Қазақстан Республикасының ақша жүйесі мен ұлттық валютаның қызметі

Кіріспе 3

1 Ақшаның пайда болу тарихы мен нарықтық экономикалық айырбастың теориялық аспектілері
1.1 Ақшаның шығу тарихы, мәні 5
1.2 Нарықтық экономикалық айырбас 9
1.3 Ақша айырбасы мен ақшаның қызметтері 14

2 Қазақстан Республикасының ақша жүйесі мен ұлттық валютаның қызметі
2.1 Қазақстан Республикасы Ұлттық валютасының қызметі 18
2.2 Қазақстан Республикасның ақша жүйесі мен ақша массасы 22
2.3 Қазақстан Республикасының ақша.несие саясаты 27

3 Қазақстан Республикасындағы ақша қатынастарының дам уы
28
Қорытынды 31

Қолданылған әдебиеттер 34
Ақша ежелгі заманда пайда болды. Олар тауар өндірісінің дамуындағы бірден-бір шарт өнім болып табылады. Тауар – бұл сату айырбастау үшін жасалынған еңбек өнімі, оны өндірушілердің белгілі қоғамдық қатынастарын тудыра отырып, тауар формасын қабылдайды. Заттардың тауарға айналлуы ақшаның пайда болуындағы объективті алғышарттарды құрайды. Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер (нақты еңбекпен белгіленген) тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны дайындауға кеткен уақыттың рәсуә болғаны; мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес, өйткені оның қоғамға қажеті шамалы. Сондықтан да әрбір тауар қажетті тұтыну құнын алу құралы бола отырып, өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша айырбас құны ретінде көрінеді. «Айырбас құн тауарлардың өзінен бөлініп шыққан және олармен бірге өз бетінше өмір сүретін тауар, ол ақша».
Әрбір ерекше тауар міндетті түрде тұтыну құны ретінде көрінеді. Оның құны жасырын түрде болады және тек қана ақшаға теңестіру жолымен табылады. Тауарлар және ақшалар бір және осы тауар формасының нақты қарама-қарсы жақтары бола отырып, айырбас процесінде бір-бірін табады және өзара бір-біріне ауысады.
Алғашқы қауымдық құрылыс кезінде бір тауардың басқа бір тауарға кездейсоқ айырбасталануы барысында, айырбас құнның жай немесе кездейсоқ формалары қолданылады.
Тауар өндірісінің дамуы барысында кездейсоқ айырбас жиіленді. Жалпы тауар массасының ішінен барынша жиі айырбасталатын тауардың бөлініп шығуымен құнның жай формасы толық формаға өте бастады.
Тауар өндірісінің өсуіне байланысты неғұрлым жиі айырбасталатын тауар – барлық басқа тауарлардың бір-бірімен өзара айырбасталу құралы бола бастады. Осыдан келіп, құнның толық немесе кең көлемдегі формасын жалпы құндық формасына жасырын түрде өту басталды. Бірақ оның рөлі бір туарға нық бекітілмеген еді. Біртіңндеп жалпы құндық эквивалент ролін белгілі бір тауарлар көптеп атқара бастады және осы тауарлар ақша деп аталынды. Құнның жалпы құндық формасы ақша формасына айналды.
Сонымен, ақша – бұл барлық тауарлардың құнын өлшейтін, жалпыға балама айрықша тауар.
Ақшаның оьъективті қажеттігі тауар өндірісі және айналысының болуына сәйкес қалыптасты. Ақша – бұл тауар айналысының құралы және ізбасары. Тауар мен ақша бір-бірінен бөлінбейді, себебі ақша айналыссыз тауар айналысының да болуы мүмкін емес. Ақша тауардан бөлініп шыққанымен де, ло айрықша тауар ретінде қала береді. Ақшаның жалпыға бірдей балама рөлін аплтынға жүктеледі. Сондықтан алтынның басқа тауалардың құнын бейнелеуі, оның ең бастысы мынадай табиғи қасиетіне байланысты: біріншіден, алтынның табиғи сапалығы, яғни оның оңай бөлінетіндігі, әдемілшігі және тозбайтындығы; екіншіден, құны өте жоғары,
1. Алматы «Экономика» - 2000 ж.;
2. Сейітқасымов Ғ. С. Ақша несие Банктер
3. Алматы «Экономика» - 2001 ж.;
4. Мақыш С. Б. Ақша айналысы және несие
5. Алматы 2004 ж.;
6. Сахариев С.С, Сахариева А. С Әлем экономкасы ІІ-бөлім
7. Алматы «Дәнекер» - 2003 ж.;
8. Егемен Қазақстан 2003 ж., 12 қараша, 2-3 бет;
9. Арқа жары 2003 ж., 20қараша, 1-2 бет;
10. Егемен Қазақстан 2001 ж., 11 желтоқсан, 2бет;
11. Орталық Қазақстан 2001ж., 23 тамыз, 3 бет;
12. Егемен Қазақстан 2001 ж., 17 қаңтар, 2 бет;
13. Түркістан 1999 ж., 5-11 мамыр, 1-2 бет.
14. Көшенова Б. Ақша Несие Банктер Валюта қатынастары
        
        Мазмұны
|Кіріспе |3 |
| | |
|1 ... ... болу ... мен нарықтық экономикалық айырбастың | |
|теориялық аспектілері | ... ... шығу ... мәні |5 ... ... ... ... |9 ... Ақша ... мен ... ... |14 |
| | |
|2 ... ... ақша ... мен ұлттық валютаның қызметі | |
|2.1 Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... |18 ... Қазақстан Республикасның ақша жүйесі мен ақша массасы |22 ... ... ... ... ... |27 |
| | |
|3 ... ... ақша қатынастарының дам уы |28 ... |31 |
| | ... ... |34 ... ... ... пайда болды. Олар тауар өндірісінің дамуындағы
бірден-бір шарт өнім болып табылады. Тауар – бұл сату ... ... ... өнімі, оны өндірушілердің белгілі қоғамдық қатынастарын
тудыра отырып, ... ... ... ... ... айналлуы
ақшаның пайда болуындағы объективті алғышарттарды құрайды. Бірақ кез келген
зат тауар бола алмайды. Егер (нақты еңбекпен ... ... құны ... ... ... немесе қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны
дайындауға ... ... ... ... ... ... тауарлық формаға ие
емес, өйткені оның ... ... ... ... да ... ... қажетті
тұтыну құнын алу құралы бола отырып, өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша
айырбас құны ретінде ... ... құн ... ... ... және ... ... өз бетінше өмір сүретін тауар, ол ақша».
Әрбір ерекше тауар міндетті түрде тұтыну құны ретінде көрінеді. Оның
құны жасырын ... ... және тек қана ... ... ... ... және ақшалар бір және осы ... ... ... ... бола ... ... ... бір-бірін табады және өзара бір-
біріне ауысады.
Алғашқы қауымдық құрылыс кезінде бір тауардың ... бір ... ... ... ... құнның жай немесе кездейсоқ
формалары қолданылады.
Тауар өндірісінің дамуы барысында кездейсоқ айырбас ... ... ... ... ... жиі ... ... бөлініп
шығуымен құнның жай формасы толық формаға өте ... ... ... ... ... жиі айырбасталатын тауар
– барлық басқа ... ... ... ... ... бола
бастады. Осыдан келіп, құнның толық немесе кең ... ... ... ... жасырын түрде өту басталды. Бірақ оның рөлі бір туарға нық
бекітілмеген еді. Біртіңндеп жалпы құндық эквивалент ... ... ... ... ... ... және осы ... ақша деп аталынды. Құнның
жалпы құндық формасы ақша формасына айналды.
Сонымен, ақша – бұл ... ... ... ... жалпыға балама
айрықша тауар.
Ақшаның оьъективті қажеттігі тауар ... және ... ... қалыптасты. Ақша – бұл тауар айналысының құралы және ізбасары. Тауар
мен ақша ... ... ... ақша айналыссыз тауар айналысының
да болуы мүмкін емес. Ақша тауардан бөлініп шыққанымен де, ло ... ... қала ... Ақшаның жалпыға бірдей балама рөлін аплтынға
жүктеледі. Сондықтан ... ... ... ... ... оның ең
бастысы мынадай табиғи қасиетіне ... ... ... ... яғни оның оңай ... әдемілшігі және тозбайтындығы;
екіншіден, құны өте жоғары, сондай-ақ, оның ... ... мен ... ... ... жоғары болуы.
Ақша - өндіріс және бөлу пролцесіндегі адамдар ... ... ... түрде дамып келген экономикалық категория. Ақшаның
экономикалық категория ретіндегі ... оның ... үш ... ... ... ... айырбасталу формасы;
• айырбас құнның дербес формасы;
• еңбек өлшемінің заттай (материалдану) формасы;
Жалпыға тікелей ... ... оның кез ... ... затқа айырбасталатынын сипаттайды. Екінші тауарларды сатумен
байланыссыз. Соңғы қасиеті ... ... ... еңбектің ақша көмегімен
өлшеуге болатын құнын сипаттайды.
1 Ақшаның пайда болу тарихы мен нарықтық экономикалық ... ... ... шығу тарихы, мәні
Ақшаның өндіргіш күштер мен тауар қатынастарының бір шама жоғары дамуы
нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... ... басты анық болғаны, ол оның тауарлы шығу ... ... ... ... немесе айырбастауға арналған еңбек
өнімі. Осы ... ... ... ... ... ... болуының
объективтік алғы шарттарын туғызады.
Ақша ежелгі заманда пайда ... Олар ... ... ... шарт және өнім ... ... ... – бұл сату ... үшін ... ... ... Адам ... ... – зат, оны
тудыра отырып, тауар ... ... ... ... ... ... болуындағы объективті алғышарттарды құрайды. Бырақ кез-келген зат
тауар бола алмайды. Егер ... ... ... ... құны өз ... таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны ... ... ... ... ... бұйым тауарлық формаға ие емес,
өйткені оның қоғамға қажеті шамалы. ... ... ... ... ... алу құралы бола отырып, өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша айырбас
құны ... ... құн ... ... ... шыққан және олармен бірге өз
бетінше өмір сүретін тауар, ол ақша. Нақты және ... ... ... ... ... ... ... құны мен құнның арасында тауар
табиғатына ... ... ... ... ... әр түрлі
формаларын туғызды. Айырбас – бұл бір тауар өндірушіден, ... ... ... ... ... Мұнда тауарлардың баламалылығын
(мал=бидай=балта), ... ... ... сапасына, формасына және
тағайындалуынабайланысты өлшенуін ... ... ... ... әр ... бір біріне өлшеуіне ортақ негіз болуы қажет.
Мұндай негізге тауарлардың құны, демек тауар өндірісі ... және сол ... ... ... ... еңбек жатады. Тек
қоғамдық еңбек қана ... ... ... Нарықта бұл тауарды
екінші бір таурға айырбастаудың өзі бұл ... ... яғни екі ... ... ... көрсетеді. Осыған
байланысты жекелеген тауарларды өндіруге жұмсалған еңбек әр ... ... ... ... да ... ... ... қоғамдық еңбекті
немесе құнды сандық жағынан өлшеу қажеттігі туындап, айырбас құнның(1 мал=1
қап бидайға)ұғымы туындайды.
Айырбас құны – бұл тауардың ... да бір ... ... ... ... ... шаруашылық тұсында өнім тек өндірушінің және оның жан-ұясының
қажетін қанағаттандырғандықтан да, ол ... құны ... ие ... ... ... ... өз өнімін айырбастау үшін, ... ... ... кейін оның тұтыну құны қызықтырды. Егер тааурдың тұтыну ... яғни оны ... ... ... онда оны ... ... емес.
Демек, айыпбасқа арналмаған тауардың өндіруші үшін тұтыну құны ... Ал, егер де ... ... ... ... ... оның ... айырбас құны мен сатып алушы үшін тұтыну құны болуға тиіс.
Әрбір ... ... ... ... ... құны ... көрінеді. Оның
құны жасырын түрде болады және осы ... ... ... қарама-қарсы
жақтары бола отырып, айырбас процесінде бір-бірін ... және ... ... ... ... бір ... ... бір тауарға
кездейсоқ айырбасталынуы барысында, ... ... ... - ... ... даму сатысына тән құнның жай және кездейсоқ формалары
қолданылады ( 1 балта = 1құмыра ... ... ... ... кездейсоқ айырбас жиіленді. Жалпы
тауар ... ... ... жиі ... тауардың бөлініп
шығуымен құнның жай формасы ... ... өте ... ... ... ... ... және т.б. айырбастауға мүмкін болды.
Тауар өндірісінің өсуіне байланысты неғұрлым жиі айрбасталатын тауар –
барлық басқа тауарлардың бір-біріменөзара ... ... бола ... ... ... ... ... кең көлемдегі формасынан жалпы құндық
формасына жасырын түрде өту ... Яғни ... ... екінші формасы
қалыптаса бастады. Бірақ оның ролі бір тауарға нық ... еді. ... ... және ... өсуі ... ... ... саны
мен түрлері арта түседі. Мұнда, көбіне бір ... ... да ... ... ... ... ... айырбасының дамуы құнның үшінші
формасы – бұл құнның жалпылама формасы қалыптаса бастады. Біртіндеп ... ... ... ... ... ... ... бастады және осы
тауарлар ақша деп ... ... ... ... ретінде пайдаланылғаны
туралы нақты дәлелдер әр түрлі ... ... ... ... заттарда, поэзияларда кездеседі. Гомердің көне Троя
батырлары туралы поэмасында өгізді құн өлшемі ретінде пайдаланғаны ... Осы ... ... жасалынған ақашалрда “өгіз” деген атау
ойып өрнектелініп жазылып жүрді. Латынның сөзі ... ... ... ... ... “Рупа”(мал)сөзі үнділердің ақша бірлігінің атауы
“рупия” негізінде жатыр. Ежелгі Русьтарда да ақша ... ... ... де ... ... ... ие болды.
Сонымен қатар ақша ретінде сонау Ежелгі Спарта кезеңдерінде басқада
металдарды да ... ... ... ... ... мырыш, қорғасын
пайдаланылды.
Металл ақшалардың артықшылығы, олар – біркелкі, төзімді, ұсақталынады
және т.б. Металл ақшалардың кең ... ақша ... ... ... ... келе ... арасында басты роль алтын мен күміске өте
бастады, ... ... ... ... ие ... жалпы балама формасының дамуы нәтижесінде барлық тауарларға
тікелей айырбасталатын тауарлар әлемінен ерекше бір тауар – ақшалай ... ... ... ... ... ақша формасына айналды. Ол тауар
рөлін бағалы металлдар: алтын және ... ... ... ақша ... ... ... тауарлардың құнын бейнелейтін, жалпыға балама ... ... ... ... ... ... ... дейінгі ақша
формаларын бірден ығыстырып шығарып тастаған жоқ. Ұзақ уақыт бойы металл
ақшалар тауар формасын ... ... ... ... күрек, таға, шынжыр,
және т.б. формаларда ұзақ уақыт ... ... Грек ... ... “ бір уыс ... ... білдіреді. Мыс ақшалар қазандық,
құмыра, қалқан түрлерінде айналыста болды. Күміс және алтын ақшалар жүзік,
білезік түрінде ... б.э. ... XIII ... ... ... құймалар пайда бола
бастады. Осындай себепке байланысты көптеген ақша бірліктері фунт стерлинг,
ливр (жарты фунт), марка (жарты ... ... ... ... ... ... ... тауарлар өндірісі және айналысының ... ... Ақша – бұл ... ... ... және ... ... Тауар мен ақша бір бірінен бөлінбейді, себебі ақша ... ... да ... мүмкін емес.
Ақша тауардан бөлініп шыққанымен де ол, ... ... ... ... ... ... жалпыға бірдей балама ролі ... ... ... да, ... басқа тауарлардың құнын бейнелеуі бұл,
оның табиғи қасиетіне тән болып келеді. Біріншіден, бұл ... ... ... яғни оның оңай ... ... және
таттанбайтындығына байланысты. Екіншіден, оның құны өте жоғары, сондай-ақ,
оның қоры ... ... да, оны ... ... ... шығыны жоғары
болады.
Сонымен қатар, ақша өндіріс және бөлу процесіндегі адамдар арасындағы
қатынасты бейнелейтін, ... ... ... ... ... ... табылады.
Ақшаның экономикалық категория ретіндегі мәні, оның ... ... ... ... ... ... формасысы;
айырбас құнның дербес формасы;
еңбек өлшемінің сыртқы заттай (материалдану) формасы.
Ақшаның жалпыға тікелей айырбасталу формасы ретіндегі ... кез ... ... ... затқа тікелей айырбасталатынын
сипаттайды Кеңес үкіметі кезеңінде бұл ... тар ... яғни ... ... ... бөлу және ... ... ғана қолданылған.
Себебі, ол уақытта кәсіпорын, жер, ... жер ... және т.б. ... емес ... Қазіргі кезде жекешелендіру процесі басталғалы бері,
ақшаның бұл қасиетінің қамтитын ауқымы ... ... ... айырбас құнның дербес формасыретінде пайдалану тауарларды
сатумен тікелей байланысты емес. Бұл формасынба ақша, ... ... ... ... ... ... ... өндірістік және
өндірістік емес шығындарды әр түрлі ... ... ... банктің
несиелік ресурстарын коммерсиялық банктерге сатуы барысында және т.б.
жағдайларда қолданылады.
Еңбектің сыртқы ... ... ... ... жұмсалатын еңбектің ақша
көмегімен өлшеуге болатын құнын сипаттайды.
Ғалым-экономистердің арасында алтынның ақшалай тауар ретіндегі ... әр ... ... бар. ... ... демонетизациялануы
аяқталып, ол жалпыға бірдей эквивалент және ақша қызметтерін атқару ... ... ... ... ... ... формасынан жалпылама
немесе жайылыңқы формасына қайтып келді. Несие ақшалар жалпыға бірдей
эквивалент ... ... ... ... ... ... ... дейді екінші біреулер. Ал, енді үшінші біреулер алтынның
жартылай демонетизациялануы жалғасуда және ол ... ... ... ... ерекше тауар ретіндегі өзінің қасиеттерін сақтап қалды
дейді.
Жекелеген елдердің ... ... ... жоқ. ... ... айналыс және қорлану құралы болып, алтын белгілері – қағаз және
несие ақшалар қызмет атқарады. Бірақта алтын дүниежүзілік ақша ... ... ... онда ол ... бірдей эквивалентті білдіреді.
Ақша өзінің дамуы барысында екі түрге бөлінеді: нағыз ақшалар (толық
бағалы) және құндық белгілері (толық ... ... ... ... ... ... наминалдық оны байындауға кеткен нақты құнымен сәйкес келетін металл
ақшаларды білдіреді.
Мұндағы металл ақшалар ... ... және ... жасалады. Металл
ақшалардың монета түріндегі формасы – бұл олардың соңғы формасы болып
табылады.
Алғашқы монеталар VII ... ... ... ... және ... ... пайда болуы IX – X ғғ. ... ... ... ... ... ... ... монеталар қоса жүреді.
Алтын айналысына бірқатар елдер де XIX ғ. екінші жартысында өтті. Бұл
елдердің ішінде алтын өндіру ... ... ... ... ... ... елі де ... Металл айналысына өтуге және алтынның ақша
қызметін ... оның ... ... ... ... ... ... болған: оңай бөлінетіндігі, және қасиетін жоғалтпай бірігетіндігі,
сақталғыштығы, ... және ... ... ... . Өздерінің тұрақтылығы
арқасында толық бағалы ақшалар барлық бес қызметті бірдей ... ... ... ... ... белгілерінің пайда болуының
мынадай объективті қажеттіліктері болған:
алтын өндірісін тауар өндірісі артынан ілесе ... ... ... ... ... толық өтей алмады.
Жоғары құнды алтын ақшалар ұсақ құнды айналымға қызмет көрсете алмады.
Алтын стандарты, ... ... ... және ... ... алтын айналдысы бірінші дүниежүзілік соғысқа ... ... ... ... ... шығыстарын жабу мақсатында құнның қағаздай
белгілерін шығаруды ұлғайтты. Соның ... ... ... ... бастайды [1].
Нағыз ақшаның орынбасарлары (құндық белгілері) – номиналдық құны нақты
құнынан, яғни олардың өндірісіне ... ... ... ... ... ақшаларды білдіреді.
Оған мыналар жатады:
құнның металлдық белгілері – ... ... ... ұсақ ... мысалға жез, алюминий т.б. монеталар;
құнның қағаздан жасалған белгілері. Құнның қағаздай белгілері
екіге бөлінеді: ... ... және ... ... ... – бұл нағыз ақшалардың өкілдері болып табылады. Тарихта
олар айналыста ... ... және ... ... ... ... ... Бұл қағаз ақшалардың айналыста жүруінің ... ... ... ... ... ... ... болды.
Металл ақшалардың қағаз ақшаға ауысуының мынадай өзіндік себептері
болған:
металл ақшалардың тасымалдап алып жүру ... ... ... ... ... жасаған әрекетінің
нәтижесінде, яғни қазынаға қосымша ... алу ... ... ... ... бүлінуі;
бағалы металлдарды өндірудің қағаз ақшаларды шығаруға қарағанда өте
қымбатқа түсуі;
эмиссиондық табыс (шығарылған ақшалардың номиналдық құны мен ... ... ... алу ... қазынаның қағаз ақщаларды шығаруы;
қате ... ... жабу ... қағаз ақшалардың
шығарылуы.
Алғашқы қағаз ақшалар б.э. XII ғ. Қытайда, 1690 жылы.. Ұлыбритан
отары болған солтүстік ... 1762 ... ... және 1769 жылы..
Ресейде пайда болды. ... ... ... соғыс жылдары қағаз ақшалар
барлық ... ... ... ... ... ... ... билеттер
түрінде он елде (АҚШ, Италия, Индия, т.б.) ғана ... ... ... жылы ... ақша ... ... қағаз ақшалар, яғни 1, 3, 5
рубльдік ... ... ... ... рет ... шығарылып, кейіннен
Ресейдегі 1991-1992 жж.. ақша реформасы нәтижесінде алынып тасталды.
Қағаз ақшалар (қазыналық билеттер) – бюджет тапшылығын жабу мақсатында
қазынамен шығарылатын және ... ... ... ... ... бар құнның белгісін білдіреді.
Қағаз ақшалар тек қана айналыс құралы және төлем құралы қызметін
атқарады. ... ... ... мемлекеттің қаржы жетіспеушілігіне
байланысты түсіндіріледі. Қағаз ақшалар өзінің табиғаты ... ... ... тез ... ... ... Олардың құнсыздану себептеріне:
айналысқа басы ... ... ... шығарылуы, эминентке деген
сенімнің төмендеуі және төлем балансының қолайсыздық жағдайы жатады.
Несиелік ақшалар – тауар өндірісінің ... яғни ... ... және ... ... ... төлеуге (несиеге) берілуімен байланысты
пайда болады. Олардың пайда болуы ақшаның төлемқұралы ... ... ... ... Бұл ... ... мәні – ақша ... етуі; нағыз ақшаларды үнемдеуі; ... ақша ... ... ... ... ... мынадай түрлері бар: вексель, банкнота, ... ... ... – белгілі бір соманы алдын ала келісілген мерзімде және
белгіленген ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Вексельдің екі түрі бар: жай және ... ... ... ... вексель айналысы туралы» ҚР заңында
мынадай ... ... ... ...... ұстаушыға вексельде көрсетілген
соманы белгілі бір уақытта немесе талап ... ... ... туралы
вексель берушінің еш нәрсемен негізделмеген міндеттемесін сипаттайтын
вексель.
Аудармалы вексель (тратта) – ... ... ... белгілі бір
уақытта алғашқы вексельді ұстаушыға (ремитентке) ... ... ... ... (трассатқа) вексель берушінің (трассанттың) еш ... ... ... вексель.
Трассат тратта бойынша төлеуге келісімін бергеннен бастап, борышқор
болып табылады. Аудармалы ... ... ... ... ... аударып жазу) көмегімен айналыста жүре ... ... ... ... ... ... айналысы ұлғая түседі және мұндағы әр
индоссант вексель бойынша міндеттемеге ... ... ... және ... ...... вексельдің түрлері ретінде
қарастырады [2].
Сонымен қатар, экономикалық әдебиеттердің вексельді мынадай ... ... ... ... бронзалық.
Қаржылық (банктік) вексель – белгілі бір ақша ... ... ... ... ... ...... тапшылығын жабу мақсатында мемлекет
тарапынан шығарылатын оның міндеттемесі. Қазыналық вексель бойынша мемлекет
борышқор болып саналады.
Достық вексель – ... ... ... ... алу мақсатында бір-
біріне беріледі.
Бронзалық вексель – нақты қамтамасыз етілмеген ... ... ... өзіне тән қасиетттері бар:
дерексіздік, яғни вексельде мәмлені нақты түрінің көрсетілмеуі;
дауыссыздық, яғни протест туралы актіні нотариуспен жасағаннан кейін
тиісті шара ... ... ... ... ... ... яғни баақа бір тұлғаларға аударып жазу арқылы
(индоссамент) ... ... ... ... ... ... ... заң қабылданғанға дейін және одан кейін
де вексель айналысы дамып келеді.
Вексель айналысын бірінші ... ... ... Казкомерцбанк
тәжірибесін атап кетуге болады. Бұл банк 1996 жылы ҚР Үкіметінің астық
жинау бағдарламасына сәйкес ... 500,1000 және 5000 АҚШ ... ... ... шығарып, оларды несие құралы ретінде
клиенттеріне берді. Сол клиенттерінің ... атап ... ... ... ... «Астық» акционерлік компаниясы 5000 АҚШ ... ... ... жеңіп алып, оны өзінің жабдықтаушылары арасында
төлем құралы ретінде ... ... осы банк 2003 жылы ... ... « ... жолы » ҰК-ның 200 млн теңге бағалаған вексельдерін өтеді.
Мұндағы «домицилиант» - вексельде көрсетілген төлемді жүзеге асыратын,
Вексельде делдал ретінде қатысатын банк.
Банкнота ... ... ... ... «банк билеті») –
орталық банктың айналысқа шығарған әр түрлі номиналдағы ақша бірліктері.
Ол вексельден және қағаз ақшалардан ... ... ... мынадай айырмашылығы бар:
мерзімділігіне қарай, егерде вексель мерзімді ... ... ал ... – мерзімсіз қарыздық міндеттеме;
кепілдігіне қарай, вексельді айналысқа жеке ... ... ... жеке ... ... ал банкнотаны қазіргі кезде орталық банк
шығаратындықтан, оған мемлекет кепілдік береді.
Экономикалық ... ... екі ... ... классикалық және
жай.
Классикалық банкнота – бұл банкнотаның алғашқы пайда ... ... ... ... ... яғни ... ... етілген
Орталық банктің билеті.
Олар металлға ... тек қана ... ... ... ... етіледі. Ендеше қазіргі айналыста жүрген орталық
банктен шығатын жай ... ... ... етілмейді, бірақ
олардың белгілі бір дәрежеде тауарлық немесе несиелік ... ... олар ... ... ... ... ... ҚР Ұлттық банкісінің жай банкноталардың эмиссиялануының
мынадай үш ... ... ... болады:
1.2 Нарықтық экономикалық айырбас
Әлемдік нарықтағы валюта бағамы осы мемлекеттің валютасына сұраныс пен
ұсынысқа несие %-ы, ішкі және ... ... өнім ... ... ... формуламен анықталады: Валюта бағамын модельдеу – сатушы ... ... ... көзқарастарына негізделеді.
Түрлі елдердегі өндірістік және техникалық ... және ... және ... да ... де еске ... тек қана
экспортталған мен импортталған өнімнің ... ... ғана ... ... ... ... Шетелдерде сату мақсатында ішкі нарықта тауарды сатып алу;
• Ол тауарларды шетелде сату;
• Ішкі нарықта сату мақсатында шетелден ... ... ... Ол ... ішкі ... ... белгілеулерді енгізейік:
РХ – оның сыртқы нарығындағы бағасы;
ПУ – ішкі нарығындағы ақшалай түрде у V-де ... ... ... – сыртқы нарығындағы бағасы;
Λ – шетел валютасының бағамы (мысалы: $ - ... РХ ... бұл ... сату және ... алу V ... Олардың қарапайым
сызықтық тәуелділік былай көрсетілген.
РХР+ах; ... ; ... ... ... а, а1, b, b1 ... өзгерісіне нарықтың жауап беру
қабілеттілігін немесе ... ... ... ... ... ... сатып алу көлемінің артуы, тауардың қымбат болуына
әкеледі, ал сатудың ... оның ... ... ... ішкі ... Р1, П1 сыртқы нарықтың
бағаларына сәйкес келеді:
Іргелес сауда қызметінен ... ... ... моделін
қарастырайық:
П(х, у, Λ)ХН(ΛР1Х-РХ)+УН(ПУ- ΛП1У) ( ... ХН , УН – ... ... импорттың табиғи көлемі:
ХН (экспорт) УН (импорт)
Бірінші мақсат ... ... ... түскен жиынтық пайданы
көрсетеді: яғни, сату түсімі. (сату түсімі – ішкі және ... ... ... алу шығындары)
Сонымен П(х, у, Λ) ... у, Λ) + ; ... ... у, Λ) + ;
(4)
0
Х* -1) (5)
У* -1) ... , У*0 ... ... ... ... ... тауар үшін оның табыстылығы және экпорт пен импорт
бойынша оң операцияларды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... Ал импортталатын тауар үшін одан кіші болмау
керек.
1.3 Ақшаның қызметтері және ... рөлі мен ... ... экономикадағы рөлін өзінің атқаратын негіщгі ... ... ... әр ... тауар айырбасы процесінен туындайтын тауар
өндірушілердіңформасы ретінде ... ... және ... ... бір ... ... қазіргі экономикадағы атқаратын қызметтеріне мынаоар жатады:
Құн өлшемі және баға масштабы;
Айналыс (айырбас) құралы;
төлем құралы;
Қорлану және қор жинау құралы;
Дүниежүзілік ақша.
Ақшаның құн өлшемі ... Ақша ... ... ... ... барлық
тауарлардың құнын өлшейді.Ақша құн өлшемі ретінде: «мөлшері жағынан ... ... ... ... ... құнын бейнелеу үшін тауарлар
дүниесіне материал беру» ... ... ... та ... ... ақша ... тауарлар өндірісіне кеткен ... ... ... ... ... өлшеуіне жағдай жасады, Барлық тауарлар қоғамдық
еңбек өнімдері, сондықтан олардың құнын өзіндік құны бар ... ... ... ... ... ... ... жағдайында туындайды. Бұл ақшаның
барлық тааурлар құнының өлшемі ретіндегі қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... жеке құны бар ... ғана, құн
өлшемі бола алады. Бұндай тауар болып өндіруіне қоғамдық еңбек жұмсалған,
құнды құрай ... ... ... ... бұл ... толық құнды ақшалар
атқарады. Ақша еңбек өлшемі – ол жұмыс уақытын емес, осы еңбекпен ... ... құн ... ... ... ... ойлау арқылы орындайды. Яғни
тауардың құнын өлшеу ... ... ... ... ... тауар формасынан ақша формасына айналуы үшін тауардың ... ... ... ... бейнеленуі оның бағасы деп аталады. Толық
құнды ақша айналысы жағдайында алтынның бағасы болған жоқ. ... ... ... олардың құны өздерімен анықталуы мүмкін емес. Баға тауарды
өндіруге және сатуға ... ... ... ... ... өлшеу қызметі жалпы эквивалент ретіндегі ақшаның ... ... ... ... ... ... анықтау үшін баға масштабы
қажет. ... елде ... ... ... ... және ... өлшеуге қызмет ететін металлдың (алтын) баға белгілеу ... ... ... салмақты саны баға масштабы деп аталады.
Бағалардың негізінде және олардың қозғалысында құн заңы жатыр. Ақшаның
құн өлшемі қызметі мен баға ... ... ... ... бар. Құн
өлшемі бұл мемлекетке тәуелсіз ақшаның экономикалық қызметі болып табылады.
Құн өлшемі қызметі құн заңына байланысты ... Баға ... ... ... ... ... құнын көрсету үшін емес, тек оның
бағасын бейнелеу үшін ... ... Баға ... ... ... яғни
сұраныс пен ұсынысқа байланысты белгіленеді. Сөйтіп баға масштабы арқылы
ойша белгіленетін тауарлар бағасы ... ақша ... ... ... ... Баға ... ... сипатқа ие бола отырып,
мемлекет билігіне тәуелді және құнды емес тауар бағасынкөрсету үшін қызмет
етеді
Арнайы баға ... ... құны мен оның ... ... ... алшақ болып кетуіне байланысты өзінің экономикалық ... ... ... (1976–1978 жж.) нәтижесінде арнайы алтын
бағасы және алтын паритеті жойылды. Құн ... ... ... ... ... ... ... тауарлар алтынға тікелей айырбасталмайды және ... ... ... ... бұл ... ... орнында
жүретін оның құндық өкілдері немесе қағаз және ... ақша ... ... ... ... құнын өлшемейді, өлшенген құнды
көрсетеді, өйткені өзінің құны ... ... ... ... да, ... ... бағалы емес ақшалар деп аталады.
Сонымен алтын белгілерінің, яғни ... ... емес және ... ... ... ақша ... ... алтындық мазмұнынан
ажырауына алып келеді.
Ақшаның айналыс құралы қызметі. Ақша айналыс құралы қызметінде ақша
тауар айналысы ... ... рөл ... Таур ... мынадай
процестерді қамтиды: туар сату, яғни оның ... ... және ... ... яғни ақшаның тауарға айналуы. Бұл процесті арнайы ... ... ... ... Т ( ... ) – А ( ақша ) – Т ( тауар ... ... таур ... ... ақша тауарды біртіндеп
айналыстан шығара отырып, өзі айналыста үнемі ... ... ... ... ... қызметінің басты ерекшелігі, біріншіден, бұл
қызметті толық бағалы емес құнның белгілері: қағаз және ... ... ... ... және қолма-қолсыз ақшалар атқарады.
Айналыс құралы ретінде ақша қызметтерінің ерекшеліктері мынала:
Тауар мен ... ... ... ... идеалды ақшалар емес, нақты (қолма-қол) ақшалар орындайды;
Ақшаның бұл ... ... ... өте тез орындалатын
болғандықтан, оны ... ... емес ... оны ...... ... бұл, несие және қағаз ақшалар ақшалы тауармен байланысты емес
деген сөз емес. Бұл ... ... ... ... ... жасырын
айналыс болуымен түсіндіріледі [4].
Сонымен ақша, ақша айналыс құралы қызметін атқаратындықтан да ... яғни ... ... ... ... массасы және бағасы
негізінде анықталады. Қанша ... бір ақша ...... ... қызмет ететін болғандықтан, ақша айналысы қанша көп ... ... ... үшін олардың қажетті саны сонша азболады. Ал егер
айналыстағы ақша ... ... ... ... ... онда ... инфляцияға жол береді.
Ақша қор жинау құралы ... Әр ... ... болуына
байланысты тауарлардың тек нақты ақшаға ғана сатылмайтыны ... ... ... ... ... ... мен айналыс мерзімінің ұзақтығының бірдей
еместігі, сондай-ақ бірқатар тауарлардың өндірісі мен ... ... ... ... ... қосымша қаражаттардың
жетіспеушілігін туғызады. Соның нәтижесінде тауарлардың ... ... алу және ... яғни несиеге беру қажеттігі туындайды. Ақша ... ... ... ... ... формасына ие: Т (міндеттеме),
келісілген мерзімнен кейін: М ... – Т ... ... ... мен ... ... қызметтері арасында өзара айырмашылықтар бар.
Ақша ... ... ... ... ... ... ... төлем құралы
қызметінде ақша мен тауардың бір-біріне қарама-қарсы қозғалысы болмайды,
яғни ... ... ... өтеу, сату және сатып алу процесінің
аяқталғандығын білдіреді. Тауарлар мен ақша арасындағы уақыттағы ... ... ... ... қаупін тудыруы мүмкін.
Ақша тәлем құралы ретінде тек қана ... ... ... ... сол сияқты қаржы және несие қатынастарына да қызмет етеді.
Жалпы барлық ақшалай төлемдерді мынадай ... ... ... және ... ... бойынша төлем міндеттемелері;
мемлекетке қатысты қаржылық міндеттемелер,
банктік несиелер, мемлекеттік және тұтыну несиелері бойынша қарыздық
міндеттемелер;
сақтандыру міндеттемелері;
әкімшілік, сот алдындағы және өзге ... ... ... ... ... ... емес, яғни қағаз және
несиелік ақшалар атқарады.
Ақшаның қор жинау және қорлану ... Ақша ... ... ... оның ... ... ... қамтамасыз етумен қатар, байлықты жинау
құралы болып табылады. ... да ... ... ... ... ... Қорлану үшін ақша айналыстан алынады, сөйтіп тауарды
сату және ... алу ... ... қор ... қызметін толық бағалы емес ақшалар атқара алмайды,
себебі олардың меншікті құны жоқ. Бұл ... ... ... ... ... ... қызметін толық бағалы емес ақшалар атқарады. Тауар
өндірісі жағдайында қорлану екі ... ... ... мен ... ағымдық және жинақ (дипозиттік)
шоттардағы, сол сияқты ... ... ... ... ... ... қоғамдық қорлану формасында;
Банктердегі халық салымдарында, облигацияларда жинақталған ... ... ... Сыртқы сауда байланыстары, халықаралық заемдар,
сыртқы серіктестерге қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... Дүниежүзілік ақшалар жалпыға ортақ төлем құралы,
жалпыға ортақ сатып алынатын құрал және ... ... ... ... ... табылады. Халықаралық төлем құралы ... ... ... ... есеп ... ... ... алатын құрал ретінде дүниежүзілік ақшалар
елдер арасындағы ... ... ... ... және ... ... ... бұзылған жағдайда қызмет етеді. Жалпыға
ортақ қоғамдық байлықты құрау ретінде дүниежүзілік ақшалар бір елдің екінші
бір елге займ немесе субсидиялар ... ... ... ... де ... ішіндегі ақша мемлекетпен заңдастырылған ұлттық ақша
бірлігі формаыснда қызмет ететін болса, ал елімізден ... ... ... өз еңбегінде: «Ақша өзінің ұлттық киімін шешеді де, өзінің бастапқы
формасы ретіндегі металл құймасына, яғни жалпылама ... ... ... - деп ... ... бұл жерде дүниежүзілік ақша ... ... етуі ... ... ... ... ... ақша қызметін алтын және
алтынға ауыстырылатын жекелеген елдердің несиелік ... ... АҚШ ... және ағылшын фунт стерлингі атқарған.
2 Қазақстан Республикасының ақша жүйесі мен ұлттық валютаның қызметі
2.1 Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... рәміздерінің бірі оның ұлттық
валютасы болып табылады. Кез ... ... ... оның бір-ақ рет
енгізілетін өз валютасының ... да ... ... ... ... ... ... сан ғасырлар бойы қалыптасқан. Кез келген ұлттық валюта
елдің өткенін, бүгінгісін және ... ... Ал ... -
Қазақстан Республикасы ұлттық валютасының тарихы Президенттің 1993 жылғы 15
қарашадағы жарлығынан басталды.
Алғашқы кезде теңгенің бірінші шығарылған қатары (1 ... = 100 ... ... тұрды:
• 1, 3, 5, 10, 20, 50 және 100 теңгелік банкноттар;
• 1, 3, 5, 10, 20 теңгелік монеталар;
• 1, 3, 5, 10, 20 және 50 ... ... ( ... ... ... ... жылы 1993 ... үлгідегі номиналы 200 теңгелік және 1994 жылғы
үлгідегі 500 теңгелік банкноттар ;
• 1995 жылы 1994 ... ... ... 1000 ... ... ... жылы 1996 жылғы үлгідегі номиналы 2000 теңгелік банкноттар ;
• 1997 жылы номиналы 1, 5, 10, 20, 50 теңгелік монеталар (жаңа дизайны);
• 1999 жылы 1998 ... ... ... 5000 ... ... жылы 1999 ... үлгідегі номиналы 200 және 500 теңгелік банкноттар
(дизайны өзгертілген),
2001 жылы :
• 2000 жылғы үлгідегі номиналы 1000 және 2000 ... ... ( ... ... ... үлгідегі номиналы 100 теңгелік банкноттар ( дизайны
ішінараөзгертілген );
• Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 10 жылдығына арналған 2001 жылғы
үлгідегі 5000 теңгелік мерейтойлық банкноттар ... ... ... 5000 ... банкноттар ( дизайны ішінара
өзгертілген ).
2002 жылы :
• 2003 жылғы үлгідегі номиналы 100 теңгелік банкноттар;
• 1999 жылғы үлгідегі номиналы 200 және 500 ... ... ( ... өзгертілген ) шығарылды.
2003 жылы :
• 2003 жылғы үлгідегі номиналы 10 000 теңгелік банкноттар.
Республикада ақша ... ... ... ... ... ... да қолданылады . Мерейтойлық және ескерткіш монеталар
оларда белгіленген құнға ... ... ... ие , ... олар ... - ағарту мақсатында шығарылған . Әдеттегідей , олар қатаң ... ... және ... Республикасының аумағында және шет
елдерде коллекциялық құнымен сатуға арналған.
Қазақстан Республикасының банкноттары
2010 ... ... ... ... стильде орындалған, суреттер
бет жағында негізінен тігінен, сырт ... ... ... ... дизайн Қазақстанның қазіргі бейнесін көрсетеді, барлық
мемлекеттік нышандар, сәулет объектілерінің және ... ... ... кіреді.
Банкноталардың бет жағында орталық бөлігінде "Астана-Бәйтерек"
монументі - ... ... ... ... ... және
инженерлік ойдың жетістігі, тәуелсіз ... даму ... ... ортасында түрлі-түсті жолақтарда Қазақстан
Республикасының мемлекеттік әнұраны ноталарының фрагменттері бейнеленген,
оларға номиналдың сандық ... ... ... ... сол
жағында бір түспен Қазақстан ... ... ... Оң жақ ... бөлігінде – мемлекеттік жалаудың ... ... ... ... ... және ... ... геральдикада ашық алақан бейнеленген. Номиналы 200
және 500 теңге ... ... ... ... ... оң жақ төменгі бұрышында тігінен, номиналы  1000, 2000, 5000 және
10000 теңге банкноталарда төменде сол ... ... 200 және ... ... ... ... ... деген жазу мемлекеттік
елтаңбаның астына, ал 1000, 2000, 5000 және 10000 ... ... ... оң ... орналастырылған.
Сериялық нөмірлері бет жағына жазылған және банкноталардың қарама-
қарсы екі ... ... сырт ... ... және ... ... ... сәулет объектілерінің бейнелері бар. Олар ... ... ... Сол ... ... және оң ... ... номиналының сандық белгісі, ал ... ... орыс ... белгілеуі орналастырылған. Жоғары жақта ортада "Қазақстан ұлттық
банкі" деген жазу және ... ... ... ... ... ... ... алғанда жаңа дизайн түпнұсқалылықты
қарапайым және ... ... ... бұл ретте ақшаны қолдан
жасаудан қорғайтын, ... ... ... кіріккен классикалық және ең
жаңа, неғұрлым күрделі қорғаныш құралдары ... ... ... ... 2000 ... ... банкноталарды ауыстырған кезде, сондай-ақ
айналыста жүрген 5000 және 10000 ... ... екі ... ... де ... ... қорғаныш элементтері пайдаланылған болатын. ... ... ... ... ... яғни визуалды және
жарыққа көрінетін, сондай-ақ саусақтың ұшымен  анықтауға болатын ... ... ... саны ... ... ... құралдардың көмегімен танылатын жасырын элементтер де кездеседі,
бірақ ақша ... ... ... және ... ... ... ... мынадай қорғаныш элементтері пайдаланылған:
Сутамғы белгілер. Сутамғы белгілерінің бейнесі ... ... ... анық ... ... қою және ашық реңдерден тұрады.
Қорғаныш жіп. Бір қорғаныш жіп қағаздың ... ... ... ... тосып қарағанда тұтас сызық түрінде көрінеді. Екінші,
үзік-үзік жіп - банкнотаны жарыққа тосып қарағанда анық ... ... ... ... ... болып пунктир түрінде қағаздың бетіне шығарылған.
Мөлдір орын. Банкнота жарыққа тосып қарағанда жақсы көрінетін ... ... ... сурет.
Қосарланған бейнелер. Банкнотаның беткі және сыртқы жақтарында басылған
бейнелердің фрагменттері, жарыққа тосып қараған кезде тұтас ... ... ... ... ... ... жоғары рельефті қабатты алтын түстес металл
бояуы бар қорғаныш элементі,  түрлі-түсті ... ... ... ... көретін адамдарға арналған белгі. Банкнотаның бет жағында
саусақтың ұшымен жақсы ажыратуға ... ... ... ... ... ... өзгеріп тұратын түсі. Банкнотаның көлбеу бұрышы
өзгерген кезде бояудың түсі ... ... ... ... ... АҚШ ... ... Микромәтіндер, бірнеше есе ұлғайтқан ... ... ... мәтінді немесе цифрларды басудың әртүрлі тәсілдерімен
орындалған.
Көшіруге қарсы элемент. Көшірген кезде түрлі бағытта растр ... ... ... ... ... (тартан, пирамида).
Көшірген кезде түрлі бағытта растр түріндегі тордың ... ... ... ... ... ... құрамында магнит бар қара бояумен
басылған екі әріпті сериядан және жеті ... ... ... ... ... ... фосфор бар қара бояумен басылған екі ... және жеті ... ... ... ... ... түстес жылтырағы бар арнайы бояумен басылған
жолақ, банкнотаның көлбеу бұрышы өзгерген кезде сурет пайда ... ... ... Купюраны көз деңгейінде қисайта ұстап тұрған
кезде оюлы розеткада банкнота номиналының цифры ... ... Бір ... ... өтуі кезінде түстің біртіндеп
өзгеруі байқалатын арнайы басу түрі.
Ультракүлгін қорғаныш: ... ... ... көздері болып
табылатын құралдардың әсерінен көзге көрінетін, ... ... ... ... ... ... ... номиналдарына қызғылт
талшық қағазға ендірілген, ол ... ... ... ... ... банкноталардың ауыстыруы ескі және жаңа ... бір жыл бойы ... ... көздейді. Осы жыл аяқталғаннан
кейін ескі үлгідегі банкноталарды екінші деңгейдегі банктерде және ... ... ... тағы бір жыл жалғасатын болады.  Осыдан
кейін 10 жылдың ... ... ... ескі ... ... ... сараптама жүргізгеннен кейін ауыстырады.
Сурет 1. 2011 жылғы жағдай бойынша валюта бағамының көрсеткіштерінің
ауытқуы
Екінші деңгейдегі банктер ескі және жаңа ... ақша ... ... жүру ... ... күннен бастап заңды және жеке
тұлғалардың ескі және жаңа үлгідегі ақша ... ... ... ... ... аяқталғаннан кейін екінші деңгейдегі банктер заңды және
жеке ... ескі ... ақша ... жаңа ... ... ... қабылдауға құқылы емес. Екінші деңгейдегі банктер
ескі үлгідегі банкноталарды ... ... ... Банкінің
нормативтік құқықтық актілерінде белгіленген талаптарға сәйкес оларды одан
әрі Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... ... 2. ... ... ықпалы
2011ж. 3-тоқсанда теңге бағамының АҚШ долларына ... ... ... ... ... аздап ұлғайды (14,7% дейін), осы
уақытта теңге бағамының еуро және ресей рубліне өзгеруінен ... ... ... сагы төмендеді (тиісінше 10,5% және 11,4% дейін).
Кәсіпорындардың көпшілігі, бұрынғысынша теңге ... осы ... ... жоқ ... 60,4%, 63% және ... ... ... ақша жүйесі мен ақша массасы
Жалпы мемлекеттік заңдармен реттелген елдегі ақша ай ... ақша ... ... ... Әр бір ... өзінің ұлттық
ақша жүйесі бар.
Ақша жүйесі – бұл ... ... ... және ... ... ақша ... ... формасы.
Ақша жүйесінің өзіне тән типтері және ... ... ... типі бұл ... ... ... болуын сипаттайды. Ақша жүйесі
келесі элементтерден тұрады: ақша бірлігі, эмиссиялық жүйе және ... ... ... – барлық тауарлардың бағаларын бейнелеуге қызмет
ететін, заңды түрде бекітілген ақша ... ... ақша ... ... ... құралған 1 теңге болып табылады.
Ақша бірліктерінің түрлері. Егер 1991 ж. 1 қаңтарына дейін айналыста
қазыналық билеттер ... онда ... ... ҚР ақша ... болып
олардың өсу құны бойынша төлемнің барлық түрлеріне қабылданатын банкноттар
мен монеталардан құралады. Олар Ұлттық банктің міндеттемесе болып ... ... ... ... етіледі.
Эмиссия тәртібі – бұл әр елдің орталық банктерінің ... ... ... ... ақшаларды шығарып, олардың айналысын
ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... алумен банкнота мен монеталарды сату ... ... ... ... ... ... болып табылатын: несиелік және қағаз
ақшалар (қазыналық билеттер) жатады. Мысалға, АҚШ-та ... 100, ... 10, 5, 2 және ... бнак ... 100 ... ... 1 ... 50, 20, 10, 1 центтік күміс-мыс және мыс-никельдік
монеталар жүреді.
Валюталық бағам дегенміз – бұл ... бір ... ақша ... ... сол ... ақша бірлігінің бағасы.
Ақша жүйесінің мынадай типтері болады:
– металл ақша ... яғни ... ақша ... тікелей бола отырып,
ақшаның барлық қызметтерін атқарады, ал ... ... ... несиелік және қағаз ақшалар айналысы, яғни алтын айналыстан алынып
тасталып, оның орнына несиелік және қағаз ... ... ... Металл
ақша жүйесі екіге бөлінеді:
Биметаллизм – жалпыға балама рөлі екі ... ... ... ... негізделген ақша жүйесі.
Биметаллизмнің үш түрі болады:
– қос ... ... яғни ... ... мен ... ... ... металдардың нарықтық құндарына байланысты белгіленген;
– қатар жүретін валюталар жүйесі, яғни мұнда бұл қатынас ... ... ... ... ... яғни мұнда алтын және күміс монеталары заңды
төлем ... ... ... бірақ бірдей негізде емес, себебі күміс
монеталарды жасау жабық ... ... ... ... монеталар жасауға ерік
берілді.
Биметалдық ақша жүйесі капиталистік шаруашылықтың даму қажеттілігіне
сәйкес келмеді, ... екі ... құн ... ретінде қатар пайдалану
ақшаның бұл қызметінде қарама-қайшылық тудырды. Нәтижесінде, жалпы құн
өлшемі ... ... ... бір ғана ... ... ... етілді. Сөйтіп,
биметаллизм ақша жүйесінің орнына монометаллизм ақша жүйесі келді.
Монометаллизм – бұл ... ... ... және ақша ... ретінде бір ғана металл (алтын немесе күміс) қызмет ... ... ... құн белгілерінің сипатына байланысты ... ... үш ... бөлінеді: алтын монета стандарты, алтын
құйма стандарты және алтын девиз (алтын валюта) стандарты.
Алтын ... ... – бұл ... ... ... ... ... сәйкес келе отырып, өндірістің, ... ... ... мен ... ... ... дамуын қолдады. Бұл
стандарт мынадай өзіне тән негізгі белгілерімен сипатталады:
– алтын елдің ішкі ақша ... ... ... ... ... ... алтын монеталарды құюға рұқсат етілді;
– толық құнды емес ақшалар айналыста жүре отырып, еркін және шектеусіз
мөлшерде алтын монетаға ... ... және ... ... еркін түрде сыртқа шығаруға және ішке
алып келуге болатын болды.
Алтын құйма стандартының алтын ... ... ... ... монета болмайды және алтын монетаны еркін ... ... ... Мұнда банкноталар, басқа толық бағалы емес ақшалар сияқты алтын
құймасына тек олардың сомалары ... ... ғана ... 12,4 кг алтын құймасының бағасы 1700 фунт стерлинг сияқты.
Алтын ... ...... алтынға, шетел валютасына
айырбасталатынын білдіреді. Сөйтіп, бұл ... бір ... ... көрсетеді. Германия, Австралия, Дания, Норвегия және басқа да
елдерде алтын девиз стандарты бекітілген.
1929–1933 жж. ... ... ... ... ... ... ... жойылды. Алтынға айырбасталмайтын
несиелік ақшалардың жүйесі бекітілді. ... ... ... және оны ... айырбастау капиталистік елдердің ... ... ... ... ... ... ... құндарының қалыптасу механизміне қарай ... ... ... құны оның ... ... ... асып ... жүйені реттеу ашық нарықтағы операциялар, міндетті резервтер
нормасы, пайыз мөлшерлемесі, ақша-несиенің ... да ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының ақша жүйесі 1995 жылы 30 наурыздағы
”Қазақстан Республикасының ... банк ... “ ҚР ... заң ... ... ... ұйымдастырылған. Жарға ақша айналысын ұйымдастыру
негізін және формаларын белгілейді, онда ... ақша ... ... ... ... монеталарды жасау тәртібі, ақша айналысын
ұйымдастыру және реттеу тертіптері қамтылады.
Ақша айналысының негізі сандық көрсеткіштерінің біріне ... ... ақша ... ... ... – жеке ... кәсіпорындармен мемлекетке тиісті және
шаруашылық айналымына қызмет ететін сатып алу және төлем құралдарының
жиынтығы.
Белгілі бір ... және ... бір ... ақша ... ... ... ... сондай-ақ ақша массасының өсуі мен көлемін реттеуге
байланысты шараларды жасау үшін әр түрлі көрсеткіштер ... ... ақша ... деп ... ... дамыған елдердің қаржылық статистикасында ... ... ... ... ақша ... ... ... яғни ол айналыстағы нақты ... ... ... және ... ағымдық шоттардағы қаражаттарды қамтиды;
М2 агрегаты, ол М1 агрегаты қосылған коммерциялық банктердегі мерзімді
және жинақ салымдарынан тұрады;
М3 агрегаты, ол М2 агрегаты ... ... ... ... салымдарын құрайды;
М4 агрегаты, М3 агрегаты қосылған ірі ... ... ... ... ... ақша массасы Ұлттық Банк пен ... ... ... ... ... ... ... оның құрамының айналыстағы қолма-қол ақша және резидент заңды тұлғалар
мен үй шаруашылығы депозиттері жатады.
Ақша базасы (МВ) – бұл міндеттемелерге жататын ... және ... ... Ол ... формуламен есептеледі:
МВ = СIC + RR + DCB,
мұндағы CIC – айналыстағы нақты ақшалар;
RR – міндетті резервтер;
DCB – екінші ... ... ... ... қор, ... = L ( H + C ... Н – айналысқа шығарылған банктік билеттер;
С – айналысқа шығарылған монеталар.
Кесте 1 - ... ақша ... ... ... ... көрсеткіш
|  |2011  |2012  ... ... Ақша ... ... ақша) |2 450 836|2 738 397|287 ... ... % |-2,1 |8,7 |11 ... ... ... ... өзгеріс, % |60,7 |11,7 |-49 ... ... |  |  |0 ... ... тыс ... ақша |1 047 795|1 162 403|114 ... депозиттерi |1 403 041|1 575 993|172 ... ... (тар ... |1 961 737|2 218 416|256 ... ... % |4,6 |7,8 |3 ... ... ... ... ... % |31,5 |13,1 |-18 ... ... |  |  |0 ... ҚҰБ-дегі резервтiк депозиттерi |460 395 |570 279 |109 ... МО |  |  |0 ... ... ... |913 443 |1 033 962|120 ... ... % |9,2 |4,4 |-5 ... ... ... ... ... % |6,5 |13,2 |7 ... М1 |2 457 677|2 863 832|406 ... ... % |2,3 |8,4 |6 ... басынан бергі кезеңдегі өзгеріс, % |26,2 |16,5 |-10 ... ... |  |  |0 ... ... ... ... ... |169 592 |205 639 |36 047 |
|3.2 банктік емес заңды тұлғалардың |  |  |0 ... ... ... |1 374 642|1 624 231|249 ... М2 |5 335 204|6 124 467|789 ... ... % |10,5 |1,8 |-9 ... ... ... кезеңдегі өзгеріс, % |15,5 |14,8 |-1 ... ... |  |  |0 ... ... ... ... депозиттерi |  |  |0 ... ... ... |  |  |0 ... ... |730 160 |881 640 |151 ... ... емес ... ... |  |  |0 ... ... ... |  |  |0 ... ... валютасындағы |  |  |0 ... ... |2 147 367|2 378 995|231 ... М3 ... ... |7 487 306|8 287 944|800 ... ... % |5,5 |2,9 |-3 ... ... ... ... өзгеріс, % |19,5 |10,7 |-9 ... ... |  |  |0 ... ... ... ... |  |  |0 ... ... |993 711 |900 740 |-92 ... ... емес заңды тұлғалардың |  |  |0 ... ... |  |  |0 ... ... |1 158 391|1 262 737|104 ... ... ақша агрегаттарына, қазіргі кезде ақша-несие
статистикасын ... және ... ... ... ақша ... ... М3 – ақша массасы жатады. Ақша массасы құрылымына мынадай ақша
агрегаттары жатады:
М0 (айналыстағы ... ақша ... банк ... тыс ... = М0 + банктік емес заңды ... мен ... ... ... = М1 + теңгедегі басқа да ... және ... емес ... мен халықтың шетел валютиасындағы аудармалы дипозиттері;
М3 (ақша массасы) = М2 + банктік емес ... ... мен ... ... ... да ... дипозиттер – 1) әрқашан айыппұлсыз және шектеусіз атаулы
құнымен ақшаға ... 2) ... ... немесе жиро-кепілдіктің
көмегімен еркін айналады; 3) төлемдер жүргізуде кеңінен қолданылады.
Аудармалы ... ... ақша ... бір ... ... ...... ол белгілі уақыт аралығынан кейін ғана
алынатындығы немесе әр түрлі шектеулері жай ... ... ... ... және ... ... қойылатын талаптарға
жоғары дәрежеде сай ... ... және ... ... ... ... қатар, шетел валютасында салынған басқы ... ... ... мысалы, ақша мультипликаторы 2,0-ге тең болса, онда ақша
базасының әрбір 2 ... ... ... көрсетеді. 2011 жылы ақша
массасындағы депозиттердің өсуі, ақша мультипликаторының мәні өткен жол мен
салыстырғанда 3,29-дан ... ... ... отыр
2.3 Қазақстан Республикасының ақша-несие саясаты
Ақша-кредит саясатының негізгі мақсаты бағаның тұрақтылығын қамтамасыз
ету  болып табылады. Қазақстан Республикасы Ұлттық ... осы ... ... ... ... ... қолдауға, депозиттік нарықтың
әлуетін дамытуға, сондай-ақ банк секторының кредиттік белсенділігін қалпына
келтіруге ықпал етеді.
Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... арасындағы тепе-теңдікті  қамтамасыз
етуге бағытталған айырбастау  ... ... ... ... саясат үнемі өзгеріп отыратын әлемдік конъюнктура жағдайында 
отандық  өндірістің  бәсекеге  қабілеттілігіне  теріс  әсер ... ... ... ... ... ... ауытқуларына жол бермеу
мақсатында  жүргізіледі.
Бағамды қалыптастыру икемділігін арттыру ... ... ... 2012 жылғы  5 ақпаннан бастап теңгенің ауытқуы дәлізі
кеңейтіледі: 150 ... (+)10% ... 15 ... (-)15% ... ... ... ...  динамикасында басым  үрдіс әлемдік ... ... ... жағдайға және төлем балансының жай-күйіне  байланысты
болады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... қысқа мерзімді құралдардың ақша нарығында ... ... ... ставкаларының дәлізі шеңберінде ұстап ... ... ... нарық ставкаларының ... және ақша ... ... ... қамтамасыз етеді,
сондай-ақ  өтімділікті тиімді басқаруға ықпал етеді. Дәліздің ең ... ... ... ... ... ... ... ақша нарығындағы
жағдайды және инфляция  деңгейін ескере отырып ... ... ... ... Банкінде орналастырылған банктердің 
депозиттері бойынша ставка ақша нарығындағы  қысқа ... ... ... ... ... ... Бұл ... ол болуы мүмкін
ең төмен деңгейде, яғни  банктерді  Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкіндегі депозиттерде  бос ... ... ... ... етіп ... өтімділікті алып тастау мақсатында Қазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың қайталама нарығын  қолдауға, 1
жылға дейінгі ... ... ... ... ... кірістілікті
қалыптастыруға  бағытталады.
Фундаментальді факторлар тарапынан күтілетін шамалы  инфляциялық қысым
кезінде Қазақстан ... ... ... ... ... ету ... шаралар  қабылдайды. Банктердің  өтімділігі 
деңгейінің ... оған ... ... оның ішінде валюталық
тәуекелдерің ... ... Бұл ... ... ... ... ... Банкі қорландыру базасын 
қалыптастыру кезінде  банктерді  ішкі көздерге бұдан әрі ... ... ... Осы ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 2012 жылы
 «Қазақстанның депозиттерге кепілдік беру  қоры» ... 11 ... ... ... ... ... базасын тұрақтандыру үшін Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкінде орналастырылған  ... емес ... ... бос ақша ... ... ... депозиттеріне
аудару туралы  мәселе  қаралады.
Ақша-кредит ... осы ... іске ... ... ... ... инфляция бойынша белгіленген  бағдарларға
жетуге мүмкіндік ... Бұл ... ... және ... өсу  жағына
шығуына  ықпал етеді.
Тұтастай алғанда экономиканың нақты секторында кәсіпорындардың 3-
тоқсандағы, сол сияқты ... ... ... оң ... ... ... ... экономикалық өсу үрдісі жалғасты, бірақ баяу
қарқынмен, бұл кәсіпорындардағы қалыптасқан ахуалдарға ... ... ... жалпыға бірдей пікірін білдіретін композиттік
индикаторды көрсетеді (төмендегі суретте). ... ... ... ... 1-тоқсанға басып озу қасиеті бар*) 2011ж. 2 және ... ... ... ... ... ... және 4-
тоқсанда осы үрдістің жалғасуының ... ... атап ... ... ... және ... ЖІӨ ... негізде алынған)
маусымнан тазартылған және құрамында тренд жоқ күйде келтірілген, ... ... ... ... ... соған негізделген
экономикалық конъюнктурадан тұрады. Салыстыру мақсатында циклдық құрамдас
бөліктер ... яғни бір ... ... ... бірлігіне
келтірілді.
3 Қазақстан Республикасындағы ақша қатынастарының дамуы
Экономиканы ұйымдастырудың негізгі екі түрі бар: натуралды және тауарлы
шығарушылықтар. Бұлардың ... ... ... әр ... тән
белгілі тәсілі болды.
Натуралды шаруашылықта өндірілген өнімдер жиыны ғасырлар ... ... ... ... ... ... (жай ... өндіріс), нарық
айырбас, қоғамдық еңбекті бөлу деген түсінік болмады.
Тауар өндірісі - ... ... ... ... мен ... ... ... арқылы жүзеге асыратын шаруашылық. Тауар
шаруашылығының пайда болуының бас шарттары: қоғамдық ... ... ... пайда болуы, өндірушілер мен ... ... ... ... ... моделін таңдау деп мемлекеттің ұлттық экономикаға
ықпал жасайтын жүйесін айтады. «Тауар ... ... ... ... ... ... ... оның көп терең
екендігі көрінеді.
Тауарлардың бір-бірімен ... ... ... ... ... құны деп ... Ал адамның белгілі бір қажеттерін қанағаттандыру
қабілетін оның ... құны ... пада ... ... және объективтік көзқарастар бар.
Уақыт озған сайын бүкіл тауарлар арасынан бір ... ... ... ... ... ... анықтау рөлін атқаратын ерекше тауар – ақша.
1993 жылдың 15 қарашасында ұлттық валютамыз айналымға түсті. Ал ... елде ... ... 2600 ... ... ... ұлттық
валютамыздың АҚШ-тың 1 долларына шыққандағы бағамы 4,7 теңге болса, осы
күнге дейін 30 рет ... ... жабу үшін ... банк Үкіметке несие беруге тәжбүр
болды. Соның салдарынан теңге он есеге дейін құлдырады. Негізінен мұндай
жағдай ... ... ... ... алу салдарынан туындаған. Осыдан барып
Ұлттық банк берілген ... кері ... ... сата ... ... де ... теңге бағамының тұрақтануына әкелді. Десек те, мұндай шара
теңге бағамын толыққанды тұрақтандыра алмады. Бұдан ... ... ... ... ... ... алдындағы қарыздары 10 ... ... ал ауыл ... ... ... 8 ... ... жетті.
Сол кезгі 1 доллардың 75 теңге ... ... онда бұл 400 ... жуық деген сөз. Доллар демекші, сол жылдары сырттан шикізатты ... ... ... саудалау тікелей банк пен кәсіпорын ... ... ... тыс ... Тек ... ... ... ғана жағдай біршама тұрақтанғандай болды. Бірақ, көп
ұзамай 1998 жылы Ресей дағдарысы есік қақты. ... ... ... төрт есе ... ал ... деңгейі 80-90 пайызға жетті.
Үкімет пен Ұлттық банк теңге бағасын қалыпты ұстап тұру үшін бір ... ... да айта кету ... ... ... 1999 ... ... – 60, ал инфляция 17 ... ... ... ... соң ғана оның ... ... 120-ға ... секірді.Дегенмен де Қазақстанның өзіндік ... ... ... ... ... ... онша күшті әсер ете қойған
жоқ.
1999 жылдың соңына қарай экономикадағы жағдай біршама қалпына ... ... ... нарықтығы бағасының өсуі зейнетақы және өзге дек
қарыздарды толық өтеуге мүмкіндік берді. Ұлттық банк ... ... ... ... 25 ... 18 пайызға түсіруге қол жеткізді.
“Қазақстан Республикасындағы екінші дәрежелі ... ... ... ... ... ... кейін арта түсті.
2000 жылы халықтың банктердегі салымдары 53 ... ... ... Ал ... ... ... ... беру мөлшері сол жылы 148,7 ... ... ... ... да ... ... да жақсарды. Елімізге осы
жылдар ішінде тартылған инвестиция 5 млрд. долларды құрады. ... ... ... 13 ... ... (2010 ж). Соның барысында 600 миллион
долларлық сыртқы қарыздан құтылдық. Қазіргі кезде қаржы ... ... өсім ... 50 ... артып отыр. Бұл өз кезіндегі эеономика
саласына несие беруді 6 есеге дейін өсіруге мүмкіндік ... ... бес ... теңгенің бағамы тұрақтанып келе жатқаны да осы экономикадағы
біршама реформалардың жүзеге асырылуынан ... ... бар. Атап ... ... ... біршама кәсіпорындарға екінші тыныс берген
сыңайлы. 2000жылы еліміздегі ақша ... 272,4 ... ... ... ... ... 124 миллиард теңгеге артқан. Пайызға шаққанда теңге
көлемі 83,4 ... ... ... ... ... активтердің екі есе
артуынан және банктер саласындағы жүйені реттеуден ... ... банк ... саясатын бұдан да жақсартуға күш ... ... ... ... жүруін сақтай отырып, Ұлттық банк 2010 жылы инфляция
деңгейін 4-6 ... ... ал ... ... 3-5 ... ... қалуды көздеуде. Ақша
көлемін 2007 жылы – 16 пайыз, ал 2010 жылы – 17 ... ... ... Бұл ... ... банк ... орынбасары
Бисенғали Тажияқов қаржы-несие саясаты қаржы рыногында ... ... ... ... дегенді алға тартады.
Әрине, бұл жерде ұлттық валютаны әлемдік валюталардың бірігуге ... ... ... ... әбестік болар еді. Өйткені, басқа елдердің
рыногында шығуды көздеген Қазақстан үшінсолд елдермен ортақ валюта ... онда бұл ... банк ... ... айтарлықтай
жеңілдетері белгілі. 2007 жылдан бастап ... ... ... ... валюта одағын құруға кірісу көзделуде. Бұл үшін ... ... ... ... ... жылдық орташа инфляциясы 5
пайыз, мемлекеттік ... ... ... 50 ... ал ... 3 ... ... керек. Сонда ғана ортақ валютаға бірігуге
жол ашылмақ. Онда да кейбір мамандар мұндай ортақ валютаға ... ... жылы ғана қол ... ... ... ... ... экономикасының жоғары қарқынын, яки экрнрмикасының
ІЖӨ-ге шаққандағы 7 ... ... ... ... ... ... валюта рөліне көтерілуге мүмкіндігі зор. Сонымен қатар қазақ
теңгесінің де мұндай ... ... күш ... түсінікті. Олай болса, бұл
аймақта ешбір елдің ұлттық дәргейіне тимейтін ақша атауының дүниеге ... ... Осы ... бір айта ... жайт, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев
бұл ортақ валютаның «алтын» деп аталуын қалайтынын ... ... ... ... ... Ресей, Украина және ... ... ... өз ... жетекші рөлге шығуына талпыныс жасап ... ... ... ... ... ... табысты жүзеге асып жатқандықтарын каперге алар болсақ, онда
теңгенің Еуразия щеңберінде ... да ... ... жетекші рөлге ие
болуына әлеуетті қазірден жетерлік. Қазақстан Даму ... ... ... ... та бұл ... нақтылай түседі. Ол теңге осы
үрдісімен жүре ... 6-8 ... соң ... дегенді айтады. Сонымен
қатар ғалым АҚШ валютасының әлемдік рыноктағы ықпалы төмендей ... ... ете ... ... ... Азия елдері ішінде ең тұрақты
ақшаға айналарына сенімді екенін білдіреді.
Еліміз банктер жүйесін ... ... ... деп сеніммен айтуға
болады. Алайда, өндеуші кәсіпорындардың әлі күнге аяғынан тік ... ... ... ... бұл салада атқарылатын істер қыруар. Негізгі
табыс көзі шикізат сатудан түсіп жатқаны да жасырын емес. ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк теңге бағамының өсуі
мүмкіндігінің алдын алуға мәжбүр. Егер мұндай ... ... ... ... ... ... болады. Олай болса, отандық кәсіпорындардың
өндірген тауарлары арзан да сапалы шетелдік тауарлардың бәсекесіне шыдас
бермей, ... ... ... алып ... Ал бұл өз ... ... ... ... ... теңгенің құнсыздануы жол
салады. Мұндай құлдырауды болдырмау үшін ... ... ... ... ... ... әсіресе шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту мақсатында
кәсіпкерлерге жағдай жасауды ... ... ... ... осы ... ... кәсіпкерліктен түскен салық ІЖӨ-нің 70 пайызына дейін құрайтын ... ... ... да банк жүйесіне қолдау көрсеткендей, бұл саланы ... ... ... бар. ... ... осы сала ... ... тауарлық тұрғыдан қамтамасыз етілуі де жоғары ... ... ... ... ... ... Азия ... салмақты валюта ретінде
қабылдана бастады. Ал қазақстандық кәсіпорындар шығаршан өнімдердіңтауарлық
белгілері осы ... ... ... ...... өнеркәсіптердің
әріптестеріне қарағанда әлдеқайда ілгері кеткендігін көрсетеді. Бұл жерде
теңгені осы ... ... ... өзі әбестік болар
еді.
Қорытынды
Қорыта келгенде, ақшалар ертеден адамзаттың пайда болуымен қатар ... ... десе ... ... бойы ақша ... ... және бүгінде
олардың жағдайы аяқталған, соңғы фраза болып ... ... ... ... ... ... бірдей эквивалент
формасында әр алуан тауарлар болған: мал, тері, бақалшақ, металл бұйымдары
және тағы басқалар. ... ... ... мен ... ... ... ақша ... себептерін түсіндіреді.
Эконмикалық категория ретінде ақшалар өндіріс және бөлу прцесінде
адамдар ... ... ... бейнелейді. Бұл жерде ақша бес
түрлі қызмет атқарады: құн өлшемі, ... ... ... құралы, қазына
жинау және қорлану құралы, дүниежүзілік ақшалар.
Ақшаның өзінде, сондай-ақ оладың қызметтерінде жылдар бойы ... Егер де ... ... алу – сату ... ... ... ... жүргізілсе, бұл күндері қағаз және несие ақшалармен
жүзеге ... ақша ... ... – бұл ... ... ... ... заңдылықтармен бекітілген ақша айналысын ұйымдастыру формасы.
Ал ақша айналысы деп – шаруашылықтағы тауарларды өткізуге, сондай-ақ
тауарлы ... және есеп ... ... асыруға қызмет ететін
қолма-қол және қолма-қолсыз ақша формаларындағы ақшалардың қозғалысы.
Ақша айналысының объективтік негізінде де ... ... ... Тауар
өндірісі тұсында тауарлар әлемі: тауар және ақшаға бөліне отырып, олардың
арасында өзара қарама-қайшылықтар ... ... еңек ... және ... ... және ... нарықтардың қалыптасуымен
байланысты капитализм тұсында ақша айналысы да әрі
қарай дами түседі. Сонымен ақша, акпитал айналымына қызмет ете отырып,
барлық ... ... өнім ... мен ... ... ... қолма-қол және қолма-қолсыз ... ... ... ... ... және ... ... жүзеге асырылады.
Қолданылған әдебиеттер
1. Алматы «Экономика» - 2000 ... ... Ғ. С. Ақша ... ... ... «Экономика» - 2001 ж.;
4. Мақыш С. Б. Ақша айналысы және несие
5. Алматы 2004 ж.;
6. Сахариев С.С, Сахариева А. С Әлем ... ... ... ... - 2003 ж.;
8. Егемен Қазақстан 2003 ж., 12 ... 2-3 ... Арқа жары 2003 ж., ... 1-2 ... ... Қазақстан 2001 ж., 11 желтоқсан, 2бет;
11. Орталық Қазақстан 2001ж., 23 тамыз, 3 бет;
12. Егемен Қазақстан 2001 ж., 17 ... 2 ... ... 1999 ж., 5-11 ... 1-2 ... ... Б. Ақша ... Банктер Валюта қатынастары

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие және валюталық саясаты65 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру бағыттары9 бет
1922 – 1924 жж. Ақша реформалары6 бет
Валюта бағамы38 бет
Валюта жүйесі туралы32 бет
Валюта нарығы7 бет
Валюта нарықтарының ерекшеліктері10 бет
Валюта саясаты30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь