Еңбек нарығы туралы

Кіріспе 3

1 Еңбек нарығының мәні және оның экономикадағы рөлі
1.1 Еңбек нарығының қалыптасу механизмі және теориялық талдау 5
1.2 Еңбек ақының түрлері, еңбек ақы төлеудің нысандары мен жүйелері 9
1.3 Еңбек нарығы және еңбек биржасы 11

2 ҚР халықты жұмыспен қамтамасыз ету жағдайын талдау
2.1 Қазақстан Республикасының еңбек нарығын талдау 13
2.2 Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық деңгейін талдау 16
2.3 Қазақстандағы кедейшілік көрсеткіштері 19

3 ҚР . дағы еңбек нарығын мемлекеттік ретттеуді жетілдіру жолдары
3.1 ҚР . дағы еңбек нарығын мемлекеттік ретттеуді жетілдіру 26
3.2 Жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуді дамыту 29

Қорытынды
32
Қолданылған әдебиеттер 34
Халықты еңбекпен қамту Қазақстан Республикасының еңбек нарығындағы бүгінгі күнгі ең маңызды мәселе болып отыр. Оның басты мақсаты халықты жұмыспен қамту және жұмыссыздықты жою. Осы мәселелерді шешу үшін ең алдымен еңбек нарығын жүйелі түрде талдап, сонан соң ондағы болып жатқан өзгерістерді бағалап әрбір аймақтың өзіндік ерекшеліктерін ескере отырып, еңбек нарығы, жұмыс күші нарығы, еңбек ресурстар нарығы басқару жүйесін жетілдіру қажет.
Осыған байланысты еңбекке жарамды жастағы халықты жұмыспен қамту және оны экономика салаларында пайдалану бүгінгі күннің өзекті мәселелері. Еңбекпен қамтудың негізгісі еңбек ресурстарының өсуіне байланысты экономикалық белсенді халық санының да өскендігін байқауға болады.
Нарықтық экономикаға өту нәтижесінде халықты жұмыспен қамту құрылымы да айтарлықтай өзгерді. Республика бойынша материалды өндіріс сферасында жұмыс істейтіндердің саны жыл сайын төмендеуде. Ал өнеркәсіп саласында жұмыс істейтіндердің саны жыл сайын азайғанмен, еңбек ресурстарының жалпы санына шаққандағы пайыздық үлесі біршама өскендігін көрсетеді. Материалдық өндіріс сферасының ең басты бөлігін ауыл шаруашылығы саласы алып отыр. Олай болса халықты жұмыспен қамту саясатын ең алдымен ауыл шаруашылығын көтеруден бастау қажет.
Жұмыс істейтіндердің көбі халыққа білім беру саласы, денсаулық сақтау, дене шынықтыру, әлеуметтік қамтамасыздандыру салаларында жұмыс істейтіндер, коммуналдық шаруашылығы, тұрғын-үй және халыққа тұрмыстық қызмет көрсету салалары кейінгі орында. Бұл аталған салалардың барлығы өсу тенденциясына ие болып отыр.
Осы аталған мәселелерді шешу еңбек нарығының негізгі элементтерінің бірі болып табылатын халықты жұмыспен қамту орталықтарының қызметіне тікелей байланысты.
Азаматтарды жұмыспен қамтудың төмендеуінің негізгі факторларының бірі болып республикадағы ірі кәсіпорындардың, ұйымдардың жұмыс істеуінің тұрақсыздығы мен тоқтап тұрулары, қаржылық дағдарыс жағдайлары қосымша жұмыс орындарын ашуға теріс әсерлерін тигізеді. Бос жұмыс орындары мен қызмет орындарының жетіспеушілігі әсіресе ауылдық жерлерде қатты сезіледі.
Ресми түрде тіркелмеген жұмыссыздардың саны мен өздігінше жұмыспен қамтылғандардың саны “көлеңкелі” экономика мен жеке шаруашылықтарда басым болып отыр. Оларды есепке алудың дұрыс жолға қойылмағандығынан жұмыспен қамтылғандар туралы мәліметтер дәл болмайды. Ресми түрде еңбек табысы жоқ жұмысшылардың басым көпшілігінің “көлеңкелі” табысы немесе жасырын жұмыс орындары бар. Халықты жұмыспен қамтамасыз ету мәселесі осы күндері ең өткір проблемаға айналып отыр. Осы құрылымдық даму стратегиясы бір – бірімен байланысты жалпы ұлттық экономикалық, әлеуметтік және технологиялық
1. Бердалиев К.Б «Қазақстан экономикасын басқару негіздері»,
Алматы – 2001.
2. Бейсенова М., Садықбекова А. «Кәсіпорын экономикасы», Алматы – 2002.
3. Жатқанбаев Е.Б. «Аралас экономика негіздері», Алматы – 2000.
4. Жүнісов Б, МәмбетовҰ, Байжомартов Ү. «Нарықтық экономика
негіздері» / Алматы «Экономика»-2000ж /
5. Ихданов Ж.О., Орманбеков Ә.О «Экономиканы мемлекеттік реттеудің
өзекті мәселелері», Алматы – 2002.
6. Куликов А. «Экономикалық теория негіздері», Алматы – 1997.
7. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н. «Қаржылық есеп», Алматы – 2001.
8. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. «Кәсіпорын экономикасы»,
Алматы - 2003.
9. Радостовец В.К., Шмидт О.Т. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп»,
Алматы – 2003.
10. Райханов Н. «Қазастанның экономикалық реформа жолы өзінше»
/ Ақиқат -1996ж/
11. Тасмағанбетов Т.А. «Бизнестегі есеп пен талдау», Алматы-2002.
12.Тасмағанбетов Т.А, Омаров А.Ш., Әлібекова Б.А. «Қаржы есебі»,
Алматы-2000.
        
        Жоспар
Кіріспе
3
1 Еңбек нарығының мәні және оның экономикадағы рөлі
1.1 Еңбек нарығының қалыптасу механизмі және теориялық талдау
5
1.2 Еңбек ақының ... ... ақы ... ... мен ... ... нарығы және еңбек биржасы
11
2 ҚР халықты жұмыспен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... нарығын талдау
13
2.2 Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық деңгейін талдау
16
2.3 Қазақстандағы кедейшілік көрсеткіштері
19
3 ҚР - дағы еңбек нарығын мемлекеттік ... ... ... ҚР - дағы ... нарығын мемлекеттік ретттеуді жетілдіру
26
3.2 Жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуді дамыту
29
Қорытынды
32
Қолданылған әдебиеттер
34
Кіріспе
Халықты еңбекпен қамту Қазақстан Республикасының еңбек нарығындағы ... ... ең ... мәселе болып отыр. Оның басты мақсаты халықты жұмыспен қамту және жұмыссыздықты жою. Осы ... шешу үшін ең ... ... ... ... ... ... сонан соң ондағы болып жатқан өзгерістерді бағалап әрбір ... ... ... ... ... еңбек нарығы, жұмыс күші нарығы, еңбек ресурстар нарығы басқару жүйесін жетілдіру қажет. ... ... ... жарамды жастағы халықты жұмыспен қамту және оны экономика салаларында пайдалану бүгінгі күннің ... ... ... ... ... ... ресурстарының өсуіне байланысты экономикалық белсенді халық санының да өскендігін байқауға болады.
Нарықтық экономикаға өту нәтижесінде халықты жұмыспен қамту ... да ... ... Республика бойынша материалды өндіріс сферасында жұмыс істейтіндердің саны жыл сайын төмендеуде. Ал өнеркәсіп ... ... ... саны жыл ... ... ... ресурстарының жалпы санына шаққандағы пайыздық үлесі біршама өскендігін ... ... ... ... ең ... бөлігін ауыл шаруашылығы саласы алып отыр. Олай болса халықты ... ... ... ең ... ауыл ... көтеруден бастау қажет.
Жұмыс істейтіндердің көбі халыққа білім беру ... ... ... дене ... әлеуметтік қамтамасыздандыру салаларында жұмыс істейтіндер, коммуналдық шаруашылығы, тұрғын-үй және халыққа тұрмыстық қызмет көрсету салалары ... ... Бұл ... ... ... өсу тенденциясына ие болып отыр.
Осы аталған мәселелерді шешу еңбек ... ... ... бірі ... ... ... жұмыспен қамту орталықтарының қызметіне тікелей байланысты.
Азаматтарды жұмыспен қамтудың төмендеуінің ... ... бірі ... ... ірі ... ұйымдардың жұмыс істеуінің тұрақсыздығы мен тоқтап тұрулары, қаржылық дағдарыс жағдайлары қосымша жұмыс орындарын ашуға теріс әсерлерін тигізеді. Бос жұмыс ... мен ... ... ... ... ауылдық жерлерде қатты сезіледі.
Ресми түрде тіркелмеген жұмыссыздардың саны мен өздігінше жұмыспен қамтылғандардың саны "көлеңкелі" экономика мен жеке ... ... ... ... Оларды есепке алудың дұрыс жолға қойылмағандығынан жұмыспен қамтылғандар ... ... дәл ... ... түрде еңбек табысы жоқ жұмысшылардың басым көпшілігінің "көлеңкелі" табысы немесе жасырын ... ... бар. ... ... қамтамасыз ету мәселесі осы күндері ең өткір проблемаға айналып отыр. Осы құрылымдық даму стратегиясы бір - ... ... ... ұлттық экономикалық, әлеуметтік және технологиялық мақсаттар мен міндеттердің орындалуын көздеген. Қазақстанда еңбек ... ... ... ... салаларын қалыптастыру және дамыту; ауыл шаруашылық шикі заттарын терең технологиялық өңдеу және ... өнім ... ... ... тарапынан басым түрде қолдап - дамыту мақсаты және міндеті анықталған. Бұл міндетті іске ...
* ... ... ... орындарын ашуға, жаңа мамандықтар дайындауға, жұмыссыздықты жоюға, еңбекақы ... ... жол ...
* ... ... пен ... ... сапасы жоғарылап, еңбек өнімділігі және жалпы экономика тиімділігі артады;
* үшіншіден, жалпы ұлттық өнімнің құрылымы жақсарып, ұлттық ... ... ... ... салық төлемдері өседі және мемлекет бюджетінің мүмкіншіліктері кеңейеді.
Еңбек нарығының экономикадағы рөлін, яғни еңбек нарығы дегеніміз бұл ең алдымен ... ... ... мен ... ... ... ... оны әкімшілдік - әміршілдік әдіске қарама - ... әдіс деп ... ... ... еңбек - бұл тиімді экономиканың негізі.
Еңбек нарығының негізгі мақсаты - еңбек ресурстарын жұмыспен тиімді және ... ... ... ... ... ... ... ету аса күрделі әрі мемлекеттік маңызды мәселе. Себебі, алға қойған саяси - ... және ... ... ... туындаған оның ерекшеліктерін бейнелейтін сапа белгісі. Жұмыспен тиімді ... ... ... ... даму ... деңгейіне сай жұмысқа жарамды адамдарды үнемді және нәтижелі пайдаланып, оларды шаруашылық салалары және ... ... ... тепе - ... үлесімділігіне жету.
Астана қаласының ішкі еңбек нарығын қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының халықты жұмыспен қамту заңнамаларында еңбекті жүзеге асыру үшін ... ... ... белгіленген бір қатар шектеулер қарастырылған.
Қазақстан Республикасының Үкіметі 2003 жылдың 20 қаңтардағы №55 Қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасына шетелдік жұмыс ... ... ... ... ... беру ... және шарттары, үлесін анықтау ережесіне сәйкес аймаққа шетелдік жұмыс күшін әкелу жыл сайын үкіметпен бекітілген үлеспен ... ... ... ... ... ... ... белгіленген шет елдік жұмыс күшін әкелудегі бұл ... ... ... өз ... ... іске ... тең болуға, сондай-ақ шетелдік мамандар қажеттілігін қатаң анықтауға мүмкіндік туғызады.
1 Еңбек нарығының мәні және оның ... ... ... ... ... механизмі және теориялық талдау
Еркін рынок теориясы ( ... ... - А. Смит мен Д. ... ... жалақы негізін қалыптастырудың принципіне ... ... ... бұл ... мен оның ... өмір ... қажетті болды.
Д. Рикардоның ойынша, болып табылады. Еркін ... ... бірі - Жан ... Сәй (1767 - 1823 ж.ж.) (1803 ж.) ... ... ұсынады. Бұған еңбек, капитал, жерді жатқызады. Осы факторлардың қызметін ... ... үшін ... ... рента төлем ретінде жүзеге асады.
Рыноктың экономиканы реттеу ... ... ... ... Дж. Кейнс деген еңбегінде (1936 ж.) ... ... ... ... ... және ... еңбекпен қамтуын тәуелді екендігін ұсынды. Рынок ... ... ... ... адам ... К. ... ... жұмыс күші принципімен төленеді. Неміс социалисі Фердинанд Лассаль (1825 - 1864 ж.ж), бөлуді тепе - ... ... ... тең ... ... ... тең құқықтығы, яғни бұрындары кездескен барлық бөлу принципі оның ойынша, бар мүліктің тепе - ... алып ... Бұл ... ... ... Өмір ... тепе - тең бөлу принципі К. Маркстың ойынша, қоғамдағы деградацияға алып келуі ... ... да бұл ... адал ... де және өз ... ... ... самарқау) қарайтын адам да өз еңбегіне сый - ... тең алуы ... ... Оның ... ... ... ... бірден - бір мүмкін принципі , бөлу болмақ. Аталған принциптің өзіндік кемшілігі бар және ... ... ... ... ... ... бөлу тұрғындар табыс деңгейінің теңсіздігіне алып келеді. Бұл теңсіздік былай түсіндіріледі: адамдар өзінің күш - ... және ... ... ... және ... ... ... Еңбектің сандық (ұзақтығы мен интенсивтігі) және оның сапалық (күрделілігі және ... ... ... ... теңсіздігі болады. Бұл принциптің артықшылығы сонда, әрбір адамның еңбек нәтижесінде мүдделілігін қамтамасыз етеді. Өзінің ... ... ... ол жеке ... ғана емес, кәсіпорын, тіпті ... ... ... ... [1]. ... ... ... күшінің ұсынысы мен оны жалдаумен, яғни сату-сатып алумен байланысты қоғамдық қатынастар ... ... ... ... ... екі жақ әсер ... жұмыс күшінің иелері - сатушылар және жұмыс берушілер - сатып алушылар.Мұнда еңбекті құндық бағалау жүзеге асады, жұмыс ... ... пен ... айырбасы мен құрылымы қалыптасады. Ерекше атап өтетін нәрсе, мұнда сату - сатып алу объектісі жай тауар ... ... ... - адамның жұмыс күші, оның еңбекке деген ... Ол ... ... және арнайы білімі мен тәжірибе арқылы жинақталатын қасиеттерін сипаттайды, ал олар адамды белгілі бір еңбекті, нақты іс - әрекетті ... ... ... ... Нақты айтар болсақ, бұл тауар айырбасталатын нарық еңбек нарығы емес, түсінігінің синонимі ретінде экономикалық әдебиеттерде жиі қолданылады.
Еңбек нарығы - бұл ... ... - ... ... күші немесе еңбекке қабілеті айырбасталатын тауар нарығының ерекше түрі. Экономикалық категория ретінде жұмыс күші, бір жағынан жұмыс күшінің иесі - ... мен ... ... ... ... - ... ... сатып алушы араларындағы қатынастарды сипаттайды.
Нарықтық қатынастар жүйесінде еңбек ... ... ... ... нарықтары-капитал нарығы, тауарлар нарығы, инвестиция нарығы, ақша нарығы, т.б. секілді ішкі жүйе ... ... және ... ... ... бөлігіне айналады; ол ондағы процестерден, оның даму беталысы мен бағыттарынан бөлектенбейді. Еңбек нарығының ... ... ... ... ... жіктелу деңгейімен, барлық экономикалық жүйенің даму деңгейі мен ... ... ... ... шегі жұмыс күшіне жиынтық сұраныс пен ұсыныстың жалпы көлеміне тәуелді, яғни еңбек парығы субъектілерінің ... ... ... ... де, еңбек ақысы бар жұмыспен қамтылғандарда кіреді. Жұмыс күшіне сұраныс жұмыс күшінің ... ... кері ... ... ... тұрақты болғанда, жалақы өскен сайын тепе-теңдікті сақтау мақсатында кәсіпкер еңбекке сұранысты қысқартып, ал жалақы ... ... ... тиіс.
Еңбек ұсынысы, төмендесе еңбек ұсынысы азаяды. П.Самуэльсонның пікірінше ... ... ... ... ... ... ... халықтың жалпы санымен;
- жалпы тұрғындар ішіндегі өзін - өзі жұмыспен қамтығандардың үлесімен;
- апта ішінде және жыл бойы ... ... ... орташа санымен;
- еңбектің санымен, сапасымен және біліктілігімен [14, 605б].
Экономикалық ... ... ... ... тек ... ... ... пайымдаулар аз емес.
Бұл еңбек нарығының шекарасын тарылтып оны жұмыс орындарын іздеумен шектейді, осыған байланысты еңбек ақы жұмыс орнының тұрақтылығы, ... ... және ... ... ... әлеуметтік әріптестік секілді сұрақтар одан тыс қалады. Сондықтан еңбек нарығының қызмет етуі жұмыстан босау, қайта даярлау және еңбекпен қамтамасыз ... ғана ... ... ... ... - ... қатынастардың субъектілері араларындағы келіссөздер, сауда арқылы жұмыс күшінің әртүрлі сапаларын қайта бағалауды жүзеге асыру қабілетінен көрінеді.
Егер келесідей жағдайлар сақталынатын болса, ... ... ... ... ... болады:
* жұмысшылар мен жұмыс берушілердің жеке және экономикалық еркіндігі, оның экономикалық негізі меншік нысандарының көптүрлілігі болып табылады;
* жұмыс күшінің саны мен ... ... ... алу және ... ... ... қабылдауда жұмыс берушінің дербес құқығы;
* жұмыс күшін сатушы мен ... ... ... қатынастардың басты реттегіші болып табылатын жалақының өсуіне шектеулердің болмауы;
* кәсіби мобильділікке әкелетін жұмыс күшінің ... ... яғни ... мамандықтарға қоғамдық қажеттіліктердің өзгеруімен байланысты біліктілікті өзгерту; көшіп - қону мобильділігі, яғни жұмыс орнын, тұрғылықты жерін ... ... ... ... тыс ... ету сферасын ұлғайту.
Еңбек нарығының классикалық анықтамасы бойынша, бұл нарықта көптеген ... мен ... ... ... ... олардың әрқайсысының нарыққа енуі еркін, бірақ олардың ешқайсысы бағаға елеулі әсер ете алмайды. ... ... ... ... ... жетілмеген рыноктар ретінде қызмет етеді. Мұнда біріншіден, ... ... ... ... екіншіден, фирмалар мен кәсіпорындар жалдамалы жұмысшыларға өз шарттарын қоя отырып, өз монополиясын қарсы қояды. Осыған ... ... да, ірі ... да ... ... ... мен шетелдіктердің, жұмыс беруші - бәсекелестердің енуін шектеу саясатын ... ... орай ... ... ... ... ... сипатынан айырылып,белсенді мемлекеттік реттеу объектісіне айналған жұмыс күшінің ұсынысымен сұранысы көп ... ... және ... мен ... ... жүйесі арқылы қамтамасыз етіледі, ал еңбек бағасы шарттармен ұжымдық келісімдер негізінде анықталады және келісімге ... ... ... ... ... Бұл ... нарығында үш субъектінің: жалдамалы жұмысшылардың, жұмыс беруші - фирмалардың және мемлекеттің әрекет ететіндігін ... ... ... рөлі ... ұлттық экономиканы реттеудегі секілді біртекті емес. Біріншіден, мемлекеттің белсенді ... ... ... ... және ... мобильділігі мен еңбек етуге ынтаның төмендеуі секілді теріс салдарды өсіреді, мысалы, кепілдендірілген ... ... ... ... ... ... мемлекет жұмыс күшінің ұсынысы мен сұранысын қалыптастыру процесіне араласа отырып, жалдамалы жұмысшыларға жұмыс ... мен ... ... ... ... ... ... уақытты тиімді пайдалануға мүмкіндік береді, бұл соңғы нәтижеде еңбек ... ... әсер ... Сонымен бірге кадр саясатын анықтау және жүзеге асыруда жұмыс берушілерге де үлкен еркіндік ұсынады.[ 7, 92 - 94 ... ... ... күші бір ... ... ал ... ... оны сатып алады. Сондықтан жұмыс күші деген ұғымға ... ... күші ... ... ... және ой ... осы ... ол материалдық және рухани игіліктерді өндіруде пайдаланады. Жұмыс күшінің ... ... ... әр ... ... ... еңбек кезінде оның барлығы бірдей қолданылмайды. Сондықтан, жұмыс күшінің нақтылы еңбекке қажет қабілеттері бағаланады, белгілі кәсіп жасауға жұмсалынған жұмыс ... ... ... ... ... заттарға айырбасталынады. Демек еңбек нарығы дегеніміз "жұмыс істеп жүрген" жұмыс күші нарығы. Ол қоғамда туған жұмыс ... ... ... пен ... ... қабілет пен оны бағалаумен, жұмыс күшті белгілі уақыт ішінде пайдалану қатынастармен ... Бұл ... ... ... ... алу ... ретінде еңбекке деген қабілеттің істе көрінуі, басқаша айтқанда, іске ... ... күші ... ... ... өндіріс факторлары сияқты жалақы деп аталады, табыс әкеледі. Жалақы еңбекке марапаттау ретінде көрінеді. Бұл даусыз шындықты барлық ... ... ... тәжірибесіне келсек, Ресеймен салыстырғанда, еңбек нарығын қалыптастыруда біраз алда болса керек. Жұмыс ... ... ... әр ... ... ... жеке ... оқу орындары кәдімгідей үлкен роль атқарады. Ал әлеуметтік объектілерге келсек, Қазақстанда пәтер-үй мен ... ... ... ... ... ... жыл болып қалды. Сонымен қатар зейнет жүйесіндегі реформа, жалпы экономикалық реформа, Ресейге қарағанда жақсы нәтиже беріп отыр. Сондықтан екі елдегі ... ... ... гөрі айырмашылықтары уақыт өткен сайын көбейіп жатыр.
Нарықтың даму дәрежесіне ... ... ... және де ... қолданылатын критерийлер бойынша нарықты әр түрлі сегменттерге бөлуге болады. Мысалы, еңбек қатынасының тұрақтылығына қарай еңбек нарығын үш секторға ...
- ... ... Бұл ... ... тұрақты және толық уақыт жұмыс істейді, олардың жалақысы жоғары болып келеді. ... ... ... ... ... қатысуына жағдай жасалынады. Жұмыс орнында озық технология қолданылады, кәсіподақ рөлі күшті болып келеді;
- екінші секторда адам ... ... ... ... жұмыс тараған, жұмыс орындары қарапайым және мәртебесі төмен, еңбек ақы мардымсыз, әлеуметтік қорғау жүйесі жете дамымаған, ... орын ...
- ... ... ... біріктіреді. Мемлекеттің еңбек нарығына ықпал жасау дәрежесіне қарай екі сегментті айыруға болады;
- ... ... ... ... ... орындары реттейтін нарық. Сан тұрғысынан оған ресми тіркелген жұмыссыздар, жұмыс іздеп жүргендер және кәсіптік бейімделуге ... және ... ... ... жұмыссыздар жатады. Осы контингент жұмыс күшінің ұсынысын қалыптастырады;
- бақылаудан тыс қалған жұмыс күші нарығы. Бұған жұмысқа орналасумен айналысатын ресми ... ... тыс ... ... ... ұсынысының бір бөлегі және бос жұмыс пен оқу орындары жатады. Олар жұмысқа жұмыс берушілермен тікелей ... ... ... [5, 45-50 ... ... ... сегменті ретінде жасырын еңбек нарығын атауға болады. Бұл нарыққа ... ... ... ... жатқан адамдар жатады, бірақ олар толық жұмыс уақытын әр себеппен пайдаланбайды.
Жұмыспен қамту жеке тұлғалардың олардың жеке және қоғамдық сұраныстарын ... ... ... ... немесе еңбек табыстарын әкелетін, заңға қайшы келетін іс-әрекеттері сондай-ақ осыған байланысты пайда болатын еңбек ... ... ... деген сұраныс пен ұсыныстың теңестіру дәрежесінің сипаты ретіндегі әлеуметтік-экономикалық қатынастар. Жұмыспен қамтудың формаларын зерттеу ... аса ... ... ... ... толығырақ ашуға мүмкіндік береді. Тек осы проблемалардың барлық аспектілеріне жан-жақты зерттеудің негізінде ғана жұмыспен қамту саясатының басымдылықтарын таңдап оларды ... ... ... ... ... ... [8, 45-50 ... Еңбек ақының түрлері, еңбек ақы төлеудің нысандары мен жүйелері
Еңбек ақы жөніндегі ... ... ... ... бөлігі болып табылады және оның қызметінің тиімділігі оған елеулі ықпал етеді. Себебі,еңбек ақы жұмыс күшін тиімді пайдаланудағы ынталандырудың ... ... ... ... да, мұны еш уақытта естен шығармауға тиіс.
Еңбек ақы бұл - жұмыскерге оның еңбегі үшін сапасына, ... және ... ... өнім ... ... ... ... Қалыпты жағдайда еңбек ақы бюджетті өнімнің құнына тең және оның ақшалай түрі болады. Былайша айтуға болады - ... ақы ... ... ... ... өнім өндіруге және сатуға кететін шығындардың бір бөлігі. Бұлардан басқа еңбек ақыны мұндай ... ... ... яғни ... Бұл ... ... қажет және оның еңбек қабілетін қалпына келтіруге ... ... ... ... Бұларға жататындар: - Жұмыскердің қажеттілігін қанағаттандыратын мүлік құны;
- Оны мамандыққа оқытуға кеткен шығындар;
- Оның отбасының өмір ... ... ... құны;
Нақтылы жұмыс күнінің құны қажетті өнім көлемін анықтайды. Оның өзіндік жұмыс күшінің құны әр елде әр ... және ... ... ... өзгеріп те отырады.
Жұмыскердің еңбек өнімділігінің өсуі. Ол еңбек ... ... ... ... ... оның ... еңбек өнімділігінің өсуі еңбек ақының өсуіндей шапшаң болады.
Жұмыс күшінің біліктілеу және еңбектің түрі. Мысалы: күрделі, қиын жұмыстардың ... ... ... ... Ал ... және ... ... немесе ерекше талантты адамдардың шығармашылық еңбектері және т.б. жоғары бағаланады.
Қажетті өнімнің әлеументтік дәрежесі. Қазіргі қоғамда қажетті өнімнің барлығы жұмыскерге жеке ... ақы ... ... ... ... бір ... әлеументтенеді және әр түрлі салық, есептеп беру арқылы мемлекетке қоғамдық тұтыну қорына кетеді.Кәсіпорында жалақы саясаты әзірлеуде және оны ... ... мына ... ... еске алу ... Әділдігі, яғни тек еңбекке тең жалақы;
- Істелмеген жұмыс есебінің қиындылығы және еңбек біліктілігінің ... ... ... ... және ауыр дене ... ... ... сапасына және еңбекке қатыстылығының адамдығы үшін ынталандыру.
- Ақаулық жібергені және өзінің міндетіне жауапсыздықпен қарағандығынан жағымсыз жағдайлар болғаны үшін материялдық ... ... ... ... ... арта ... өрлеу қарқынына қарағанда озық жүруі;
- Инфляцияның деңгейіне сай жалақыны индекстеу;
Мемлекеттік және мемлекеттік емес кәсіпорындарындағы жалақылардың айырмашылықтары мынадан тұрады;
- ... ... ... ... ... актілерімен реттеледі, ал жеке кәсіпорындарында кәсіпорын әкімшілігі шешімімен;
- Мемлекеттік кәсіпорындарда жалақы тіркеледі; яғнитұрақты болады.
- Мемлекеттік ... ... орны мен ... ал ... емес ... олар оның ... жағдайына қарай анықталады.
Жалақы еңбек ақы, жалақы, ақы төлеу деген ұғымдарға тоқталатын болсақ: орындалған тапсырма, атқаратын жұмыс, қызмет үшін ... ... ... ақы ... деген ұғым бар. Мұның бәрі азаматтық шарт, келісімдер арқылы жүргізіледі. Сондықтан олар ... ... ... ... Ал ... ақы, жалақы туралы ұғымдарды алсақ, олар еңбек құқығы мен ... ... ... ... ... тірі ... жұмсалған еңбектің саны мен санасына қарай белгіленген нормалар мен төленетін ақы. Осылайша олар еңбектің құқық ... ... ... Және ... ... ... ... институты болып есептеледі. Сонымен қатар ескерілетін нәрсе, біз еңбек құқықтары ... мен ... ... кең көлемде алмақпыз. Сауда экономикасының барысына қарай оны калхоздікі, коперативтікі немесе өндірістікі деп ... Бәрі де ... ... ... ... ... универсалдық кең шеңберде қарап отырамыз.Адам еңбегі жұмысқа жарамды, еңбектік қабілеті бар адамдардың жұмыс ... ... ... ... ... басталады. Ол дегеніміз адамның жұмыс күшімен құрал-саймандардың қосылу арқасында болатын іс. ... ... өнім ... ... ... ... ұғым ... Бұлардың бәрінің бастамасы адам, оның жұмыс күші, оның еңбектік қабілеті. Тек ... ... бар ... ... қатынастарына араласа алады.Еңбек ақының анықтамасын, ежелде, іске пайдаланған жұмыс күшінің құны деп атайды, ... ... ... құны жұмыскердің күн көруіне қажетті затқа сай келсе керек. Ол заттардың өзі қажетті еңбекке, демек, қажетті жұмыс уақытының ... ... ... ақы ... не? Бұл жөнінде қазір айтылып жүрген екі ұғым бар. Бірі - ... ... ... ... - ... ... саны мен сапасына қарай төленетін ақы. Осының қайсысы дұрыс? Жұмыс күшінің құны деке ... ... оған ... ... ... ... керек. Біз көпке дейін жұмыс күші товар емес деп ... ... ол ... ... қатынастарына, яғни сатып алуға жатпайтын дүние деп келдік.Шындығын алып қарағанда, жұмыс күші қазіргі ... ... ... ... ... ... отыр. Еңбек биржасына,еңбек нарығына яғни еңбек саудасына түсіп отыр. Жұмыс күшідеп әр адамның ьойында бар еңбектік қабілеттік,ой, қол-күшін ... ... бір ... іске ... өнім ... деп ... ... сонымен сапасын сипаттайтын жалпы қасиеттеріне оның өнімділігі жатады. Әрине еңбек ақы ... ... осы ... бәрі ескеріледі. Сондықтанда еңбектің саны мен сапасы еңбек ақы анықтамасының құрамына ... ... ақы, яғни ... дегеніміз жұмыскелер еңбегімен өндірілетін қажетті өнімнің ақшаға айналдырылған бейнесі.Іс жүзінде еңбек ақыны ұйымдастырудың екі ... ... ... - ... және ... ... нарығы және еңбек биржасы
Жұмыссыздық проблемаларын шешуде еңбек биржалары ... ... ... ... ... ... орын ... Нарық қатынастары дамыған елдерде еңбек биржасы алғашқыда жұмыссыздарға жәрдем беру мақсатында ... ... ... ... ... ... негізгі атқаратын қызметтері мыналар: еңбек нарығындағы сұраным мен ұсынымды анықтау; жұмыссыздарды есепке алу және бос ... ... ... ... және ... тұруға тілек білдіретін адамдарға ақпараттар беру; жұмыс ... ... ... оқыту мен қайта дайындауды ұйымдастыру; жастар арасында ... ... беру ... ... ... ... ... үшін делдалдық қызмет көрсету және жұмыссыздыққа байланысты жәрдемақы тағайындау.
Мемлекет кәсіпорындар мен ... ... ... ала ... ... ... ... нарығына әсер етеді. еңбек биржасы беретін жұмысқа жолдама ... үшін ... ... ол тек қана ... ... ... ... олардың жұмыскерлерді еркін түрде таңдауға хұқы бар және оны өздерінің кадр бөлімі арқылы жүзеге ... ... ... кәсіпорын жұмысының икемділігін арттырудағы негізгі аспектілеріне мыналар жатады: кадрларды ... және ... ... ... және үздіксіз оқыту; қызметкер құрамының тұрақтылығы және икемділігі; қызметкерлер еңбегін материалдық және ағлақтық бағалылығын жетілдіру.
Еңбек рыногы - бұл ... ... ... онда ... күші тауарын сату және сатып алу жүзеге асады. Осы жерде оның құны мен жалдану ... ... ... рыногы - экономика жағдайын көрсетудің айнасы, тұрғындарды ... ... ... мен ... ... сала ... ... - биліктілік, демографиялық және басқада көрсеткіштерінің құрылымын байқатады.
Қазақстан Республикасында осы уақытқа ... ... ... болған жоқ. Рыноктық экономикаға көшу осындай нарықтың болуын қарастырады. Еңбек рыногы - бұл жұмыс күшін тауар ретінде сату - ... алу ... ... ... жүйесі. Еңбектің тікелей әсер етуінің арқасында жоғарғы біліктілікті еңбектің дәрежесі көтеріледі, әрбір жұмыс орының бағасы ... ... және оның ... ... ... ... ... өте қабілетті және іскер жұмыскерлерге қатаң әрі қатал таңдау жүргізіледі. Рынок еңбекке қабілетсіздерді, жалқау, ... ... ... Ол ... жоғары шапшандығын қамтамасыз етіп, іскерлік пен бастамашылдықты ынталандырады.
Рынокта сұраным мен ұсыным заңы жұмыс жасайды және ол еңбек ... әсер ... ... ... ... ... мен сатып алушылар кездеседі. Өзінің жұмыс күшін ұсынатын жұмыскерлер, яғни өзінің жұмысқа ... ... ... ... ... елімізде еңбек рыногын мойындау үшін жұмыс күшінің әлеуметтік - ... ... мен оның ... ... - ... қосылу әдісін түбегейлі өзгерту керек. Жұмыс күшінің өндіріс құрал - ... ... ... ... - ... алу - сату жолы арқылы жүзеге асады.
2 ҚР ... ... ... ету ... ... ... Республикасының еңбек нарығын талдау
Еңбек нарығы нарықтық экономиканың бөлінбес бөлігі болып табылады. Ол жұмыс істейтін басқару ... кадр ... оқу және ... ... ... ... ... қызмет корпорациялары, мемлекеттік мекемелер, коммерциялық емес ұйымдар және т.с.с.
Нарықтық экономикаға өту өзіне қажет еңбек нарығы мен ... ... ... ... ... ... ... табылатын еңбек ресурстарының нарығы, олардың тепе-теңдік бағасы мен саны, сұраныс пен ... ... әсер ... ... ... мен еңбекке қабілетті адамдар нарық агенттері, олар еңбек ... ... ... ... ...
еңбек нарығы сұраныс пен ұсыныс тетіктері арқылы экономикалық агенттердің ... ... ... ... қамтудың белгілі көлемі және еңбек төлемі дәрежесі орнайтын экономикалық орта болып табылады.
Еңбек нарығы деп қызмет атқарып жүрген жұмыс күші ... ... ... ... ... әлі де ... ... елдердегідей қалыптаса қоймаған.
Бұл елдердің өзінде еңбек нарығы тетіктерінің бір - ... ... ... айырмашылықтар бар, яғни, еңбек нарығының көп түрлері мен модельдері болады.
Еңбек нарығының қызмет ету ... ... оның екі ... ... ... ... ... нарығы (салааралық, макроэкономикалық ұғымдар);
- ішкі еңбек нарығы (сала ішіндегі, микроэкономикалық ұғымдар).
Сыртқы еңбек нарығы ... ... ... ... салааралық деңгейде жылжуға бейімделген процесстерін, яғни, жұмыс орындарын ... ... ... ... ... Ішкі еңбек нарығы еңбеккерлердің фирма
ішінде жылжуына бейімделген.
Еңбек нарығы басты үш қызмет атқарады :
1) ... ... ... табыстары мен жақсы тұрмыс жағдайының әдеттегідей дәрежесі мен ... ... ... ... ... ұдайы өндіруді қамтамасыз ету;
2) экономикалық қызметте ... ... ... ... оны ... реттеу және пайдалану;
3) ынталандыру қызметі бәсекеге қабілеттің күшеюіне, ... ... ... ... ... ... ... мамандықты ауыстыруға мүмкіндік тудырады.
Маркстік ілімге қарсы батыс теорияларында еңбек тауар деп саналады. Нарықтык экономикада "еңбек нарығы" термині қолданылып, жұмыс ... ... ... ... ... бір ... ... жүр.
Қазақстандық экономикалық әдебиеттерде зерттеушілердің біреуі "еңбек нарығы" терминің қолданса, ал екінші біреулері "жұмыс күшінің нарығы" ... ... ... ... осы екі терминнің біреуін, яғни "еңбек нарығы" терминің қолданған дұрыс деп ойлаймын. ... ... ... әдебиеттерде жеткілікті түрде зерттеліп, айқындалған. Ал, ресейлік Саткина М.А., Гибриков Г.Г. және қазақстандық Н.К. ... және т.б. бір топ ... ... ... ... ... ... беруде әр түрлі көзқарасты ұстанады [8].
Дамыған нарықтық экономикалық жүйеде барлық ... ... ... жұмыс күші де тауарлы форманы иеленеді. Неоклассикалық экономикалық теорияда тауарлар мен қызмет көрсетулер, капитал мен инвестициялар нарығымен қатар ... ... күші мен ... ... да ... ... ... кездегі әлеуметтік-экономикалық әдебиеттерде, саяси-шаруашылық тәжірибеде мен деген ұғымдар бір-біріне сәйкес ұғымдар ретінде қабылданған.
2013 жылғы III ... 15 және одан ... ... ... ... белсенді халықтың саны 9,1 млн. адамды құрады, бұл 2012 жылғы тиісті кезеңге қарағанда 0,7%-ға көп. ... ... 8,6 млн. адам ... ... ... 15 және одан ... жастағы халықтың 68,3%. 2012 жылғы III тоқсанмен салыстырғанда олардың саны 67,4 мың адамға (0,8%-ға) артты.
Кесте 1- ... ... III ... Қазақстан Республикасындағы еңбек нарығының негізгі индикаторлары
15 және одан жоғары жастағы халық
III тоқсан
2013ж.
II тоқсан
2011г.
2012г.
2013г.
Экономикалық тұрғыдан белсенді ... мың ... ... тұрғыдан белсенділік деңгейі, пайызбен
71,9
72,0
72,0
71,8
Жұмыспен қамтылған халық, мың адам
8443,3
8540,3
8607,7
8590,7
Жұмыспен қамту деңгейі, пайызбен:
15 және одан ... ... ... ... ... ... ... шаққанда
94,7
94,8
94,8
94,8
Жалдамалы қызметкерлер, мың адам
5673,8
5838,8
5984,0
5934,4
жұмыспен қамтылған халық санындағы үлесі, пайызбен
67,2
68,4
69,5
69,1
Өз бетінше жұмыспен қамтылғандар, мың адам
2769,5
2701,5
2623,7
2656,3
жұмыспен қамтылған халық санындағы үлесі, ... ... ... ... ... ... мың адам
472,3
472,8
468,3
469,2
Жұмыссыздық деңгейі, пайызбен
5,3
5,2
5,2
5,2
15-24 жастағы жұмыссыздар, мың адам
64,2
49,3
44,9
44,5
Жастар жұмыссыздығының деңгейі, пайызбен (15-24 жастағы)¹⁾
4,7
3,8
3,9
3,8
15-28 жастағы ... мың ... ... ... пайызбен (15-28 жастағы)²⁾
6,2
5,2
5,4
5,9
Ұзақ мерзімді жұмыссыздық деңгейі, пайызбен
2,1
2,5
2,5
2,5
Экономикалық тұрғыдан енжар ... мың ... ... ... енжарлылық деңгейі, пайызбен
28,1
28,0
28,0
28,2
¹⁾ Халықаралық еңбек ұйымының стандарттарына сәйкес.
²⁾ ... ... ... ... ... істейтіндердің негізгі үлесі қәсіпорындарда (ұйымдарда) жұмыспен қамтылды - 82,9% (5,0 млн.адам). Өз ... ... ... саны 2,6 млн. ... ... Өз ... жұмыспен қамтылғандардың негізгі бөлігі өз қызметін ауыл шаруашылығында (54,2%), сондай-ақ ... ... (25,3%), ... ... ... (6,5%) және ... (6,1%) жүзеге асырды.
Кесте 2- 2013 жылғы III тоқсандағы жұмыспен қамтылу мәртебесі мен жынысы бойынша жұмыспен қамтылған ... ... ... ... ... ... адам
үлес салмағы, %
мың адам
үлес
салмағы, %
Жұмыспен қамтылған халық, барлығы
8607,7
100,0
4400,6
100,0
4207,1
100,0
Жалдамалы қызметкерлер
5984,0
69,5
3030,8
68,9
2953,2
70,2
соның ішінде жұмыспен қамтылғандар:
қәсіпорында (ұйымда)
4959,1
82,9
2492,1
82,2
2467,0
83,5
жеке тұлғаларда
679,0
11,3
331,7
10,9
347,3
11,8
шаруа (фермер) ... ... ... ... ішінде:
жұмыс берушілер
160,1
6,1
113,5
8,3
46,6
3,7
өз бетінше жұмыс істейтін қызметкерлер
2416,2
92,1
1234,9
90,1
1181,3
94,2
өндірістік кооператив мүшелері
13,6
0,5
5,2
0,4
8,4
0,7
отбасы ... ... (ақы ... ... және орта ... ... ... барлар 5,7 мың адам, бұл жұмыспен қамтылған халықтың 66,5% құрайды. ... ... ... және орта ... ... бар ... ... әйелдердің үлесі жоғары.
2.2 Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық деңгейін талдау
Жұмысбастылық пен еңбек нарығын реттеудегі мемлекеттің негізгі бағыттары мен ... өте көп. Олар ... ... ... жағдайға байланысты еңбек нарықтарында пайда болатын мәселенің күрделілігіне ... ... ... ... ең көп ... бағыттар мынадай:
* Жаңа жұмыс орындарын құру. Ол әр түрлі ... іске ... ... бар және жоғары мультипликаторлық әсер беретін өндіріс салаларында жаңа тиімді жұмыс орындарын ашқан жұмыс ... ... ... қамтамасыз ететін органдарды қаржыландыру және т.б.
* Шағын бизнесті қолдау және дамыту. Жұмыс ... ... ... ... ең көп ... ... ... дамуы қамтамасыз ететіні блгілі. Әсіресе жеке еңбек іскерлігі,кооперативтер құру, шаруа қожалықтары сияқты нысандарды дамытуда үлкен рөлі атқарады. Сондықа ... ... ... негізгі бағыттардың бірі болып табылады.Мәселен, көптеген дамыған елдерде жеке кәсіпорын ашамын деушілерге субсидиялар; жеңілдіктер мен арендаға гимараттар алу және ... ... ... ... етуге көмектер беру қарастырылады.Кәсіпкерлікті белсенді қолдау саясаты нәтижесінде АҚШта шағын кәсіпорындар санының өсуі қарқынынан асып түскен.
* Кадрларды кәсіптік дайында мег ... ... ... ... Бұл екі ... бірдей шешуге мүкіндік береді: жұмыс күшінің ұсынысын азайту және экономика өзгеріске толы ... оның ... ... мен ... жоғарлауына мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасында жұмысбастылықты мемлекеттік реттеу үшін бағдарламалар қарастырылған. Соның бірі ... ... ... ... ... жаңа бағдарламасы 2015 жылға дейін 1,5 млн адамды қамтуды жоспарлайды. Осы бағдарламаны іске ... ... ... 8,2 ... 6 ... ... төмендетеді, ал жұмыссыздық деңгейі 5,5 пайыздан аспайтын болады.
Осы бағдарламаның мақсаты ... және ... ... тұрғындардың тиімді экономикалық жұмыспен қамту саласына тарту, индустрияландыру бағдарламасын іске асыру үшін кадрлық әлеуетті дамыту болып табылады. Сондай ақ ... ... бірі ... ... ... көмек көрсету болып табылады.
Бағдарламаны іске асыру 3 кезеңді болжайды: ұшқыш - 2011 жыл, екінші кезең - ... ... ... ... - ... ... ... бірінші бағыты болып тұрғындардың тұрғылықты жерлеріне байланысты жұмыспен қамту болып табылады. Бұл өзін өзі ... ... ... және ... ... азаматтарға қатысты. Басымдылық мүмкіндіктер ауыл жастарына беріледі.
Қатысушыларға қолдау шаралары: кәсіби курстарға, қайта даярлау, және ... ... ... ... ... оқу ... дейін баруға және жатақханада тұруға жәрдемақы төлеу, жұмыс іздеу және жұмыспен қамтылуға көмектесу.
Әр қатысушымен әлеуметтік келісім шарт жасалады, екі ... ... ... оның ... ... ... қарастыратын. Оқуды аяқтағанна кейін қатысушы жұмысқа орналаспайды, оған ... ... және ... ... ... ... беріледі.
Кесте 3- 2013 жылғы III тоқсандағы білім деңгейі және жынысы бойынша ... ... ... ... ... ... %
мың адам
үлес салмағы, %
мың адам
үлес салмағы, %
Жұмыспен қамтылған ... ... ... ... ...
309,8
3,6
148,9
3,4
160,9
3,8
орта кәсіптік (арнаулы)
2782,7
32,3
1425,6
32,4
1357,1
32,3
бастауыш кәсіптік
653,7
7,6
404,1
9,2
249,6
5,9
жалпы орта
2112,5
24,6
1182,2
26,8
930,3
22,1
жалпы негізгі
111,1
1,3
61,7
1,4
49,4
1,2
жалпы бастауыш
10,2
0,1
3,3
0,1
6,9
0,2
2013 жылғы III тоқсанда жұмыссыздар саны (табысты жұмысы болмаған, оны ... ... және оған ... ... ... 15 және одан ... жастағы адамдар) 468,3 мың адамды құрады және 2012 жылдың тиісті кезеңімен салыстырғанда 4,5 мың ... ... 1,0% ... ... ... 5,2% (2012 жылғы III тоқсанда - 5,2%) ... 2. ... ... ... ... ... жылғы III тоқсанда жұмыссыз ерлердің үлесі 44,7% (209,3 мың адамды), әйелдердің ... - 55,3% (259,0 мың ... ... 4- 2013 ... III ... жынысы және жасы бойынша жұмыссыз халық
Барлығы
соның ішінде
мың адам
жұмыссыздық деңгейі, %
ерлер
әйелдер
мың адам
жұмыссыздық деңгейі, %
мың адам
жұмыссыздық деңгейі, ... ... ... ... ... ... III ... жұмыссыздардың жалпы санындағы 15-24 жастағы жастардың үлесі 9,6% немесе 44,9 мың адамды, 15-28 жастағы жастардың үлесі 32,9% ... 154,0 мың ... ... 15-24 жастағы жастар жұмыссыздығының деңгейі 3,9% (2012 жылғы III тоқсанда - 3,8%), 15-28 жастағылардікі - 5,4% (2012 ... III ... - 5,2%) ... ... ... ... ... деңгейі мемлекеттің демократиялық және экономикалық дамуының негізгі көрсеткіштерінің бірі болып табыла отырып, елдегі және одан тыс жердегі статистикалық ақпаратты ... үшін ... ... ... ... деңгейі интегралдық көрсеткіш бола отырып, бағалауда көрсеткіштердің шектелген жинағымен тоқтап қалмауы қажет, олардың құрамы және саны едәуір деңгейде ... ... ... ... экономиканың деңгейі, саяси тұрақтылық, табиғи ресурстарға қолжетімділік, демократиялық құқықтардың даму деңгейі мен азаматтар ... ... ... ... ... бар ... және олардың белсенділігі және т.б. сияқты факторлармен негізделген.
Мыңжылдық декларациясында мемлекеттермен ұсынылған 2015 жылға дейін ... ... өмір сүру ... ... ... жетудің нақты және өлшенетін көрсеткіштері 2000 жылғы қыркүйек айында Нью-Йоркте әлемдік басшылармен және ... ... ... Н.Ә. ... қоса ... ... Қазіргі таңда Қазақстан Республикасы Статистика агенттігімен (бұдан әрі - Агенттік) өзінің ... ... ... ... ... ... арқылы Қазақстанның Мыңжылдықтың даму мақсаттарындағы (бұдан әрі - МДМ) жетістіктеріне мониторингілеу жүргізілуде.
Агенттікпен жыл сайын демографиялық ахуал, халықтың ... және ... ... ... ... үшін ... мен қызметтер туралы ақпарат, тұрғын үй жағдайы, әлеуметтік ... және ... ... ... ... ... және ... қызмет көрсету, білім беру және мәдениет, қоршаған орта жағдайы және қылмыстылық ... ... ... ... ... ... ... Біршама көрсеткіштер Қазақстан Республикасы аймақтары бөлінісінде көрсетілген.
Тұрмыс деңгейінің негізгі көрсеткіштері елдер-аралық салыстырылымда қолданылады, ұлттық стратегиялық және бағдарламалық құжаттарды (2020 жылға ... ҚР ... даму ... ... ... ... жыл сайынғы жолдаулары, 2011-2020 жылдарға арналған Қазақстан Республикасы тұрғын-үй коммуналдық ... ... ... және т.б.) жүзеге асыру индикаторлары болып табылады, сонымен қатар елдің кейбір рейтінгтік бағалауларындағы есептеу Әдістемелерінде қолданылады (бәсекеге қабілеттілік, ... ... ... ... тиімділігі және т.б.)
Бұл жұмыстың мақсаты - халықтың табыстары және олардың ... ... ... ... ... ... қалудың ең жоғары қаупіне ұшырауы мүмкін ең әлсіз үй шаруашылықтары топтарына екпін жасай отырып салыстырмалы өзгеріс талдауын (олардың жоқтығы) ... ... ... ... ... ... сипаттайтын көрсеткіштердің аса ауқамды көрсеткіштер спектрін қолданудың кешенді тәсілі қолданылмады (макроэкономикалық, демографиялық, инфрақұрылымдық және т.б.) себебі, жұмыс фокусы ең ... ... бар үй ... яғни ... мен олардың арасындағы теңсіздікке бағытталған болатын.
Қандай да бір ел халқының әл-ауқат деңгейін бағалаудың интегралдық әдістері көп ... ... ... сарапшылары (экономисттер), сонымен қатар зерттеу орталықтары, ғылыми ұйымдар және аталған сұрақты зерттеуге мамандандырылған басқа да статистикалық ақпараттың ... ... ... 2010 жылдардағы кезең бойынша СҚП бойынша халықтың жан ... ... ЖІӨ ... 16 203,3 АҚШ ... ... үш есеге өсті, 2010 жылы жедел деректер бойынша орташа жан басына шаққандағы соңғы ... ... 744,4 мың ... ... бұл 2001 ... (118,5 мың ... көрсеткіштен 6,3 есеге жоғары. Ұлттық экономика көрсеткіштерінің өсу көрінісінде атаулы ақшалай табыстардың өсімі байқалуда. ... ... ... ... деңгейі (бұдан әрі - ААТ) 10 жыл ... ... жан ... ... айына 5,3 есеге өсті және алдын-ала деректер бойынша 40 473 теңгені құрады.
Елдің ... ... оң ... ... ... ... тұрақсыз айқындамасына қарамастан республикадағы кедейлік деңгейіне оң әсерін берді.
2001 жылдан бергі кезеңде ең ... ... ... ... әрі - ... төмен халық үлесі жалпы республика бойынша 7,2 есеге қысқарды және 2010 жыл қорытындысы бойынша қалалық және ауылдық ... оң ... ... ... 6,5%-ды құрады.
Алайда, кедейлікті қысқартудағы қол жеткізілген ілгерілікке қарамастан республика халқының едәуір бөлігі төмен табыстарға ие ... ... ... ... ... қалып қою қаупі бар. Бұл ретте, ауылдық кедейліктің неғұрлым айқын көрінісімен барлық өңірлерде өңірлік кедейліктің саралануы байқалуда. Осы уақытқа ... ... ... ... жоғары деңгейде сақталып, қалалықтан үш есеге дейін артық
Халықаралық ұсынымдарға сәйкес Қазақстан Республикасындағы халықтың кедейлік деңгейін ... ... ... ... үй ... әр ... мөлшерлеріндегі орташа табыстардың қажет деңгейлерін түзететін түзету коэффициенті қолданылатынын атап өту қажет. Қазақстанда бұл ... 0,8-ді ... ... ... үй ... шығыстарының үнемделуін олардың мүшелерінің бірігіп тұрунуының әсерінен есебінен ескереді. Егер кедейлік деңгейін ... ... ... ... оның мәні жоғарылайды.
Мысалы, 2010 жылғы халықтың 20-пайыздық топтары бойынша (квинтильдер) табыстардың бөлінуін қарастырып ең төменгі күнкөріс деңгейі 13 487 теңгені ... ... 20% үй ... 11 252 ... кем емес ... ие ... ... қорытынды шығаруға болады. Ал эквивалент шкаласын қолдану кезіңде кедейлік деңгейі 6,5% құрады, яғни үш есеге төмен.
Табыстарды квинтильді бөлу халықтың жан ... ... ... ... ... аз ... ... басқа бастапқы 4 квинтильдегі халықтың жан басына шаққандағы көрсетті. Ендеше, 3 және 4 ... жан ... ... ... ... ең ... ... деңгейінен 1,5-1,9 есеге арта отырып, бұл іс жүзінде республика тұрғындарының 80%-ның екі ... ең ... ... ... ... ... ие екендігін көрсетеді және олардың жартысының кедейлер санатында болып қалу қаупі бар.
-22860060960
Табыстар бойынша халықтың теңсіздік ... ... ... ... әркелкілік коэффициенті (Джини индексі)1 болып табылады. Бұл көрсеткіштің мәні табысты топтардың децильдік (10%-дық) аралықпен ... 1,2 ... ... ол 0,278-ге дейінгі айтарлықтай теңсіздікті сипаттайды, яғни бірқалыпты теңсіздік. 0,4-0,5 шегіндегі Джини индексінің мәні қоғамдағы табыстардың ... ... ... ... жылы ... ең ... күнкөріс деңгейін есептеудің жаңа әдістемесі негізінде есептелген ... ... ... ... беталысына ие, бірақ әлі де болса мәнді. Мәселен, 2001 жылы 9,2 есені құраған болатын: Жамбыл облысында - 70,7% және ... ... - 7,7%. 2010 жылы ... ... ... 4,5 ... дейін қысқарды: Маңғыстау облысында - 11,6% және Алматы қаласында - 2,6%.
2010 жылы кедейліктің неғұрлым ... ... ... ... ... және Алматы қалаларынан басқа 2001 жылдағыдай Қарағанды, Павлодар және Ақмола облыстары кірді. 2010 жылы кедейліктің ең жоғары деңгейі Шығыс Қазақстан, ... ... және ... ... ... Сондай-ақ, 2001 жылы бұл топқа Қазақстанның оңтүстік бөлігіндегі облыстар кірген болатын (Алматы, Қызылорда және Жамбыл).
Қалған аймақтар кедейліктің орташа ... ... ... ... Қазақстан, Ақтөбе, Шығыс Қазақстан, Қостанай облыстары), сонымен қатар олардың санына бірнеше рет ең төменгі кедейлік деңгейлі аймақтар ... ... ... Алматы, Атырау және Қызылорда облыстары кірді.
Кесте 6- ҚР ... ... ... ... жылы кедейлік деңгейі бойынша топтар
Аймақ атауы
Төмен (2,6 - 4,4%)
Астана және Алматы қалалары, Қарағанды, Павлодар және Ақмола облыстары
Орташа (5,3-6,7%)
Жамбыл, ... ... ... ... ... ... Қазақстан, Қостанай және Қызылорда облыстары
Жоғары (8,4-11,6%)
Шығыс Қазақстан, ... ... және ... ... деңгейіндегі аймақтық өзгешеліктері аумақтық тиістілік өзгешеліктері бойынша да ерекшеленеді (қала/ауыл). ... ... ... қысқару ауқымына қарамастан (соңғы 10 жылда оның деңгейі 5,9 есеге қысқарды) 2010 жылы оның көрсеткіші едәуір жоғары болып қалуда ... ел ... ... ... қалалық кедейліктен екі есеге дейін артық болуы ... 2010 жылы ең ... ... ... ... ... сақталып отыр - 21,2%, жалпы облыс бойынша - 11,6%. ... ... ... ... ... жоғары ауылдық кедейлік көрсеткіші Оңтүстік Қазақстан, (13,3%), Шығыс Қазақстан (12,8%), Атырау (11,6%), Ақтөбе (11,1%) және Қостанай (10,6%) ... ... ... ... ... ... 4 және одан ... есеге Атырау (9,7), Павлодар (6,6), Қостанай (4,1) облыстарында артық. 2010 жылғы ел бойынша ең жоғары қалалық кедейлік деңгейі ... ... ... ... - 8,5%, ол оған ... ауылдық өңірдегі кедейлік деңгейінің жоғарылығымен қатар жоғары кедейлік деңгейлі аймақтар тобында 2 орынды қамтамасыз етті
Ауылдық кедейлік ... ... ... және ... ... ауылдық отбасылардың көп балалылығы, сондықтан да жоғары асыраушылық жүктемемен;
- халықтың ауылдық өңірлерден (әсіресе жастардың) ірі қалаларға көшіп-қонуы (жұмысқа тұру ... ... және ... ... ... ... ... кәсіптік оқыту жүйесіне қол жеткізу мүмкіндігінің болмауынан туындайды);
- ауылдық жерлердегі жеке ... ... ... ... ... әлсіз инфрақұрылыммен және нарық пен қаржыға шығу ... ... ... көбінесе қарыз және несие алу үшін бастапқы қаржының болмау ... өз ... ... ... ... ... және ... әл-ауқатқа қол жеткізудің негізгі факторы өнімді еңбекпен айналысу мүмкіндігі ... ... ... ... жағдай негізінен екі топтағы көрсеткіштермен анықталады: жұмыспен қамтылу және жұмыссыздық көрсеткіштері, яғни жұмыс орындарының қол ... ... және ... көрсеткіштерімен.
0-228600
Республикадағы халықтың жұмыспен қамтылу деңгейі өсу қарқынына ие: 2001 жылдағы 89,6%-дан 2010 жылы 94,2%-ға дейін. Сәйкесінше, жұмыссыздық ... екі ... ... ... 2001 жылдағы 10,4%-дан 2010 жылы 5,8%-ға дейін. Жастар жұмыссыздығының деңгейі 2001 жылдағы ... 2010 жылы ... ... ... яғни 3,5 ... қысқарды, бұл ретте жұмыссыздықтың орташа ұзақтығы 14,9-дан 8,9 айға ... 3,5 ... ... он жылда орташа айлық атаулы еңбекақы салалық саралауды сақтай отырып, 4,5 ... өсті және 2010 жылы 77 611 ... ... 2010 жылы ... ең төменгі мөлшері бұрынғыдай ауыл шаруашылығында сақталып, 36 477 теңгені құрады.
Жұмыспен қамтылған халықтың ... ... ... өз ... ... ... азаматтар болып табылады, олардың жұмыспен қамтылған халықтың санындағы үлесі ... он ... (2001 ... 9 ... ... ... қарамастан едәуір жоғары болып қалып отыр, 2010 жылы - 33,3%. 2010 ... өз ... ... ... ... ең ... үлес салмағы елдің оңтүстік аймақтарында, яғни Оңтүстік Қазақстан (19,0%), Алматы (13,5%) және ... (10,6%) ... ... ... ... және осы ... қамтылу формасынан табыстар өз бетімен жұмыспен қамтылған халық үшін кедейліктің тәуекелін жоғарылатып, оны зейнеткерлік жүйеден, әлеуметтік ... және ... ... тыс ... ... өз ... жұмыспен қамтылғандар табыстардың негізгі көзі ретінде қосалқы шаруашылыққа ие болып және атаулы әлеуметтік көмекті алу құқығынан айрылып, кедейліктің жоғары ... ... 2010 жылы өз ... ... ... бір ... төмені мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек алушылар болып табылған.
Кедей болып қалудың жоғары қаупіне ұшырайтын ең ... ... ... әлі де ... ... ... саны жоғары үй шаруашылықтары болып қалып отыр (құрамында балалар, жұмыссыздар, зейнеткерлер, мүмкіндігі ... ... ... бар). 2010 жылы ең ... күнкөріс деңгейінен төмен табыстары бар халықтың 79,5% 5 және одан да көп ... ... үй ... ... өмір ... ... бұл 2006 жылғы көрсеткіштен 14,8 пайыздық бірлікке жоғары. Қазақстан Республикасы Еңбек және ... ... ... ... ... 2010 жылы ... әлеуметтік көмек алушылардың 60,9%-ын балалар құрады, 9,3% өз бетімен жұмыспен ... және 9,0% ... ... ҚР - дағы ... ... мемлекеттік ретттеуді жетілдіру жолдары
3.1 ҚР - дағы еңбек нарығын ... ... ... ... ... өз ... iске ... және дамыту үшін құқықтар мен мүмкіндіктерге ие болатындай лайықты өмір сүруi үшiн жағдай ... ... ... ... ... мақсат халықты неғұрлым толық түрде өнiмдi жұмыспен қамту болып табылады. Бұл мақсат екi қосымша мақсатқа қол ... ... ... қалу ... ... жұмыссыз халықты жұмысқа орналастыру деңгейiн арттыруды көздейдi.[1,352б]. Халықты әлеуметтiк қорғау саласындағы негiзгi мақсат ... ... ... ... ... ... ... халықты әлеуметтiк жағынан қамтамасыз етудiң тиiмдi жұмыс iстейтiн жүйесiн құру ... ... ... ... экономикалық қызметтiң барлық түрлерi бойынша жалдамалы қызметкерлердiң еңбекақы төлеу деңгейiн көтеру;
- ... ... сан ... ... ... ... туындауы мүмкiн қатерден өзiн-өзi қамтамасыз етудiң қол жететiндей ... ... көп ... мемлекет есебiнен жүзеге асырылатын әлеуметтiк қамтамасыз ету жүйесiнен әлеуметтiк сақтандыру жүйесiне көшу, ол мемлекеттiң немесе жұмыс берушiнiң ғана емес, ... жеке ... да ... ... ... ... ... бiр жағынан, мүгедектiк, маскүнемдік, нашақорлық, жарақаттану сияқты әлеуметтiк құбылыстардың проблемаларын тереңдеттi және екiншi жағынан, әлеуметтiк қамсыздандыруға мұқтаж халық ... ... ... алып ... ... жұмыссыздықты, балалар қаңғыбастығын туындатты.
Республикада кедейлiктiң өсуi экономиканың нақты секторында өндiрiстiң құлдырауына орай ... ... ... ... ... ... ... атап айтқанда, денсаулық сақтауда, бiлiм беруде және ауыл шаруашылығында ... ... ... ... ... ... төлеудiң ұзақ кiдiруiне, халықтың нақты табысының төмендеуiне байланысты.
Экономикалық жағынан белсендi 7 миллионнан асатын халықтың 13,5%-ы жұмыссыз ... ... ... 6,1 млн. адамның жұмысқа қамтылуы әрдайым жеткiлiктi табыс деңгейi дегендi бiлдiре бермейдi. Жұмыспен қамтылған халықтың едәуiр бөлiгiн, ... ... ... ... ... деп батыл айтуға болады. Бюджеттiк саладағы қызметкерлердің еңбекақы мөлшерi, әдетте, жұмыспен қамтылған халықтың еңбекақысының республикалық орташа деңгейiнiң 75%-ынан аспайды. ... ... ... ... ... ... орналастыру проблемасы өткiр қойылып отыр. Жұмыспен қамту қызметiне өтiнiш жасаған жұмыссыз әйелдердiң ... ... ғана ... ие болады. Жоғары және орта арнаулы бiлiмi бар 45 және одан жоғары жастағы ... ... ... мүмкiндiгi өте төмен.[2,24-26б].
1998 жылдың 1 қаңтарынан ... ... ... жұмыс iстейтiн азамат өзiнiң қарттығын материалдық қамтамасыз етуге өзi қам ... ... ... ... ... ... жаңа зейнетақы жүйесi енгiзiлдi. Реформаны жүргiзу процесiнде қол жеткiзiлген едәуiр ... ... ... ... қорғаудың бүкiл жүйесiне едәуiр әсер етуге қабiлеттi негiзгi проблемалардың бiрi, оның ... ... ... ... қамти алмауы болып табылады. Экономикалық жағынан белсендi 7 млн. халықтың 3,6 млн. адамы ғана ... ... ... жарна аударады. Жүйеде жұмыссыздар, ауыл еңбеккерлерi мен бейресми сектор аз ... Бұл ... ... ... және ... ... бюджеттердi қалыптастыруға қатыспайтын жасырын (көлеңкелi) еңбекақы төлеудiң бар екендiгi туралы болжауға негiз ... ... ... ... қамтамасыз етуге нақты қаражат салмайтын, қазiргi кезде экономикалық жағынан белсендi халықтың осы бөлiгi ... ... ... үшiн ... ... барабар өтемақы алуға мүмкiндiгi жоқ кедейлер қатарына қосылуы мүмкiн.
Ең төменгi күнкөрiс мөлшерiнен де табысы төмен халықтың үлесi өсiп ... мұны адам ... ... ұлттық есеп растап отыр: 1996 жылғы 34,6%-дан 1998 жылы 43,4%-ға дейiн өскен. Бiр тұрғынның орташа жалақысының ең төменгі күнкөрiс мөлшерiне ... 1998 жылы ... ... оның ... республиканың бүкiл халқының 4%-ы ғана күнкөрiс құнының ең төменгi күнкөрiс деңгейiнiң 75%-ынан ... ... ... ие. ... арасында жалақы деңгейiнiң күнкөрiс құнына барабарлығына қатысты едәуiр айырмашылықтар бар.
Халықтың әлеуметтiк жағынан осал жiктерiне көрсетiлетiн ... ... көп ... ... ... ең ... ... қамтамасыз ете алмайды, сондықтан осындай мемлекеттiк шығындардың тиiмдiлiгi төмендейдi. ... ... ... ... ... ... ... есебiнен төленетiн балалар жәрдемақысының мөлшерi 1000 теңгеден аспайды.
Тұтас алғанда халықтың ... ... мен ... ... ... ... ... қылаң бердi. Бұл бiреудiң асырауындағы еңбекке қабiлеттi жастағылар санының өскендiгiн бiлдiредi. Сонымен, еңбек нарығы әлеуетiнiң бiршама жоғары деңгейiне қарамастан, ... ... ... ... ... ие.
Жұмыссыздық өсуде, онымен бiрге кедейлiк те өз позициясын нығайтып келедi. Және әсiресе: жұмыссыздар мен ... ... ... ... ... ... ... толық немесе iшiнара айрылған адамдар санының басымдығы алаңдатады.
Қоғам еңбек әлеуетi мен жұмыссыздардың бiлiктiлiгiн ... бас ... ... ... ... ... кәсiби және еңбек тұрғысынан құлдырау процесi ырық берместен жүрiп жатыр. Жастар арасындағы жұмыссыздық айрықша алаңдаушылық туғызады. ... ... бiз ... ... гөрi циклды және құрылымды жұмыссыздыққа жиi тап ... ... ... - ... ... ... iстеп тұрған жағдайдағы әбден үйреншiктi құбылыс. Алайда мәселе адамның жұмыссыздық қамытын киюiнiң қашанға дейiн созылатындығында. ... ... бiр ... ... ұзақтығы жарты жылдан аспайды. Бiзде жұмыссыз статусында бiр ... аса ... ... ... ... бұл ... ... орналасу мүмкiндiгi де өте төмен. Егер жұмыс ұсынылса, көбiне табыс деңгейi отбасы ... ... ... ете ... ... ... жұмыс ұсынылады.
Жұмыспен қамту және еңбек мәселелерiнде заң жүзiнде бекiтiлген тұжырымды қағидаттардың болуы. Халықты жұмыспен қамтуды реттеу мен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... жекелеген облыстарындағы халықтың неғұрлым тұрмысы төмен жiктерiне шағын кредит беру тәжiрибесi.
Мемлекеттiң халықтың әлеуметтiк осал жiктерiне ең аз мөлшерде көмек ... ... ... ... мiндеттемелерiнiң болуы. Арнаулы мемлекеттiк жәрдемақылар мен өзге де әлеуметтiк ... ... ... шешу ... ... билiктiң барлық деңгейлерiнде бейiлдi болу және түсiнiстiкпен қарау.
Yкiметтiң әлеуметтiк қорғау, кедейлiкке қарсы ... ... ... ... бойынша халықаралық қаржы ұйымдарымен, донор елдермен өзара жемiстi iс-қимылы.
Кәсiптiк бiлiм беру жүйесiн дамыту мемлекеттiк саясаттың пәрмендiлiгi мен ... ... ... орналастыру жағынан алғанда).
Жұмыс берушiлер үшiн бұрынғы жұмыс орындарын сақтау мен жаңа ... ... ... ... ... ... ... кәсiптiк оқытуды ұйымдастыру мүмкiндiгiнiң шектеулiлiгi. Жұмысшылар мен мамандарды салалық және iшкi фирмалық даярлау мен қайта даярлаудың iс жүзiнде толық ... ... ... ... бағдарламасымен қамтудың төмендiгi.
Жұмыспен қамту мәселелерi бойынша әлеуметтiк серiктестiктiң дамымағандығы. ... ... ... арналған қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру жөнiндегi шаралардың бағдарланбағандығы. Қоғамдық жұмыстарды қаржыландырудың түрлерi мен көздерінің шектеулiлігi.
Халықты жұмыспен ... ... ... ... ... үшiн ... ...
Жұмыссыздарды кәсiби қайта даярлау бағдарламаларын қалыптастыру барысында еңбек дағдыларының сапасын ... ... ... және ... ... ... ... заңнаманың жетiлдiрiлмегендiгi - еңбекшiлердiң әлсiз қорғалуы. Мемлекеттiк әлеуметтiк көмектiң атаулылығының, ашықтығының және қол жетiмдiлiгiнiң кемдiгi. Кедейлiктiң деңгейi мен ... ... ... ... Жұмыссыздарды әлеуметтiк қорғауға арналған шығыстың азаюы. Көрсетiлетiн материалдық көмек деңгейi мөлшерiнiң төмендiгi. Жұмыстан босатылған қызметкерлердiң әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... ... және табыс көзiнен айрылуымен байланысты әлеуметтiк қатерге тап болған кезде халықтың өзiн-өзi қамтамасыз ету дағдысын қалыптастыру саясатының болмауы.
3.2 Жұмыспен ... ... ... ... ... ... ету саласында мынадай мiндеттер белгiлендi:
- кәсiби даярлау жүйесiн тиiмдi дамытуды қамтамасыз ету;
- жұмыссыздарды қайта даярлауды ... ... ...
- ұлттық менеджменттiң, кәсiпкерлер табының қалыптасуына жәрдем көрсету;
- әр түрлi салалық одақтардың құрылуына жәрдемдесу және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
- жұмыс берушiлердің бұрынғы жұмыс орындарын сақтауын және жаңаларын құруын ынталандыру мәселелерiн пысықтау, шағын ... пен жеке ... ... ...
- ... әлеуметтiк жағынан осал жiктерiн жұмыспен қамтуға жәрдемдесу;
- қоғамдық жұмысты ұйымдастыруды экономикалық ... ... ету;
- ... көшi-қонын ұйымдастыру жөнiндегi шараларды қамтамасыз ету;
Халықты әлеуметтiк қорғау саласында мынадай стратегиялық мiндеттер белгiлендi:
- еңбекақы төлеу жүйесiн ...
- ... ... ... артуын қамтамасыз ету;
- әлеуметтiк сақтандыру жүйесiн енгiзу;
- мемлекет пен жұртшылықтың әлеуметтiк проблемаларды ... ... ... үшiн жағдай жасау;
- мүгедектердi оңалту мүгедектiкке ұшырататын жағдайлардың алдын алу мәселелерi ... ... ... ... ... ... саясат халықтың жұмыспен өнiмдi қамтамасыз етiлу мақсаттарына сүйенгенде ғана табысты болуы мүмкiн. Бұған еңбек ... ... ... ету ... ғана қол ... ... ... өсудi қамтамасыз ету үшiн қажеттi еңбек ресурстарының сапасы адам ресурстарын ... ... ... ... ... Бұл, өз ... халықты әлеуметтiк қорғау жүйесiнiң тиiмдiлігiне оң әсер етедi. Кедейлiк пен жұмыссыздық проблемаларын шешуде қысқа мерзiмдi және орта ... ... жiгiн ... ажырату қажет.
Қысқа мерзiмдi мақсаттар (2001-2005 жылдар) - бұл ... ... алу және ... iздеушiлерге уақытша материалдық қолдау көрсетумен қатар, оларды ... ... ... ... ... ... (2005 - 2010 жылдар) басты мақсаты - экономикадағы құрылымдық ... ... ... күшiне сұранысты ынталандыру: кәсiпкерлiк үшiн қолайлы орта қалыптастыру; инвестициялық қызметтi ... және жаңа ... ... ... адам ... сапасын жақсарту; барабар жалақы мен табысқа кепiлдiк ... ... ... ... ... ... ең басты қамқорлығында болуға тиiс. Бұл әсте мемлекеттiк бюджет қаражатынан мiндеттi түрде көп соманың бөлiнуi көзделуге тиiс дегендi бiлдiрмейдi. ... ... ... және оның ... ... ... ... қабiлеттi халықтың едәуiр бөлiгiнiң өнiмдi жұмыспен қамтылуына бағдар ұстай отырып, адам ресурстарын дамыту бағдарламалары арқылы ... ... ... ... мемлекеттiк саясатты түзету қажет.
Жұмыссыздықтан шегiлетiн қоғамдық шығын көбiне, кейбiреулер жұмыс iстемеген жағдайда, өндiрiлмейтiн тауарлар мен қызметтер көрсету көлемiне қатысты ... ... ... ... ... жеке шығындары қызметкерлер мен олардың отбасылары үшiн ... да ... және ... ... ... табыстарын және салымдарын жоғалтатыны сөзсiз, ал кейбiр жағдайларда ... және ... да ... ... өзi ... ... ... отбасындағы жанжалға, ал кейде тiптi қылмысқа алып келедi. Осындай себептер бойынша нарықтық экономикадағы ... ... ... ... кезеңдерiне арналған жұмыссыздыққа байланысты жәрдемақы, сондай-ақ қайта даярлаудың көптеген әртүрлi бағдарламаларын ұсынады.
Барлық деңгейлердегi кәсiптiк бiлiм беру жүйесi кәсiптiк ... ... ... және жоғары оқу орындары түлектерiнiң жұмысқа орналасу қызметiн құруға тиiс.Бiлiм беру жүйесi бiлiктi ... ... ... ... ... ... ... қайта мамандандыруды ұйымдастырудағы нақты мақсат: олардың мiндеттi түрде ... ... ... тиiс. ... ... ... орналастыру қызметтерi iске асыратын жұмыссыздарды қайта даярлау бағдарламаларының тиiмдiлiгiн арттыру қажет.
Жұмыссыздарды қайта даярлаудың тиiмдiлiгiн арттырудың бұдан басқа, неғұрлым оңтайлы жолы, ұзақ ... ... ... ... ... ... орналастыру мәселелерi бойынша кәсiпорындардың жұмысқа орналастыру секторымен өзара iс-қимылы болуы мүмкiн. Осыған байланысты жұмыссызды алдағы уақытта аталған ... ... ... ... ... ... ... даярлау курстарында жұмыссызды қайта мамандандыруға мемлекет тарапынан қосымша ақы төлеу тетiгiн енгiзу мүмкiндiгiн зерделеу ... ... өз ... мен ... ... тұрғыдан қайта мамандандыруды қамтамасыз етуге шамасы келмейдi және олар фирмаiшiлiк кәсiби оқыту мен қайта оқытуды ұйымдастырудағы өз тәжiрибесiн жоғалтып алды. ... де ... ... ... ... бұл үшiн ... базасы болып, осы мiндеттi ойдағыдай атқарып та ... едi. ... ... ... қолға алуы немесе қайта түлетуi қажет. Бұл жұмыс берушiлердiң өз қызметкерлерiн кәсiби даярлау мен қайта ... ... ... тетiгiнде көрiнiс табуға тиiс. Алайда мұның iрi кәсiпорындар туралы сөз ... ғана мәнi ... ... ... ... ... ... өзге көзқарас қажет. Мысалы, қызметкерлердi қайта даярлаудың салалық курстарын құру.
Бiздiң бiлiм беру жүйемiзде кәсiпкерлер тәрбиелеу ... ... әлi ... Бiз ... ... қол ... ... қамтамасыз етiлсе, кәсiпкердің өзi қажеттi нәтижелердi көрсетiп, кәсiпкерлер табын қалыптастыруды қамтамасыз ете ... ... ... жасап отырмыз. Алайда таяудағы өткен кезеңде бiздiң елiмiзде өз iсiн құрып, ... ... ... ... гөрi, ... ... ... әзiр мамандар көбiрек болды және бұл жағдай әзiрше өзгерген жоқ.
Осының бәрi ел ... ... адам ... ... ете ... осымен бiр мезгiлде нағыз кәсiпкерлер тәрбиелеудi ұйымдастыра алатын кәсiптiк бiлiм беру жүйесiн құру қажеттiгiн алдыңғы ... ... ... ... ... ... жобалар, адам ресурстары және т.б.) принциптерiн енгiзу мен өнiмдiлiктi арттыру мәселелерi кiретiн ұйым (менеджмент мәселелерi жөнiндегi ... құру ... ... ... әлеуметтiк қамсыздандырудың көптеген мәселелерi халықты жұмыспен қамту ... ... ... ... ... ... серiктестiктi жетiлдiру үшiн негiз болуға тиiс. ... ... ... ... ... емес ... биржаларын дамытуды ынталандыру тетiгiн әзiрлеп, енгiзу қажет.
Халықты әлеуметтiк қорғаудың тиiмдiлiгiн арттыруға әлеуметтiк проблемаларды шешуде мемлекет пен ... ... ... ... ... ... ... және нақты атаулы әлеуметтiк көмекке қол жеткiзу сияқты ... ... ... ... ана мен баланың денсаулығын қорғауға бағыттау керек - ана мен ... ... ... ету ... ... бала кезiнен мүгедектердiң үлесiн азайтуға мүмкiндiк бередi. Бұдан өзге, ... ... және ... ... ... болдырмау жөнiндегi алдын ала шаралар жүйесiн әзiрлеу ... ... үшiн ... ... туғызу қажет.
Қорытынды
Сонымен, еңбек рыногы саясатының тікелей мақсаты -жұмыссыздықтың деңгейін төмендету, жұмыс күшінің ... ... және ... ... ... ... ету арқылы оны реттеу болып табылады. Бұл мақсатты жүзеге асыру үшін қаралатын мәселелер:
- келешекте өндірістегі жұмыс ... ... және жаңа ... ... ... ... халықтың жұмыспен қамтылуын қолдау;
- жұмыспен қамту саясатында әлеуметтік қорғаудың ... ... ... ... ... үшін оқудан бос уақыт кезінде уақытша жұмыспен қамтуын ұйымдастыру және Жастар саясаты);
- ... ... ... жұмыспен қамтуда жәрдемдесу бойынша шараларды қамтамасыз ету және ... ... ... ... қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру, жұмыссыз азаматтар үшін қоғамдық жұмыстардың түрлерін кеңейту;
- еңбек ... ... ... ала ... оларды кәсіптік оқыту және қайта оқыту арқылы жұмыссыз азаматтардың жұмыс күші рыногында бәсекеге жарамдылығын жоғарылату;
- еңбек күші - оны ... ... ... ... жұмылдыруын қамтамасыз ету.
Астана қаласының 2004 жылға арналған халықты жұмыспен қамту аймақтық бағдарламасынынң мақсаттары:
- халықты жұмыспен ... ... ету, ... күшінің сапасы мен бәсекеге жарамдылығын көтеру;
- кәсіптік білімді жұмыссыз азаматтардың нарық еңбегінің қажеттілігіне сай ... ... ... жұмыс күшінің белсенді ... ... ... ... ... ... үшін ақылы қоғамдық жұмыстар түрін, көлемін және нысанын кеңейту;
- жүмыспен қамту саласында әлеуметтік қорғаудың қосымша ... ... ... халықтың мақсатты тобына ... ... ... және ... ... ... ... халықты жұмыспен қамтамасыз ету мәселесі осы күндері ең өткір проблемаға айналып отыр. Қазақстанның ұзақ мерзімді стратегиялық даму бағдарламасында жұмыссыздық пен ... ... та ... жою ... 2010 ... ... шешілетін мемлекеттік міндет ретінде анықталғаны белгілі.
Нарықтық жағдайда кәсіпорындарда еңбек ресурстарына ... ... ... ... өндіріс процесінде бір ғана факторына емес, ал кәсіпорын басшылығы тарапынан түпкілікті қамқорлықтың мақсаты мен көзіне айналып отыр.
Әрбір кәсіпорында кадр ... ... ... жөн. ... ... ... мыналарды қамту қажет: жұмыс күшінің саны және кәсіпқой біліктілік жағынан қажеттілікті анықтау; нысандарды ... ... ... ... ... шаралар әзірлеу.
Егер де бұрын кәсіпорындарда кадрларды іріктеу, орналастыру және
еңбек ресурстарын тиімді ... ... ... ... ал ... ... аса маңызды әлеуметтік проблема - ең алдымен түрлі себептермен босап қалғандарды жұмысқа орналастыру.
Қорыта ... ... ... нарығын қалыптастырудың және дамытудың негізгі мақсаты осындай. Оның мәні ... ... ... ... ... ... мүлде тарату, нарықтық жағдайға байланысты өндірісті қысқарту, сұраныстың кемуі, өндірістердің салалық құрылымының өзгеруі және басқа да ... - ... ... ... халықтың еңбекке жарамды бөлігінің жұмыспен қамтамасыз ... ... ... ... ... Бердалиев К.Б ,
Алматы - 2001.
2. Бейсенова М., Садықбекова А. , Алматы - ... ... Е.Б. , ... - 2000.
4. Жүнісов Б, ... ... Ү. / ... -2000ж /
5. ... Ж.О., ... Ә.О , Алматы - 2002.
6. Куликов А. , Алматы - 1997.
7. ... Қ.К., ... З.Н. , ... - ... ... А.Қ., ... Қ.Ә. ,
Алматы - 2003.
9. Радостовец В.К., Шмидт О.Т. ,
Алматы - ... ... Н.
/ ... -1996ж/
11. ... Т.А. , Алматы-2002.
12.Тасмағанбетов Т.А, Омаров А.Ш., Әлібекова Б.А. ,
Алматы-2000.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еңбек нарығы туралы түсінік17 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
"Банктік қызметтер нарығының теориялық негіздері."67 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Азаматтық құқық объект жүйесіндегі бағалы қағаздар95 бет
Азық-түлік нарығын мемлекеттік реттеу100 бет
Акция нарығының ағымдық жағдайы8 бет
Ақша және қаржы нарығы4 бет
Ақша нарығындағы ұсыныс және сұраныс27 бет
Ақша нарығының қазіргі кездегі жағдайы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь