдарыңа ... бір ... ... тілеңдер.(баяу ән ойнап тұрады)
Жолдастарыңа қагндай тілектер тілегенін 2-3 оқушыдан сұрау.
-Өте, жақсы, балалар. Бүгінгі сабағымыз қызықты ... ... ... ... ... ... ... тапсырма берілді? Кім айтады?
-Абайдың «Жазғытұрым» ... ... ... жаттап келуге.
- Балалар, екі өлеңде өте ұқсас. Екі өлеңде де
көктемде болатын өзгерістер туралы айтылған.
1 топ – осы ... ... ... топ – осы ... ... ... ... салыңдар.
3 топ – 1 парақ алып ... ... ... бір- бір
сөйлемнен жазыңдар да келесі оқушыға бересіңдер. Ол ... ... ... керек.
Қосымша сұрақтар қойып, оқушыларды бағалау.
-Абай Құнанбаев қай жылы дүниеге ... ... ... жыл ... ... ... өлеңдерін
білесіңдер? Абай кім? Ілияс Жансүгіров кім?
III ... ... ... бетіме
Тоғайлар да желпуде
Жел тына қалған кезде
Тоғайлар биік болып көрінеді.
IV Жаңа сабақ.
-Балалар, мына ... ... ... ... ... бір ертегіге
ұқсайды. Ал ертегі дегеніміз не?
-Қиялдан туған әңгіме.
-Жақсы. Балалар, ертегілер әртүрлі болады.
1. Қиял-ғажайып ертегілер.
2. Хайуанаттар ... ... ... ... біз хайуанаттар жайындағы ертегілермен оқып, танысамыз. Енді осы
ертегіде не туралы айтылғанын ребус шешу ... ... ... Яғни ... аты да ... ... деп ... Балалар, барлығымыз
енді ертегілер еліне жолға шығайық. Орманда барлық аңдар жиналып отыр екен.
Олар не айтып отыр? Тыңдап ... ... ... оқып ... ... – жауын
Шаттық – қуану
Жігер – ынта
3. Мәтінмен жұмыс.
Сұраққа жауап алу.
-Аң патшасы арыстан ... ... ... аңдарға қандай сұрақт қойды?
-Сендер көктемнің сәні не деп ойлайсыңдар?
-Енді,балалар, ... мына ... ... осы ... ... жатыр.Мен сендерге жұмбақ жасырамын.Жұмбақтың
шешуін дұрыс тапсаңдар ертедегі кеіпкерді ... ... ... ... ... ерінді
Ешкі құлақты
(қоян)
-Өте жақсы балалар.
-Қоянда жыл мезгіліне байланысты қандай өзгерістер болады? Қанеки,балалар,
барлығымыз аңдарға ... ... ... ... ... түлейді.Аю,борсық ұйқыдан тұрады.Бұғылардың мүйізі түседі.Олардан
әртүрлі дәрілер жасалады.
-Біздің Аягөз өңірінде ... ... ... етеді?
-Қасқыр,қоян,ит,бұғы.
4.«Қызыл кітапқа» енген жануарлар туралы түсінік беру.
Ақбөкен,бұғы,елік,арқар,бұлғын-бұл ... ... ... ... ... ... ... алынған адар.
Бұлғын-бұл терісі бағалы аң.Ол жылы жақта,орманды ... ... ... оны да ... ... ... ... топ-табиғатқа байланысты.
2 топ-аңдарға байланысты.
3 топ-жыл мезгілдеріне байланысты.
VI. Үйге тапсырма.
1.Ертегіні мәнерлеп оқып,мазмұндау.
2.Өзіңе жауабы ұнаған аңның суретін ... ... ... мен қоян.Сөйлем.
Сабақтың мақсаттары:«Кірпі мен қоян» тақырыбына түсінік беру.
Сабақтары міндеттері: 1) ... мен қоян ... ... ... ... ... ... түсінік беру,дыбыстық
талдау,тірек сызбамен сөйлем құрай білуге үйрету;
2) Ойлау,сөйлеу,есту,есте сақтау қабілетін дамыту;
3)Сауаттылықа, көркем ... ... ... ... ... ... ... Баяндау,сөздік,көрнекілік, «Сын тұрғысынан ойлау»
Сабақтың құрал-жабдығы: Кірпі,қоян,жұмсақ ойыншықтар,сөздіктер,жылқы
суреттері,баян.
Пәнаралық байланыстары: Қоршаған орта,музыка.
Сабақ барысы.
I Алғашқы ... ... ... ... Бізге қонақтар келіп отыр. Бір –
бірімізге қарайық, ... ... ... ... амандасайық.
II Үй тапсырмасын қайталау.
1. «Көңілді көктем» тақырыбына мәнерлеп оқу.
2. Көктем неліктен көңілді болады?
3. Көктем айларына қандай айлар жатады?
III Жаңа ... ... ... Үсті толы ... ... ... ... жортады.(Қоян)
3)Кірпі мен қоян туралы не білесіз?
IV Сөздіктер
Ылғи-кілең-барлық жері.
Жорта-жүгіре
V ... ... ... мен ... атты ... ... оқуы.
2.Тізбектей оқу (3оқушы)
3.Ролге бөліп оқу.
4.Сұрақ-жауап арқылы түсіндіру.
А)Бұл мәтінде негізі ... ... не деп ... ... не екен?
VI Сергіту сәті.
-Ендеше балалар қоян қалай секіреді екен?Кәне,серігіп алайық.
VII Көркем жазу.
Ана-дала мал-амал
Аяқ-таяқ асық-қасық
VIII Оқулықпен жұмыс.
1) – ... ... ... ... ... Тоқылдақ туралы не білеміз?
- Үкі туралы не ... ... да ... ... ... ... көрсетіп,атау.
2)Тірек-сызбалардан сөйлем құрастырамыз.
1)
2)
3)
3) 5-жаттығу.
А) Көшіріп жазу.
Ә)Қарға,аққу сөздерін дыбыстық талдау?
-Неше сөйлем ... ... неше сөз бар? IX «Кім тез оқыр ... ... Қ ... ... суретінен талды түсіндіріп кету.
X Қорытындылау.
-Қандай тақырыппен таныстық?
-Қоянды қорғайтын не екен?
-Кірпіні ше?
-Сөйлем туралы не білесің?
(Сөйлем деген сөзді қою,әрі қарай оқушылар толықтырады?)
Ойды ... ... ... нүкте
құралады ... ... ... құс ... ... ... ... таңда ертегілерді оқыту
сабақтарының мәні ерекше.Өйткені оқушылардың ой – өрісі,сөйлеу
тілі ... ... ... ... Оқушылар
өмірдегі қоғам шындығын тіл арқылы біліп,сезіну,түйсіну және
үйрену жолымен білімін молайтады.
Ертегілерде халық басынан ... ... ізі ... Оларда еңбекші
халықтың тұрмыс – тіршілігі, әдет – ... ... ... қиын
асулары, халықтың мұң – шері,арман – мұраты бейнеленген.
Қазақ ертегілерін академик ... үш ... ...... хайуанаттар жайлы ертегілер, шыншыл ертегілер.
Бастауыш сыныпта ертегілерді оқытудың маңызы өте ... ... ... ... ... ... өз ... тұрмыс-салтын,әдет – ғұрпын білеміз. Онда шындық
оқиғалар мен қиял-ғажайып оқиғалар араласып келіп ... Жаңа ... ... ... едәуір орын берілген.
Сонымен қатар түрлі әдіс – тәсілдер арқылы оқушылырдың сөздік қорын, ... ... ... сөйлеу дағдылары мен біліктерін
қалыптастыруда және меңгерген тілдік заңдылықтар мен ... ... ... ... ... ... оқушылардың сабақа ... ... ... ... ... ... түсу белсенділігін
арттырады.
Оқушының тілін дамытуда,сөйлеу мәдениеті мен ой – өрісін, дүниетанымын
жетілдіруде ... ... ... ... ... ... Қазақ тілін оқыту методикасы А.,1991
2. Ш.Әуелбаев Бастауыш ... ... ... ... ... ... С.Бастауыш сыныптарда білім берудің тиімділігін
арттыру жолдары
4. Қ.Бітібаева Әдебиеті оқыту әдістемесі мен ... ... «Ана ... ... ... ... ... әдебиеті А.,1974
8.Дауыс пен көрініс \Оқу мен жазу арқылы сыни ... ... ... ... Әдебиет теориясының негіздері А.,1970
10.Әрекеттегі RWCT философиясы мен әдістері А.,2004

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ілияс Жансүгіров2 бет
Ілияс жансүгіров 1894-19383 бет
Ілияс Жансүгіровтің өмірі мен шығармашылығы7 бет
Адамгершіліктік қасиеттер мен құндылықтарды қалыптастыру мен бала тілін дамытудағы ауыз әдебиетінің маңызы44 бет
Ауыз әдебиеті арқылы бала қиялын дамыту66 бет
Ақындар айтысы13 бет
Балалар қабілетін ертегі арқылы дамыту7 бет
Бастауыш сынып оқушыларының ертегілер арқылы қиялын дамыту65 бет
Бесік жырының тәрбиелік мәні47 бет
Дулат Бабатайұлы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь