Ш.Мұртазаның «Тұтқын бала» әңгімесін оқыту

I. Кіріспе
Шерхан . қазақтың халық жазушысы.
II. Негізгі бөлім
"Қызыл жебе" романының көркемдік ерекшелігі.
а) тақырыбы мен идеясы;
ә) Тұрар бейнесі
III.Қорытынды
Соңғы түйін...
Зерттеудің көкейкестілігі: "Қызыл жебе" Шерхан Мұртазаның Тұрар Рысқұловқа қойған ескерткіші деп жатады. Дегенмен, "Қызыл жебе" ұрпақтан-ұрпаққа қаһармандықтан мәңгілік аманаты, қоғамнан қоғамға есті ескертпе. Жалпақ әлемде ен жаны сірі жаратылыс - халық. Тұрарлардың тарих сахнасына шығуы - бойында о баста күрескерлік рухы тірі халықтық қасиеттің дәлелі. Тұрар бойындағы күрескерлігінен табиғи заңдылығын әкесі Рысқұлдан жалғастырып та кетуге болар, бірақ бұл аз, Тұрарлардағы тектіліктің түп-тамыры тым тереңде. Ол сонау Керей мен Жәнібек көтерген қара шаңырақтан, "Қасым ханның қасқа жолы", "Есім ханның ескі жолы", Абайдың ақ туы, Кенесарының ұлт-азаттық көтерлісінен бастау алады. Курстық жұмыста мәселелер төңірегінде сөз болмақ.
Зерттеу жұмысының жалпы сипаттамасы. Еліміз егемендік алып, тәуелсіз мемлекет құрғанымызда ел қамын ойлап, сол жолда өзінің саналы ғұмырын құрбан еткен текті тұлғалардың бірі - Тұрар Рысқұлов туралы жаңа заман талабына сай зерделеудің маңызы зор.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Кеңестік тарих ғылымы төңкеріске дейінгі жекелеген ұлттық тұлғалардың өмір жолдары мен азаттық жолындағы күресі мен ұлтына арнаған қоғамдық-саяси қызметтерін өмірге жанаспайтын ұғымдар тұрғысынан қарастырды, зерттеуге тыйым салды, ал зерттеле қалғандары сыңаржақ бағаланып, тарихи шындық тұрғысынан бағалауға мүмкіндік бермеді. Сондықтан да тарихтың бұл беттерін қайта қарастырып, әлі де болса қолданбай келген мұрағат құжаттары арқылы жаңа шынайылық көзқараспен сынай отырып, Кеңес үкіметі тұсындағы қайраткерлік өмірі мен қоғамдық-саяси және мемлекеттік қызметтері туралы тарих саласында осы кезеңге дейін толық, арнайы түрде ғылыми тұрғыдан зерттелмеген тұстарын кешенді түрде ашып көрсету тақырыбымыздың өзектілігі болып отыр.
Жұмыстың зерттелу деңгейі. Мемлекет және қоғам қайраткері Тұрар Рысқұловтың қоғамдық-саяси және мемлекеттік қызметі отандық тарихымызда ғылыми тұрғыдан арнайы зерттеу нысанасына алынып қарастырылған емес. Тұрар Рысқұлов ресми ақталғаннан кейін көптеген мақалалар қайраткердің қоғамдық-саяси және мемлекеттік қызметіне арналған және содан бері көптеген диссертациялық зерттеулер мен жинақтар жарық көрді.
Зерттеудің мақсаты: Тұрар Рысқұловтың қоғамдық-саяси және мемлекеттік қызметін жаңа тарихи көзқарас тұрғысынан қорытып, бұрын тарихымызда белгісіз болып келген немесе әдейі бұрмаланған тұстарын тың деректерге сүйене отырып тарихи шындық тұрғысынан зерттеу,
        
        АННОТАЦИЯ
‎ ‏Курстық жұмыстың тақырыбы:‭ ‬Ш.Мұртазаның‭ «‬Тұтқын бала‭» ‬әңгімесін оқыту
‎ ( ... ... ... бойынша‭)
Зерттеудің көкейкестілігі:‭ ‬"Қызыл жебе‭" ‬ Шерхан Мұртазаның Тұрар Рысқұловқа қойған ... деп ... ... ... жебе‭" ‬ұрпақтан-ұрпаққа қаһармандықтан мәңгілік аманаты,‭ ‬қоғамнан қоғамға есті ескертпе.‭ ‬Жалпақ әлемде ен жаны сірі ... ‬-‭ ... ... ... ... ... ‬-‭ ... о баста күрескерлік рухы тірі халықтық қасиеттің ... ... ... ... ... ... әкесі Рысқұлдан жалғастырып та кетуге болар,‭ ‬бірақ бұл аз,‭ ‬Тұрарлардағы тектіліктің түп-тамыры тым ... ‬Ол ... ... мен ... ... қара ... ... ханның қасқа жолы‭"‬,‭ "‬Есім ханның ескі жолы‭"‬,‭ ‬ Абайдың ақ туы,‭ ‬ ... ... ... бастау алады.‭ ‬Курстық жұмыста мәселелер‭ ‬төңірегінде сөз болмақ.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... алып,‭ ‬тәуелсіз мемлекет құрғанымызда ел қамын ойлап,‭ ‬сол жолда өзінің саналы ғұмырын құрбан еткен текті тұлғалардың бірі‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ... сай ... маңызы зор.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі.‭ ‬Кеңестік тарих ғылымы төңкеріске дейінгі жекелеген ұлттық тұлғалардың өмір ... мен ... ... ... мен ұлтына арнаған қоғамдық-саяси қызметтерін өмірге жанаспайтын ұғымдар тұрғысынан қарастырды,‭ ‬зерттеуге тыйым салды,‭ ‬ал зерттеле қалғандары сыңаржақ бағаланып,‭ ‬тарихи шындық ... ... ... ... ... да тарихтың бұл беттерін қайта қарастырып,‭ ‬әлі де ... ... ... ... ... арқылы жаңа шынайылық көзқараспен сынай отырып,‭ ‬Кеңес үкіметі тұсындағы қайраткерлік өмірі мен қоғамдық-саяси және мемлекеттік қызметтері туралы тарих саласында осы ... ... ... ... ... ... ... зерттелмеген тұстарын кешенді түрде ашып көрсету тақырыбымыздың өзектілігі болып отыр.‭
Жұмыстың зерттелу деңгейі.‭ ‬Мемлекет және қоғам қайраткері‭ ... ... ... және ... ... отандық тарихымызда ғылыми тұрғыдан арнайы зерттеу нысанасына алынып қарастырылған емес.‭ ‬Тұрар Рысқұлов‭ ‬ресми ақталғаннан кейін көптеген мақалалар қайраткердің қоғамдық-саяси және ... ... ... және содан бері көптеген диссертациялық‭ ‬зерттеулер мен жинақтар жарық көрді.
Зерттеудің мақсаты:‭ ‬Тұрар Рысқұловтың‭ ... және ... ... жаңа ... ... тұрғысынан қорытып,‭ ‬бұрын тарихымызда белгісіз болып келген немесе әдейі бұрмаланған тұстарын тың деректерге сүйене отырып тарихи шындық тұрғысынан зерттеу,‭ ‬ оның ... ... ... ерекшеліктерін ашып көрсету‭ – ‬зерттеу жұмысының басты‭ ‬мақсаты болып табылады.‭
Зерттеудің міндеттері:Осыған орай зерттеу ... ... ... ... қойылады:
-‎ ‏Тұрар Рысқұловтың‭ ‬өмірі мен қызметі жайында құжаттар мен деректерді ғылыми айналымға енгізу‭;
-‎ ... ... ... ...... ... ... зерттеулерді,‭ ‬мұрағат құжаттары мен басқа да дерек көздерін жаңа ... ... ... саралап,‭ ‬ол туралы баға берген еңбектерді талдап,‭ ‬қарастыру‭;
-‎ ‏Саяси көзқарасының қалыптасуына тигізген оның өскен ортасының әсерін анықтау‭;
-‎ ‏Білім алған орны ... ... ... саяси күрестегі орыс зиялылары арасындағы арақатынасын салыстыру арқылы оның дүниетанымын,‭ ‬саяси көзқарасының өсуінің ішкі мазмұнын,‭ ‬табиғатын ашу‭;
-‎ ‏Тұрардың ... мен ... ... ... тірліктерінің таң қаларлықтай ауқымы,‭ ‬қайраткерлік қарымы,‭ ‬азаматтық алымы,‭ ‬білім-білік тереңдігі,‭ ‬түркі халықтарының тағдыршешті талайына толайым ... ... ... мен жерін,‭ ‬ұлтын жанындай жақсы көретіндігін нақты мысалдармен айқындау‭;
-‎ ‏Эконимиканы,‭ ‬өнеркәсіптің ... ... мен ... ... ... үй және коммуналдық шарушашылық,‭ ‬экспорт сынды салалардың өзгешеліктерін жілікше шағатыны‭ ‬туралы мәлімет беру‭;
-‎ ‏Т.Рысқұловтың тоталитарлық жүйенің қуғын-сүргініне‭ ‬ұшырауын деректер ... ... ... ... ‬Кеңестік қоғам дамуындағы ұлт тұлғаларының тарихтағы орнын анықтап мемлекет және қоғам қайраткері‭ ...... ... және ... ... ... пәні.‭ ‬Әдебиетті оқыту әдістемесі
Жұмыстың құрылымы:‭ ‬Зерттеудің негізгі мақсаты мен міндеттеріне сәйкес келеді.‭ ‬Зерттеу жұмысы кіріспеден,‭ ‬негізгі және қорытынды бөлімнен,‭ ‬пайдаланылған ... ... ... ... ... ‬-‭ ... халық жазушысы.
II.‭ ‬Негізгі бөлім
"Қызыл жебе‎" ‏романының көркемдік ерекшелігі.
а‭) ‬тақырыбы мен идеясы‭;
ә‭) ‬Тұрар ... ... ... ... ... ... ... әр ... ... ... ... перзенттері болады.‭ ‬Жүздеген жыл,‭ ‬бірнеше ғасырлар өтсе де талантты,‭ ‬бір тума азаматтарын елі ешқашан ұмытқан ... ... ... ‬-‭ ... ‬ағылшындар‭ ‬-‭ ‬Шекспирін,‭ ‬орыстар Пушкині мен Толстойын,‭ ‬қазақтар Абай,‭ ‬Әуезов пен ... ... ... ... ... ұрпақтан ұрпаққа жеткізіп келе жатыр.‭ ‬Сондай-сондай ұлы есімдердің арқасында,‭ ‬жан дүниесі басқа халықтарға да таныла бастайды.‭ ‬Бүгінде де ... елі ... ... ұлы ... ... ... жандар баршылық.‭ ‬Солардың бірі‭ ‬-‭ ‬Шерхан Мұртаза.‭ ‬Шерхан Мұртаза‭ ‬-‭ ‬халқымыздың осындай аяулы перзенттерін,‭ ‬оның маңайында жарқыраған халық жұлдыздарынң бірі.‭ ‬Әр ... туар ... ... орны ... ‬ақ ... анық ... ... жарқырар шағы болады.‭ ‬Дәуір тынысын дөп аңғарып,‭ ‬оның талабына қарай қаракет еткен қайраткер адамға әрі‭ ‬-‭ ‬беріден соң ... өзі ... ... ‬-‭ ... ... ‬-‭ ... ... бергенімен берері мол екендігін біз білеміз.‭ ‬Шерхан Мұртаза Әулиеата уезі,‭ ‬қазіргі Жамбыл облысы,‭ ... ... ... ... ... ‬аудармашы,‭ ‬қоғам қайраткері Әкесі Мұртаза‭ ‬1937‭ ‬жылы ... ... ... ... кетті.‭ ‬Шерхан‭ ‬1941‭ ‬жылы Талапты мектебінде бірінші кластың табалдырығын аттаған ... ... ... бірге еңбекке де араласты.‭ ‬Балалық шағы соғыстың қиямет,‭ ‬қиын-қыстау кезеңіне тұспа-тұс келді.‭ ‬1950жылы Жамбыл ... ... ... ... ... ... қазақ орта мектебін бітірген соң әуелі Мәскеу полиграфия ... ... ... ... ... мемлкеттік Ломоносов атындағы университетінде оқып,‭ ‬журналистика факультетін‭ ‬1955‭ ‬жылы ... ... ... ... ... ол ... ... Мұстай Кәрімнің бір повесін,‭ ‬Л.Лагиннің‭ "‬Хоттабыч қарт‭" ‬романын қазақшаға аударады.
1975-1994‎ ‏жылдары республикалық‭ "‬қазақ ... ... ... ‬газеттерінің бас редакторы,‭ ‬теледидар және радио мемлкеттік комитеті төрағасы.‭ ‬1994-1995‭ ‬жылдар Қазақстан Республикасы ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Парламент Мәжілісіне депутат.‭ ‬Ш.Мұртаза Абай атындағы мемлкеттік сыйлықтың лауреаты,‭ ‬орден,‭ ‬медальдармен марапатталған,‭ "‬Қазақстан халық ... ... ... ‬Сексенінші жылдардың орта тұсына таманырақ Сәуле Тұрарқызы Рысқұлова Түлкібас ауданына келген.‭ ‬Жұртшылықтың жанарлары жасаурап,‭ ‬жақсыдан қалған жәдігер ғой ... ... ... ... ... ... ... ‬сонда Сәуле әпкеміз бізге біртүрлі салқындау,‭ ‬селқостау сияқты көрінді.‭ ‬Сезімге берілмегендей,‭ ‬тым тебірене қоймағандай,‭ ‬толғанысқа түспегендей көрінген.‭ ‬Біз ғана емес,‭ ... ... ... ... Рысқұловтың туыстары да баршылық,‭ ‬Сәуленің сәл-пәл суықтау қарйтындығына,‭ ‬анау-мынауға мізбақпастай мінез танытатын бірбеткейлігіне әжептәуір-ақ әбіржігендей болғантұғын.‭ ... ... ... талқысын көріп,‭ ‬теперішін тартты ғой,‭ ‬оңай ма‭?" "‬Қаншама ... ... ... ... ... ‬атанды,‭ ‬қайтсін-ай‭"‬,‭ "‬Бастан кешпеген азабы жоқ қой,‭ ‬басқашалау ... ... да‭" ... ... ... ... ‬іштей түсініскен.‭ ‬Жазушы табиғатты жаратылыстың басқа да тірі организмі секілді өседі,‭ ‬өледі.‭ ‬Жазушы шеберлігінде қайралған қылыштай шындалады.‭ ... ... ... ... ... ... өрісі бір деңгейден ұзамайтын жазғыштар көп.‭ ‬Ылғи өсу,‭ ‬бір кезеңмен екінші кезеңі биік ... ... ... отыратын жазушы сирек.‭ ‬Сол сиректердің бірі‭ ‬-‭ ‬Шерхан Мұртаза.
ІІ.‭ ‬Негізгі бөлім.
Қазақ прозасындағы‭ "‬Абай ... ... мен ... ... атым ... "‬Үркер‭"‬,‭ "‬Боран‭"‬,‭ ‬шығармаларымен қатар тұратын роман‭ ‬-‭ "‬Қызыл жебе‭"‬ романы.‭ ‬Ол‭ ‬-‭ ‬әдебиетіміздегі кесек ... ... ‬-‭ ... ... ... өтімділігіндегі емес.‭ "‬Ата даңқымен қыз өтеді,‭ ‬мата даңқымен боз өтеді,‭ ‬қағидасы өнер табиғатына жүрмейді.‭ ‬Қазіргі жалпыдай білімді дәуірде әр ... ... ... зәру ... ... ... көңілімен шығуға деген дүниелері газеттік публицистика немесе ... ... о жақ бұ ... ... да,‭ ... ... ... күйбеңтерлік күстендірген оқырман ауырған жеріме тиіп кеткеннің‭ ‬бәрін дәрі деп ... ... ... ... ... ... "‬Оян,‭ ‬Тұрар‭!" ‬деп басталатын осы шығармасы маған тұтаспай,‭ "‬Оян,‭ ‬қоғам‭!" ‬деп ... ... ... ‬Жүректен шығып,‭ ‬жүрекке жететін жан айқай.Төмендігіміз,‭ ‬төске өрлегеніміз,‭ ‬төбеге шыққанымыз бар,‭ ‬бәріміз мезгілде осылай намысқа өртеніп,‭ ‬жанды жеп өмір ... ... ... түгілі өкшесін көрсетпеуге бейім өркөркірек елдің қай құбылысынан да ... ... ... "‬Қызыл жебені‭" ‬жұрт Шерхан Мұртазаның Тұрар Рысқұловқа қойған ескерткіші деп жатады.Солайы солай да ... ... ... ... ... ... ‬ұрпақтан ұрпаққа қаһармандықтан мәңгілік аманаты,‭ ‬қоғамнан қаоғамға есті ескертпе.‭ ‬Жалпақ жемде ен жаны сірі жаратылыс‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ... ... кезде саусағыңды тістелеп отырып қаласын.‭ ‬Қоғам ешуақытта бір сыдырғы мамыражай ғұмыр кешкен емес.‭ ‬Оның формациядан екінші формацияға ... ... ... ... қиян-кескі.‭ ‬Ал өз еркіндігі өзінде жоқ,‭ ‬басқаның бодандығында жүрген халықтар үшін ол барып тұрған ... ‬-‭ ... ... осы бір ... біздің халқымыз да қашып құтыла‭ ‬-‭ ‬алған жоқ.Большивизмнің авантюризм мен иноцидінен онсыз да царизмнің құлықкесті құлдығында ... ... ... ... қақпақылға түсіп,‭ ‬қамкөбек ойнап кетті.‭ ‬Мұндай шақта Тұрарлардың тарих сахнасына шығуы‭ ‬-‭ ‬табиғи заңдылық.‭ ‬Тұрарлардың тарих ... ... ... о ... ... рухы тірі ... ... дәлелі.
Тұрар бойындағы күрескерлігінен табиғи заңдылығын әкесі Рысқұлдан жалғастырып та кетуге ... ... бұл аз,‭ ... ... ... тым тереңде.‭ ‬Ол сонау Керей мен Жәнібек көтерген қара шаңырақтан,‭ " ‬Қасым ханның қасқа жолы‭"‬,‭ ... ... ескі ... ... ақ туы ... ... ... бастау алады.‭
Дала жұрағаты заманалар бойы тас қараңғыда қара аспанның қалың,‭ ‬қабатындағы қаптаған жұлдыздарға қарап жол тапқан.‭ ‬Дүниені ... ... ... ен ... арасын көрінбей түтеген кезде жұлдызын жоғалтып алып,‭ ‬жолынан адасты не болмаса‭ "‬Құдай салды,‭ ‬біз көндікке‭" ... ... ... ... ... ... жатып алды.
‎ ‏Дүниедегі шексіз қаныпезер,‭ ‬шексіз жұмбақ Иосиф Джугашвили мұны ... ... ... да ол ... биліктің құдіретімен қазақ аспанының ішінде Тұрар Рысқұлов бар ең жарық жұлдыздарын жұлып тастады.‭ ‬Ұлы апат‭! "‬Қызыл жебе‭" ‬авторы осы ұлы ... ... ... ғана көз ... ... бір ... заман адамдарының қайраткерінен қаратұяқтарына дейін саясат,‭ ‬ой-сана,‭ ‬іс-әрекет тұрмыс ақиқатын іздейді.‭ ‬Осыны бағыдай отырып,‭ ‬Тұрар Рысқұлов пен Шерхан ... ... ... ... ... ... ‬ой мақсаты,‭ ‬жасайтын қорытынды мен қабылдайтын шешімі қатар өмір сүріп келе жатқандай әсерде боласыз.
Шерхан Мұртазаның‭ "‬Қызыл жебе‭" ‬романның ... ... ... ... ... ... әлемнің күретамыры әке Рысқұлмен бала Тұрар.‭ ‬Бір қарағанда романның басталуы жай ғана хабарлау болып көрінгенмен,‭ ‬көп жайдан ... ... ... ғылыми тұрғыдан аңғаруға болар еді.‭ ‬Ең алдымен торға қамалған жай момын не ... не ... аң ... ... даланың арыстаны мен жолбарысы.
Орыс пен қазақтың бір торға түсуі дегенің ... не ... ... ... өз шындығы орыс пен қазақ бірнеше тапқан күреске ... ... ... ... ... ... әп дегенде замана шындығы қылан беріп,‭ ‬автордың арғы ойы,‭ ‬идеясы көрініс береді.‭ ‬Арыстан Рысқұлдың ... ... тану оңай ... ... ... ... мейірі түскен өзінде түрі ашулы сияқты көрінеді.‭ ‬Біреудің ерелеткенін көтеретіні де,‭ ‬көтермейтіне де белгісіз.‭ ‬Жалынан сипасаң күдірие түседі‭"‬.‭ (‬Ш.М.Рысқұл‭ ‬9‭) ... ... ... ... оқи ... ... ... ‬халық психологиясымен менталитетін танимыз.‭ ‬Әрі Рысқұл ой арқылы автордың өзініңде ішкі тыным иірімдері ... ... ... жүргенде көрген Тұрар ғой,‭ ‬Тұрар деген атының өзіне әке ... бар ... ... ... ... ... өзін ... ‬ес біліп қалғанда ажал құзғын айналдырып,‭ ‬тұзағын тамыла мойынға аяусыз тастап тұр.‭ ‬Намаз оқымас,‭ ‬ораза тұтпас Рысқұл енді сасып‭ ‬,‭ ... ... ... ‬Ақ ... сабилердің бірі Ұмай ананың есімдерін ішінен әлде неше рет атады.‭ ‬Бәйдыбек бабасына,‭ ... ... ... анасына сыйынды.‭ ‬Енді осыдан бала оңалып,‭ ‬құдай қуат берсе,‭ ‬Түлкібас ... ... ... бір қайырылып,‭ ‬Қаратау қойнында,‭ ‬бала Бөген бойыда туған ... ... мен ... ... күмбезіне барып бас иіп,‭ ‬тәжім етуге ант берді.‭ (‬Ш.М.Рысқұл13‭) ‬Бұл нағыз қазақ баласының ... ... бұл ... ... арқылы кейіпкерлердің жан дүниесі айқындалмай қоймайтындай оқиғалар игімен,‭ ‬тартыс табиғатын талдауда алғырлық ... ... аса ... ... бере ... ... ... болу үшін шығарманың басты кейіпкері болып саналатын Тұрардың портреттіне назар аударып көрелік,‭ ‬Мысалы:‭ ‬Аласа төсектен ... арық ... ... ... ... шал әлі ... отыр.‭ ‬Арықтықтан баланың шындығы шодырайып,‭ ‬шығып тұр.‭ ‬Топ толық қарулы бала енді қауқарсыз сүлде сүйек боп қалған қара торы өңі ... боп ... ... айналасында көгеріс көлеңкесі түскен.‭ ‬Бұрын тампектеу мұрын енді ... ... ... ... ‬Жанарында ұшқын бар екен.‭ (‬Ш.М.Рысқұл‭ ‬12‭) ‬Бұл бала Тұрардың ауырып ... ... ... ... ... ... жатса да,‭ ‬жанарындағы ұшқын өшпейді.
Автор баяндауында Тұрардың ағзасын ... ... ... ... ... ... ‬Сонымен қатар,‭ ‬Тұрардың әкесі,‭ ‬Рысқұлдың да портреті әр сәтте әр түрлі етіліп суреттелген.‭ ‬Ең алдымен біз ... ... аңшы ... ... ... ... оның портретін былай суреттейді.‭ "‬Бұл өзі Шілменбет руынан шыққан қарапайым қазақ еді.‭ ‬Қара шаруа боласа да,‭ ... ... ... ... ... ... ... атырапта одан өткен мерген,‭ ‬Іле алатауын одан артық білетін адам болмаған‭"‬.‭ (‬Ш.М.Рысқұл.192‭) ‬Ал енді бір суреттейтін жері‭ ‬-‭ ... ... бір рет ... ... жасырын жүргенде,‭ ‬түрме басшыларының баласы Тұрарды өлтіреміз деген сөздерін естіп,‭ ‬амалсыздан сол түрмеге қайтып келетін кез.‭ ... ... ... ... келбеті былайша көрінді:‭ "‬Сол күні сұрғылт іңірде ... ... ... ... қақпасын үсті-басы ұсқынсыздау,‭ ‬киім-басы жүдеу,‭ ‬ескі киіз қалпағына шөп шалам ... ... ... ... ... ... ашулы арланның көзіндей ызғарлы бір адам келіп қақты‭"‬.‭ (‬Ш.М.Рысқұл‭ ‬68‭) ‬Бұл кезде Иран деген орыс ... шөп ... ... ... сәті ... романынан,‭ ‬сонымен бірге,‭ ‬басшылардың,‭ ‬болыстардың портретін де көрптеп кездестіруге болады.‭ ‬Мыслаы:‭ ... ... ... ... ... ... бұл адамның портретін өте келісімді,‭ ‬жарасымды жасаған десек,‭ ‬артық ... ... ... ... ‬-‭ ... атан ... нән кісі ... тіккен мундир шақ келмей,‭ ‬киімді ұдайы жеке ұстауға арнайы заказбен жеткізетін.‭ ‬Қазандай басы қасқа ... ... ... ... ... ‬ал игі тыш ... ... мұрт қоймайды.‭ ‬Оның есесіне күрең қасы қою,‭ ... ... ‬Өз ... ... ... ... ‬қатын-баласын мемлекет ісі дегенді ұмытып та кететін ... ... ... ‬122‭) ‬Міне жазушы Ш.Мұртаза тарихи шындыққа қоса басшылар қауымының портреттерін сан алуан түрлі етіп бере білген
Шерхан Мұртазаның‭ "‬Қызыл жебе‭"‬,‭ ... ... ... ... "‬Тамұқ‭" ‬роман-хамсасының‭ ‬автор шығармашылығынан алатын орны айрықша.‭ ‬Бұл-ұлттың рухын түлеткен шығарма.Роман арқылы біз ... ... ... ... және ... ‬Ал ... тағдыры-халық тағдыры.‭ ‬Өйткені оның өмір жолындағы басынан өткен шындықтар хылық тағдырындағы,‭ ‬тарихындағы шындықтарды елестетер еді.‭ ‬Сондықтан да Рысқұловты тану‭ ‬-‭ ... тану ... ... өз ... ... ... өмір сүрген қоғамның суреткері болғандықтан,‭ ‬қоғамда орын алып отырған әрқандай жәйттердің,‭ ‬алуан ... оны ... ... ... ... ... байқалмас,‭ ‬сезілер сезілмес ағымдарға бағыт сілтер,‭ ‬бет берер тұлғалар болады.‭ ‬Бұл қарапайым ... ... ... ... ... ‬Алайда бұлар сұңғыла жазушының жанарынан қағыс қалмайды.‭ ... ... ... ‬-‭ ‬қоғамның сүзгісі.‭ ‬Өмірден көргенін,‭ ‬қоғамнан түйгенін жазушы кейіпкерлер арқылы,‭ ‬образдар‭ ‬сомдай отырып алдымызға ... ... ... бір ... ... ... ... мен ішкі сырларын ашуда зиялы‭ ‬қауым тағдыры айрықша ... ... ... ... ... ‬-‭ ‬ұлттың ақыл-ойның деңгейі,‭ ‬рухының көрнісі.‭ ‬Қарапайым халық пен зиялы қауымның ара-қатынасы бірін-бірі толықтыратын,‭ ‬рухани байытатын өзара ықпалдастықтағы ... ... ... ... ... қауым‭ ‬-‭ ‬халық пен билік арасындағы дәнекер,‭ ... ... ... ... ... ... ‬зиялы қауым өкілдерінің тұлғасы арқылы дәуір тынысын қоғам сипатын ... ... ... ... ... да бой ... мүмкін емес еді.‭ ‬Бұл ретте,‭ ‬қазақ зиялы қауымының алуан тағдырлы,‭ ‬түрлі кейіпті бейнелері сомдалған қазақ романдарының қомақты ... ... ... ...
Қазақ әдебиетінде кейіпкер бейнесін жинақтай және адам бойындағы жеке қасиеттерді айқындап,‭ ‬мінез-характерін даралау мәселесі уақыт талабына сай көп ... ... ... ... ‬-‭ ... ... жан бітіретін,‭ ‬бүкіл шығарма арқауын бір арнада өрбітуге негіз болатын ... ... ... ... ... көокем бейнесін жасағанда,‭ ‬жазушы оның кескін-тұлғасын,‭ ‬іс-әрекетін сол ортаның,‭ ‬дәуірдің ерекшелігін танытатын типтік ... ... ... жеке ... тән ішкі ерекшеліктерін де анық байқалатындай етіп суреттейді.‭ ‬Адамның өмірге деген жеке көзқарасы,‭ ... ‬,‭ ... ... ... ... ... ... ‬Олай болса,‭ ‬образ жасаудағы шығармашылық қадам,‭ ‬ең алдымен,‭ ... ... ... ... ... ... ...
Сәуле Тұрарқызының аудандағы үлкен орта мектепте болғанын байқағанбыз сонда.‭ ‬Кең залдың ішінде ... жас ... ... ... ... ... ... ‬Бәрі бірден,‭ ‬бір деммен сәлем берді.‭ ‬Мектептің басшысы сөз бастады.‭ ‬Рысқұлованы таныстырды.‭ ‬Оқушылар сол сапта тұрған күйінде алдын-ала дайындаған‭ ... ... ... мағлұмдады.‭ ‬Музыка ойнады.‭ ‬Ән шырқалды.‭ ‬Сон соң Сәуле ... сөз ... ... сол суықтау көрінетін күйінде,‭ ‬салқынқанды‭ ‬кейпінде,‭ ‬әйнегінің қалыңдығы бір елідей келетін ерекшелеу ... орта ... ... ... түртіп қойып,‭ ‬бүй деді:‭ "‬Балалар,‭ ‬мен сендерді жақсы түсінемін.‭ ‬Сендерге оңай емес.‭ ‬Қиналып тұрсыңдар.‭ ‬Мен қарапайым ... ... ... ... дұрысырақ көруші едім.‭ ‬Ал қазір сендерді салтанатты сапқа тұрғызып,‭ ‬сірестіріңкіреп қойыпты.‭ ‬Әрине,‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬солай емес пе‭? ‬Тек жаттағандарыңды айтып жатырсыңдар.‭ ‬Онша түсінбей айтып ... ... ... ... кінәлі емессіңдер,‭ ‬балалар.
Менің ағам,‭ ‬әпкелерім бар еді.‭ ‬Әжем түрмеде өлді.‭ ... он жыл ... ... ... ... ... отыратын еді.‭ ‬Әкем балаларды жанындай жақсы көрген екен.‭
1938‎ ‏жылғы ... ... ... ... да әкеммен бір мезгілде тұтқындаған.Ол он жеті ... ғана ... ... ... ... өлтірілген.Біз төрт қыз едік.‭ ‬София,‭ ‬Мая,‭ ‬Сәуле,‭ ‬Рита...Әкемді‭ ‬1937‭ ‬жылғы көктемде тұтқындаған.‭ ‬Қамауға алынғанда ол‭ ... ... ... ... ... ... тәмәмдауға таяу екен...‭" ‬Міне,‭ ‬Сәуле Рысқұлова сонда осылай деген.‭ ‬Одан бері ширек ғасыр уақыт өтті.‭ ‬Жылдар жылжыды.‭ ... ... ... ... ... ... ‬Тұрарлар аңсап,‭ ‬армандаған Тәуелсіздікке қол жетті.‭ ‬Осы жиырма бес жылдан астам ... ... ... Рысқұлов туралы бірқатар туындылар жазылды.‭ ‬Одан бұрынырақта да бір-екі кісі жазып,‭ "‬Социалистік Қазақстан‭" ... ... ... ... ... ‬жылы Алматыдағы‭ "‬Қазақстан‭" ‬баспасынан белгілі тарихшы ғалым,‭ ‬тұрартанушы,‭ ‬өзі мәскеулік Виктор Михайлович Устиновтың‭ ... ... ... ... ... ... көрді.‭ ‬Сол‭ ‬1984‭ ‬жылы,‭ ‬сол‭ "‬Қазақстан‭" ‬баспасынан Тұрар Рысқұловтың‭ ... ... ... кітабы шықты.‭ ‬Әрине,‭ ‬ол жылдардың,‭ ‬сол кезеңнен нені таңдап,‭ ‬нені іріктейтіні белгілі ғой.‭ ‬Дегенмен,‭ ‬осы дүниесінің өзінен Тұрардың тұлғасы мен ... ... ... тірліктерінің таң қаларлықтай ауқымы,‭ ‬қайраткерлік қарымы,‭ ‬азаматтық алымы,‭ ‬білім‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ... ... берілген адалдығы,‭ ‬елі мен жерін,‭ ‬ұлтын жанындай жақсы көретіндігі,‭ ‬экономиканы,‭ ... ... ... мен ... ‬тіпті тұрғын үй және коммуналдық шаруашылық,‭ ‬экспорт сынды салалардың өзгешеліктерін ... ... ... ... ... ... ‬текті тарихшылығы,‭ ‬парасатты публицистігі өз алдына.
Таңдамалы еңбектері делінген дүниесінен кейін он үш жылдай уақыт өткенде,‭ ‬Тұрар Рысқұлов туындыларының үш ... ... ... ... ... бөлімде Тұрар Рысқұловтың шығармашылық мұрасы кезінде жарық ... ... ... ... ... ... көрмегені қаншама.‭ ‬Мына шығарылып отырған үш томдығының ... және ... ... ... ... ... ... туындылары кіргізілгенін келтіреді құрастырушыларыңыз.‭ ‬Еңбектердің маңыздылығы сонда,‭ ‬дейді олар,‭ ‬бұл дүниелер сол кезде салтанат құрған маркстік-лениндік тұжырымдамадан және тар ... ... ... азат ... ... ... ... "‬Төңкеріс және Түркістанның жергілікті халықтары‭"‬,‭ ‬ал екінші том‭ "‬Қазақстандағы‭ ‬1916‭ ‬жылғы қазақ-қырғыз көтерілісі‭"‬,‭ ... ... ... ... ... ... ... томдағы‭ "‬Қазақстан‭" ‬монографиясы‭ ‬1927‭ ‬жылы қазақ және орыс тілдерінде жарық көргені ескертілді.‭ ‬Үшінші томның айрықшылығы,‭ ‬Түркістан-Сібір темір жолының ... ... мен ... ... ... ... қозғайтындығында.‭ ‬Сонымен қатар бұл томға республиканың мемлекеттік мұрағаттарындағы мақалалары,‭ ‬сөйлеген сөздері,‭ ‬хаттары ... ... ... ... ... ... о бастағы нұсқаларына нұқсан келтірмеуге тырыстық.‭ ‬Мәтіндердің барша стилистикалық және басқа ... ... ... ... ...
1994‎ ‏жылы жүз жылдығы,‭ ‬2004‭ ‬жылы‭ ‬110‭ ‬жылдығы тойланды.‭ ‬Әрине,‭ ‬ғылыми еңбектердің бәрінде,‭ ‬ресми құжаттардың көпшілігінде Тұрардың ... ... ... ... ... ... ... әпкеміз айтатындай,‭ ‬оны Рысқұловтың өзі өзгерткен.‭ ‬1994‭ ‬жылғы‭ ‬19‭ ‬қыркүйекте жұртшылық жаппай‭ ‬жақсы ... ... ... ... ... ... Сәуле Тұрарқызының сұхбаты жарияланған.‭ ‬Басылымның бас редакторы Дархан Мыңбай:‭ "‬Әкеңіздің биыл аталып өтіп жатқан мүшелтойының‭ ‬бұрынғы тойлардан ... ... бар деп ... ... ... төтесінен тастайды.‭ ‬Ә дегеннен‭ ‬-‭ ‬ақ.‭ ‬Бұл сұраққа биология ғылымдарының докторы,‭ ‬Халықаралық ақпараттандыру академиясының аадемигі ... ... ... былай жауап беріпті:‭ "‬Азаматын сыйлаған қалың елім‭ ‬-‭ ‬қазағым үшін мен осы жолы баспасөз арқылы бір ... ... ... ‬Жас кезінде әкем....‭ ‬екі жасын асырып жазған екен.‭ ‬Ол туралы кезінде шешеме және жақын ағайын‭ ‬-‭ ‬туыстарымызға өзі де айтқан ... ... ... ‬менің өз қолымда да әкемнің‭ ‬1986‭ ‬жылы өмірге келгендігін дәлелдейтін құжаттың‭ (‬Бішкектегі ауыл шаруашылығы мектебін тәмәмдағаны жөніндегі аттестат‭) ... ... ... ... ... ... ... де аңғарылса керек.‭ ‬Бұрынғы тойлары елім деп еңіреген талай дарынды тұлғалардың,‭ ... асыл ... ... ... қиған ленинизм туының астында өтті.‭ ‬Енді,‭ ‬міне,‭ ‬бәріной елегінен өткізетін уақыт туды.‭ ‬Әртүрлі көзқарастардың,‭ ‬бағыт-бағдарлардың ... ... сәт ... ... де бұл ... қиын-қыстау,‭ ‬жолдарымен,‭ ‬баяу жылжуда...‭ ‬Бұл мәселенің күрмеулі түйінін шешу үшін әрбір тарихи тұлғаның өмірі мен қызметіне жете ... ... ... ... ... қажет.‭ ‬Біздің публицистеріміз,‭ ‬тарихшыларымыз,‭ ‬саясатшыларымыз бұл мәселеге келгенде өте ... ... ... ... ... туып қала ма ... ... "‏Горизонттың‭" ‬бас редакторы бұдан әрі:‭ "‬Т.Рысқұлов саяси ... ... ғана ... ... ... өзгерістер енгізген реформатор ретінде де танымал.‭ ‬Бұл орайла сіз не ... ... ... ... ... ... сауалға Сәуле Тұрарқызы әкесінің шаруашылық негіздерін құрып,‭ ... ... ... ... құрылыстар,‭ ‬оның ішінде Түркісіб,‭ ‬тағысын-тағылар,‭ ‬коммуналдық шаруашылық,‭ ‬азық-түлік кооперациясы,‭ ‬басқа да салаларды ұйымдастырудағы,‭ ‬басқарудағы,‭ ... ... ерен ... таңырқайтынын айтады.‭ "‬Мысалы,‭ ‬сол жиырмасыншы жылдардың өзінде-ақ ... ... ... ... ... ... салу жөнінде ұсыныс енгізген екен‭"‬,‭ ‬дейді.‭ "‬Реті келгенде айтатын,‭ ‬әлі күнге дейін оның өмірі мен ... ... ... ... ... ... зор еңбегін толық қамтып көрсете алмай келеді.‭ ‬Меніңше,‭ ‬оның осы саладағы ой-мақсаттарын,‭ ‬араға қаншама уақыт өткеніне қарамастан,‭ ‬бүгінгі күннің ... де ... ... ... ... ... ... сияқты‭"‬,‭ ‬дейді Сәуле Рысқұлова.‭
Тұрардың елі мен жеріне,‭ ‬ұлты мен халқына,‭ ‬қала берді ... ... ... ... ... ... жұртшылыққа аян.‭ ‬Рысқұлов феномені жөнінде біршама айтылып та,‭ ‬жазылып та келеді‭ ‬.‭ ‬Тұрарды өткен ғасырдың‭ ‬20-30‭ ... ... ... әлем ... ... алып ... ... танып-білген,‭ ‬ерекше қадірлеп-құрметтеген.‭ ‬Шығыс халықтарының,‭ ‬оның ішінде түркі ұлттарының аса ірі ... ... ... ... ... ниетті адамзаттың парасат шынындағы шынайы қайраткері ретінде бағалай білген.Түлкібас төрінде‭ ‬,‭ ‬Ақсу-Жабағылы баурайында өткен жүз жылдық тойында сол ... ... ... ... ... ‬көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері Кенжеғалиев Сағадиев:‭ ‬Тұрар Рысқұлов туралы жақсы айтып жатырмыз,‭ ‬алайда,‭ ‬әлі жеткізе ... ... ... үшін ... ... ... үшін ... ‬Қытай үшін Сунятсен қандай алып тұлғалар болса,‭ ‬біз үшін Тұрар‭ ‬-‭ ‬тап сондай тұлға.‭ ‬Оның халық ... ... үшін ... ... де,‭ ... мұрасы да,‭ ‬ой‭ ‬-сана деңгейі де,‭ ‬келешекте кемел болжауы да жаңағы аталған алыптардан титтей де кем емес‭"‬,‭ ‬деді.‭ ... ... ... мұндай-мұндайыңызды мойындамаққа мұқым-мүлде жоқ қой,‭ ‬жоқ.
Обалы нешік,‭ ‬қазақ тарихшылары мен публицистері кейінгі жиырмашақты ... ... ... ... хақында біршама ізденістерімен көрінді.‭ ‬Әлі де жеткіліксіз дегенімізбен,‭ ‬ілгерілеушілік жоқ емес.‭ ‬Осы орайда өзі де елеулі еңбек сіңіре білген көрнекті ... ... ... сыйлықтың лауреаты Кеңес Нұрпейісов тұрартанущы Виктор Устиновтың,‭ ‬Мәмбет Қойгелдінің,‭ ... ... ... ... ... Қазыбектің,‭ ‬Ғаппар Маймақовтың ізгі ізденістерін көрсетеді.‭ ‬Талантты тарихшы Мәмбет Қойгелдінің ... ... ... ... ... ... ... ‬жұмбақ жатқан құпиялар ашылып,‭ ‬маңызды материалдар табылды.‭ ‬Ол кісінің жан-жақты талдап жазғанындай-ақ,‭ ‬Тұрар Рысқұловтың өмірбаянында оның тікелей ... және ... ... ... ... ... ұлт мәселелеріне арналған кеңестің жөні бөлек,‭ ‬жосығы ерек.Оған РСФСР‭ ‬құрамындағы автономиялық құрылымдардың басшы қайраткері,‭ ‬БОАК және КСРО ОАК мүшелері ... ... ... ... ... онда ... мәселелердің маңызы жағынан бұл кеңес,‭ ‬уақыт көрсеткендей,‭ ‬шын ... ұлт ... ... ... кеңес‭ ‬1923‭ ‬жылғы‭ ‬9-12‭ ‬маусым аралығында болған.‭ "‬Өте құпия‭" ‬деп мөр басылған төртінші кеңестің материалдарын жетпіс жыл өткен соң,‭ ‬1992‭ ... жеке ... етіп ... ... ... ...
Ал‭ "‬Националдар кеңесі‭" ‬немесе‭ "‬Рысқұлов кеңесі‭" ‬атанған‭ ‬1926‭ ‬жылғы кеңестің материалдары да‭ "‬құпия‭" ‬деген белгімен Мәскеу архивтерінде ... ... ... ... ... ... ‬жылы.‭ ‬Ғалым бұдан әрі жаңа империялық принциптердің үстемдік алуына жанұшыра,‭ ... ... ... ... ... ... ... аласталып,‭ ‬абақтыға жабылғанын,‭ ‬алайда алашшыл арыстардың бірегейі Тұрар Рысқұловтың ... ... ... ... титтей де бәсеңдетпей,‭ ‬қайта өзгеше өрістете түскенін дәйектейді.‭ "‬Ал тезірек шешімін табуды ... ... күн ... ... көбейе түскен.‭ ‬Сөйтіп,‭ ‬большевиктердің ұлттық езгіде келген халықтарға тендік жұмағын беру жөнеіндгеі уәдесі қол ... ... ... ... ... жағдай РСФСР құрамындағы автономиялық құрылым басшылары арасында орталықтың саясатына деген наразылықтың өсе түсуіне негіз болды.‭ ‬Т.Рысқұлов өткізген кеңес сол ... ... ... ... ... ... ұсыныстарда орталық биліктің‭ ‬ұлт аймақтарымен қатынасын қатал ... ... ... ... ... ... ... Мәмбет мырза‭ "‬Адасқан кім‭? ‬Т.Рысқұлов па,‭ ‬жоқ әлде ... жүйе ... ... мақаласында.‭ ‬Ал енді сол кеңестегі Тұрар Рысқұловтың қорытынды сөзіне қараңызшы:‭ "‬Орталық мемлекеттік аппарат өздеріңізге ... ... ... ... ... қалған.‭ ‬Енді оны сол қалыптасып қалған бағыттан басқа жаққа бұру жеңілге түспес.‭ ‬Аппарат ұлттық аймақтардағы ерекшеліктерді есепке ... ... ... десеңіз,‭ ‬оның жетекшілері‭ ‬қандай ұлтардың қайда ... да ... ... ... ... шенеуніктер ұлтшылдық пиғылмен уланған,‭ ‬ұлы державалық шовинизм тура осы ... ... ... отыр.‭ ‬Қазіргі экономикаалық саясатта елді индустрияландыру мәселесі‭ ‬-‭ ‬ең негізгі мәселе.‭ ... ... ... де ... ... ... ... мүлде есепке алынып отырған жоқ‭"‬.
Тарихшы түйіндегендей-ақ,‭ ‬Иосиф Сталин өзінің басты бағытын өткір сынға алған мұндай кеңеспен ... ... ... көсем көпке бармай-ақ кәззаптық күрес ашты да жіберді.‭ ‬РСФСР-дың барлық автономиялық ... ... ... ... ... жиналыстар өте бастады.‭ ‬Әрине,‭ ‬Қазақстанның астанасы Қызылордада қызу қарқынмен қамдастырылды.‭ ‬1926‭ ‬жылғы‭ ‬18‭ ‬желтоқсанда өткен осындай жиында негізгі баяндаманы ... ... ... да,‭ ... да ... ... ‬он екі жылдан соң,‭ ‬репрессиялау кезінде‭ "‬Рысқұлов кеңесіне‭" ‬қатысқан қайраткерлердің бәрі қамалды.‭ ‬Айуандықпен азапталды.‭ ‬Атылды.
‎"‏Тоталитарлық жүйе Т.Рысқұлов пен оның ... ... ... ... ‬Тұрар мен оның серіктері тура жол таңдаған еді.‭ ‬Бұл-уақыт дәлелдеген ақиқат‭"‬,‭ ‬дейді Мәмбет Қойгелді.‭
1999‎ ‏жылы ... ... ... ... ... пен Ғаппар Маймақовтың‭ "‬Құпия кеңестер‭" ‬атты кітабы шықты.‭ ‬Бұл жинақтың да елді елең еткізгені ... ... онда ... ... мұрағатынан Мәмбет Қойгелді алғаш тауып оқыған‭ "‬Т.Рысқұловтың Жеке кеңесінің‭" ‬материалдарын жан-жақты талдап,‭ ‬саралайды.‭ ‬Құпия кеңестердің әрқайсысының өзгешеліктері,‭ ‬төртінші ... ... ... өткізілгені,‭ ‬Тұрарға төнген қауіптің себептері,‭ ‬ұлттық теңсіздік пен шовинизмнің кесапатты көріністері,Тұрар ... ... өзі ... ... ... және одан ... күретамырлы мәселелер.‭ ‬Тұрар өткізген Жеке кеңесті жоққа шығаруға тырысқан Голощекиннің қорқау-қарау әрекеттерді,‭ ‬қазақтарды,‭ ‬әсіресе,‭ ‬ұлттық ... ... ... ... салып,‭ ‬өз қолдарымен өздерін құртқызуды басты бағыт етңп ұстанғаны,‭ ‬Рысқұловқа қарсы қанқұйлы күресі‭ ‬-‭ ‬бәрі-бәрі ... ... ... мен өзге де ... арқылы дәлелденеді.‭ ‬Аталмыш кітаптың жартысынан сәл ғана астамы ... ... ... ... ‬қалған бөлігінде‭ "‬Бүкілресейлік Орталық атқару комитеті Төралқысы жанындағы Ұлттар ... және ... ... комиссарлары кеңесі Төрағасының орынбасары Рысқұлов жолдастың инициативасы бойынша шақырылған ұлт өкілдерінің БОАК пен КСР ... ... ... ... ... және ұлттық шет аймақтардан басқа да өкілдерінің Жеке кеңесінің стенограммасы‭" ‬толық түрде берілген.
Парасатты жандардың,‭ ‬адал ниетті,‭ ‬пейілі түзу ... ... ... түсініп,‭ ‬түйсінуіне арналған,‭ ‬оның ілімдерін,‭ ‬мұраттары мен мұраларын игеруіне көмектесетін кітаптар онша көп ... ... ... ... ... ... ... ғой.‭ ‬Солардың ішінде ізденімпаз ғалым,‭ ‬талантты тарихшы,‭ ‬тұрартанушы ... ... ... ... ... ‬-‭ ... және ... қызметі Түркістан кезеңі‭" ‬атты кітабы ғылыми мәні,‭ ‬зертттеушілік зері,‭ ‬тарихи маңызы,‭ ... ... ... ... жағынан айрықшаланады.‭ ‬Ордалының орны бөлек осы еңбегінде талданғандай,‭ ‬тек‭ ‬1920‭ ‬жылғы мамыр ... ғана ... ... ... назар аударыңызшы.‭ ‬1920‭ ‬жылғы‭ ‬4‭ ‬мамырда Өлкелік партия комитетінің кеңейтілген мәжілісінде Т.Рысқұлов‭ "‬Түркістанның қазіргі ... ... ... ... даярлаған тезистерді жариялап,‭ ‬баяндама жасады.‭ ‬Ұзаққа созылған ... ... ... ... ... ... ашық ... бетінде жария болмауын қамтамасыз ету үшін оған‭ "‬өте құпия‭" ‬деген белгі қойып қабылдау керек деген ұсынысы мақұланды.‭ ‬Барлық даулы мәселелерді ... ‬,‭ ... ... алдында шешіп келу мақсатымен Түркістан республикасының өкілетті делегациясы тағайындалды.‭ ‬Түкіраткомның‭ ‬5‭ ‬мамырдағы мәжілісінде ... ... ... республикасының‭ ‬өкілдері осы делегацияға есеп беріп,‭ ‬тіркеуден өтетіні туралы бұйрық шығарылды.‭ ‬Т.Рысқұлов бастаған делегация келіссөздер жүргізу үшін ... ... ... кейін,‭ ‬оның бар мақсатын қаралауға арналған арыздар,‭ ... ... ... ... ... ... ... жағдайдың мейлінше шиеленіскені,‭ ‬Рысқұловтың әрекеттері,‭ ‬Түріккомиссия жұмысының қиындағаны айтыла келе:‭ "‬Алдымен мұсылмандардың бағытының сипаты туралы екі ауыз сөз.‭ ‬Олардың ... ... ... ... ең ақылдысы,‭ ‬болашағынан мол үміт күттіретіні және өте өсіп келе жатқаны‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ... ... мен ұлтшылдардың ықпалындағы адам ретінде сипаттайды.‭ ‬1920‭ ‬жылғы‭ ‬17‭ ‬мамырда Мәскеуге Түркістан ... ... ... ... барған Т.Рысқұлов РК(б)П Орталық комитетінің хатшысы Н.Н.‭ ‬Крестинскийге өздерінің келгенін хабарлайды.‭ ‬Түріккомиссия мүшелерін ... ... ... ... ... және ... мәселелерді шешу үшін РК(б)П Орталық комитетінің мәжілісін шұғыл ... ... ... ... ‏жылғы‭ ‬25‭ ‬мамырда Т.Рысқұлов РК(б)П Орталық комитеті мен В.И.Ленинге‭ "‬Түркістан республикасы жағдайының ... ... ... ... "‬Баяндамамен В.И.Ленин тікелей танысып шыққан,‭ ‬түпнұсқада қарындашпен салған белгілері бар‭"‬,‭ ‬дейді О.Қоңыратбаев.‭ ‬Тарихшы тоғыз беттен тұратын Тұрар баяндамасының барлық он ... ... ... ... ... ... ‬мәтіндерін де толық келтірген.‭ ‬Рысқұловтың бүкіл болмыс-бітімі,‭ ‬мақсат-мұраты,‭ ‬түркішілдігі,‭ ‬ұлтжандылығы,‭ ‬көрегендігі,‭ ‬батырлығы‭ ‬-‭ ‬бар-баршасы осынау батыл баяндамасынан білініп тұр.‭
"Т.Рысқұлов ... ... ... ... егемендігі жолындағы саяси күрескер болды.‎ ‏Республиканы түркі тілдес халықтардың‭ "‬ұлттық ... ... ... ... ... бағытта социалистік революция жариялаған‭ "‬ұлттардың өзін-өзі билеу құқығын‭" ‬өмірге демократиялық жолмен еңгізу үшін қажырлы күрес жүргізді.‭ ‬Республика егемендігі‭ ‬-‭ ... ... ‬,‭ ... ... және мәдени мәселелер бойынша нақты болуы тиіс ... ... ... ‬дейді Ордалы мырза.
‎"‏Тұрар Рысқұлов Түрік республикасы құру идеясының дұрыстығын кеңестік Қазақстанның және кеңестік түркілердің кейінгі ... ... ... ... ... ... ... ‬Бұл‭ ‬-‭ ‬аяулы арысымыз,‭ ‬бүкіл түркі тектес халқымыздың ұл перзенті Тұрар Рысқұловтың ұраны,‭ ... ... ... ... ‬Сонымен бірге кейінгі ұрпаққа мұраға қалдырған ұлы өсиеті‭"‬,‭ ‬деп жазады танымал тарихшы Талас Омарбеков.‭ "‬Тұрар Рысқұлов ғұмыр бойы империялық ... ... ... ... ... алысып өтті.‭ ‬Арыстанша арпалысты.‭ ‬Аз ғұмырының айқасқа шықпаған күні,‭ ‬тартысқа түспеген сәті жоқ десек те болғандай‭" ‬,‭ ... ... ... ‬мәдениеттанушы,‭ ‬публицист Әмірхан‭ ‬Меңдеке.‭ ‬Сол Әмірхан бір мақаласында өзінің Ташкент мұрағатшысы Миразиз Мирсабировпен ... ... ... ... ‬-‭ ... ... ‬Әсіресе,‭ ‬мұндай қиянаттарды сіздердің Рысқұловтарыңыз жақсы білген.‭ ‬Тур ЦИК-ті басқарып тұрған ... ... ... ... ... ... жариялаумен ден қоя айналысқан‭ ‬.‭ ‬Сол тұста біраз кітаптар да жарық көрген.‭ ‬Бұлардың ішіндегі ең ... ‬ең ... ‬-‭ ... ... ... ‬1922‭ ‬жылы жарияланған‭ "‬Түркістанның отарлануы‭" ‬атты деректі кітабы.‭ ‬Отаршылдықтың жай-жапсарын ашып берген бұл еңбекті Г.Сафаровка Рысқұлов ... ... ... ... гөрі орыс ... сөйлегенін жөн көрген.‭ ‬Орыстың сөзі өтімді боларын білген.‭ ... ... ... ... ... авторға Тұрар Рысқұлов берген‭"‬.
Тарихшы ғалым М.Қойгелдінің жазбаларына қайта оралсақ,‭ ‬ол кісі:‭ "‬Кеңестік биліктің негізсіз ұстанымын алдымен Әлихан Бөкейханов пен ... ... ... ... ... тобы ... алды.
Бұл топтың сыны мазмұны жағынан кеңестік биліктегі Тұрар Рысқұлов пен Смағұл Садуақасов бастаған ұлттық элитаның,‭ ‬Еуропада эмиграцияда ... ... ... ... бір ... шығып жатты‭"‬,‭ ‬дейді.‭ ‬Мұстафа Шоқай мен Тұрар ... ... ... бір арнадан табылғанын,‭ ‬екеуінің екі түрлі жағдайда жүріп,‭ ‬ұлт қамы,‭ ‬түркі ... ... ... бір ... ... жыл ... білім алған тарихшы,‭ ‬Мұстафадан мәністі докторлық диссертация қорғаған ғалым,‭ ‬жуырда ғана‭ "‬Дарын‭" ... ... ие ... ... ... да өз ... ... негіздеп,‭ ‬нақтылы дәлелдеп көрсетті.‭ ‬Қазақтың біртуар перзенті Нәзір Төреқұловты зерттеп ... ... ақын ... ... та Тұрар мен Нәзір ой-пікірлерінің құнарлары қалайша ... ... ... ... баяғы Виктор Устиновтың өзі алғыс айтқан.‭ ‬Жүздеген ... ... ... ... ... ... ‬тағы басқалар қалам тербеген.
‎"‏Сарыбала деген атты таңдауымның да себебі бар.‭ ‬1925‭ ‬жылы Қызылордаға барғанымда Тұрар Рысқұловтың жақсылығын көп ... ... ... хабарларымды,‭ ‬болмашы өлең,‭ ‬фельетонымды осы кісі қарап,‭ ‬Бейімбетке ... ... ... мені ... ... ... ... ат іздегенде осы есім ойға түсті‭"‬,‭ ‬дейді тазалығынан танбаған сырбаз суреткеріңіз Ғабиден ... ... ... да,‭ ... ... ‬-‭ ‬көркем әдебиетке тән келбеті жағынан да таныта білген,‭ ‬осы ... ... ... ... ... ... қаламгері,‭ ‬халқымыздың сүйікті жазушысы Шерхан Мұртаза екендігі аян.‭ ‬Шерағаңның‭ "‬Қызыл жебе‭" ‬роман-эпопеясыгың бірінші кітабы‭ "‬Рысқұл‭" ‬1978‭ ‬жылы,‭ ... ... ... ‬1980‭ ‬жылы,‭ ‬үшінші кітабы‭ "‬Жұлдыз көпір‭"‬1984,‭ ‬төртінші кітабы‭ "‬Қыл көпір‭" ‬1991‭ ‬жылы,‭ ‬бесінщі кітабы"Тамұқ‭" ... ... ... ... ... ... ... өзінің‭ "‬Жұлдызды нұрлы суреткер‭" ‬атты монографиясында:‭ "‬Қызыл жебе‭"‬,‭ ‬сөз жоқ,‭ ‬роман-эпопея‭! ‬Суреткердің лирикалық‭ ‬-‭ ‬философилық прозасы осы ... ... ... ... ... көрінген демеске шараңыз жоқ.‭ ‬Қазақ халқының ұлы перзенті Тұрар ... ... ... толы өмір жолы ... ... ... ... қарастырылады.‭ ‬Қырық жылға жуық уақыт ішінде қазақ ... ... ... ... ... ... ... зардаптары талай-талай романдарға,‭ ‬роман-эпопеяларға жетіп-артылатыны белгілі...‭ ‬Сонымен,‭ ‬қырық жылға жуық шығармашылық бейнетінің нәтижесінде дүниеге‭ "‬Қызыл жебе‭" ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шерхан Мұртаза әңгімелеріндегі диалогтың кейіпкер мінезін ашу, образ жасаудағы рөлі6 бет
Шерхан Мұртазаның «Ай мен Айша» роман-диологиясында замана шындығының бейнеленуі6 бет
Карлаг9 бет
Көксерек9 бет
Ресейлік ғалым ядролық сынаққа тыйым салынуын сынайды9 бет
Шерхан Мұртазаның «Қызыл жебе» (екі кітап), «Жұлдыз көпір», «Қыл көпір», «Тамұқ» атты бес кітаптан тұратын хамса-романын әдеби талдау11 бет
Шерхан Мұртазаның «Қызыл жебе» (екі кітап), «Жұлдыз көпір», «Қыл көпір», «Тамұқ» атты бес кітаптан тұратын хамса-романын әдеби тұрғыда талдау9 бет
Ыбырай Алтынсарин өмірбаяны7 бет
Бұқар жыраудың толғауынан үзінді, Ш. Құдайберді ұлының "Ұждан" аттты әңгімесін, Кенже бидің нақылдары мен Абайдың "он төртінші" қара сөзі10 бет
Бұқар жыраудың толғауынан үзінді, Ш. Құдайберді ұлының "Ұждан" аттты әңгімесін, Кенже бидің нақылдары мен Абайдың "он төртінші" қара сөзін оқып шығып, талдау жасау6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь