Экономикалық цикл факторлары және даму ерекшеліктері

Кіріспе 3

1 Экономикалық дамудың циклдық теориялары
1.1 Циклдік ауытқу . экономиканың жалпыға ортақ дамуының формасы 5
1.2 Экономикалық цикл теориялары 8
1.3 Циклге қарсы мемлекеттік реттеу 12

2 Экономикалық цикл факторлары.
2.1 Экономикалық циклдің ішкі және сыртқы факторлар жүйесі 16
2.2 Мультипликатор . акселератор өзара әрекет ету тұжырымдамасы 21
2.3 ҚР мен шет елдеріндегі экономикалық өсуді талдау 23

3 Экономикалық циклдың даму ерекшеліктері
3.1 Экономикалық өнеркәсіп циклы. Циклдар фазасы 23
3.2 Қазіргі циклдық дамудың ерекшеліктері. 28

Қорытынды 32

Пайдаланған әдебиеттер тізімі 34
Экономикалық цикл – бұл дағдарыстар арасындағы мерзім және осы кезде оның төрт фазасы ауысады.
Экономикалық цикл өндірістің, инфляцияның және жұмыспен қамтылу деңгейінің өзгеруі. Циклдік өзгерістер автономды инвестициялардың азаюы, мультипликатор әсерінің әлсіреуі, ақша жиыны көлемінің өзгеруі, негізгі қорлардың жаңаруы, т.б. себептерге байланысты.
Қазіргі нарықтық өндіріс бір қалыпты әрі үзіліссіз еместігімен айқындалыды.Өндірістің экономикалық өсуі және бір қалыптылығы үнемі оның құлдырауымен қосақтасып отырады. Экономикалық дағдарыс – бұл өндіріс көлемінің кенеттен төмендеуі.
Экономикалық реформаларды жүзеге асыру, КСРО-ның ыдырауы және Қазақстан экономикасының әлемдік экономикалық қатынастар жүйесіне кіруі өндіріс көлемдерінің елеулі төмендеуіне әрі осының салдары ретінде - әлеуметтік ахуалдың объективті түрде төмендеуіне әсер етпей коймады. Технологиялық тұрғыда артта қалған және қуатты мол қажет ететін өндірістердің ауқымды бөлігі, даярланбаған және шаруашылык, жүргізудің жаңа жағдайларын игере алмаған менеджмент - бәсекеге қабілетсіздікке және көптеген көсіпорындардың тұрып қалуына, дәстүрлі өткізу рыноктарын жоғалтуға, төлемсіздіктер мен өндірістің құлдырауына алып келген негізгі факторлар, міне осылар. Осының салдарынан біздің елімізде соңғы сегіз жылда өндіріс деңгейі екі еседен артық қысқарды, ал бюджеттік түсімдер одан да көбірек қысқарды. Мұның өзі көптеген дамушы елдердегі экономикалык, өсудің жоғары қарқынымен бір мезгілде болғандықтан, біздің экономикамыз шартты түрде алғанда үш еседен астам артта қалып қойды. Осы факт сізді бұрынғыдан да бізді, жігерлі қимылдауға мәжбүр етіп отыр.
Біздің экономикалық, құлдырауымыздың салдарынан азаматтарымыздың көпшілігінің табысы мен өмір сүру деңгейі нашарлап кетті. Теңгермешілікті жою және жұмыс істейтін еңбек рыногын құру байлар мен жарлылар арасында елеулі айырмашылықтың туындауына әкеліп соқты. Бұл ретте - мемлекеттің жетекші тірегі және қоғамның негізгі тұрақтандырушы факторы - орташа таптың шоғыры аз.
Экономиканың қозғаушы күші болуға тиіс ұлттық жинақталымдардың ұлғаюы мен капиталдың қорлануы баяу. Ішкі капитал мен жинақталымдардың жеткіліксіздігінен Қазақстан шетелдік капиталға, жекеше капиталға да, сондай-ақ, халықаралық, қаржы институттарына да одан әрі тәуелді бола түсті. Экономиканы әрі карай сауықтыру инвестициялардың зор көлемде келіп құйылуына байланысты, мұның өзі инвестициялық, ахуал едәуір жақсартылса ғана мүмкін болады.
Әміршілдік экономикадан нарықтық экономикаға ауыртпалықпен өту бұған дейін осындай ауқымда бізге беймәлім болған кедейлік пен жұмыссыздық проблемаларын туғызды. Бұлар қылмысқа, есірткі, құмарлыққа құнарлы негіз қалап, қоғамдық, түңілушілікті туындатады және қоғамдық
1. Курс экономической теории/ Под ред. Чепурина М. Н. проф. Киселевой Е. А. Киров, АСА,1994.
2. Курс экономической теории. Общие основы экономической теории, микроэкономика, макроэкономика, переходная экономика: Учебное пособие /под. Общ. Ред. А. В. Сидоровича - М.: МГУ им. Ломоносова, "ДИС", 1997.
3. Шүмеков З.Ш. Сүйіндіков Ж.С. Жаңағұлов А.Ш. « Экономикалық теория» Қарағанды, 2005.
4. Гальперин В.М. Гребенников П.И. Тарасевич Л.С. «Макроэкономика» Санкт-Петербург, 1997.
5. Озерова О.П. Экономика для колледжей. Ростов-на-Дону: Феникс 2005
6. Борисов Е.Ф. «Основы экономической теории» - Москва, Высшая школа 2000.
7. Киселева Е.А. «Макроэкономика» Москва, Эксмо 2005.
8. Куликов Л.М. «Основы экономических знаний» Москва, Финансы и статистика. 1997.
9. Мостовая Е.Б. « Основы экономической теории» М: Новосибирск:
Инфра-М. 1997.
10. ДобрынинА.И. «Общая экономическая теория» Санкт-Петербург: Питер, 2001.
11. Шеденов Ө.Қ. Сағындықов Е.Н. Комягин Б.И. Жүнісов Б.А. Байжомартов У.С. «Жалпы экономикалық теория» Ақтөбе, «А-Полиграфия», 2004.
12. Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан – 2030»
        
        Жоспар
| | ... |3 |
| | |
|1 ... ... ... теориялары | ... ... ...... жалпыға ортақ дамуының |5 ... | ... ... цикл ... |8 ... ... қарсы мемлекеттік реттеу |12 |
| | |
|2 ... цикл ... | ... ... циклдің ішкі және сыртқы факторлар жүйесі |16 ... ...... ... ... ету тұжырымдамасы |21 |
|2.3 ҚР мен шет елдеріндегі ... ... ... |23 |
| | |
|3 ... ... даму ... | ... Экономикалық өнеркәсіп циклы. Циклдар фазасы |23 ... ... ... ... ... |28 |
| | ... |32 |
| | ... әдебиеттер тізімі |34 ... цикл – бұл ... ... ... және осы ... төрт фазасы ауысады.
Экономикалық цикл өндірістің, инфляцияның және жұмыспен қамтылу
деңгейінің өзгеруі. ... ... ... ... ... әсерінің әлсіреуі, ақша жиыны көлемінің өзгеруі, негізгі
қорлардың жаңаруы, т.б. себептерге байланысты.
Қазіргі ... ... бір ... әрі ... ... ... өсуі және бір қалыптылығы үнемі оның
құлдырауымен қосақтасып отырады. Экономикалық ... – бұл ... ... ... ... ... асыру, КСРО-ның ыдырауы және
Қазақстан ... ... ... қатынастар жүйесіне кіруі
өндіріс көлемдерінің ... ... әрі ... ... ... ... ахуалдың объективті түрде төмендеуіне әсер етпей ... ... ... ... және ... мол ... ететін
өндірістердің ауқымды бөлігі, даярланбаған және шаруашылык, жүргізудің жаңа
жағдайларын игере алмаған менеджмент - ... ... ... ... ... ... ... өткізу рыноктарын
жоғалтуға, төлемсіздіктер мен өндірістің ... алып ... ... міне ... ... салдарынан біздің елімізде соңғы сегіз жылда
өндіріс ... екі ... ... қысқарды, ал бюджеттік түсімдер одан ... ... ... өзі ... ... ... экономикалык, өсудің
жоғары қарқынымен бір мезгілде болғандықтан, ... ... ... ... үш еседен астам артта қалып қойды. Осы факт сізді бұрынғыдан
да бізді, жігерлі қимылдауға ... етіп ... ... ... ... ... ... мен өмір сүру деңгейі нашарлап кетті. Теңгермешілікті
жою және жұмыс істейтін еңбек рыногын құру ... мен ... ... ... ... әкеліп соқты. Бұл ретте - ... ... және ... ... тұрақтандырушы факторы - орташа таптың
шоғыры аз.
Экономиканың қозғаушы күші болуға тиіс ұлттық жинақталымдардың ... ... ... ... Ішкі ... мен ... ... шетелдік капиталға, жекеше капиталға да,
сондай-ақ, халықаралық, қаржы институттарына да одан әрі ... ... ... әрі ... ... ... зор ... келіп
құйылуына байланысты, мұның өзі инвестициялық, ахуал едәуір жақсартылса
ғана ... ... ... ... ... ауыртпалықпен өту бұған
дейін осындай ауқымда бізге беймәлім болған кедейлік пен ... ... ... ... ... ... құнарлы негіз
қалап, қоғамдық, түңілушілікті туындатады және қоғамдық ... ... ... мен ... уақтылы
төленбеуімен астасқан жоғары жұмыссыздық, деңгей ... ... ... ... ... және ... шешудегі әлсіз
стратегиялардан туындады.
Қазіргі нарықтық маркетингтік зерттеулерді фирма, корпорациялардың
кеңінен қолданғандығына ... ... ... ... ... ... ... барлық салдарын дәл есептей алмайды.
Біріншіден, бұл тауар және ақша қайшылығымен ... ... ... кезде ақша айналым құралы ретінде қолданғанда, онда айырбас процесі
Т-А-Т екі ...... ... ... 1) сату Т-А ... 2) сатып алу А-
Т болмақ.
Екіншіден, бағалы ... ... ... ... ... осы ... сұраным мен ұсыным арасындағы
диспропорцияның тұрақты ... ... ... Егер осы ... сипатқа ие болса, онда өндіріс пен ... ... да ... ... өзгеруіне алып келеді.
Үшіншіден, бұл капиталдың артық қорлануы. Өндірістің ... ... ... тым артық болып келеді. Сондықтан да экономикалық
дағдарыстарды әдетте, артық өндіру дағдарысы деп те атайды.
Жоғарыда айтылған мәселелерден ... ... ... ... ... ... бұл ... осы курстық жұмыс бойынша жалпылама
мынадай мәселелер ... ... ... ... ... ... цикл факторлар жүйесі.
- Қазіргі циклдік дамудың ерекшеліктері.
Бұл тақырыпты таңдап алудың негізгі себебі, ... ... ... болу себептерін, формалары мен факторларын, ауытқуға қарсы
мемлекеттік шараларды ашып көрсету. Әрбір ... ... ... ... мәселелерді білуі тиіс.
Сонымен бірге, бұл курстық жұмысты жазу барысында ... ... ... статистикалық жинақтар қолданылды.
1 Экономикалық дамудың циклдық теориялары
1. Циклдік ауытқу – ... ... ... ... ... даму бір ... ғана ... процесс болып саналмайды,
оған тек алға жылжу ғана емес, кейін шегіну де тән. Оның ... ... ... мен ... ... сыры және мәңгілік кұпиясы,
міне, осында. ... ... ... бастап, қолайлы
экономикалық ортадан қолайсыз ... ... ... экономикалық хал
– ахуалдың өзгеру ... ... ... және ... ... ... сипатқа ие болуда, яғни оның дамуы, циклді, белгілі бір
сатылар ... ... ... - ... ... ... ... болып саналады.
Экономикалык дамудың циклдік себептері:
1) тауарлы өндіріс - ... ... ... ... ... ... ... экономикалық субъектілер мүдделерінің көптігі, сондықтан да
нарықтық экономиканы алдын-ала болжап білудің мүмкін еместігі,
тәжірибедегі олардың тепе-теңсіздігі;
бәсекелестік – ... ... ... ... тұрақты
қозғаушы;
өндіріс мүмкіндіктерінің ... ... ... (шектелген
ресурстар мен қоғамның қажеттілік арақатынасы).
Дамудың циклділігі қоғамдық ... ... ... ... қоғамдық шығындарға әкеледі.
Циклдік дамудың бірінші себебі, тіпті экономиканың шектен тыс
құлдырауына әкеледі. ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін дағдарысқа даярлайды: себебі, ақшамен ортақ (Т
- А- Т) тауарлы қарапайым қозғалысы, ең ... ... және ... ... түрде болады. Бір тауарды сату басқа тауарды міндетті
түрде сатып алуы негіз болып саналмайды. Мұндай ахуалдың көп рет ... алып ... ... Әрі ... ... ... ... атқаруда
осыған ұқсас қауіпті туғызады. Бұл функция ... ... ... ... ... ... ... деп болжайды. Егер сатып алушы,
вексель арқылы уақытында төлемесе, онда ақша ала алмаған сатушы ... әрі ... ... ... ... ... ... де
есептесе алмайды, сондықтан олардың өндірісі де тоқтайды. Мұндай болуы
мүмкін дағдарыс ... ... ... объективті болжап білуге
болмайтын, ондағы ... ... ... ... мен әр
бағыттары туындайды.
Жекелеген экономикалық субъектілердің өз ... қол ... ... және ... ... ... қажеттілігімен қарама-
қайшылықты байланыста болады, сондықтан ... ... ... ... ... ... оның баяулауына, тіпті төмендеуіне
әкеледі.
Егер, циклдің бірінші себебі жалпы экономикалық сипатқа ие болса,
екінші – ... ал ... 3 ... ... ... деп ... түрде белгілеуге болады. Өйткені ... ... ... бөлу, нарық бәсекесі ... ... ... ... ... ... болып
саналады, экономикалық мүмкіндіктер мен өндіріс нәтижелерін жаңа ... ... ... ... шаруашылығының қозғалысын
түсіндіретін экономикалық өсу теориясына, сонымен қатар экономикалық
динамика ... ... Егер өсу ... ұзақ мерзімдік өсу факторлары
мен жағдайларын зерттейтін болса, онда цикл теориясы ... ... ... ... ... ... цикл ... осы уакытқа дейін ең даулы және ең аз
зерттелген проблемалардың бірі ... ... Осы ... ... ... өмірдегі циклді кезеңді мойындамайтын,
сол сияқты экономикалық циклда теңіз ағысы ... ... деп ... ... ... ... ... (неоклассиктер) циклдік
экономикалық жүйегс ... әсер ... ... ... ... деп ... ... өкіддері циклді өзіндік үлгідегі әлемнің бөлінбейтін
"атомы" ретінде қарастырады. Олардың түсінігінде цикл бұл – ... ... ... және ... құрылымы. Циклдің құрылымын,
өзара қарама - қарсы әрекет етуші және өзара байланысты екі ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсыныстың сәйкессіздігі
көрінетін кезеңнің шарықтауы мен нарық конъюнктурасының төмен ... ... Цикл ... ... ... ... ... ауытқуы болып саналады.
Циклдің басты қасиеті – бұл ұлттық өнімнің (табыстың) ауытқуы. Циклдер
теориясында табыстардың өзгеруінің үш түрі ... ... ... ... (экономиканың ауытқуы түріндегі даму).
Өсу ретінде (табыстар, ЖҰӨ, капитал жұмсау , тұтыну және т.б.) тұрақты
немесе біркелкі емес даму түсіндіріледі.
Ауытқу ретінде өсу мен ... ... ... ... ... орай көрсеткіштердің ... ... ... Бұдан, ауытқушылықтың қанша түрі бар, сонша цикл да ... ... ... ... ... ... циклі, капитал жұмсау,
инновация, өнеркәсіптік және т.б. цикл да өмір сүреді.
Дегенмен, экономиканың неғұрлым маңызды агрегат ... ... де бар. ... ... - ... ... ... білдіруші немесе
әлденеше ондаған жылдарда (50-70 жыл) қамту, Кондратьев толқындары ... ... және ... циклда немесе 2-3 жылдық Кичи циклдері; маусымдық -
жарты жылдық ; ... ... ... және т.б. цикл.
Экономика теориясы циклдік себебінің үш ... ... ... ... салыстырмалы сыртқы цикл - кұбылыс;
2)Жалпы экономикаға тән ішкі цикл - құбылыс;
3)Бір сатыдан екінші ... өту ... ... және ... ішкі және ... факторларының жиынтық цикл себептері.
Қазіргі уақытта зерттеушілер, сыртқы (экзогенді) ... ... ... ... ... ал ішкі ... ... бұл
серпіндерді сатылық ауытқушылыққа айналдырады деп болжайды.
Экзогенді (экономикадан тыс) себеп циклдер ... ... ... ашу, жаңа жер ... ашу, ... - ... халық динамика, соғыс
және басқадай циклдер бар. Эндогенді себептер ішінен батыс зерттеушілерінің
көпшілігі байлыққа деген ... ... ... ... ... негізгі назар аударушы ретінде мультипликатор -
акселератор ... ... ... ... ... циклдерде екі сатыны
көрсетілу шыңы мен ең төмен кұлдырауының екі нүктесі ... ... ... 1. ... ...... А- құлдыраудың ең төменгі нүктесі, В1- ең жоғарғы
көтерілу.
Құлдырау белгілері - ... жою, ... ... ... деген сұраныстың төмендеуі, пайданың күрт азайып кетуі,
несиелік сұраныстың қысқаруы және т.б. ... ... - ... ... саналады.
Көптеген экономист-теоретиктер себептерін ұсыныс пен сұраныс
жылжымалы, өйткені, соның нәтижесінде, олардың балансында ... ... да, ... ... нүктесінен шығып кетеді деп санайды.
Табыстың қарқынды ... ... ... ... ... ... керек, оның үстіне капитал жұмсаудың әр түрлі типтері
табысқа түрліше әсер ... ... ... және инвестициялық сұраныс,
циклді құрауда шешуші маңызға ие болады. Экономика теориясы, цикл ... да ... ... ... цикл ... экономистердің экономикалық циклдерді түсіндіре алатындай
теория жасау жолындағы талпыныстары табыссыз аяқталды. Еркін ... ... ... ... ... ... ... берген индустриялық қоғамның макроэкономикасы мен ұдайы өндіріске
жасаған талдауы болды. "Капиталистік ұдайы ... ... ... ... қозғалысы мен циклдің басына қайта оралудың жалғастығы
мен төрт ... ... өтуі ... Дағдарыс, тоқырау, жандану,
өркендеу - сатылары (фаза) циклдер болып саналады.
Дағдарыс - ... ... ... ... ... ... оның ... зардаптары: тауарларды қалыпты өткізудің
күрделілігі мен мүмкін еместігі; ... ... ... ... ... табыстардың кемуі; жұмыссыздардың күрт көбеюі; банкроттық. Дағдарыс
соңында сұраныс пен ... ... ... ... және ... тоқырау сатысына (фазаға) өтеді.
Тоқырау - өндірістің құлдырауы тоқталатын және оның ... ... ... ... ... ... ... Тоқырау кезінде баға
мен еңбекақы ең төменгі денгейде ... ... ... да ... деңгейді көрсетеді; капиталдың бір бөлігі жинақталып, екіншісінде
инвестиция, еркін ақша капиталы пайда болады; өндірістік капиталдый ... ... ... ... ... ... капиталды жанарту,
бұрын да және қазір де циклдер алмасу материалдық негізін кұрайды. Соның
әсерінен ... ... ... ... ... кайтадан дагдарысқа
түсу процестері болады.
Капиталдың жаңартылатын бөлігінде жандану пайда болу ... ... ... ... ... ... сол ... де жандану
өндіріс аукымының кеңеюіне; жұмыспен қамтылу, ... ... ... ... қайта оралуға; өнеркәсіптегі өркендеу сатысына (фазаға)
өтуге әсерін тигізеді.
Көтерілу деңгейін пайда мен жұмыспен қамтылушылық жоғары ... жаңа ... ... ақыр ... тағы да ... ... тыс ... тауарлардың артық өндірілген мүмкіндіктерімен
ұдайы өндірістің бір циклі аяқталып, ... ... ... ... негізгі капиталдың артық жинақталуы
көрініс береді. Өсіп ... ... ... ... тағы да шектеулі төлем
қабілеті бар ұссыныспен бетпе-бет ... ... ... тағы ... ... ... бәсекелестік, капитализм жағдайындағы өндірістің циклділігі
маркстік талдау бойынша әлеуметтік көзқарастармен шектелген ... ... ... негізгі жағдайларды, өндірістің қоғамдық ... ... ... жеке ... ... ... мен ... сіңіру
арасындағы тұрақты қарама - қайшылық ретінде негіздеген. Индустрия ... ... ... ... күші ... ... ... циклдер себептері де жұмыс күшіне ... ... ... ... Маркстік дәстүрде өсіп-жетілген саяси экономика, тауарлар
өндірістің ... ... ішкі ... байқамауға тырысты.
Индустриялық коғам орнына келген жаңа қоғам ... ... ... яғни жаңа ... ... алып кетті, сондықтан да , негізгі
- ... ... ... астар - экономикалық цикл табиғатын толық
түсіндіре алмады. К.Маркстен басқа, А. Шпитгоф, М. Туган ... ... Дж. ... , Дж. ... М.Миллер, И.Шумпетер және басқа көптеген аса
көрнекті зерттеушілердің ... ... ... ... ... схема, яғни экономикадағы ауытқушылық процестер теориясын
айрықша атап керсетуге болады. Бұл циклдарды 50 жыл, 10 жыл , 3 жыл және ... ... ... ... ... ... ... және Джо Китчиннің есімдерімен аталған. ... ... үш ... өзара байланысы мен ... ... деп ... ... ... кітабында экономикалық өмірдің барлық
саласы үшін және нарықтық ... ... ... ... ... белгілер ретінде анықтайды. Қазіргі заманғы экономистердің басым
көпшілігі экономикалық циклдің объективті сипатын ... ... ... оның ... ... - ... зардаптарына әсер
етуші осы құбылыстың ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... ... циклдің табиғи ... ... ... сипаттайды. Бірінші кезекке циклдің себепті -
салдарына байланысы емес, оның қоғам үшін ... ... ... ... алға ... Осы ... ... қазіргі
экономиканың "бейнесі" өрлеу мен құлдыраудың кезектесуі ретінде ... бұл ... ... ... ... ... мен кұлдырау
циклі деп аталады. Қазір, циклдің ұзын толқынды сипаттамалары ... ... ... жаңа жол ... ... ... "буырқаныс", "қысқару",
"құлдырау", "көтерілу" циклы деп аталады.
Өнеркәсіп циклының ең айрықша белгісі — ... ... ... ... ... өндіруден айырмашылығы белгілі
тауарға, өндіріс өніміне деген сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп
дағдарысының бүкіл бейнесін көрсетейік. ... ... ... ... рынок белгілі бір уақытта лық ... ал ... ... бірақ сұраныс азаяды да, соңында ... ... ... ... рынокқа таралады. Сұраныс жоғалады, бірақ барлық жерде
тауарлар қоры бар, ... ... ... ... тағы да ... ... жатады. Бағалар күрт төмендей бастайды. Жағдайды түзету
үшін барлық күш-жігер ... ... ... ... ... ... күрт төмендеуіне төзе алмайды. Олардың тоқтап немесе
жабылып ... ... ... банктік және несие беретін мекемелер
жойылады. Рынок шаруашылығы субъектілерінің бір-біріне ... ... ... ... ... есеп айырысуды талап етеді. Кеше ғана күдік
туғызбаған ... ... жай, ... ... аз қағаз болып қалады.
Қарыз проценті өседі. Ең ірі ... ... ... ... ... ... Көшелерде көптеген жұмыссыздар қаптап жүреді.
Аштық басталып өзіне-өзі қол ... ... XIX ... болған
дағдарыстар осындай қайғылы көрініске толы өтті. Алғашқы дағдарыс 1825 жылы
Англияда басталады. Содан ... ол 1841 жылы ... 1847 жылы АҚШ, ... ... ... ... 1857 ... дағдарыс бірінші дүниежүзілік
циклдық дағдарыс болып саналады. Одан кейін, ол 1873, 1882, 1990 ... ... ... ... ... жойқын дағдарыстар 1900—1901
жылдары болды. Ол бір мезгілде Ресей мен ... ... ... ... ... ... ... рыногын қиратқан
дағдарыс әуелі Англия, содан кейін ... ... ... ... ... іле-шала құрылыс, химия, машина, электр салалары жабыла
бастады. Көзді ашып-жұмғанша дағдарыс ... ... ... жайлады.
Франция, Австралия, Германия, Италия, Бельгия, сөйтіп ол бүкіл дүниежүзілік
дағдарысқа ұласты.
Бағалардың күрт ... ... ... ... ... ал ... ... өз кезегінде жүмыссыздардың санын
көбейтті.
Алайда XIX ғасыр мен XX ғасырдың басындағы дағдарыстар сонымен қатар
одан шығудың ... да ... ... тереңдеуі барысында бағалардың
бірте-бірте құлдырауы өнімді өткізудің мол мүмкіндігін жасады, болашақта
дағдарыстан ... ең ... ... ... ... ... Бірінші
дүниежүзілік соғыстан кейінгі ... ... ... ... ... тұрды. Алайда оның сипаты 1929—1933 жылдарда ... орын ... 1929 ... 29 ... ... ... ... биржалық күйреу апатты дағдарыстың бастамасы болды. ... ... ... ... ... ... төмендеуі,
пайданың күрт азаюы, тапшылық, валютаның құнсыздануы етек алды. 1929—1933
жылдардағы дағдарыстар ... ... ... ... экономиканы бұл
апаттан алып шығатын әрекетке жұмылдырды. Әсіресе, АҚШ ... ... ... шығуға пәрменді қадам жасады. Оларға тоқтала
кетейік:
а) Мемлекеттік ... бар ... ... ... ... ... ... 40%-ке құнсыздандыру жолымен ... ... ауыл ... ... бағасын көтеру, ол үшін ... ... және ... ... ... ... қолдау, күштеп картелдендіру;
д) коғамдық еңбекті ұйымдастыру арқылы жұмыссыздықпен күрес;
е) жалақыны реттеу.
Мемлекеттің экономиканы реттеу ... ... және ... ... ... өз ... ... Міне жарты ғасыр бойы ... ... ... ... ... ... ... шығарған күйзелістерге соқтырмай келеді. Алайда өнеркәсіптік
дағдарыстар 70-жылдардың ортасына дейін ... ... ... ... мен ... әсерін тигізіп келді. Дағдарыс кезінде тек
ірі капиталы және үлкен ... бар ... ғана ... ... ... пайда тапты. Осымен байланысты ірі кәсіпорындар
дағдарыс жағдайында да жалпы пайда нормасының төмендеуін тоқтатып, ... Орта және ұсақ ... ... жоғары өнімді құралдары
мен технологиясы бар ұйымдар ... ... ... ... ... банкротқа ұшырады. Техникалық жағынан нашар
кәсіпорындардың ойсырап кедейленуі ... ... үшін оң ... өйткені
ол жалпы өндіргіш күштер деңгейін көтеруге ықпал етті. Еңбек өнімділігінің
жалпы деңгейін ... ...... ... ... мен ... ... тоқтату. Тоқырау фазасы — дағдарыстан кейін ... ол ... ... ... ... ... ... дағдарыс алдындағы кезден
әлдеқайда төмен болады. Бірақ жұмыссыздық жоғары. Бірақ бағаның ... ... ... ... ... ... тұрақты күйде қалады.
Келесі фаза — жандану — өндіріс деңгейі ... ... ... ... ... ... көтеріле бастайды, қарыз проценті де өседі.
Тауар рыногында жаңа өнеркәсіп жабдықтарына сұраныс артады. Көріне бастаған
жандану барысында маңызды салалар ... жаңа ... ... тың ... ... көбіне жанталасқан әрі қарбалас сипатта жүреді. Өндіріс
деңгейі ... ... ... асып түседі. Жұмыссыздықтың азаюы
жалақының айтарлықтай өсуімен қатар жүреді. ... ... ... ... ... ... күрт еседі. Өндіріс
көлемінің ұлғаюымен байланысты бірінші кезекте шикізат ресурстарына ... ... ... ... ... фазасында, жандану кезінде
байқалган диспропорциялар, яғни ... ... ... экономика
кезекті сатыға жақындайды.
Рыноктық экономикадағы дағдарыстың абстрактілі ойша ... ... ... ... және ол ... ... құралы қызметімен
байланысты. Сатып алу мен сатудың орны мен мезгілінің сәйкес келмеуі ... ... алу ... ... ... ... екінші бір себебі, ақшанын төлем құралы қызметінен
шығып қалуы. Кез келген тауар өндіруші оның ... ... ... ... ... ... ... бір міндеттеме бойынша телемнің
болмауы басқа да үзілістерге жол ашып, айналыс жүйесінің бұзылуына, ... ... ... ... ... соқтырады.
3. Циклге қарсы мемлекеттік реттеу
Циклдік ауытқулар себептері әр ... ... мен ... туғызады. Тұтастай алганда реттеудің неокейнсиандік және
неоконсервативтік екі ... ... ... - ... сұраныс бағдарлану болып саналады,
мақсаты - ... ... ... реттеу (макроэкономика), реттеуде
басымдықтар — салық — бюджет және несие - ақша саясаты, ... ... ... ... - ұсынысқа бағдарлану, мақсаты ... ... ... үшін ынта ... (микроэкономика), реттеуде
басымдықтар несие - ақша және салык - ... ... ... ... ... да бір бағыттың жақтастары, бастапқы айқындама мен бағдарламаға
қатысты, циклдік ауытқулар тігісін жатқызу проблемаларын әртүрліше шешеді,
осы ... үшін ... ... мемлекеттің басқару иелігіндегі
құралдарымен түрліше операцияларды жүзеге асырады. ... ... ... бюджет саясатына (басты түрде бұл - ... ... ... ... байланысты) және салық саясатына,
экономиканың жағдайына байланысты салық ставкасымен ... ... ... ... ... ... ақша және ... проблемаларына үлкен көңіл
бөледі. Сондықтан, соңғы жылдары неоконсервативтік саясат, акша массасы
көлемі мен оны ... ... ... етіп қоятын, монетария теориясына арқа
сүйейді.
Осы тұжырымдама арасындағы түбегейлі айырмашылыққа ... ... ... ... ... мемлекет циклдік ауытқулар тігісін
жатқызу жағдайында; екіншіден, мемлекет экономикалық тұрақтылыққа ... және оны ... тұру ... жүзеге асыруы тиіс; үшіншіден,
циклдік ауытқулар жоюға бағытталған ... ... ... ... ... ... ... іскер белсенділікті
ынталандыруға, салық саясатындағы ставканы ... ... ... ... ... ... ... саясатын
жүргізуге бағытталған болуға тиісті.
Бұл кезендегі несие - ақша саясаты салық - бюджет ... ... ... ... ... ... Оның ... несиелер көмегімен экономикалық өмірді жандандыру болып саналады.
Осы мезгілде ... ... ... ... ... және ... ... несие үшін пайыз ставкасын төмендетуді білдіреді.
Экономикалық конъюнктураны жақсарту кезінде мемлекет, салық - бюджет
және несие - ақша саласындағы ... ... яғни ... ... мемлекеттік шығындардың кысқаруын, амортизациялық аударымдарды
шектеу мен ұстамдылық саясатын жүргізеді.
Несие - ақша саясаты ... ... ... ... ... ... және инвестициялардың қысқару элементтеріне ие болады.
Тұтастай алғанда, ... ... ... ... ... ... құлдырау кезіндегі бүкіл ... ... ... ... ... ... ету ... ретінде
көрінеді. Бұны XX ғасырдың 80-ші ... ... КСРО - ... ... ... ... КСРО - ды экономикалық ... ... ... - әкімшілдік формасынан және өндірісті ұйымдастырудың жоспарлы
әдістерінің ... ... дағы өсу ... ... 70-ші жылдардың екінші жартысының
өзінде байқалған болатын, өйткені, ... ... ... ... ... ... ... көздерін сақтай білетін, ... ... ... ... бет алғанда, біздің елдің ... ... мен көп қуат ... жұмсалатын және жерасты байлықтарын
өндіруші өнеркәсіпті жедел дамыту саясатын ұстануын жалғастыра берді. КСРО-
дағы экономикалық ... ... сол ... ... ... тасталуы мен мемлекеттік меншіктің үстемдік етуі шешуші рөл ... ... ... ... ... "әлсіретіп барып емдеу
терапия" стратегиясын тандау нәтижесінде, 1991 жылдан кейін басталды.
КСРО ... 80-ші ... ... ... ұшырағаннан
кейінелдің экономикалық жүйесін терең реформалау қажеттілігі, айқын мәлім
болады. Тіпті шаруашылық тетігіне терең ... ... ... де, 90-шы жылдың бірінші жартысында салыстырмалы түрдегі өндірістің
аса терең құлдырауын күтуге болатын еді.
Өкінішке қарай, ... оның ... ... экономикалық даму
сценарийі басқалай жолмен кетті. ... ... ... ... ... құлдырауды 1929 – 1933 жылдарда болған Америкадағы ... ... ... одан да ... ... шықты және ел
шамамен алғанда 1995 жылға дейін жалғасты. Тек 2000 жылы ғана ... ... ... мен ... ... ... ... циклдық дамудың ерекшеліктеріне назар аудару
абзал. Рыноктық ... ... ... ... ... ... өткен заңдар негізінде жүреді. ... ... да ... ... ... қайталанады. Жалпы заңдылық шеңберінде ауыл
шаруашылығының дамуының өзіне тән ... бар, олар тек ... ... ... ... қоймай, сонымен қатар онын қоғамдық
жағдайларымен, атап айтқанда, ауыл ... ... ... ... ... және т. б. ... ... артық өндірудің ерекше түрі. Ауыл шаруашылығындағы
дағдарыстардың өзгешілігі тек ... ... осы ... ... сонымен қатар ол жалпы циклдық ... ... ... ... цикл фазаларының жалпы кестесіне сәйкес емес.
Аграрлық дағдарыстардың басты ерекшеліктері:
а. Аграрлық ... ... ... дүмпуі, ол рентаға
және ауыл ... ... ... артта қалуында (бұл
арттақалушылық экономикалық дамудың жоғары сатысына жеткен ... ... ... ... дағдарыстардың ұзақтығы соншалық ол жалпы артық өндіру
дағдарысы мен уақыты жағынан ... ... және ... ... басқа фазаларымен жалғасады.
в. Аграрлық дағдарыстардың өзіндік кезеңдері болмайды. ... ... ... өнеркәсіп дағдарыстары 1900, 1907, 1929, 1937
жылдардағы дағдарыстар ... ... ... ... ... Алайда циклдық өнеркәсіп дағдарыстары, әдетте, ауыл шаруашылығы
өндірісінің едәуір бөлігін, әсіресе оның ... ... ... ... зерттеушілер бұрынғы кеңес экономисі Л. Мендельсон, экономикалық
дағдарыстар ... ... мен ... ... ... ... авторы)
ауыл шаруашылығындағы артық өндіру ... екі ... ... ... ... ... ... ол тек ауыл шаруа-шылығыңда ... ... ... білдіреді, екіншісі ұзақ аграрлық ... ... ... өндіруді Мендельсон екінші көрініс түрі деп қарады. Ол
өнеркәсіптегі дағдарыстың ... ауыл ... ... ... ... Ол ... өзі ауыл шаруашылығы өндірістің өнеркәсіптен
артта қалуынан туады деп ... ... ... пен азық түлікке өнеркәсіп сұранысы циклы
қысымынан тумайды, сол ауыл ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығының өнеркәсіптік негізде еркендеуі мұндағы
циклдық дағдарыстарды бір ізге салу, үйлестіруге мүмкіндік ... ... ... осы ... ... ... ... түрі ретіндегі
себептері сақталады. Аграрлық дағдарыстар қазіргі ... ... ... ... ... ... көрінеді. Алдыңғы қатардағы елдер ауыл
шаруашылығында өнеркәсіп өндірісінің жаңа нәтижелерін кеңінен пайдаланып,
осы арқылы ... ... ... ... ... ... Ауыл ... аграрлық және циклдық артық өңдіру
дағдарысынан шығу үшін экономикалық жалпы заңдылықтарды жүзеге асыру керек.
Капиталистік өндірістің ... ... ... мен ... ... ... шешуді қатты қажет етеді. Рыноктық механизм
осындай ... ... ... тек дүркін-дүркін күйзелістер,
дағдарыстар арқылы жүзеге асырады. Осы ... ... ... ... ... экономикадағы дағдарыстар белгілі тарихи ұзақ
кезеңді құбылыс.
2 Экономикалық цикл факторлары
2.1 Экономикалық циклдің ішкі және ... ... ... ... ... ... цикл ... сыртқы және ішкі
факторлар жүйесі арқылы көрсетеді.
Сыртқы факторлар — экономикалық жүйеге сырттан келетін ... ... ... пен ... әсер ететін, халық санының өзгеруі;
б) техникалық жаңа әдістер мен инновация: технологиялар
түбегейлі өзгерістерге, ... ... ... ... ... ашуды және өркендеуді жылдамдатады;
в) соғыстар және басқа саяси оқиғалар. Осыған ұқсас оқиғалар
экономикалық циклдер бағытына жиі түрде әсерін ... ... ... қарулы күшін қайта кұру, "Ұлы тоқыраудың"
өркендеу кезеңімен ... ... ... - ... ... ... ... сәттері
болып саналады. Қазіргі экономика үш негізгі ... ... ... ... ... ... ... циклге қарсы реттеу, қор ... мен ... ... ... сұраныс экономикасына негізделеді. Жиынтық
сұраныс пен жиынтық ұсыныстың тепе - теңдік жағдайына ұмтылған сұраныс ... ... ... ... ... ... ... саясатын
жүргізу арқылы жиынтық сұраныстың ... ... ... тепе ... үш тәсілімен: мемлекет шығындарының көбеюімен; салық ставкасының
азаюымен; пайыз ставка төмендеуімен жүзеге асырылады.
Жиынтық сұраныс өркендеу кезеңінде, мемлекет " ... ... ... ... ... Ол ... ... азаюы
(трансфертті төлемдер мен әлеуметтік бағдарламаларды үнемдеу), ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу саясаты монетаризм, яғни ақша
ұсыныстарын реттеуі тәсілдерін ... ... ... ... пен ... ... ... тауып, страгфляциялық дамуы
жағдайларында монетаризм экономиканы құлдыраудан алып шығуға ... қиын ... шығу - бұл ... ... ... мақсатты
шектеу болып саналады.
Сөйтіп, циклдік ... осы ... жол ... цикл ... ... әр ... ... алмасуға жағымсыз ... ... ... табудан тұрады.
Циклдық толқуларды реттеу проблемасы жөнінде әр түрлі пікірлер бар.
Алайда олардың сан түрлілігі мен салмақтарының бірдей ... ... ... ... ... ... циклдық реттеу тұжырымдамасын
екі бағыттың төңірегінде топтады: неокейнсиандық және неоконсервативтік
бағыттардың ... де ... ... ... ... ... сұранысты реттеуге бағытталса, екіншісі жиынтық ұсынысқа бағыт
алды.
Бастапқы ... мен ... ... ... ... циклдық толқулар проблемасын шешуі мүмкін. Бұл мақсаттар ... ... ... әр қилы ... Мысалы, кейнсиандық
бағытты жақтаушылар бюджеттік саясатқа ... ең ... ... ... ... ... және ... саясатында экономикалық
жағдайға қарай салық ставкаларымен айлалы әрекет жасау. Ал неконсервативтік
бағыттағылар бар күшті ақша мен несие саясатына ... ... ... кезде неконсервативтік саясатты жақтаушылар монетарлық теорияға арқа
сүйеп, ақша келеміне және оны ... ... Осы ... ... реттеу саясаты мен циклдық толқуларды бәсеңдетуге мемлекеттің
қатысу мәселесі де ... ... ... айырмашылықтарына
қарамастан бұл тұжырымдардың мына мәселелер бойынша ортақ жақтары бар:
біріншіден, мемлекет ... ... ... ... ... мұны ... түрақтылықты қамтамасыз етіп және оны баянды етуі
тиіс. Сонымен қатар олардың циклдық толқуларды жоюдағы мемлекеттік ... де ... ... ... ... ... ... шаралары іскерлік әрекеттерді
ынталандыруға бағытталуы тиіс. ... ... ... ол жаңа ... ... ... ... мен амортизация саясатын жүргізуден
көрінеді. Кейнсиандық көзқарастағылар мемлекеттік шығындарды көбейтуге үміт
артады, ... олар ... ... деп ... ... ... ... толықтырып, бәрін біріктіріп алғанда ... ... ең ... ... ынталандырады.
Неоконсервативті көзқарасты жақтаушылар салыққа баса назар ... ... ... ... ... Жалпы олар салық бюджет
саясатын несие-ақша саясатының қосымшасы деп қарайды. Несие-ақша ... ... ... ... ... ... қосылып және несие
экспансиясының "шабуылын" көбейтуді қолдайды. Оның мақсаты қосымша ... ... ... ... ... ... "арзан ақша" саясаты жүргізіледі. Нақты өмірде, тәжірибеде
ол ... ... үшін ... ставкасын азайту, банктердің несие
ресурстарын ... ... олар ... ... ... ... күшейтуге, жұмыссыздықты азайтуға әкелуге тиіс. ... ... да ... мүмкін, өйткені ұзақ мерзімде олар ... ... ... ... яғни ... ... кезеңінде ие болады.
Мемлекет экономиканың "қызып" кетпеуі және шаруашылық ақаулардың алдын
алу үшін тежеу ... ... яғни ... және ... ... ... қолданады. Бұл кезеңдегі салық-бюджет саясаты салық
ставкасын жоғарылатып, мемлекеттік шығындарды қысқартумен, амортизация
саясатын ... ... Осы ... ... ... жақтаушылар бағыт ұстайды, фискалдық шаралар сатып алу қабілетін
төмендетіп, ... ... ең ... ... ... ... әкеледі.
Несие-ақша саясатында несие рестрикациялық белгілері басым ... яғни ... ... ... ... Ол бұрынғыға қарағанда
қарама-қарсы шаралар: қарыз алғандарға проценттік ставканы ... ... ... ... ... ... да ... бағыттарын сақтықпен жүргізу керек, өйткені ... ... ұзақ ... ... инвестиция мен өндірістің
қысқаруы негізінде жұмыссыздықты көбейтуі мүмкін.
Жалпы мемлекеттің циклдық толқуды бәсеңдету саясаты туралы айтқанда
оны қарама-қарсы ... деп ... ... ... ... жұмсартуға
бағытталған шаралар сол кездегі экономикалық ... ... ... ... ... ал ... ... кеткен
кезінде іскерлік белсенділікті тежеуі тиіс. К. ... ... ... ... ... ... ... график түрінде көрсетеді (52-
сурет) {Кар Эклунд К. Тиімді экономика, М., 1991, 127-бет).
К. Эклунд бұл графикті кейнсиандық үлгі ... ... ... ... ұлғайтып және салықтарды төмеңдету, ал өрлеу кезінде
шығындарды азайтып, ... ... ... ... жағдайда
жұмыссыздықты, екінші жағдайда инфляцияны ... ... ... ... консерватизмді жақтаушылардың да шараларын сипаттайды,
экспенция мен тежеу саясатын жүргізу ... ... ал ... өзі ... ... ... ... деген қатынастарын білдіретін жоғарыдағы барлық
ұсыныстар тәжірибеде және нысаналы түрде қолданылып ... Тек ... ғана ... ... мен ұсыныстар өздерінің әділ бағаларын
алады. Үкімет экономикалық жағдайлардың ... ... ... құбылыстармен күреседі, шаруашылықты дамытудың тұрақтылығына жету
үшін күш ... ... ... ... ... ... шаралары
негізделеді. Ал ол қадамдардың тиімділігі белгілі бір уақыттардан кейін
білінеді. ... ... ... ... ... ... ... өзінің саясатын қалай өзгерткенін ... ... ... ... ... уақытта экономикалық саясаты қалай
жүргізгенін айту орынды. 50— 60-жылдарда экономикалық өмірде тоқырау
белгілері ... ... ... ... ... ... саясат
жүргізді. Мемлекеттік ұйымдар бұл ... жету үшін ... ... Олар өз әрекеттерінде Кейнстің кеңесін басшылыққа алды, өйткені
ол ... ... ... ... теориясы кеңінен таралып, оны бәрі
мойындаған еді. Тоқырау ... ... үшін ... оған ... ... ... шығындарды көбейтті және салықты төмендетті. Осы
жылдарда, әсіресе мемлекеттік шығындарды ... көп ... ... қуаттардың амортизациясын жеделдету, амортизациялау туралы ... ... ... 1950, 1954, 1962 ... ... зандар
қабылданды, олар амортизациялық ... ... ... ... ... ... сұранысты өсірді. Ол өз кезегінде инвестицияны
ұлғайтты, ал бұл өндірістің ұлғаюына жол ашты. Нақ осы ... ... онша ... ... ... ... олар салық-бюджет саясатын
толықтыратын құрал сипатында қаралды, соңғысына, әсіресе ... ... ... маңыз берілді.
60—70-жылдарда жалпы экономикалық жағдай ... ... ... толқулармен күрес ерекше болды. Осы кезде экономикада инфляциялық
құбылыстар біліне бастады. Құлдырау кезінде ... ... ... салық-
бюджет және несие-ақша саясаттары тұрақсыздандыру факторы болды, ... ... ... ... ... ... саясатын қайта қарауға
жағымсыз элементтерді жою үшін өзінің қызметін жаңа бағытта қайта құрды.
Сонымен, 50—60-жылдарда мемлекеттің саясаты ашықтан-ашық ... ... 60— ... оны қысқарту тенденциясы байқалады.
Бар назар бюджетке аударылады, ... ... — аса ... ... ... ... ... бюджеттен маннуляция жасауға барады. Осымен
несие-ақша саясатын да жүргізеді, әсіресе ... ... ... кезеңдерде АҚШ-та мұны кеңінен пайдаланады. ... ... ... ... байқалады, ал бұл ... ... ... ... ... ... дей ... осы
кезеңдерде салық, бюджет теңсіздіктеріне көп көңіл бөлінді, өйткені ... ... ... сұранысқа бағытталды, ал мемлекеттік шығындардың
азаюы немесе салықтың өсуі ... ... ... ақша ... ... ... әсер етті.
70—80-жылдардың қарсаңында жағдай тағы өзгерді. ... ... ... ... ... дағдарысы, жұмыссыздардың көбеюі
іскерлік белсенділіктің темендеуі байқалды. Конъюнктуранын жаңа циклдық
орамына сәйкес реттеу тәсілін тағы да ... ... ... ... ... келді, олар кейнстік ұсыныстардан бас ... ... ... ... ... ... ... мен монетаризмге бағыт ұстады. Соңдықтан да енді тек несие-ақша
арқылы реттеуге және ... ... ... үшін несие-ақша саясаты
қолданылады. Ақша ... ... оның ... әрі ... әрі ... ... тұру ... басқа да бірқатар әдістер пайда болды.
Инфляцияның негізі себебін монетаристер мемлекеттік шығынның көбеюінен
көреді, соны азайтуды ұсынады. Бюджеттің шынайы мемлекеттік реттеу ... ... ... айтарлықтай дефициттің (тапшылық) болуында. Салық —
бюджет саясатында назар салық шараларына ... ... ... ... ... Ол салық ставкасын және салық шкаласының
үстемелік ... ... ... ... бәрі ... ... ... ынталандыруын қамтамасыз етті. 80- және 50—60-
жылдардағы саясаттың ... ... ... ... деп
сипаттағанмен олар циклды реттеуге келгенде бір-бірінен ... ... ... ... ... ұсынысты ұлғайтуға аударылды, сондықтан
да салық — бюджет саясатын жүргізу ... деп ... ... ... ... ... яғни тиімді өңдіріске жағдай жасау, сондықтан да
несиені бейтараптандыруға, ал салық — бюджет ... ... пен ... ... ... ... ... жағдайда біршама жаңа факторлар пайда болды. Циклге қарсы
саясатты ... ... олар ... ... сөз ... ... ... байқалған ... ... ... ... Бұл әр ... ... мен ... циклдық
ауытқуларды бір-бірімен ... ... ... ... ҒТР ... және ... ... түсіндіріледі. Антициклдық реттеуді жүргізгенде ... ... ... ... бәсеңдетуге, басқа елдердегі осы
сияқты ... ... ... ... ... ... ... жоққа шығару тек антициклдық реттеудің тиімділігін ... ... ... ... бұл саладағы барлық тәжірибені нәтижесіз етеді.
Мұны Франция мысалы, айқын дәлелдейді. 80-ші жылдардың бас кезінде ... ... ... ... ... ал ... экономикалық
құлдыраумен күресте кейнсиандық ... ... ішкі ... шығындарды көбейту арқылы ынталандырды. Басқа елдер бюджеттік
қаржыны үнемдеу саясатын жүргізіп ... ... ... ынталандыру
нәтижесін бере алмады, сөйтіп бюджеттік дефицитті (тапшылық) мағынасыз
кебейтті. ... ... тек ... антициклдық саясатын
жүргізуді қолдау жеткіліксіз екенін, бұл шараларды ... ... ... ... көрсетті.
Екіншісі, жоғарыда аталғандарды антициклдық саясаттың жалпы бағыттары,
болжамдары деп ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық пропорцияларынын бұзылуы
және т. б. құбылыстардың да бар екенін естен ... ... ... ... ... ... ... және т. б.) жою мақсатындағы
шараларды антициклдық реттеудің жеке ... деп ... ... Мультипликатор – акселератор өзара әрекет ету тұжырымдамасы
Акселерация қағидасы мультипликатор теориясымен тікелей байланысты.
Егер мультипликатор теориясы бастапқы беттегі ... ... ... ... ... ... зерттесе, онда акселерация қағидасы - кері
құбылыс - ұлттық табыс ... - ... өсу ... зерттейді. Бұл
құбылыс ұдайы өндіріс процесі және ... ... ... - ... болып саналады.
Акселерация маңызы алғашқы беттегі инвестициялар нәтижесінде
алынған, өскен табыс, тұтыну тауарларын өндіруді ұлғайтумен
байланысты сұраныстың өсуін туғызады, бұл жайлар өз кезегінде,
өндіріс ... ... ... ... яғни 2 құрылым
бөлімдері үшін машиналарға, ... ... ... ... ... Бұл, 1 ... бөлім үшін, ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... ... ... тізбекті тәуелділіктің
күшінен, тұтыну тауарларына деген сұраныс, өндіріс кұралдары ... ... ... ... күшті дамуын туғызады.
Мультипликатор теориясының (автономиялық инвестициялар ... ... ... ... ... сату ... ... болып саналады.
Екіншіден, орта капитал коэффициенті, сол кезеңдегі барлық капитал
қорлары мен өнімдер шығаруды білдіреді;
- үшіншіден, бұл ... ... ... ... кейінгі
экономикадағы құлдыраудың шамалы түрдегі "тереңдеуіне" әкелді;
- төртіншіден, дағдарысты құбылыстар жиі ... ... ... ... ... ... ... несие нарықта көрініс берді.
Индустриалды экономикаға тән дағдарыстар тұтастай циклді әлеуметтік
тұрғыдан ... жаңа ... ... жасауға көмектесетін
технологиялық талдаулар экономиканың циклдік ... ... ... болып саналады.
XX ғасырдың 70- ші жылдарының бірінші жартысы ... ... ... ... жаңа ... төңкеріс әкелді. Іс жүзінде бүкіл
қазіргі капиталистік әлемді қамтыған мұнай дағдарысы кең етек ... ... ... ... ерекшелігі, мұнай және мұнай өнімдеріне
әлемдік бағалардың өсуі ілесіп, ... тыс ... ... жүруімен
сипатталды.
Бұл құрылымдық дағдарыстар жекелеген салалардың дамуы арасындағы
диспропорция туындайды, созылмалы сипатта және ... ... ... да ... келе ... азық - ... ... шикізат дағдарыстары соңғы он
жылдықта валюта жүйелеріндегі және экологиялық ... ... ... нарықтық шаруашылық дамуының жалпы суреті дәстүрлі
схемалармен сәйкес келмейтін болды. Құрылымдық дағдарыстар неғұрлым ... ала ... ... ... ... саяси процестер әсерін
молырақ тигізетін болды. Мәселен, ұлттық және ... ... ... жүйенің құлауы, "ислам" факторы деп аталатын жағдай, біртұтас
Еуропаны құру процесіндегі қарама - қайшылықты процестердің өсе түсуі ... ... ... ... коэффициенті, өз кезегінде, капиталдың өсуі (ынталандыру,
инвестициялар) мен өндірудің өсуі арасындағы байланысты анықтайды.
Мультипликатор мен ... ... ... ... өндіру мен
табыстардың үздіксіз және прогрессивті өсуін туғызады. Бұл үлгілердің
мәнісі: мысалы, егер ... ... ... инвестициялар өсетін
болса, онда мультипликатор соған сәйкес шығарылатын өнімдердің өсуін
туғызады. ... ... ... ... ... ... ... - еркін туындату) капитал жұмсаудың пайда болуымен ілесіп
жүреді.
Аталмыш модельдің ... ... ... ... шамасына сәйкес өсетіні тұрады. Табыстың өсуі, өз кезегінде,
тутыну тауарларына деген сұраныстың өсуі мен ... ... ... акселераторды, төмендегі формула арқылы, ... ... ... ... ... табыстың өсуіне қатынасы түрінде
беруге болады:
А =
Бұл жерде А - акселератор
И- инвестициялар
Д - табыс ... ... ... - ... ... ... жыл.
Экономикалық циклді зерттеген экономистердің бәрі де ... ... ... ... қарастырған Бірақ, оның шынайы ... ... ... ... ... ... түбегейлі
айырмашылықтар бұрынғыша қалуда. Мәселен, Самуэльсон, мультипликатор мен
үйлесімді Акселерация ... ... ... немесе инфляциялық
спиральды тудырады деп болжайды.
Тұтастай алғанда, Акселератор әсері экономиканың тұрақсыздығынан
туындайтын, ... ... ... ... ... Өркендеудің басталуы, жинақтау сондай жағдайға ... ... ... орай өндірістің жаңа ... ... кұру ... ... ... мүмкіндігі туады. Көтерілу, орта мерзімдік
циклдегі өнеркәсіп ... ... орта ... циклдердің
шиеленісуімен қоса қабаттасып жүреді.
Экономикалық өмір қарқынының төмендеуі немесе факторлардың жиынтығымен
пайда болған төмендету толқыны, өз негізінде жетілдірілген техниканы ... ... және ... ... ... ... қолдарына
шоғырландыруды күшейтеді. Осылардың барлығы жаңаша ... ... ... және ... ... ... жаңа ... болып, цикл
қайталанады.
2.3 ҚР мен шет елдеріндегі экономикалық өсуді талдау
Елдердің дамуын талдауы көрсетіп отырғандай, ... ... ел ... ... ... ... оларға әлемдік ЖІӨ-ң, әлемдік
сауданың және ... ... ... ... ... ... ... дамудың жетекшісі АҚШ болып табылады. АҚШ-ғы дағдарыс
экономиканың терең құрылымдық қиындықтарынан туындады, АҚШ-ң өнеркәсіптік
секторындағы ... ... ... ... және ... ... елдерге алмасуынан төмендейді. Және «қызметтердің» жаңа
экономикасы тең келетін ... ... ... ... сонымен қатар,
экспорт көлемін арттыра алатыны екіталай. АҚШ экономикасының тиімділігінің
маңызды себептерінің бірі – бұл ... ... ... ... ... Ирактағы, Ауғанстандағы соғысқа шығындары, бұл салық төлеушілердің
ақшасын белсенді «жейді» және азаматтық сектордан ... ағып ... ... ... ... – «коттеджді» Америка моделінің құрамдастары
– жанармай мен ... ... ... ... ... ... азайтатын мұнай бағасының өсуі. Бірақ ең бастысы – экономикада
құрылымдық өзгерістердің болмауы, ... ақша ... ... ... ... асқынған дефициті және мемлекеттік қарыздың өсуі.
Қазіргі кезде АҚШ үлесіне ... ... ... 21% ... ... ... көп ... – шамамен 35%. Доллардың ... ұзақ ... ... ... ... ЖІӨ-ң 66% құрайтын сыртқы федералды ... ... ішкі ... артуына (шамамен 13 және 8,7 трлн. долл.
сәйкесінше) «кепіл» болды. Бұл бюджеттің ... ... ...... ... ... дейін – ЖІӨ-ң 1,8%, және АҚШ-ғы үй шаруашылықтарының ішкі
қарыздарының үлкен сомасын өсірді – 12,8 трлн. долл. немесе ... ... ... 42,6 тыс. ... ... ... корпорациялардың,
азаматтардың жалпы сыртқы қарызы 50 ... ... ... ... жылы 850 ... ... немесе ЖІӨ-ң 6,2% құраған ағымдағы төлем дефициті
көрсеткіші бойынша АҚШ экономикасы өте тиімсіз және сыртқы несие берушілер
есебінен ... ... ... ... үшін ... қор ... ... тесікке» ұқсас болды. 2009 ж. басына қарай нақты ЖІӨ ... ... ... ... ... ... 2012 ... бастап нақты ЖІӨ-ң күрт қысқаруын, тұтынушы бағаларының ... ... ... ... ... (5 кесте).
Экономикасы дамыған басқа елдер сауданың жағымсыз жағдайларымен
байланысты қиындықтарды ... АҚШ пен ... ... күрт төмендеуі
және биржалық тауарлардың төмендеуі Канада, Австарлия мен Жаңа Зеландияда
экономикалық белсенділікке жағымсыз әсер етті. ... ... ... акция
нарығындағы құлдыраумен байланысты және азырақ шамада, жылдам қымбаттаудан
кейін үй бағасының төмендеуімен ... 2011 ... ... ... ... кешіреді.
2012 жылдың қыркүйегінен бастап дағдарыс Азия елдеріне тарады және
олардың экономикасына ... ... ... ... ... төртінші
ширекте 12%-ға қысқарды. Азияның жаңа ... ... ... Сингапур мен Тайвань) ол 10–25 % қысқарды.
Қалыптасып жатқан нарықтары бар ... Азия ... де ... ... Бұл ... негізінен дамыған экономикалы елдерде (Азиядан
тыс) ұзақ қолданыстағы тұтынушы тауарларына сұраныстың төмендеуімен және
азырақ ... ... ... ... ... ... болды.
Үндістан мен Қытай экономикасына экспорт секторының қысқаруы да әсер ... бұл ... ... өсу экономикада сауданың аз үлесінің және
экономикалық саясаттың шараларының көмегімен ішкі ... ... ... берді.
ЕО кірген және өзінің экономикалық тәуелсіздігі мәселесін сұрақ
белгісінің астына қойған кішігірім мемлекеттерге ... ... ... ... ... ... Бұл ... дамып отырған мемлекет,
әлемде ЖІӨ көлемі бойынша екінші орын алады, жаңа әлемдік тәртіпті ... ете ... ... ... және ... күшінің деңгейіне шығуға
талпынады.
Соңғы бесжылдықта Қытайда экономикалық өсудің қарқынының ... ... ... ... өсу ... ... бір
жағынан, Қытайдың әлемдік экономикаға бірігуі, екінші жағынан – жеке
бизнестің ... ... болу ... Әлемдік нарыққа бірігу
Қытайға экономикалық өсудің жоғары қарқынын сақтауға мүмкіндік берді, 2001-
2011 ж. әлемдік ЖІӨ өсімі ... 15% ... өзін ... экономикалы ел ретінде таныту жолында. Оның
дамуының көптеген көрсеткіштерінің серпіні тұрақтылықпен ерекшеленеді және
әлемдікке ... ... ЖІӨ ... ... ... ... жетекшілердің
ондығына кіреді. Нақты ЖІӨ-ң өсуінің ең жоғары қарқындары 2011 жылы ... ... ... (2002ж. – 4,7%), бұл ... дамыған елдер үшін орташа
мәннен асты. Сонымен бірге, салыстырмалы талдау көрсетіп отырғандай, елдің
өнеркәсібі бұзылған. 2011 жылы ЖІӨ ... 1989 ... ... ЖІӨ-ң деңгейіне
жетті. Тіпті мұнай мен газ өндіру, үй құрылысы мен метал өндірісі ... ... ... осы ... ... де асып түспеді. 2012 жылы
нақты ЖІӨ-ң қарқындары 5,6%-ға дейін төмендеп, инфляция қарқыны ... ... ... ... ... ... ... моделі «қуып жетіп
дамудың» ... ... ... ... оның ... ... бәсекелестікке
қабілеттіліктің өсуі және дамыған және орташа ... ... ... ... өсудің жетекшілері Қазақстанда мұнай, газ, металлдар, астық,
құрылыс, жолдар, тұрғын үй, ... ... ... ... жаңа ... ... ... шаруашылық кешенінің бірыңғай тұтастығы қалыптасады. Бұл ұлттық
экономиканың келесі даму белгілерімен дәлелденеді. ... бес жыл ... ... ... қарқындары байқалуда, бұл ... ... ... ... әлемнің жетекші елдерінің бірі болуға
мүмкіндік берді. 1991 – 2012 жж. ... ЖІӨ 1,6 есе ... ... ... ... алу қабілетінің паритеті бойынша есептелген)
әлемнің 200 елінің ішінде 54-ші орында. Трансформациялық ... ... жж. ... бұл кезде ЖІӨ өсуі 1991 ж. деңгейін 6,3%-ға артық болды.
Мәліметтерді талдау (6 кесте) ... ... 2002- 2012 жж. ... ... ... өсім ... 18 % артық. 2012 жылы өндірілген ЖІӨ көлемі
16 052 919,2 млн. теңге (133, 4 ... ... ... және 2002 жылмен
салыстырғанда 4 есе артты, ал 2011 ж. салыстырғанда нақты мәнде 3,3% ... 2002 ж. жан ... ... ЖІӨ 254141,6 теңге (1658,0 долл. США)
құрады, ал 2012 жылы ол ... ... ( 8513,5 ... США) ... яғни
4 есе артты.
Кесте 6– 2002-2012 жылдардағы Қазақстанның ЖІӨ
| |2002 |2003 |2008 |2009 |2010 |2011 |2012 ... ішкі ... ... ... |3776,3 |4612,0 |5870,1 |7590,6 |10213,7 ... | | | | | | |9 ... АҚШ |24,6 |30,8 |43,2 |57,1 |81,0 |104,9 |133,4 ... | | | | | | | ... ... |109,8 |109,3 |109,6 |109,7 |110,7 |108,9 |103,3 ... | | | | | | | ... жылға | | | | | | | ... %-да | | | | | | | ... |105,9 |111,7 |116,1 |117,9 |121,5 |115,5 |121,0 ... ... | | | | | | | ... %-да | | | | | | | ... ішкі ... жан басына шаққанда: ... ... |6 |3 |8 |5 | | |5,1 ... доллары |1 658,0|2 068,1|2 874,2|3 771,3|5 291,6 ... ... ... индексінің өсуі байқалады –2009ж. салыстырғанда 2010 ж.
бастап 1% -ға артты, ал 2012 ж. ол 2011 ... ... 103,3% ... ... 2012 ж. - 121,0% ... дағдарысының әсерінен экономикалық өсудің қарқыны жалпы алғанда
баяулады. ... ... алу ... және ... ... ... нәтижесінде, экономиканың нақты секторының дамуының
қарқындары төмендеді. Көптеген салалар мен ... ... ... ... негізделгендіктен, негізгі ... ... 2012 ... ... ... қысқарып отырды.
Тұтынушы нарығында 2012 жылдың ішінде инфляцияның өсуі байқалды, азық-
түлік тауарлары мен қызметтерінің ... ... ... салдарынан халықтың
нақты ақша табыстары азайып отырды, бұдан былай, ... ... және ... Бұл ... сұраныстың төмендеуіне
әкеліп соқтырды,және осы беталыстың сақталуы кейін әскери ... ... ... ... ... ... жауапкершілік ұйымның ұстанымы мен қоғам, тұрақты қоршаған
орта және тіршілікке қабілетті экономикаға бағытталған сипатына ... ... ... ең ... ... пен оның
әрекеттеріне тиеді, олар ерікті және заң ... тыс ... ... қабылданған құндылықтарды бағалауды талап етеді, қоғам мен
қоршаған ортаның ... ... ... ... ... ... ... жағымды әсерді көбейту арқылы ұйымның ұзақ тіршілік етуін сақтауға
септігін тигізеді.
Әлеуметтік әріптестік жүйесін дамыту қазіргі уақытта жүргізіліп отырған
жұмыстардың ... ... ... ... 2012 ... қаңтарда Жезқазғанда
өткен Бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі ... ... ... әлеуметтік-еңбек қатынастары саласындағы ғаламдық шарттың қағидаларын
енгізу жөніндегі келісімге қол қойылды. Бұл ... ... ... негізгі индикаторлары, яғни: еңбекке ақы төлеу, ... және ... ... ... ... ... даярлау, біліктілікті
жоғарылату, жастарды жұмысқа ... ... ... ... штаттық санының кемінде бес ... бір ... ... ... мың ... ... қаржы жұмсай отырып, жұмысшылардың
міндетті ... ала ... ... ашық ... ... ... ... жүйесі мен әдістемесін әзірлеу, әлеуметтік есептілік
нысандарын әзірлеу көрсеткіштері белгіленген.
Аймақтар деңгейінде халықты ... ... ... ... ... ... (экономикалық апат, жұмыссыздық деңгейінің
жоғарылығы, экономикалық әлеуеті ... ... ... ... нақтылауды
көздейді. Әлеуметтік мұқтаждықтарға бөлінетін мемлекеттік қаржыны тиімді
пайдалану үшін ... ... ... ... ... ... мен
қолдау көрсетудегі мүмкіндіктер еңбек саласының жай-күйіне байланысты.
Сондықтан халықты жұмыспен қамту саясаты пәрменді ... ... ... береді.
3. Экономикалық циклдың даму ерекшеліктері
3.1 Экономикалық өнеркәсіп циклы. Циклдар фазасы
Экономикалық цикл — бұл дағдарыстар арасындағы ... және осы ... төрт ... ... ... ... (бастапқы) циклы — өндіріс
құлдырауының дағдарысы. ... ... ... ... ... салыстырғанда тауарды артық өндірумен түсіндіріледі.
Дағдарыс кезеңінде өткерілмеген өнім саны тез ... ... ... ... ... ... ... құлдырау
толқыны ұлғайды және кәсіпорындар кұлдырап, жойыла бастайды. Экономикалық
циклдың ... ... ... Бұл фазада өндірістің құлдырауы тоқталады.
Жайлап болса да запастағы тауарлар ... және ... ақша ... ... фаза — ... бұған тән нәрсе өндірісті ұлғайту, демек пайда
бар деген сөз. Ол кезегінде өндірістін ... ... ... фазасы — өрлеумен алмасады.
Өрлеу өнім өндірудің қарқындылығымен сипатталады және ол ... ... ... жұмыссыздық тартылады, қарыз капиталы ұсынымы
ұлғаяды және банк пайызының (%) ... ... өнім ... қарқындылығымен сипатталады және ол дағдарыс
алдындағы деңгейден жоғары, жұмыссыздық тартылады, ... ... ... және банк ... (%) ... ... жағдайында өндіріс қозғалысының циклдық себептеріне экономикалық
теорияда қалыптасқан бірнеше теориялық қөзқарастар бар.
Мәселен, К. Маркс артық өндірудің циклдық ... ... ... ... ... ... ... жаңаруымен
қарастырған.
Ағылшын экономисі Дж. Кейнстін. ойынша, цикл фазасының алмасуы күрделі
қаржы мөлшерімен байланысты, ол пайда ... мен ... ... ... ... Дағдарыс сонда ғана болады, егер пайда мөлшері
(«шекті тиімділік») пайыз мөлшерінс дейін ... онда ол ... ... кәсіпкердің өндірісті дамытуға каржы салу ниеті жойылады.
Қазіргі Дж. Кейғістің ізбасарлары — «неокейнстіктер» — ... ... — Пол ... былай дейді: нарықтық экономиканың
циклдық сыйпаты үлттық ... ... ... ... ... ... іс-әрекетімен түсіндіріледі. Олар күрделі қаржы
тербелісінің амплитудасына және оның уақыт ... ... оң ... әсер ... өндірістін өсуінен оның қысқаруына бет бұрыс жасайды.
Американ экономисі Милтон Фридмен басқарған «монетаристік ... ... ... олар ... экономиканың
циклдық дамуының басты себептерін ақша факторынан іздейді. Ақша сұранымы
арасындағы алшақтық және ... ақша ... ... ... себебі болып табылады.
Монетаристік мектептін негізін ... ... ... ойынша,
дағдарыстар мемлекеттің ақша саясатын нашар жүргізуінен туындайды.
Сондықтан ... ... ақша ... ... мен ... ... Осы ойларын Милтон Фридмен өзінің «АҚШ-нын ... ... ... Бұл ... ... жылы шыққан болатын.
Нарықтық экономиканың циклдық дамуын жою жолдары немесе жұмсартуды
жоғарыдағы аталған әртүрлі мектеп ... ... ... әкеледі:
мемелекет антициклдық бағдарламаларға қатысуы немесе экономиканы тікелей
реттеуі қажет.
Мәселен, Ф.Энгельстің пайымдауынша, ... ... ... ... ... ... алға тартады. Дж. Кейнстің
пайымдауынша, стихиялы ... ... ... ... ... ... болатындығын айтады. Мемлекет өндірістің құлдырауын ... ... өзі ... ... үшін ... ... ... дамудың ерекшеліктері
Қазіргі кезде циклдық дамудың өзіндік ерекшеліктері бар. Олар ... ... ...... ... әсерінен және
мемлекеттің экономикалық ролінің өсуімен ... ... тым ... және ... түсті, сонымен қатар депрессия фазасы
ұзақтығының ұлғаюымен ерекшеленеді. Мұндай құбылыстар 1974 – ... ...... жылдардағы экономикалық дағдарыстар кезеңінде байқалды. Бұл
құбылыстар көптеген индустриалды – дамыған елдердің ... ... ... ... жаңа ...... пайда болды.
Дағдарыс құбылысының инфляциямен қосылуы страгфляция деп аталады. Ғылыми –
техникалық революция жағдайында, әлемдік қауымдастықтағы ... ... ... ... ... ... ... макроэкономиканың ғылым сіңіргіш жаңа салалар – прибор
құрау, робот ... ... ... ... ... ... салалар –
көмір, металлургия, тоқыма және т.б. құлдырады, бұл ... ... ... ... ... ... ... құбылысы
құрылымдық дағдарыс деп аталады.
Циклдік теорияны жасауда айрықша ... ... ... ...... ... Ол Петербург университетінің түлегі, кейіннен сонда
профессор болған. Экономика институты ғылыми кеңесінің мәжілісінде ... 6-шы ... ... ... ... ... баяндамасы оған
әлемдік атақ әкелді. Зерттеудің толық ... осы ... ... ... ... ... ... 7 -11 жылға созылатындығы
белгілі болса, бұдан басқа да 48 – 55 ... ... ұзақ ... бар
екендігі белгілі бола бастады. Мәселен, Н.Д. Кондратьев мынадай ... ... Ол ... ... ... ... ... және оның құрылымдық қайта құрылуымен түсіндіріледі.
| ... | ... |
| 1789 – 1814 жж. | 1814 – 1849 жж. |
| 1849 – 1873 жж. | 1873 – 1896 жж. |
| 1896 – 1920 жж. | ... ... ... екі ... ... немесе циклдың мерзімділігі; оны қозғаушы циклдар, бұл соңғысы оны
жүзеге асырудың генезисі мен ... ... – ала ... ... сәйкес циклды классификациялаудың белгілі айқындамалары
қабылданған:
1. Н.Д. Кондратьевтің циклдары немесе ұзақтығы 40-60 ... ... ... ... Оның ... қозғаушы күші – технологиялық ... ... және оның ... ... ... Белгілі американ экономисі С.Кузнецтің (1901-1983жж.) циклдары және
олардың ұзақтығы 20 жылмен шектеледі. Ал ... ... - ... өндіріс құрылымының жылжуы болып табылады.
3. Жеке шаруашылық циклдары. Бұл 1 жылдан бастап 12-і жылға дейінгі
кезеңді қамтиды және ... ... ... ... ... даму жағдайларының әсерін есепке ала отырып, 2010 – 2013 жылдары
экономика: мұнай және табиғи газ ... ... ... секторында экономикалық белсенділіктің сақталуы және 2010
жылдан бастап ірі инвестициялық ... ... іске ... ... ... ... ... көрсету бойынша негізгі соманың өтелуі
нәтижесінде банк секторы жағдайының жақсаруы және ... ... ... ... ... ынталандыру арқылы оның ... ... ... ... ... ... болады.
Экономикалық өсу туралы теориялық түсініктер зерттелді, олар келесі
бағыттар бойынша ... ... ... С.Ю. ... және Е.Т. ... ... ... экономистер
өзінің көңілін макротехнологиялық ... ... ... ... ауысу географиясына, экономикалық өсудің
тұжырымдамасының уақыты көкжиегіне ... ... ... өсудің мәні нақты ЖІӨ арттыру қарқыны
халықтың өсу қарқынынан ... ... ... ... дамуы болып
табылады. Бұл тұрғыдан алғанда ... өсу, ең ... ... сүру ... ... ... етеді. Бұл өсу мәселелерін
сырттай бақылаушы емес, қоғам қажеттіліктерін ұстаушы тұрғысынан ... ... ... ... ... ... біз қосымша табиғи-
трансформациялық, мобилизациялық-трансформациялық және институционалды
түрлерін ажыраттық. Экономикалық дамудың ... ... ... ... ... типі ... тип ... табылады, ол
қалыптасқан экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың
ерекше әдістерін тағайындайтын халықаралық институттарды жариялайды
Жұмыста ... ... ... ... мен ... ... ойымызша, экономиканың қалыпты қызмет етуі ... ... ... ... және ... ... ... Соңғы жылдары экономиканың және
мемлекеттің даму қарқыны жеке ... мен ... даму ... ... ... және дұрыс анықталады. Экономикалық даму ... ... оның ... ... ... ... ... және, ең бастысы, рухани-адамгершілік және мәдени ... ... ... ... ... озық даму ... ... мемлекет – осы елдегі азаматтардың меншік құқығын қорғайтын
заңдарды қолдану және экономикалық ... ... ... демократияны
орнату сияқты өзекті мәселені шешуге тиіс. Біздің ойымызша, демократия мен
өсу ... оң ... бар, ... ... ... ... ал ... өсуге ықпал етеді.
Қазіргі кезде экономикалық өсудің серпінді модельдері әзірленіп отыр,
олар әрбір нақты ел үшін оңтайлы тұрақты ... ... қол ... ... және ... ұзақ ... экономикалық саясатты жасауға
мүмкіндік береді. Экономикалық өсу ... ... ... ал ... ... ... ... ретінде бағалы болғандықтан, өсудің сапалық
бағалауы тұтыну серпінін бағалау ... ... ... ... ... біз ... ... анықтадық. Факторлы-мақсатты
тәсілдің артықшылығы эквифинальдық ұстанымының белсенді пайдалануы болып
табылады, жеке алғанда, белгісіздік ... ... ... ... ... жылға даму сценарийлерін әзірлеу кезінде маңызды.
Постөнеркәсіпті қоғам заңдылықтары тұрғысынан озып даму ... ... ... тиімді институционалды, инвестициялық-инновациялық,
қаржылық, ұйымдастырушылық-экономикалық тетіктерді пайдалануды талап етеді.
Бүгінгі таңда біздің елімізде экономикадағы құрылымдық реформалар ... ... ... дамыған нарық стандартына сәйкес
келетін шаруашылық орта қалыптастырылды. ... ... ... ... бірі ... ... экономикалы дамыған
мемлекет ретінде танылды.
Экономикалық өсуді қамтамасыз ету барлық қажетті ... ... ... ... ... даму ... біріктіруге,
экономиканы жаңарту және оның тиімділігін жоғарылату үшін жағдайлар ... ... ... ... және ... ... міндетін үйлесімді шешуді қажет етеді. ... ... ... жоғарылату үшін қолайлы макроэкономикалық орта
және микродеңгейде кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... ... өндірістік қызметті
оңтайландыруға, жақсы ... және ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігіне қолдау көрсетуге кепілдік
бере отырып, аталған міндеттерді шешу үшін қолайлы жағдайларды ... ... ... ... ... өндірістік саладағы
ақша айналымын және капитал айналымын қалыпқа келтіру, жаңа ... ... үшін ... баға ... және ... ... да параметрлерін қамтамасыз етуі қажет.
Институционалдық теория нарықтық өзгерістерді ... ... ... береді. Ол экономика дамуының әлеуметтік
параметрлерінің ролі ... ... ... ... ... Экономикалық
өзгерістер халықтың кірісін реформалауға негізделуі керек. ... ... ... ... реформалар бұқара халықтың
мүддесіне жауап бергенде ғана жемісті ... ... ... ... құрылымына толық қалыптасқан тұрақты белгілер тән емес.
Әлеуметтік-экономикалық жүйені реформалау барысында ... ... ... ... ... институционалдық өзгерістерді
жандандырудың маңызы зор. ... ... ... ... ... ... және ... мүдделерінің арасындағы
қайшылық болып табылады. Институционалдық қайта құру ... ... ... ... ... ... зор, олар ... басқарудың барлық
деңгейлерінде өндіріс тиімділігін жоғарылату ... ... ... құру ... мүдделерді жеке мүдделермен үйлестірудің
әдіснамалық үлгісіне негізделуі керек.
Қаржы бөліп ... ... ... ... ... Бір ... ... арқылы қоғамда өндірілген ЖІӨ бөлінеді.
Қанша өндірілсе, сол ... ғана ... ... ... ... ... ... мүдделердің белгілі бір
жүйесін қалыптастырады, ЖІӨ-нің өсуін ынталандыру немесе, керісінше, тежеу
арқылы өндіру көлеміне әсер ... ... ... ... ... экономикалық
ортадан қолайсыз экономикалық ортаға дейінгі экономикалық хал – ... ... ... ... және ... ... ... циклді
сипатқа ие болуда, яғни оның дамуы, циклді, белгілі бір сатылар бойынша
өтеді. Дағдарыс - ... ... ... сатысы (фаза) болып
саналады.
Экономикалык циклдер теориясы, халық ... ... ... өсу ... ... қатар экономикалық
динамика теориясына ... Егер өсу ... ұзақ ... өсу ... ... ... болса, онда цикл теориясы ... ... ... ... ... ... басты қасиеті – бұл ұлттық ... ... ... ... ... үш түрі ... өсу;
Өсудің біркелкі еместігі;
Ауытқу (экономиканың ауытқуы түріндегі даму).
Еркін ... ... ... ... ... ... түрі Карл ... ... ... ... мен ... өндіріске жасаған талдауы болды. "Капиталистік
ұдайы өндіріс циклі" маркстік талдауында, олардың ... мен ... ... ... ... мен төрт сатыдан өтуі беріледі.
Дағдарыс, тоқырау, жандану, ... - ... ... ... ... циклдік схема, яғни экономикадағы ауытқушылық процестер теориясын
айрықша атап көрсетуге болады. Бұл циклдарды 50 жыл, 10 жыл , 3 жыл және ... ... ... ... ... ... ... және Джо Китчиннің есімдерімен аталған.
Циклдік ауытқулар себептері әр түрлі көзқарастар мен ... ... ... ... реттеудің неокейнсиандік және
неоконсервативтік екі бағыты бар.
Экономикалық конъюнктураны жақсарту кезінде мемлекет, салық - бюджет
және несие - ақша ... ... ... яғни ... ... ... шығындардың қысқаруын, амортизациялық аударымдарды
шектеу мен ұстамдылық саясатын жүргізеді.
Қазіргі уақытта зерттеушілер, сыртқы факторлар бұл циклдердің бастапқы
серпінін туғызушы, ал ішкі ... бұл ... ... деп ... ... ... жылдары экономиклақ дағдарыстың жаңа типі пайда
болды – бұл ... ... ... ... ... ... ... кешенімен тығыз интеграцияда болғандықтан, бұл жерде де
өнеркәсіп өндірісінің қысқаруы белең ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктері бар. Олар екінші
дүниежүзілік соғыстың, ғылыми – техникалық ... ... ... ... ... ... туындаған. Экономикалық
дағдарыстар тым жиіледі және тереңдей ... ... ... ... ... ... ... таңда Қазақстан Республикасының экономикасы жоғарғы
деңгейде дамып келе жатыр. Экономиканы дамыту – біздің ... ... ... Бұл ... ел Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев
Қазақстан халқына ұсынған жолдауында айтады. Біздің салауатты ... ... ... нарықтық экономикаға, мемлекеттің белсенді рөліне
және айтарлықтай шетел инвестицияларын тартуға негізделеді. ... ... ... ... біз ... ... ... нарықтық
реформаларды жүргізе білдік, тиісті заңнамамызды жасауға қол жеткіздік.
Бүгінгі таңда Қазақстанда нақтылы жұмыс ... ... ... ... ... 30 ... АҚШ ... тікелей шетел инвестициясы
тартылды. Бұл - өте ... ... ... Қазақстанның тұрақты, тиімді
әрі сенімді әріптес екені барша ... ... аян, ... ТМД ... ішінде бірінші болып, тұрақты әлуметтік ... ... ... ету, ... ... ... ... үшін Ұлттық қор құрды. Бүгінгі күні Ұлттық қорда 5,5 млрд. Доллар
жинақталып отыр. ... ... қоса ... ... ...... ... алғанда, 14 млрд. АҚШ долларынан асып ... ... ... ... бұл ... ... өзі қиын ... әдебиеттер тізімі:
1. Курс экономической теории/ Под ред. Чепурина М. Н. проф. Киселевой Е.
А. ... ... Курс ... теории. Общие основы экономической теории,
микроэкономика, макроэкономика, переходная экономика: Учебное пособие
/под. Общ. Ред. А. В. ... - М.: МГУ им. ... ... ... З.Ш. ... Ж.С. ... А.Ш. « Экономикалық теория»
Қарағанды, 2005.
4. ... В.М. ... П.И. ... Л.С. «Макроэкономика» Санкт-
Петербург, 1997.
5. Озерова О.П. Экономика для колледжей. Ростов-на-Дону: Феникс 2005
6. Борисов Е.Ф. «Основы экономической теории» - ... ... ... ... Е.А. ... ... Эксмо 2005.
8. Куликов Л.М. «Основы экономических знаний» Москва, Финансы ... ... ... Е.Б. « ... ... ... М: Новосибирск:
Инфра-М. 1997.
10. ДобрынинА.И. «Общая экономическая теория» Санкт-Петербург: Питер,
2001.
11. Шеденов Ө.Қ. ... Е.Н. ... Б.И. ... Б.А. ... ... ... ... Ақтөбе, «А-Полиграфия», 2004.
12. Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан – 2030»
-----------------------

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономикалық цикл: түсінігі, түрлері, фазалары, себептері, факторлары20 бет
"Экономикалық теория негіздері."11 бет
Адамның қоршаған ортаға биогеохимиялық адаптациясы. Биосфераның биогеохимиялық ұйымдастырылуы және популяцияның физиологиялық гетерогендігі19 бет
Ауылшарушылығының есептелуінің ерекшелігі5 бет
Кәсіпкерлік [ дәрістер ]40 бет
Макроэкономикалық тепе-теңдік түсінігі және оның маңызы27 бет
Популяцияның динамикалық, статикалық қасиеттері. санын реттеу4 бет
Рекреациялық жүйе39 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
Тауардың өмірлік цикл кезеңдері. Өндіріс. Өнімді сатып өткізу23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь