Салауатты өмір салты туралы

Кіріспе
1.Салауатты өмір салтын қалыптастыруға қатысты теориялық мәселелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.1. Салауатты өмір салты ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.2. Салауатты өмір салтын қалыптастыру жолдары ... ... ... ... ... ... ... 10
1.3. Салауатты өмір сүру мәдениетін қалыптастыру маңызы ... ... ... ... ... .13
2. Салауатты өмір сүру салтын қалыптастырудың практикалық жағдайлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.1. Салауатты өмір салтын қалыптастыру білімдерді беру әдіснамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
2.2. Салауатты өмір сүру салтының әдіснамасын жүргізу жұмысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
2.3. Студенттердің салауатты өмір сүру салтын қалыптастыруға дайындығын зерттеу және нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Өзектілігі: Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясына орай Президентіміздің «Еліміздің болашақта гүлденуі бүгіннен басталады» атты жолдауындағы 4-ші бөлімі азаматтарымыздың салауатты өмір сүруіне арналғаны белгілі.
Бұны Елбасы жолдауындағы «Салауатты өмір салтын ынталандыру әрқайсымызға, дұрыс тамақтануымызға, есірткілерді, темекі мен алкогольді тұтынуды қойып, тазалық пен санитария шараларын сақтауымызға және т.с.с. бағытталған» деген жолдарынан байқауымызға болады.
Салауатты өмір салтын қалыптастыру ұзақ үрдіс, бірақ бұл нағыз денсаулықты сақтайтын және нығайтатын жолдардың бірі. Ол оқушылардың өз денсаулығын сақтауға жауапкершілігін едәуір дәрежеде арттырады. Академик н. М. Амосов айтқандай: Денсаулығың мықты болуы үшін өзіңнің күшің болуы қажет, оны ешнәрсемен ауыстыруға болмайды. Профессор В. В. колбановтың айтуы бойынша салауаттану білімі денсаулық білім алу үшін, ал білім денсаулықты сақтау үшін сөзіне негізделу керек дейді. Одақтас елдердің ғалымдары Ж.Ж. Руссо, А. Н. Радишев Е.Е. Лунина, Э. И. Вайнер, н. Б. Закарович, Л. А. Каратаева, С.А. Корочкина, В.В.Кожанов, Н.Н. Волоков және тағы басқа да көптеген ғалымдардың өз зерттеулеріне негіз болып және де диплом жұмысына басты бағыт бағдар болады. Салауаттану түрлі жас ерекшеліктері кезеңдерінде денсаулық пен салауатты өмір сүру деген орнықты өмірлік көзқарасы бар адамды тәрбиелеу мен оқыту мәселесін зерттейді. Адамдардың организміндегі физиологиялық өзгерістерді, олардың өзара әрекеттесуін, организмнің қоршаған орта әсеріне қайтаратын жауабына бейімделу реакцияларын қамтамасыз ететін морфологиялық және функционалдық тұрақтылығын зерттей оытрып нозологияға дейінгі күйді анықтау. Адамдардың денсаулық деңгейін жүрек қан тамырлар жүйесінің қызметтік күйін сипаттайтын қарапайым физиологиялық көрсеткіштер арқылы бағаланды. Оқушылардың денсаулығына әсер ететін факторлар өте көп, сол себептен оларды салауатты өмір салтына үйрету қажет. салауатты өмір салтын қалыптастыру оқу-тәрбие үрдісіндегі басты мәселелердің бірі болып отыр. Бұл мәселе тегін көтеріліп отырған жоқ. Себебі, ерлердің 57%-ы, әйелдердің 34%-ы, жастардың 40%-ы, шылым тартса, ересек адамдардың 65%-ы үнемі арақ ішеді екен. Мектеп оқушыларының 17,5%-ы нашакорлыққа ауызданған. Ал экологиялық нашар ахуал бүгінде адам өлімінің 20%-на себеп болып отыр.Сол себептен зерттеуіміздің өзектілігі анықталып отыр.
1. Адылханов А.С. Как быть здоровым. Алматы, 1997.
2. 3. Амосов Н.М. Раздумье о здоровье. Москва, Физкультура и спорт, 1987.
3. Адылханов А.С., Брусенко З.Г., Сейдуманов С.Т. Шымырлылықшынығудан. Мектепоқушыларынаарналғанвалеологияжөніндегібағдарлама, Алматы, 1998.
4. Денісаудыңжанысау. //Денсаулық, №11, 1992, Б.32.
5. Денсаулығыңдысақтайбіл. Алматы, Жалын, 1991,Б.320.
6. Салауатты өмір салты мен эстетикалық құндылықтардың қалыптасуындағы спорттың мәні. // Қазақстан кәсіпкері. – 2010. №8.- 28 -29 бб.
7. Оқушыларды халық даналығы негізінде салауатты өмір салтына тәрбиелеу // «Қоғамдық даму, ғылымның және білімнің мәселелері». Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Университеті – Шымкент, 2003 - 3-25 бб.
8. Г. Икіманова. Саулық пен сымбат.- Алматы: Қайнар, 1991.
9. Е Уақбаев. Қазақстанда дене тәрбиесі жүйесінің дамуы.-Алматы: Санат , 2000ж.
10. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан -2030». Ел президентінің Қазақстан халқына жолдауы.- Алматы.- 1998- 56-57 бб 2. Әлімжанова Г.Ерғазиева К.Салауатты өмір салтын ұстау // Бастауыш мектеп.-2004.№2-17-19бб
11. Қазақстан Республикасы үздіксіз білім беру жүйесінде «Салауаттану – денсаулықты сақтау» бағдарламасы бойынша салауатты өмір салтын қалыптастыру тұжырымдамасы. Валеология, Алматы, №1.
        
        Жоспар:
Кіріспе
1. Салауатты өмір салтын қалыптастыруға қатысты теориялық мәселелер................................................................................................................ ... ... өмір ... ... .......................................................8
1.2. Салауатты өмір салтын қалыптастыру жолдары........................... 10
1.3. ... өмір сүру ... ... маңызы .....................13
2. Салауатты өмір сүру салтын қалыптастырудың практикалық жағдайлары..................................................................................15
2.1. ... өмір ... ... ... беру ... ... өмір сүру салтының әдіснамасын жүргізу жұмысы.....................................................................................24
2.3. Студенттердің салауатты өмір сүру салтын қалыптастыруға дайындығын зерттеу және нәтижесі.....................................................................27
Қорытынды
Пайдаланылған ... ... 2030 ... ... даму стратегиясына орай Президентіміздің атты жолдауындағы 4-ші бөлімі азаматтарымыздың салауатты өмір сүруіне арналғаны белгілі.
Бұны ... ... ... ... ... ... өмір ... қалыптастыру ұзақ үрдіс, бірақ бұл нағыз денсаулықты сақтайтын және нығайтатын жолдардың ... Ол ... өз ... ... жауапкершілігін едәуір дәрежеде арттырады. Академик н. М. Амосов айтқандай: Денсаулығың мықты болуы үшін өзіңнің күшің болуы қажет, оны ешнәрсемен ауыстыруға ... ... В. В. ... ... ... ... ... денсаулық білім алу үшін, ал білім денсаулықты ... үшін ... ... ... дейді. Одақтас елдердің ғалымдары Ж.Ж. Руссо, А. Н. Радишев Е.Е. Лунина, Э. И. ... н. Б. ... Л. А. ... С.А. Корочкина, В.В.Кожанов, Н.Н. Волоков және тағы басқа да көптеген ғалымдардың өз зерттеулеріне негіз болып және де диплом жұмысына ... ... ... ... Салауаттану түрлі жас ерекшеліктері кезеңдерінде денсаулық пен салауатты өмір сүру деген орнықты өмірлік көзқарасы бар адамды тәрбиелеу мен ... ... ... Адамдардың организміндегі физиологиялық өзгерістерді, олардың өзара әрекеттесуін, организмнің қоршаған орта әсеріне қайтаратын жауабына бейімделу ... ... ... ... және функционалдық тұрақтылығын зерттей оытрып нозологияға дейінгі күйді анықтау. Адамдардың денсаулық деңгейін жүрек қан тамырлар ... ... ... сипаттайтын қарапайым физиологиялық көрсеткіштер арқылы бағаланды. Оқушылардың денсаулығына әсер ететін факторлар өте көп, сол себептен оларды салауатты өмір салтына үйрету ... ... өмір ... ... оқу-тәрбие үрдісіндегі басты мәселелердің бірі болып отыр. Бұл мәселе тегін көтеріліп ... жоқ. ... ... 57%-ы, ... 34%-ы, ... 40%-ы, шылым тартса, ересек адамдардың 65%-ы үнемі арақ ішеді екен. Мектеп оқушыларының 17,5%-ы ... ... Ал ... ... ... ... адам ... 20%-на себеп болып отыр.Сол себептен зерттеуіміздің өзектілігі анықталып отыр.
Қазақстанның 2030 ... ... даму ... орай ... атты жолдауындағы 4-ші бөлімі азаматтарымыздың салауатты өмір сүруіне арналғаны белгілі.
Бұны Елбасы жолдауындағы деген ... ... ... өмір ... ... ұзақ үрдіс, бірақ бұл нағыз денсаулықты сақтайтын және нығайтатын жолдардың бірі. Ол оқушылардың өз ... ... ... ... дәрежеде арттырады. Академик н. М. Амосов айтқандай: Денсаулығың мықты болуы үшін өзіңнің күшің болуы қажет, оны ешнәрсемен ауыстыруға болмайды. ... В. В. ... ... ... салауаттану білімі денсаулық білім алу үшін, ал білім денсаулықты сақтау үшін сөзіне негізделу керек ... ... ... ... Ж.Ж. ... А. Н. ... Е.Е. Лунина, Э. И. Вайнер, н. Б. Закарович, Л. А. ... С.А. ... ... Н.Н. ... және тағы ... да ... ғалымдардың өз зерттеулеріне негіз болып және де диплом жұмысына басты бағыт бағдар ... ... ... жас ... ... ... пен салауатты өмір сүру деген орнықты өмірлік көзқарасы бар ... ... мен ... ... ... ... организміндегі физиологиялық өзгерістерді, олардың өзара әрекеттесуін, организмнің қоршаған орта әсеріне қайтаратын ... ... ... ... ететін морфологиялық және функционалдық тұрақтылығын зерттей оытрып нозологияға дейінгі күйді анықтау. ... ... ... ... қан тамырлар жүйесінің қызметтік күйін сипаттайтын қарапайым физиологиялық ... ... ... Оқушылардың денсаулығына әсер ететін факторлар өте көп, сол себептен оларды салауатты өмір салтына ... ... ... өмір салтын қалыптастыру оқу-тәрбие үрдісіндегі басты мәселелердің бірі болып отыр. Бұл мәселе тегін көтеріліп отырған жоқ. Себебі, ерлердің 57%-ы, ... 34%-ы, ... 40%-ы, ... ... ересек адамдардың 65%-ы үнемі арақ ішеді екен. Мектеп оқушыларының 17,5%-ы нашакорлыққа ауызданған. Ал экологиялық нашар ахуал ... адам ... 20%-на ... ... ... себептен зерттеуіміздің өзектілігі анықталып отыр.
Денсаулықты қалыптастыру, сақтау және нығайту негізінде ... ұзақ және ... өмір ... дені сау ... ... ... ... ортамен өзара қарым-қатынасын және оған әр түрлі ... ... ... ... факторларды зерттей отырып, денсаулықты нығайтуға және сақтауға бағытталған әдістерді жасау.
Зерттеудің міндеті:
- ... ... өмір ... қалыптастырудың теориялық мәселелерін анықтау.
- Оқыту процесінде оқушылардың салауатты өмір салтын қалыптастырудың мүмкіндіктерін анықтау.
- ... ... өмір ... ... және ... жолдарын анықтау.
Зерттеу нысаны: дені сау адам, дені сау ұжым, адамның және ұжымның денсаулығы.
Зерттеу пәні: медицина, педагогика, гигиена, биология, экология, ... ... ... ... ... ... ... екі тараудан, қорытындыдан, пайдаланған әдебиеттерден және қосымшадан тұрады.
Зерттеудің мақсаты: денсаулықты қалыптастыру, сақтау және нығайту негізінде ... ұзақ және ... өмір ... дені сау ... ... ... ... ортамен өзара қарым-қатынасын және оған әр түрлі табиғи процестерді, әлеуметтік, психологиялық ... ... ... ... ... және ... бағытталған әдістерді жасау.
Зерттеудің міндеттері:
- Оқушыларды салауатты өмір салтын қалыптастырудың теориялық мәселелерін анықтау.
- Оқыту процесінде ... ... өмір ... ... мүмкіндіктерін анықтау.
- Оқушыларды салауатты өмір салтына ынталандыру және қалыптастыру жолдарын анықтау.
Зерттеу нысаны: дені сау адам, дені сау ұжым, ... және ... ... ... ... өмір салтың қалыптастырудың міндеттері
Зерттеудің құрылымы: кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, пайдаланған әдебиеттерден және қосымшадан ... ... ... ұжымының деректері бойынша, денсаулыққа әсер ететін факторлардын 50-60% өмір тіршілігіне, 20% -тұқым қулаушылыққа, 20% - сыртқы ортаның ... 8-10% - ... ... ... ... Бұл деректер денсаулық үшін күрестің негізгі бағыты - салауатты өмір салтын қалыптастыруға, оны насихаттауға ... ... ... ... өмір салтының жастар арасында қалыптасуының маңызы өте зор. Бұл бағытта жүргізілетін жұмыстар: ауру шақыратын факторлардың әсерін төмендетуге, ... ... ... ... ... ... ... тамақтанбауға қарсы жүргізілетін үгіт-насихат жұмыстарына негіз салды.
Салауатты өмір тіршілігі - денсаулықты сақтаудын және нығайтудың негізгі, ол ... ... ... ... оның рухани, дене дамуына әсер етеді.
Болашақ ұрпағымыздың денсаулығының мықтылығы, ... өмір ... ... ... жеке ... оның ... оқу орнындағы теориялық жеке тәжірибелік дайындығының дәрежесіне тікелей байланысты. Осыған орай ... ... өмір сүру ... қалыптастыру жүйесін жүзеге асыру жұмыстарын болашақ мұғалімдерді даярлау ісін кәсіби дайындықтың ажырамас бөлігі ... ... ... Бүгінгі таңда болашақ мұғалімдерді оқушылардың спортпен шұғылдануға, жаман әдеттерден бойын аулақ ұстау жүйесін жүзеге асыруды ... ... ... ... мен бұл ... ғылыми-теориялық тұрғыда талданбауы және болашақ мұғалімдердің кәсіби дайындығын ғылыми - әдістемелік тұрғыдан жеткілікті деңгейде қамтамасыз ету ... мен осы ... ... ... ... ... арнайы жүйе ретінде қарастырылмауы арасында қарама-қайшылықтарорын алып отырғанын байқадық. Қарама-қайшылықтар бізге зерттеу проблемасын айқындап, ... деп ... ... ... өмір сүру салтына тәрбиелеудің басқа тәрбиелермен сабақтастығы мәселесі Орта Азия және Ұлы дала ... ... де ... ... Солардың ішінде ерекше тұлға Әл-Фараби тәрбие мәселесіне бағыт-бағдар бере ... атты ... бала ... ... оның ... ... ... тани біліп, мінез-құлқының жақсы сипаттарын тәрбиелеп, өзін-өзі үнемі дамыту қажеттігіне тоқталады. Ол ұғымын енгізе ... әр ... ... ... үш қасиет болу қажет деп есептейді: дене күші, рухани және ақыл-ой, олар ... ... ... жағдайда ғана жан-жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастыруға болатынын ... ... ... ... Ш. ... А. Байтұрсынов, М. Дулатов, М. Жұмабаев, Ж. Аймауытов, С. Торайғыров, Ө. Тілеуқабылұлы т.б. салауаттылық ... ... ... ... ... ... тұстарын дәлелдеп, оның құндылық бағытына тоқталған. Кейінгі жылдары жастардың тәрбиесіне байланысты бірқатар құжаттар, ... ... ... ... ... ... мазмұны, ұстанымдары, мақсаты мен міндеттері қайта қарастырылып, оларды түбегейлі жаңалау қажеттілігі атап өтілген. ... ... - ... ... ... жауынгерлік тарихымен, ерліктің өшпес үлгісін қалдырған қас батырлардың өмір өнегесімен таныстыру, өз жерін, елін қорғай алатын елжанды ... ... бар ... азаматтарды тәрбиелеу, басқа ұлттардың өкілдерімен жастардың өзара сыйластық, достық негізінде өмір сүруіне ... ... ... ... жақсы негіздерін бойына сіңіру. Бұл қағидалар қазіргі таңда қазақ педагогикасында тәрбиенің негізгі ережелерінің бірі болып саналады. Соңғы уақытта қоғамымызда зор ... және ... ... ... ... Осыған байланысты адамдардың тұрмыс тіршілігінің, сана-сезімі мен әдет-ғұрпының да ... ... ... ... Яғыни, бұл болашақта біздің ұрпағымыз жаңа өмір салты бойынша өмір ... ... ... ... қазірден бастап ойланып, оның теориялық негізін жасауымыз, жастарымызды сол бағытта тәрбиелеуге ... ... ... ... ... 1. мен ... мәні ... олардың өзара байланысы ғылыми тұрғыда негізделіп және бұл ... әлем ... озық ... жүйеленді.
2. Жеткіншектер кезеңі сипатталып, олардың салауатты өмір салтын қалыптастыруда эстетикалық құндылықтардың қажеттілігі ғылыми тұрғыда ... ... ... өмір ... ... ... негізінде қалыптастырудың моделі даярланып, оның компоненттері мен өлшемдері, көрсеткіштері мен ... ...
4. ... ... ... ... өмір ... бүгінгі таңдағы ұлттық тәрбиедегі рөлі айқындалып, оқу-тәрбие ... іске ... ... ... және оның ... ... ... тексерілді.
Зерттеудің ғылыми болжамы: жеткіншектерді салауатты өмір сүру ... ... ... көзқарасы қалыптасқан, денсаулығы мықты, жаны, тәні мен ісі әсем, жан-жақты үйлесімді дамыған тұлға ретінде ... ... ... ... ... өмір ... ұғымын дұрыс терең түсініп, оның әлеуметтік-қоғамдық мәнін дұрыс бағалай алса;
- адамзат дамуының тарихи эволюциясында ұлы ғұламалар мен ағартушылар, қоғам қайраткерлері ... мен ... ... ... ... ... пен эстетикалық құндылықтар ұғымы жүйеге келтіріліп, тағылымдық мүмкіндіктеріне қарай жіктелінсе;
- жеткіншектердің дұрыс салауатты өмір сүру үшін ... ... мәні мен ... ... ... ... мазмұнында кеңірек насихатталып, жүзеге асырылса;
- жалпы білім беретін мектептің негізгі сатысында оқу-тәрбие үрдісінің тәрбиелік іс-шаралар мүмкіндіктері арқылы эстетикалық құндылықтар ... ... өмір ... ... ... мен ... анықталып, іске асырылса, онда оқушылардың ішкі дүниетанымы өзгеріп, салауатты өмір салтын терең түсініп, сақтай білетін тұлғаны ... ... ... ... өмір ... ұғымы
Салауатты өмір сүру салты дегеніміз - био-әлеуметтік ... ... өмір сүру ... - ... ... ... және адамның іс-әрекетіне байланысты болады. Салауатты өмір сүру салты - ... ... үй ... ... және ... ... ... үшін қоғамдық ұйымдарда өзін-өзі ұстай білу, қоғамдық тәртіппен санасу, ... сөз ... ... ... ... ... ... жамандамау, біреуді біреуге шағыстырмау, өзін ақылды деп есептеп, басқаларды ақымақ ретінде көру, ата-анамен баланың тәрбиелі қарым-қатынасы, тазалық ... ... ... ... зиянды әдеттерден аулақ болу, спортпен шұғылдану тағы басқалар жатады.
Салауатты өмір сүру ... ... әр ... ойы ... ... Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың еліміздің халқына жолдауында 2030 жылға ... ... - ... биіктерге көтерілу үшін рухани байлықтың, денсаулықтың қажеттігі атап көрсетілгені мәлім /1/. Сондықтан Жолдаудағы салауатты өмір ... ... оны ... ... ... жүргізгеніміз абзал. Әсіресе жас ұрпақтың бойына тазалық пен сергектікті орнықтыру - ... ... ... да ... ... бірі - ... ауырмауға, денсаулықтарын күтуге, салауатты өмір салтын ұстауға, гигиеналық дағды жан мен тән саулығы жан-жақты даму, қабілетін көтеру, ... мен ... ... тануға үйрету, үлкендерді сыйлау осы міндеттерді атқару үшін оқу орындарында валеология пәні ... ... ... ... - ... ... ақылды, ойлы, білімді, зерделі және сабырлы деген ұғымды білдіреді. Қоғамымыздағы ... ... ... ... ... ... болуы қоршаған ортаның тазалығына байланысты.
Өмір сүру салты дегеніміз - әрбір жеке адамнан ... ... ... ... еңбек етіп, қалай тұрмыс құрып, бос уақытында ... ... ... ... өмір ... яғни, адамның өмір сүру салты қандай болса, өзі де сондай, өмір сүру салты тұлға мен қоғам деңгейінің прогресті даму көрсеткішінің ... өмір сүру ... ... және адам ... ... ... ... жағдайларға байланысты болады, адамның психикасына, денсаулығына, ағзаның функционалды-биологиялық қасиеттеріне де байланысты. Биологиялық ерекшелігіне байланысты салауатты өмір сүру салты бір ... ... адам ... тән ... өмір салтымен тіршілік етеді. Ол ұрпақтан-ұрпаққа ген арқылы беріліп отыруы мүмкін. ... ... ... өмір сүру ... 3 ... бөлінеді:
1. Салауатты өмір сүру деңгейі;
2. Салауатты өмір сүрудің сапасы;
3. Салауатты өмір сүрудің стилі.
Салауатты өмір сүру ... - ... ... ... ... және ... ... толығымен қамтамасыз ету.
Салауатты өмір сүру сапасы - әлеуметтік категория - үй-іші қызмет істейтін орындар (оқу ... ... неше ... адам денсаулығын қамтамасыз ететін комфортты мебельдер мен лабороториялық жабдықтармен қамтамасыз етілуі.
Салауатты өмір сүру стилі - ... ... ... - ... ... ... өзін -өзі ... және көрсете білу .
Салауатты өмір сүру ... мен ... өмір сүру ... ... ... ... Сондықтанда адам денсаулығының жақсы және жаман болуы салауатты өмір сүру стиліне ... Ал ... өмір сүру ... ... және ұлттық дағды - дәстүрлер арқылы қалыптасады. Тағыда тұлғаның ... ... ... ... өмір ... қалыптастыру жолдары
деген екен ұлы ғұлама, Әбу Насыр әл-Фараби. Қазақ - ... ... ... тәрбие деген тіркестің өзі - қазақ халқы үшін қасиетті ұғым. ... ... ... ол - тек қазақтың салт-дәстүрімен сусындаған, осы ұлттың тәрбиесімен жетіліп, ... ... ... ... ... Қазақ халқының бойында Жер жүзінде теңдесі жоқ адалдық, ... ... ... ... ... ... бар. дейді. Қазір ХХI ғасыр білім мен ... ... ... ... ... ... ... бар күшімізді білім мен ғылымға салып, тәрбиені елеусіз қалдырсақ, ұтарымыздан ұтыларымыз көп болатындығын ортағасырлық бабамыз ғұлама әл-Фараби ... ... ... Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына кіруі жөнінде мемлекет басшысы алға қойған міндетті жүзеге асыруда ... ... ең ... ... болып табылады. Қазіргі уақытта әлеуметтік жағдай, өмір сүру ұзақтығының төмендеуі және адам экологиясының қолайсыздығы бүкіл өркениетті әлем үшін ... ... ... ... ... - ... есірткі, темекіден аулақ болу, дене және жан тазалығын сақтау, тіпті қарапайым түрде айтсақ адамның киім киісі, тамақты қалыппен ішуі де ... игі ... Өмір ... ... кешірмейді, оғаш қылықтар түбінде опық жегізеді. Жасөспірімдердің салауаттылық өмірге ұмтылысы, зиянды әдеттерді жек ... ... өзге ... ... яғни әлеуметтік ортаға тығыз байланысты. Ұрпақты өмір заңдылықтарына, салауаттылық негіздеріне бейімдеу мектеп жүйесі жүктеген маңызды да жауапкершілігі мол міндет болып ... ... ... бір ... - ... Осы ой бүгінгі күні өзекті мәселе болып тұр. Қазіргі кезде ... беру ... ... ... ... бірі - жас ... салауатты өмір сүруге көзқарасын қалыптастыру, олардың денсаулығын сақтауға, қоршаған ортасын таза ұстауға және ... ... ... алып, сол білімді келешектегі өмірінде пайдалана білуге ... Бала ... ... мектептен тыс уақыттағы сыныптан тыс жүргізілетін жұмыстардың мән-мағынасы өте зор болып келеді.
Салауаттану -- тұтасымен алғанда жеке тұлғаның, ... ... ... ... ... Адам ... тән, дене, психологиялық, имандылық-адамгершілік және әлеуметтік денсаулықтар ... ... ... мен өзара үйлесімді әрекеттерінен қалыптасады. Кез-келген өзара әсер әрекет етуші ретінде де, жауап беруші ретінде де анықталады. Әлеумет себепші болған ... ... ... ... ... биологиялык мәні арасындағы қарама -- ... ... ... -- ... ... болуы заңдылық. Салауатгану ғылымы аурудың алғашқы алдын алу әдіснамасын, денсаулықты сақтау және ны-ғайту амалдары мен әдістерін ... ... өмір ... ... ғылыми негізі болып табылады. Салауаттанудың рөлі -- адамның ішкі биологиялық табиғатымен, өзін қоршаған тірі жөне өлі ... ... ... сапасын өзгерту, кикілжіңнің көзін жою болып табылады. Салауаттану ғылымы ұстанымдары мен тетіктерін зерттейді. Салауаттану нысаны, біріншіден -- дені сау ... ... -- оны ... ... және ... әрекет етуші факторлар, үшіншіден -- аурудъщ пайда болу себептері, организмнің дені сау күйге оралу тетігі, қорғануға бейімделу тетіктері, ... -- ... және ... ... ... ... Салауаттанудың зерттеу пәні -- адам. Зерттеуге организмнің анатомиялық, физиологиялық негіздері, бейімделу тетіктері, ... ... ... ... ... ... ... білімдері енеді.
Салауаттану адамның термодинамикалық, денелік, химиялық, антропологиялық, экологиялық құбылыстарын қамтиды. Адам ... ... ... ... және эстетикалық ұстанымдарын жеткізуші жеке тұлға ретінде қарастырылады. Тек осындай кешенді тәсіл оның негізгі ... -- ... ... мүмкіндік береді. Тіршілік дегеніміз тек адамның ғана емес, кез келген тірі организмнің қоршаған ортамен өзара ... ... ... ... ... ... ... әсерін барлык кұрауыштарымен оқып-үйрену міндетін қояды.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) сарапшыларының дерегі бойынша халық денсаулығының 49-53%-ы өмір салтына, яғни ... өз ... ... ... ... ... ... ортаға (аймақтың экологиялық және климаттық-географиялық ерекшеліктеріне), 18-22%-ы тұқым қуалау себептеріне, ... ... тек 8-10%-ы ғана ... сақтау ұйымына тәуелді. Денсаулық қатерінің негізгі факторлары -- ... ... кему ... қимылдың кемуі (гиподинамия), дене массасының артуы, жүйесіз тамақтану, қоршаған орта нысандарының барлығының көптеген уытты ... ... ... және ... күйзеліс туғызатын жағдайлар, зиянды әдеттердің (шылым шегу, алкоголь пайдалану, уланқорлық, ... т.б.) кең ... ... ... ... ... жәрдемімен денсаулықты сақтап, нығайтуға болатынын егжей-тегжейлі түсіндіреді.
Салауатты өмір салтын қалып-тастырудың ... ... ...
- жеке және ... ...
- дене шынықтыру, гиподинамиямен күрес;
- ... ... ...
- су, ауа, күн ... және т.б. шыңдау;
- күн тәртібін ... ...
- ... және ... ...
- ... ... алдын алу;
- тән ауруларынан сақтандыру;
- жарақаттанудан, уланудан, т.б. сақтандыру;
- зиянды әдеттерден ... ... ... есірткілік улы заттарды) сақтандыру;
- жыныс гигиенасы;
- ... және ...
- ... және ...
- ... және ... Салауатты өмір сүру мәдениетін қалыптастыру маңызы
Салауатты өмір салты мәдениетін қалыптастыру қазіргі кезде білім беру мекемелерінің алдында тұрған міндеттердің бірі - жас ... ... өмір ... көзқарасын қалыптастыру, олардың денсаулығын сақтауға, қоршаған ортасын таза ұстауға және жоғары, сапалы білім алуға. Өмір салты мен денсаулық ... ... ... ... өмір ... ... құрастырады. Салауатты өмір салтын насихаттауда, салауатты өмір сүру мәдениетін қалыптастыру мәселелерін жетілдіретін, осы саладағы басымдылықтарды ... ... да, ... ... ... ... ... мен жаңа әдістерді ұстанатын білім де қажет. Мектеп оқушыларының салауатты өмір салтын қалыптастыру туралы алған білімдері ... ... ... ... қалуға берік тірек болады.Мектеп оқушыларының салауатты өмір сүру мәдениетін қалыптастыру бұл:- ... жеке ... өзін ... жансыз және жанды табиғи ортамен жан - жақты үйлесім тауып, өз ... ... елі, ... және өзі үшін ... ... ... дағдысын қалыптастыру;- Екіншіден, салауатты өмір салты - ол ... ... ... сақталуы мен орнығуын қамтамасыз ету мақсатында денсаулықты нығайтуға бағытталған іс - ... ... ... денсаулығын сақтау мен қалыптастырудың басты мақсаты: тұлғаның психологиялық, дене - қимыл әрекеттерінің мүмкіндіктері мен жас ... ... ... ұғымдарды, салауатты өмір салтының уәждамаларын, жеке бас тазалығын жете түсіндіру;Олардың мінез - құлқында белгілі ... ... ... өзіне - өзі қызмет ету, денсаулығын сақтау, нығайту, мәдени - гигиеналық мінез - құлық ... ... ... ... өмір салтын қалыптастыру үшін қандай жағдайларға назар аудару.Бұл жеке адамның тіршілік етуге ... ... ... ... ... әлеуметтік - психологиялық және биологиялық жақтан салауатты өмір салтын қалыптастыруға мына жағдайлар негіз бола ... ... ... ... ... ... дене тәрбиесі немесе спортпен шұғылдану;физикалық еңбектің гигиеналық талаптарын жүзеге асыру;- жеке және әлеуметтік гигиеналық талаптарын жүзеге асыру;- қарым - ... және ... ... ... дұрыс жыныстық тәрбие алу;- зиянды әдеттерден аулақ болу.Салауатты өмір ... ... ... ... бірі - ... ... ... салыну десек, қазіргі зерттеулерге қарағанда, оған салынудың әлеуметтік - патологиялық ... мына ... ... ... ... болып отыр:- жұмыссыздық, мақсатсыздық немесе шектен тыс бос уақыт, т.б.Сондықтан балаларды жасынан салауатты өмір салтына қалыптастыруға күш салып, ... ... ... ... ... ... - ... мәселе. Халық санының өсуі, оның сапасы, деннің саулығы мемлекет әл - ... ... ... ... ... да ... Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев деген еңбегінде соның 4 ... ... атап ... Оның бірі - жер ... байлық деп отырғанымыз - адам, оның білімі мен іскерлігі, таланты мен мәдениеті, денсаулығы ... ... ... өмір сүру ... ... практикалық жағдайлары
Қазіргі таңда оқушыларды салауатты өмір салтына ынталандыру мен денсаулығын қалыптастыру өзекті ... ... ... ... отыр.Бәрімізге мәлім, бүгінгі таңдағы кең таралған түрі басты себебі - авторитарлық - ... ... ... ... ... Осы ... ... жүйесі жас ерекшелігі физиологиясы мен психологиясының ғылыми негіздері мен ... ... ... сай ... ... ... ... үйрену және негізгі мектепке өтуде көпшілік балалар үшін ауыр және бұл жағдай олардың функционалдық мүмкіндіктерінің төмендеуіне әкеп ... ... ... ... таусылуы, үнемі шаршап, қажудың пайда болуы оқушылардың ауруларын көбейтеді. Баланың ... ... бір ... ... ұзақ ... оның үнемі стресс жағдайында болуы баланың психикалық саулығына көптеген зиянын тигізеді.
Жас ұрпақтың денсаулығының ... ... оның дене ... мен ... ... ... ... табылады. Осы саладағы кемшіліктің басты себептерінің бірі - ... ... ... ... төмендеуі.
Біріншіден,оқушылар оқу әрекетімен шамадан тыс шұғылданады. Екіншіден, кейбір мектептерде ... дене ... ... тиісті дәрежеде өткізілмейді. Үшіншіден, баланың өз бетімен дене жаттығуларын жасауға мектепте жағдай ... ... атап ... ... - мектеп оқушыларының психикалық саулығы. ... ... ... орта ... 15-20 ... оқушыларда кездеседі. Бұл ауытқушылықтар, әсіресе, 1-сынып оқушыларында мектепке үйрену кезінде, 5-сыныптан орта ... ... ... және ... сыныпоқушыларында оқу жүктемесінің көлемінің артуына байланысты пайда болады.
Мектеп ... ... мен ... арасындағы дұрыс ұйымдастырылған педагогикалық қарым-қатынас оқушылардың денсаулығына позитивтік ықпал етеді. Сонымен қатар,оқушылардың психологиялық көңіл-күйлерінің тұрақтылығы мұғалімдердің оларға бағытталған ... ... ... әр ... ... қателігі жүйке жүйесіәлсіз, нервтік - психикалық және жүрек ауруларынан зардап шегетін, сондай-ақ кейбір қызу ... ұл ... ... әсер етуі ... ... да ... мектеп өміріндегі мектеп басшылары мен мұғалімдер және оқушылар арасындағы алуан ... ... ... ... субьектілері денсаулығына үлкен әсерін тигізеді. Мектеп субьектілерінің денсаулық проблемасын шешуде кешенді қарым-қатынас ... ... зор. Ол ... жағдайында дені сау, толық қанды, жан-жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастырудағы міндетті шарт болып табылады.
Мектебімізде салауатты өмір ... ... мен ... үшін 1999 ... ... ... ... өтіледі. Ол жылдары қолда еш оқулық, әдістемелік құралдар болмады. Сонда да ... ... ... ... ... ... сюжетті ойындар, жұптасқан, топтық жұмыстар, ойды дамыту, шығармашылық жұмыстар, реферат жазу, пікірталас технологиясын кеңінен пайдаланды. Сонымен бірге оқушылар валеологияданалған ... ... тыс ... ... ... ... кезде салауаттану әр түрлі бағытта дамуда. Мектептерде валеология немесе салауаттану ... әр ... ... Оған ... ... ... білімді валеолиг мамандардың жетіспеуі, әдістемелік оқу-құралдардың аздығынан деп ... ... ... ... ... ... ... әлі де жеткіліксіз.қазіргі кезде салауаттану пәні жеке пән болып енгізілуі - бұл ... ... ... ... ... ... оқытып жатыр, материалдық базалары қандай деген сұрақтар маңында әлі шешілмеген мәселелер көп. Бұл пән бойынша білім стандарты жасалынуы ... ... ... қайта қаралып, ол бекітілді. Оқу-әдістемелік материалдармен қамтамасыз ету шаралары да қолға алынды. Биылғы оқу ... ... жаңа ... ... бағдарламамен оқитындығымыз, ондағы игі өзгерістеркөңіл қуантады.
Салауаттану пәні мектепте кіргелі көп уақыт болған жоқ. ... ... ... біршама. Биылғы жылы арнайы білімді валеолог-мұғалімдердің алғашқылары республика жоғары оқу орындарынан бітіріп ... ... - ... ... да ... береді. Ескеретін бір жағдай салауаттану пәні - ... ... ... ... ... ... күрделі пән екендігін көпшілігіміздің әлі түсіне алмай келетіндігімізде.
Салауаттану сабағы жеңіл сабақ, оған ... ... ... жоқ, оқушыларды ойнатса, жаттығу жасатса, жуынса, су құйса, дұрыс ... ... ... сау ... деп айта салу - ... ... ... Тіпті, салауаттанудың беделін төмендетіп алған жоқпыз ба деген ой келеді. Олай дейтініміз, кез келген ... ... ... ... ... әр ... қайталануы, оқу құралдарының аздығы, әр мұғалімнің сабақты әр түрлі өткізуі көпшілік қауымда ... ой ... ... ... оқу ... ... материалдардыәр жерден жинақтайды, көбнесе оқушыларға рефераттаржаздыруға әдеттендірді.бұл бір жағынан жақсы, оқушы ізденеді. Дегенмен, ол ... ... ... ... әдебиеттерден тағы басқа жинақтардан алатындықтан тақырыпты түсіну, меңгеру қиындайды. Міне, осы жағдайлардың бәрі жаңа ғана ... ... еніп ... ... ... өмірге қажетті пәнді оқытуда келеңсіз жағдайларға, оқушылардың пәнге қызығушылығын төмендетуге ... деп ... ... ... бұл ... ... ... ерекшелігін, тақырыптардың қайталануының себебін түсінбеуден. Бұл заңдылық бала саны өскен сайын берілетін материалда біртіндеп күрделенуі ... Егер ... ... ... онда ... ... ... ынтасы төмендейді, пән өз мақсатына жетпейді.
Екінші себебі, ... ... ... ... валеолог маман, тіпті болмаса биолог, психолог мамандар оқыту қажет, олар дене тәрбиесі мұғалімімен, ата-аналармен, сынып жетекшілермен жалпы ... ... ... ... ... ... ғана бұл пәнді оқыту үлкен нәтижеге жетеді.
Үшінші себебі, төменгі 1-4 сыныптарда салауаттану пәнінің оқытылуына аса назар аударылып, дұрыс ... ... ... база жасалса, мектепке келген оқушы жазу-сызуды, оқуды қалай үйренгендігі сияқты, бұл пәнді де оқи отырып, өз ағзасын танып ... ... ... жүру, тамақтану, күн тәртібі, киіну, жуыну тәртібі, шынығу ережелерін - автоматты түрде ... ... ғана ... өз ... ... ... ... Бұл үшін валеология сабағын әліппе, жазу сабағы ... аса мән ... ... ... ... мен ... ... дұрыс қалыптастыру керек. Ал, мұны арнайы білімді валеолог маман ғана іске асыра алады. Бастауыш сыныпта ... ... ... ... ... ... ... 1-сынаптан бастап өзінің төл құжатын күнделікті бақылау күнделігі сияқты одан да ... іске ... бала өз ... ... ән ... үйренеді. Шынықтыру ережелерімен танысып, оны жүйелі жасайтын болады, оған оның ағзасы жаттығады. Балаға валеолог маман, ата-ана, өзге мұғалімдер көмегі ... ... ғана біз бала ... ... ... себебі, ата-аналардың бұл пәнге аса көңіл аудармайтындығы оның ... ... ... ... ... ата - ... жоғары сыныптарға қарағанда мектеп өміріне көбірек арласады. Осы ... ... бала ... ... ... валеология пәнінің негізгі бағыттары бойынша үйде балаға үлкен көмек көрсетіп, денсаулықты ... мен ... ... ... дұрыс қалыптастырған жөн. Бұл дағдылар дұрыс қалыптасса, ол әдетке айналады.
Қазіргі толықтырылған, өзгертулер енгізілген бағдарламада көптеген ... бар, тек бұны ... ... үшін валеолог маман әдістемелік жағынан көбірек ойлануы қажет.
2.1. Салауатты өмір салтын қалыптастыру білімдерді беру ... ... ... ... ... ... ... қоғамдағы нарықтық-экономикалық дағдарыс, халықтың өмір сүру деңгейі, әлеуметтік өзгерістер, экологиялық жағдайлар, рухани ... ... кері ... ... ... ... ... өсіп-өркендеуі мақсатындағы бірінші міндет - салауатты өмір салтын қалыптастыру. Ата-бабамыздың қол жетпес арманына айналған Қазақстан ... ... ... ... ... ... жаңа ... бет бұруы және саяси-идеологиялық өзгерістерге байланысты төл педагогикамызда жаңа әрі кең ұғымда зерттеліп, ... ... ... ... тақырыбымыз астасып жатыр. Және қазақ халқына тән өзіндік ерекшелігі бар имандылық ұғымы жеке ... ... өмір ... ... аса ... деп ... ... ұғымы қазіргі таңдағы педагогика ғылымында жеке тұлғаның құнды ерекшеліктерін анықтайтын, рухани сапалылығы ауқымды үрдіске айналуда. Имандылық негізіндегі ... өмір ... - ... ... ... ... қалыптастырылуы қажет. Қазақстанның ХХІ ғасырда өркениетті әлемнен орын алып, дамыған елдер деңгейіне жетуіне ықпал етер ... ... - ... ... ұрпақ. Білімді ұрпақ - рухани дүниесі бай, ... мен ... ... ... терең, адамгершілігі биік, парасатты, салауатты өмір сүру дағдысы қалыптасқан тұлға болуы тиіс (42, 43). ХХІ ғасырдағы өркениеттің даму ... - ... ... ... ... ... ... білім сапасының реформалануы, мемлекеттік жаңа заңдар, экономикалық, экологиялық дағдарыстар, салауатты өмір салтын қалыптастыруға, денсаулық ұғымына деген жаңа көзқарастар, салауатты өмір ... ... ... мен ... жол ... Қазіргі заманғы адамның денсаулығы тек дене және физиологиялық дефектісінің болмауы ғана емес, ол толығымен рухани және ... ... ... ... ұғым денсаулық және адамның өмір салтынан құралған. ... - ... дене және ... қасиеттерінің жиынтығы. Бұл қасиеттер - адамның өмір сүруінің және шығармашылық жоспарларының ... ... ... ... үшін ... ... етуінің, мықты да тату отбасы құруының және оны тәрбиелеуінің негізі. дегендей халық мәтелі, уақытты салауатты өмір салтымен ... зор ... - ... ие ... ... ... Денсаулық біртұтас 6 аспектіден тұратынын ескерсек, денсаулықтың негізгі аспектілерінің ... жете ... ... ... ... өмір ... ұмтылады. Елiмiздiң болашақ азаматы - қазiргi балалар. Яғни, ... ... ... ... түсетiн санасы таза және денi сау, рухани-адамгершiлiгi жоғары ұрпақ. Сондықтан, көпшiлiк болып мектеп оқушыларының тәрбиесiне керi әсерiн тигiзетiн келеңсiз жағдайларға ... ... ... жеке ... рухани-адамгершiлiгiн қалыптастыратын салауатты өмiр салтын құруға көңiл бөлуiмiз тиiс. ... өмiр ... ... - ... асыл ... сақтай бiлудiң тәсiлi. Бұқараның жас буынын салауатты өмір салты мен өркениетті қоғамда, имандылық тәрбиеде өмір ... ... өмір ... ойлы шешетін өркениетті салауатты да иманды тұлға етіп қалыптастыру ... ... ... ... жатқан ірі саяси, экономикалық, әлеуметтік өзгерістерден оқыту, үйрету, білім, тәрбие беру салаларында тың, тиімді, үнемді әдіс, ... табу ... ... ... ... ... ... іскерлікке баулу, икемділікке тәрбиелеу сияқты өзекті проблемалар туындауда.Көптеген ғалымдардың, әдіскерлердің пікірінше, оқытудың ... ... ... ... талаптарына сәйкестендіру үшін, оқыту процесінде дидактикалық өңдеуден өткізілген жүйелеу, ... ... ... ... ... болжау, талдау, жинақтау, салыстыру, идеализациялау, модельдеу, байқау т.б. сияқты ғылымның зерттеу әдістерін қолдану қажет.Оқу-тәрбие барысында ғылымның дидактикалық ... ... ... ... ... - ... ... берудің, тәрбие берудің әдіс айлаларын ұштай түсуге, олардың ... ... ... ... ... ... ... теориялық-әдістемелік білімдерін шыңдайды, педагогикалық дидактикалық, әдістемелік ой-пікірлердің өрбіп дамуына ықпал жасайды. Оқыту процесінде оқушының физиологиялық және психологиялық дамуына байланысты ... ... ... ... өмір салтын қалыптастыруда имандылық негізінде денсаулықты қорғап, нығайту үшін оның педагогикалық ... ... білу - ... үшін ең ... ... Cондықтан педагогтар тәрбиесінің басты мақсаты физика немесе химия және т.б. пәндерді керемет ... ... ... ... ең ... - ... оқыта отырып салауатылыққа тәрбиелеу. Адамды оқыту - екі жақты процесс. Онда мұғалім мен оқушының өзара ... ... ... ... Бұл ... беру және оқу ... Осы ... оқушылардың ақыл-ойы, танымы, білігі мен дағдысы қалыптасады.Имандылық негізінде адамгерішілікке, эстетикалық тәрбиеге, дене саулығына, ... өмір ... ... ... ... тәрбиелеу қажет. Сондықтан, мұғалімдер салауатты өмір салтын имандылық негізінде қалыптастыруда мамандығының шебері болуының маңызы өте зор.Тәрбие жүйесін құру ... ... ... белгілеу, оны іске асыруға қажетті алғышарттар жасаудан бастау алады. Ізгілікке ... ... және ... ... ұлттық тілі нәрімен сусындаған халық игілігін жасаушы болашақ азаматты тәрбиелеуде, ... ... ... ... -- жеке ... танымдық қабілетін дамыта отырып, ойлау, сөйлеу мәдениетін қалыптастыру; -- ... мұра ... жеке ... рухани байлығының дамуына жағдай жасау; -- ұлттық қағидалар негізінде жеке тұлғаны салауатты өмірге баулу; -- ... ... ... жеке ... ... негізде салауаттылығын дамыту. Жалпы адамның жетілуі - оның ... ... ... ... ... ... сайма-сай келеді. Мұндай қасиеттердің жетілуі адамның денесінің жетілуімен байланысты. Ал адамның денесінің жетілуі - денсаулық. Салауатты өмір ... ... ... ... ... сіңіруде ислам дінінің біраз мәселелеріне көңіл бөлсек:әрбір мұсылман ... ... ... жақсылық қылуы керек. Ісімен болсын, сөзімен болсын, мейлі тілімен. Ең ... ... ... ... ... ... сабырлылыққа, ар сақтауға, уағадашылық пен ынсаптылыққа ұмтылдырады;еңбек етіп өз ... ... ... адам ... ... ... байлығы мен дәрежесіне қарамай, Алла алдында тең, демек жер бетінде де тең;білім алуға, бейбітшілікті сақтауға міндетті;адам мінезіне қызғаншақтық емес, ... үш ... ... көз, қол, көңіл жомартығы; маскүнемідік, есірткі, ұрлық, өтірік айту - ... ... ... ... кұрметтеу көрші-ағайынмен тату-тәтті өмір сүруді ұсынады; гигиеналық талап өте жоғары дәрежеде дәріптеледі. Осыдан мынадай тұжырымға келуге болады:1. Ойы ... - жаны сау. Жеке ... ... ... ... ... ... олардың ақыл-ой қабілетін дамыту, ой парасатын қалыптастыру. 2. Жаны ... - тәні сау. ... төл ... ... ... ... жеке тұлғаның сана-сезімін, имандылық қадір қасиетін қалыптастыру бағытында жұмыстар ұйымдастыру. 3. Тәні саудың - дені сау. ... бір ... - ... Халқымыздың тән тазалығы дене сымбаты жайлы мұрасы мол. Осы ... ... жеке ... ... ... бағыттау, олардың тән саулығымен, жан сұлулығының, имандылығының қалыптасуына көмектесу, бағыт беру. 4. Ісі ... - ... сау. ... ... жеке тұлғаның бойына жастайынан сіңіру, адал, үлкен жауапкершілікпен, іскерлікпен еңбек ету арқылы өмірін ... ... ... ... дамуы елдің табиғи байлығына, ауыл шаруашылығының және өндірістің даму ... және ... ... қабілеттілігіне байланысты екені белгілі.Адамның еңбекке қабілеттігін негізгі үш себептермен байланыстыруға болады:Жұмыс істей алуы: ... ... дене және ... ... ... ... ... еңбек дағдысын бекіте білуімен анықталады. Орталық жүйке жүйесінің белгілі аймағының қатысуымен уақытша мотонейрон рефлексінің қалыптасуымен білім анықталады.Еңбекке ниет - ... ... ... ... ... жеке ... ... және еңбек нәтижесіне қызығушылығы.Дене және психологиялық мүмкіндік қуаттылығы мен уақыт, еңбек процестерімен танылады.Халықтың еңбекке қабілеттілігін айтып отырған себебіміз, болашақ ... ... ... ұрпақтар орын ауыстырары сөзсіз. Дәл осы қоғам - экономиканың болашағы ретінде ұрпақ үшін қамданады.Егер ... ... - ... мен ... ... жеке ... ... мақсат - физикалық дене және рухани саулығы болар еді.Экономикалык дағдарыс, өмір сүру деңгейі, әлеуметтік өзгерістер, экономикалық жағдайлар адам ... кері әсер ... ... ... ... ... - ... көрсеткішінің нашарлығы, зиянды заттарды саналы түрде қолдануы, баланың туылу санының кемуі, өмір сүру ... ... ... және өлім ... ... ... денсаулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша адамдар ең бірінші жарақаттанудан көп өлімге ұшырайды, екінші ... ... ... ауруынан, төртінші қатерлі ісіктерден зардап шегеді екен. Мұның басты себебі - теріс ... ... ... экологиялық фактор, дұрыс салауатты өмір салтын қалыптастырмау. Имандылық пен ... ... ... ... калыптастыру болғандықтан, тәрбиедегі имандылық түсінігіне педагогикалық көзқараста түсінік беріп көрейік.Мектептегі оқытылып жатқан имандылық ... діни ... ... Имандылықтың қазіргі таңдағы адам ерекшелігіндегі құндылық касиеттерінің бірі екені жүйесіз ескерілген. Егеменді еліміздің көштен қалмай, дамыған мемлекеттермен терезесі тең ... ... ... ... ... ... көре ... керек. Тәрбие дегеніміз - әрбір халықтың ертеңгі елдің тұтқасын ұстар, ұрпағына өмір тәжірибесін електен өткізіп, тек ... ... ... ... мұра етіп ... ... әдет-ғұрып, тәлім-тәрбие, өнеге өсиеттер жиынтығы. Осы тәлім, өсиеттерді өмір ... ... ... ... сіңірудің тиімді әдіс-тәсілдерін пайдалану - бүгінгі мұғалім, ертеңгі ұстаздар мен ата-аналардың еншісінде.Дүниежүзілік ... ... ... адам ... тұтастықтың, үйлесімділіктің сақталмауынан деп білеміз. Сондықтан, адамды тәрбиелеу ісінде оның дене саулығы мен рухани саулығын ... ... ... ... ... ... үшін дені сау, рухы биік жеке ... қалыптастыру мәселелері үкіметіміздің қаулы-қарарларында, тұжырымдамаларында негізгі орын алады.Адамның материалдық қажеттіліктерінің бірі - ... дене ... ... Бүгінгі күн тәртібіндегі бірінші мәселе - салауатты өмір салтын қалыптастыру. Яғни адамның денесінің саулығы, сақталуы, нығаюы, ширауы, ... ... ... құлшынысы, құштарлығы, ниеттілігі, ынталылығы. Бір сөзбен айтқанда қалыпты биологиялық процесте тұруы. Ал рухани қажеттілік ... ұғым - ... ... яғни ... ... адалдығына, имандылығына байланысты. Осы мәселе тәрбиенің қай жүйесінде ... ... ... ... ... ... қажет.Қазіргі заман талабы дүниежүзілік проблемаға айналып отырған денсаулық дағдарысын қайта қалпына келтіру мақсатында салауатты өмір салтын қалыптастыру. Салауатты өмір салты ... ... дене және ... ... қол ... ... шешуге болады. Сол себептен, бүгінгі таңдағы педагогика ғылымы саласындағы мамандарды даярлау процесінде болашақ мұғалімдерді ... ... ... ... ... ... салауатты өмір салтын қалыптасыруға кәсіби даярлаудың қажеттілік құнын қай кезде де ... ... ... өмір сүру ... ... жүргізу жұмысы.
Елімізде бәсекеге қабілетті білім - білім беру ... ең ... ... ... ... ... ... елдердің білім дәрежесімен теңесу - еліміздің біліми саясатының ... ... елу ... ... ... алғы шарттарының бірі де осы сапалы да бәсекеге ... ... ... да ... ... ... берудің басты ұстанымдары мен міндеттері, әрекеттері, жолдары осы мақсатқа орай ұйымдастырылады. ... ... ... ... бар. ... бірі де бірегейі оқытудың жаңа технологияларын пайдалану. Қазақстан Республикасының Заңының ... 2000 жыл) ... ... , - атап ... . Осыған орай қазір еліміздегі көптеген мектептерде білім берудің жаңа жүйесі енгізіліп, әлемдік білім беру кеңістігіне бет ... ... мен ... өз ... дамыған елдер көш бастап, қашан да елдік дамудың кез келген саласында озық тұрары сөзсіз. Бізде осы көштен қалмаудың қамын ... ... ... тақырыпты зерттеу барысында әдістемесі бойынша диагностикалық жұмыс жасадық.
(В.Д.Пурин ... ... ... беру ... ұжым ... ... өмір ... не кедергі жасайтын жағдаяттарды анықтау (мысалы, сыныптағы,орта мектептерде; мектептегі ... жасы 11-17ж ... ... ... ... ... ... түрде берілген 12 сұрақ-пайымдауларға шкала бойынша жауап береді:
5 - ... - ... - ... - ... - ешқашан.
Максималды болатын баллдың суммасы 60 балл, минималды болатын 12 ... ашық ... ... ... ... ... күйім
2.Үй ішіндегі мәселелер.
3.Ауа райы және климаттық жағдайлар
4.Уақыттың тапшылығы .
5.Темекі, алкогольді шырындардың емін - еркін сатылып ... ... ... ... ... ... шынықтыру мұғалімің маған деген назарының жетіспеушілігі.
8.Медбикенің маған деген назарының жеіспеушілігі.
9.Мектеп директорының маған ... ... ... ... менің көшемдегі жағымсыз топтар,серіктестер..
11.Сыныптастар арасындағы серіктестер.
12.Менің салауатты өмір сүруімнің бұзылуы.
Респондент барлық жалпы баллдарды санап, бақылаушы парақтарды талдауға мұғалімге немесе мектеп ... ... Ол ... ... жасайды.
Нәтиженің бағалауы: 12-28 балл - Кедергінің төмен ... (ТД): ... ... өмір сүру үшін әр ... ... жеңе алу ... ... балл - Орташа деңгей (ОД): Оқушыға мұғалімнің, ата-ананың, достарының, құрбы-құрдастарының ... өмір ... ... ... ... ол салауатты өмір сүру үшін жасалған кедергілерді өз бетінше шеше алмайды. 45-60 балл - ... ... (ЖД): Бұл ... ... күйі ... ... бұл күйге мазасыздануға болады. Оның бойындағы бар мәселелерге түбегейлі өзгерістер енгізу қажет.
Осы ... ... ... ... ... ... өмір сүруін анықтауға мүмкіндік береді. Сынақтан өтушіге күн тәртібін дұрыс жұмсап, адаптивті іс-әрекетке уақыт ... ... ... ... тиіс. Түрлі топтық сынақтан өтуші мүшелерінің өмір бейнесіндегі негізгі кемшіліктері келесіде: физикалық жаттығулардың жетіспеуі, табиғатпен қарым-қатынастың болмауы, мәңгілік өмірлік көріністер ... ... ... ... ... болмауы.
Ең бастысы, сынақтан өтушіге өз-өзіне сенімділікті шарықтату, сонымен ... оған өмір ... және ... сезіну мақсатында белгілі бір қызмет түрінде өзін-өзі дамытуға итермелеуші күш ... сол ... ... ... бір жетістікке жету үшін ықпал ету.
Жан дүниесінің үйлесімділігін орнату үшін, өмірі бейнесінің оптималды өзіндік дамытуға арнайы тұлғалық орнату мақсатында ... ... пен ... сезімін ояту. Осындай қондырғыларға қазіргі заманғы өзекті мәселердің бірі, қоршаған дүниеге, адамзатқа, өз-өзіне жағымды ықпал ететін және маңызды психологиялық сапаларын ... ... ... ойлау тренингін өткізу барысында құрылатын өзін-өзі сендіру құрылымын орнату.
2.3. Студенттердің салауатты өмір сүру ... ... ... ... және ... - ... тұрақтандыратын, рухани мұраны сақтайтын, ұрпақты ұрпаққа сабақтастыратын құрал. Қолда бар мүмкіндікті пайдаланып оқытудың жаңа ... ... ... жаңа ... ... өз ... пайдалану арқылы оқушы жастарды халықтың дәстүр үрдісінде адамгершілікке, салауатты өмір сүруге баулу дені сау ұрпақ тәрбиелеу дене тәрбиесі пәні ... ... ... Олай ... оқыту мен тәрбиелеудің ой елегінен өтетін әдіс-тәсілдерін, жаңашыл педагогтардың тапқан әдістемелерін ... қана қою ... оны ... өз ... ... ... ... қа Дене шынықтыру пәнінде жаңа инновациялық технологияларды қолданудың орны орасаң ... хақ. ... ... ... ... арттырып, білім сапасын көтеруге сыныптан тыс спорттық шаралардың да маңызы зор. Соның ішінде қазақтың ... ... мен ... ... әр ... жарыстарын, тоғызқұмалақ, арқан тартыс, аударыспақ, қазақша күрес ... ойын ... ... ... ... ... жұмыстарды жүргізу нәтижесінде оқушылардың белсенділігі артып, спортқа ... ... ... ... ... қабілеттерін артырып, салауатты өмір сүру, адам денсаулығы осы спортқа байланысты екендігін түсінеді. Жаңаша әдістерді ... ... ... ... ... мен ... ... мән бергенде ғана жұмыстың мазмұндылығы көріне алады.Осы бағыттарда сын ... ... және ... оқыту технологияларының тиімді әдістерін дене шынықтыру пәнінде қолдануды ұсынамын. Алдымен - деген сұраққа:>> ... ... ... ... Дене ... ... Денені шынықтыру, тәрбиелеу. Жалпы дамыту жаттығуларын меңгертеді.
Қорытынды
1.1. Салауатты өмір салты ұғымы
Денсаулықтың қай ... ... оны адам ... ... ... күресуі, өз мүмкіндіктерін кеңейтуі деген тұжырымға негізделген. Бірақ денсаулықты организмнің атқаратын қызметтерін ескермей пайымдау мүмкін емес екені де ... Адам - тірі ... ... ... пен ... ... мен ... тұқымқуалай берілген және жүре қалыптасқан бастамалар құрады. Денсаулық тіршілік барысында жастық ерекшеліктеріне, организмнің қоршаған ортамен арақатынасына, ... ... ... ... ... ... ... өзгермелі сыртқы және ішкі ортаға бейімделуін, ағза жүйелерінің қызметтік қорларын, генеративтік, танып білу және ... ... ... ... ... ... сау ... тән қызметтерді іске асыруға көптеген сыртқы және ішкі факторлар, ... ... ... ... жеке бастың өмір салты, денсаулық потенциалы, бейімділіктері мен қабілеттері, қоршаған орта. Демек, ... ... адам ... ... ... ... ... біртұтас жүйе ретінде қарайтын жүйелі тәсілге негізделген кешенді, тұтас, көп өлшемді болуы керек.
1.2. Салауатты өмір салтын қалыптастыру жолдары
Салауатты өмір салтын ... ... ... ... ... болса дені сау, жаны сау ұрпақ тәрбиелеуге мүмкіндігіміз артатынана толық сенім білдіреміз.
Үшінші күйді дер кезінде анықтап, ағзаның не оның белгілі бір ... ... ... ... қорларын толықтыру, сол арқылы денсаулық потенциалын арттыру. Бұл мәселе ... әр ... тән ... физиологиялық қорларын арттыру немесе компенсаторлық механизмдерді жұмылдыру. Яғни ағза жүйелерінің қорлары, денсаулық қорын түзеді. ... қоры ... ... ... ... ... саны көп, ал ауру ... керісінше төмен. Біздің зерттеу жұмысымыздағы адам ағзасындағы физиологиялық қорды бағалау принципі жүрек ырғағын ... ... ... орталықтандырылғанын ескеруге негізделген.
Валеологияда қолданылатын пайымдаушылық әдістемесінде денсаулық ағазаның сыртқы орта әсерлеріне бейімделудің физиологиялық механизміндеріне, оның өзінше ұйымдастыру, даму және ... білу ... ... Валеологияда ағза жүйелерінің қорларын, олардың генетикалық, физиологиялық, ... ... ... ... ... ... және іс жүзінде асыру механизмдерін толтыру қорларын зерттейді.
1.3. ... өмір сүру ... ... ... ... ... ... орындалатын жұмыс бағыты бойынша шығатын қорытынды;1.Оқушымен қарым-қатынасты қалыптастыру.2.Оқушының логикалық ойлау қабілетін дамыту.3.Әр оқушының әрекетін, ұлттық болмысын пайдалануға жұмыстану.4.Оқушының ... ... ... ... ... ... ... көзқарасын,білімін арттыру.6.Оқушының парасатын, ойлауын қалыптастыра отырып машықтандыру.Ең бастысы, оқу үрдісінде міндетті пәндерде оқушылардың теориялық ... ... ... ... мән беру керек.
2.1. Салауатты өмір салтын қалыптастыру білімдерді беру әдіснемесі
Осыдан мынадай қорытындыға ... ... ... ... саудың - жаны сау. Жеке тұлғаның білімге, ғылымға деген ... ... ... ... қабілетін дамыту, ой парасатын қалыптастыру.
Жаны саудың - тәні сау. Ұлтымыздың төл ... ... ... ... жеке тұлғаның сана-сезімін, имандылық қадір қасиетін қалыптастыру бағытында жұмыстар ұйымдастыру.
Тәні саудың - дені сау. Адамның бір байлығы - ... ... тән ... дене ... ... ... мол. Осы ... негізінде жеке тұлғаны салауатты өмірге бағыттау, олардың тән саулығымен, жан сұлулығының, имандылығының қалыптасуына көмектесу, бағыт беру.
Ісі саудың - ... сау. ... ... жеке ... ... ... сіңіру, адал, үлкен жауапкершілікпен, іскерлікпен еңбек ету арқылы өмірін көркейтуге бағыттау.
2.2. Салауатты өмір сүру салтының әдіснемесін ... ... ... ... ... ... ... төмендегідей оймен түйіндедік - ол, жас ұрпақтың толыққанды денсаулығын қалыптастыру. Денсаулықты ... ... ... ... ... сақтанудың бірден - бір жолы - салауатты өмір салты, денсаулық мәнін әр ... ... ... ... ... ... ... қатысуы. Демек, валеологиялық бейімділігі бар адамды тәрбиелеп қалыптастыру - "Қазақстан - 2030" ұлттық сауықтыру бағдарламасын іске ... ... бір ... ... ... ... өмір сүру салтын қалыптастырға дайындығын зерттеу және нәтижесі
Педагог-психолог ғалымдардың зерттеулері мен көзқарастарын ... ... ... ... мен ... өмір ... ... құндылығы - дүниенің әдемілігіне, сұлулығына деген ерекше ... ... ... мен ... ... өз ... ұмтылыс, талпыныс жасауымен, әсемдік пен әдемілікті сезінуімен ерекшеленеді
Қорыта айтқанда студенттердің ... ... ... ... өмір сүру, адам денсаулығы осы спортқа байланысты екендігін түсінеді. Нәтижесінде студенттердің білім сапасы ... оқу ... ... сапаға қол жеткізуге болады.
Пайдаланылған әдебиеттер
* Адылханов А.С. Как быть здоровым. Алматы, 1997.
* 3. Амосов Н.М. Раздумье о ... ... ... и ... ... ... А.С., ... З.Г., Сейдуманов С.Т. Шымырлылық шынығудан. Мектеп оқушыларына арналған валеология жөніндегі бағдарлама, Алматы, 1998.
* Дені ... жаны сау. ... №11, 1992, ... ... ... біл. Алматы, Жалын, 1991,Б.320.
* Салауатты өмір салты мен эстетикалық құндылықтардың қалыптасуындағы спорттың ... // ... ... - 2010. №8.- 28 -29 бб.
* ... ... ... негізінде салауатты өмір салтына тәрбиелеу // . Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан ... ... - ... 2003 - 3-25 ... Г. ... ... пен сымбат.- Алматы: Қайнар, 1991.
* Е Уақбаев. Қазақстанда дене тәрбиесі жүйесінің дамуы.-Алматы: Санат , 2000ж.
10. ... Н.Ә. . Ел ... ... ... ... ... 1998- 56-57 бб 2. ... Г.Ерғазиева К.Салауатты өмір салтын ұстау // Бастауыш мектеп.-2004.№2-17-19бб
11. ... ... ... ... беру ... бағдарламасы бойынша салауатты өмір салтын қалыптастыру тұжырымдамасы. Валеология, ... №1.

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауруды болдырмау және салауатты өмір салтын ынталандыру28 бет
Колледж студенттеріне салауатты өмір сүру салтын қалыптастыру аспектілері107 бет
Мектеп жасына дейінгі балалармен жұмыста салауатты өмір салтын ұйымдастыру28 бет
Мектеп оқушыларында салауатты өмір салтын қалыптастыру мәселелері69 бет
Оқушылардың денсаулық пен салауатты өмір салтына құндылық қатынасын қалыптастырудың сынып жетекшінің іс-әрекеті26 бет
Оқушылардың салауатты өмір салтын қалыптастырудың педагогикалық негіздері22 бет
Салауатты өмір салты14 бет
Салауатты өмір салты жайлы8 бет
Салауатты өмір салты туралы мәлімет24 бет
Салауатты өмір салтын қалыптастыру9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь