Капиталдың мәні, айнымалы және ауыспалы айналымы


Ақшаның капиталға айналуы. Капиталдың мәні.
Тұрақты ж әне өзгермелі капитал.
Капиталдың пайда болуының объективті алғы шарттары тауар өндірісінің белгілі бір дәрежеге жетуі және тауар-ақша қатынастарыың дамуы болып табылады. Тарихи жағынан алғанда, капитал көпес және өсімкор капиталы түрінде өзінің өмір жолын ақша түрінде бастады. Әрбір жаңа капитал тауар нарығында еңбек нарығында немесе ақша нарығында болсын, тағы да ақша түрінде көрініп, тек белгілі бір процестер арқылы капиталға айналады.
Капиталға түрлі ғылыми көзқарастар әртүрлі анықтамалар береді. Олар негізінен үш бағыттан құралады:
1) заттай иемесе натуралистік конценңиясы;
2) ақшалайі немесе монетаристік концепңиясы;
3) «ақша капиталы» теориясы.
Натуралистік концепциясы тұрғысынан алғанда капитал деп өндіріс құрал-жабдықтарын немесе дайын өнімдерді айтады. Мысалы, А. Смит капиталды жинақталған еңбек, ал Д. Рикардо капитал деп өндіріс құрал-жабдықтарын айтады.
Альфред Маршаллдың теориясыида капитал деп өндірістің алғы шарттарын құрайтын заттарды, Джон Кларк капитал деп босалқы өндіргіш игіліктерді, еңбек өзара бірігіп өндірістің бастапқы негізін құрайтынын, Пол Самуэльсон капитал деп ірі фабрикалардың өндірістік жабдықтарын, қоймалардағы дайын өнімдер мен жартылай фабрикаттарды қарастырады.
Мұндай көзқарастар қазіргі Батыс экономистерінде де кездеседі. Мысалы, Колумбия университетінде (АҚШ) профессоры Дьюи «Капиталға өндірісте пайдалы рөл атқаратындардын барлығы жатады» деп, яғни оған: өндіріс құрал-жабдықтарын, пайдалы қазбаларды, тұтыну заттарын, жұмыс күшін т.б. жатқызады.
Монетаристік теория тұрғысынан алғанда капитал дегеніміз процент әкелетін ақшалар. Қазіргі кездегі монетаризмді жақтаушылар капитал деп ақшаны және оны алмастырушы несие ақшаларды айтады.
Несие мен ақшаның қызметіне баса көңіл аударуға себеп Джон Кейнс теориясы болды. Дегенмен, кейбіреулері капиталды табысты алуға

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Капиталдың мәні, айнымалы және ауыспалы айналымы, ұдайы өндіріс инвестиция
Ақшаның капиталға айналуы. Капиталдың мәні.
Тұрақты ж әне өзгермелі капитал.
Капиталдың пайда болуының объективті алғы шарттары тауар өндірісінің
белгілі бір дәрежеге жетуі және тауар-ақша қатынастарыың дамуы болып
табылады. Тарихи жағынан алғанда, капитал көпес және өсімкор капиталы
түрінде өзінің өмір жолын ақша түрінде бастады. Әрбір жаңа капитал тауар
нарығында еңбек нарығында немесе ақша нарығында болсын, тағы да ақша
түрінде көрініп, тек белгілі бір процестер арқылы капиталға айналады.
Капиталға түрлі ғылыми көзқарастар әртүрлі анықтамалар береді. Олар
негізінен үш бағыттан құралады:
1) заттай иемесе натуралистік конценңиясы;
2) ақшалайі немесе монетаристік концепңиясы;
3) ақша капиталы теориясы.
Натуралистік концепциясы тұрғысынан алғанда капитал деп өндіріс құрал-
жабдықтарын немесе дайын өнімдерді айтады. Мысалы, А. Смит капиталды
жинақталған еңбек, ал Д. Рикардо капитал деп өндіріс құрал-жабдықтарын
айтады.
Альфред Маршаллдың теориясыида капитал деп өндірістің алғы шарттарын
құрайтын заттарды, Джон Кларк капитал деп босалқы өндіргіш игіліктерді,
еңбек өзара бірігіп өндірістің бастапқы негізін құрайтынын, Пол Самуэльсон
капитал деп ірі фабрикалардың өндірістік жабдықтарын, қоймалардағы дайын
өнімдер мен жартылай фабрикаттарды қарастырады.
Мұндай көзқарастар қазіргі Батыс экономистерінде де кездеседі. Мысалы,
Колумбия университетінде (АҚШ) профессоры Дьюи Капиталға өндірісте пайдалы
рөл атқаратындардын барлығы жатады деп, яғни оған: өндіріс құрал-
жабдықтарын, пайдалы қазбаларды, тұтыну заттарын, жұмыс күшін т.б.
жатқызады.
Монетаристік теория тұрғысынан алғанда капитал дегеніміз процент
әкелетін ақшалар. Қазіргі кездегі монетаризмді жақтаушылар капитал деп
ақшаны және оны алмастырушы несие ақшаларды айтады.
Несие мен ақшаның қызметіне баса көңіл аударуға себеп Джон Кейнс
теориясы болды. Дегенмен, кейбіреулері капиталды табысты алуға байланасты
капиталды түсіндіреді.
Адам капиталы теориясы XXғ. 60 жылдарында адам факторының ҒТР жағда
йында күшеюімен байланысты қалыптасты. Оны жасаған неоклассикалық теорияның
өкілдері: I.Беккер, Дж.Минцер, Т.Шульц және т.б. болды. Олардың пікірінше,
өндірісте өзара әрекетесетін екі фактор бар: табиғи капитал - оған
өндіріс құрал-жабдықтары жағады, және адам капиталы - оған қолдаланған
білім, іскерлік, өндіретін нақты табыстар енгізіледі.
Сонымен, біріншіден, капитал дегеніміз - зат емес, бірақ заттар арқылы
көрініс табатын және сол заттарға ерекше қоғамдық сипат беретін, белгілі
бір қоғамдық қатынастар болып табылады.
Екіншіден, барлық элементтері үнемі қозғалыста болатындар ғана капитал
бола алады. Ақша үнемі қозғалыста болған жағдайда ғана капиталға айналады.

Үшіншіден: капитал дегеніміз жалдамалы жұмысшы жасаған, Өздігінен есіп,
ұлғайып отыратын құн.
Жұмыс күші дегеніміз - адамның бойындағы белгілі бір тұтыну құндарын
өндірерде оны өзі әрдайым іске косып отыратын күш-қайрат және рухани
қабілеттердің жиынтығы. Адамның еңбекке кабілеттілігі ретінде, жұмыс күші
тарихи түріне байланыссыз кандай қоғамда болса да болады. Қай уақытта және
қандай жағдайда жұмыс күші тауарға айналады? Біріншіден, жұмыс күші иесінің
бас бостандығы болуы керек. Нарықта жұмыс күшінің иесі сатушы ретінде сатып
алушы ретіндегі-ақша иесіне қарама-қарсы тұрады. Жұмыс күшін сату-сатып алу
қатынастарының сақталуы үшін, оның иесі өзінің еңбекке қабілеттілігін
мәнгілікке емес, белгілі бір мезгілге ғана сатуы керек. Егер мәңгілікке
сатса,-ол ерікті адамнан құлға, тауар иесінен кәдімгі тауарға айналар еді.

Екіншіден, жұмыс күші, оның иесі өндіріс құрал-жабдықтарынан және күн
көру қаражатынан айырылған күнде ғана тауарға айналады. Егер оның өндіріс
құрал-жабдықтары болса, ол нарықта, өзінің жұмыс күшін емес, ұсақ тауар
өндірушілер - таруалар мен қолөнершілер сияқты өз еңбегімен өндірілген
тауарларын сатқан болар еді.
Жүмыс күшінің - тауар ретінде екі қасиеті болады: жұмыс күшінің құны
және тұтыну құны.
Жұмыс күшінің құны дегеніміз оны ұдайы өндіруге, оның үстіне қалыпты
сапалы етіп, ұдайы өндіруге қажетті тіршілік заттарының құны болып
табылады. Өндірістің дамуына, өндіріс құрал-жабдықтарының прогресіне
байланысты жұмыс күші де өзгеріп отырады. Жұмысшының іскерлігі, шеберлігі,
тәжірибесі күшейе түседі. Адамның қажеттері де артады. Өндірістің әрбір
даму сатысына өзіне тән жұмыс күшінің қоғамдық қалыпты сапасы сай келеді.
Жұмыс күші құнының төменгі немесе минимальды шегі жұмысшының өмір сүруі
үшін, оның еңбекке қабілетгілігін сақтау үшін кажетті тіршілік заттарының
құнынан кұралады.
Жұмыс күшінің тұтыну құны дегеніміз қосымша құн өндіру қабілеттілігі.
Өндіріс иелерін қызықтыратыны да жұмыс күшінің дәл осы ерекше тұтыну құны.
Жұмыс күші тауардың тұтыну құны оны дәл пайдалануда, тұтыну процесінде
көрінеді. Жұмыс күші тауарды тұтыну процесі дегеніміз -тауар өндіру, құн
және қосымша құн өндіру процесі. Басқа тауарлардан өзгеше, жұмыс күші оны
тұтыну процесінде құн өндіреді, өндіргенде, өз құнынан артық құн өндіреді.
Жұмысшының, өзінің жұмыс күші құнынан артық өндірген құны қосымша құн болып
табылады.
Сонымен, капиталдың әрбір бөлігі құн жасау процесіне әртүрлі қатысын,
оның өсуіне (көбеюіне) әртүрлі үлес косады. Осы сипатына байлаиысты К.
Маркс капиталды екі түрге бөлді: тұрақты және өзігермелі. Капиталдың,
өндіріс құрал-жабдықтарына айналағын және еңбек процесінде өзінің құны
мөлшерін өзгертпейтін бөлігін К. Маркс тұрақты капитал деп атады ( с-латын
әрпімен белгіледі).
Капиталдың жұмыс күшіне айналатын және өндіріс процесінде өз құнын
өзгертетін (өйткені жұмыс күші өз құнының эквивалентін өндіреді жәие оған
қоса қосымша құн жасайды), бөлігін К. Маркс өзгермелі капитал деп ағады (v-
латын әрпімен белгіледі).
Еңбек процесі тұрғысынан алғанда капиталдың құрамдас бөліктері бір-
бірінен обьективті және субективті факторлар, өндіріс құрал-жабдықтары және
жұмыс күші болып бөлінеді, ал құнның өсу процесі тұрғысынан алғанда олар
тұрақты капитал және өзгермелі капитал болып бөлінеді. Тұрақты капиталдың
құны, яғни пайдаланылган өндіріс құрал-жабдықтарының құны, қайтадан тек
даяр өнімде ғана бейнеленеді. Ал өзгермелі капиталдың құны сатып алған
жұмысшы күшінің құнына тең құн, бастапқы алдын ала жұмсалған құнды өсіру
мақсатына жұмсалады. Еңбек процесінде жұмысшыы өзгермелі капиталдың
мөлшеріне тең құн және қосымша құн жасайды. Қосымша құн, демек, өзгермелі
капиталдың ғана қосқаны болып табылады.

Қосымша құн өндіру механизмі, оның әдістері, нормасы мен массасы
Қосымша құн өндіруді нақты мысалмен қарастырайық. Мысалы: тігін
фабрикасы костюм тігеді делік. 1 костюмге кететін заттай шығын:
а) өндіріс үйлері мен ғимараттар (бір костюм тіккендегі) — 100 тенге;
б) машииа және басқа еңбек құралдары (бір костюм тіккендегі) -200
тенге;
в) шикізат (мата, жіп, электроэнергия және т.б)-300 тенге. Барлық
заттай шығын-600 тенге. Еңбек шығыны-жұмысшының (бір күндік) жалақысы-200
тенге. Барлық заттай және еңбек шығыны = 800 тенге. 1 костюмді тігуге
кеткен уақыт- 4 сағат. Жұмыс күні уақыты -8 сағат. Демек, бір күнде екі
костюм тігеді. Енді екінші костюмді тіккенде өндіріс иесі 600 теңге заттай
шығын жасайды. Себебі жұмышыны жалдаған толық бір жұмыс күніне жалақы
төлеген, екінші костюм тіккенде жұмысшыға жалақы төлемеуге құқылы. Бірақ
жұмысшы (тігінші) екінші костюмді де тіккенде 200 теңгеге тең құн жасайды.
Костюмнің бағасы 800 теңге 600 тенге -200 теңге (екініші костюмнен түскен
пайда-қосымша құи). Екінші костюмді сатқандағы баға мен нақты шығынның
айырмасы (200 тенге) қосымша құн болады (төленбеген еңбек).
Енді жұмыс күні екі бөлікке бөлінеді: қажетті және қосымша жұмыс
уақыты. Біздің мысалымызда теңгедегі: 4 сағат қажетті жұмыс уақыт, 4 сағат
қосымша жұмыс жұмсалады.
Қажетті жұмыс уақыты ішінде жұмысшы өзінің жұмыс күні құнының мөлшеріне
тең (біздің мысалымызда 200 теңге) құн жасайды. Осы уақытта шығарылған
өнімді қосымша өнім дейміз.
Қосымша жұмыс уақытта жұмысшы тегін еңбек етіп, қосымша (200 теңге) ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Капиталдың ауыспалы айналымы мен айналысы
Капиталдың ауыспалы моделі
Кәсіпорынның ауыспалы айналымы және капитал айналымы
Кәсіпорын қорларының ауыспалы айналымы
Капиталдың мәні
Негізгі капиталдың мәні
Негізгі капиталдың мәні және оларды пайдалану әдісі
Негізгі және айнымалы капитал. Амортизация
Айнымалы ток және айнымалы ток тізбектері
Вексель және вексель айналымы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь