Споралылар типі және оның биологиясы мен экологиясы

I Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.5
II Негізгі бөлім . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1.Споралылар типі . . . . . . . . . . . . . . 5 . 6
1.1.Грегариналар класы . . . . . . . . . 7 . 9
1.2. Кокцидиятәрізділер класы. . . . . . . . 10.16
1.3.Құрттардың көбеюі мен дамуы . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17.19
1.4.Жұғу түрлері мен аурудың белгілері . . . . . . . . . . . . . . 20.21
1.5.Күресу шаралары . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
III . Қорытынды . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23
Пайдаланған әдебиеттер . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
Споралылар – текқана паразиттік жолмен тіршілік ететін, көбінде пішіні амеба тәріздес (гр. амойбе - өзгеру) бір жасушалы қарапайым жәндік. Қозғалыс қызметін атқаратын органоиды жоқ. Талшық тек кейде жыныс жасушасында ғана болады. Бұларда асқорыту вакуолі де болмайды. Асты бүкіл денесі арқылы сіңіреді. Жиырылғыш вакуольдері де жоқ. Даму айналымы өте күрделі. Көпшілігі тіршілік айналымының соңында тығыз қорғаныш қабықшалы бар ұсақ ұрық — спора түзеді. Спора паразиттердің таралуына себепші болады.
Спора арқылы көбейетін біржасушалы жәндік құртамыш әсіресе ішек, бауыр, бүйрек және өзге мүшелерде өмір сүрелі. Паразиттік жолмен тіршілік ететін құртамыш кокцидоз ауруына душар етеді. Бұл аурумен үйқоян, тауық, сиыр, балық, тіпті адам да ауырады. Кокцидозға тап болмау үшін үй хайуанаттары мен малдарды дұрыс күту қажет. Ал адамдар гигиеналық тазалықты сақтай білуге міндетті. Адам үшін қауіпті аурудың бірі - безгек ауруы. Оның қоздырушысы безгек паразиті - қантұрғын. Қантұрғын қан плазмасындағы даму айналымында адам қанының қызыл түйіршігінде, енді бір кезеңінде безгек масасының денесінде өмір сүрелі. Безгекпен ауырған адамның дене қызуы 40С-ге дейін көтеріліп, жиі-жиі қалтырау салдарынан адам есінен танады. Бұл - қантұрғынның жасуша ішінде көбейіп, қайта улы зат бөлуі. Қантұрғынның бір қан түйіршіктен екіншісіне ауысуы 2 - 3 тәулікке созылады. Қантұрғынның даму айналымы тек ағзалар (адам және маса) денесінде, сыртқы ортаға қатыссыз сүрелі. Сондықтан пайда болған ұсақ ұрықтан (спора) тығыз қабықшасыз жасуша - спорозоит түзіледі. Қантұрғын - қанның қызыл түйіршігінде тіршілік ететін жасушаішілік паразит.
Саркоталшықтылар типі ең көпе қарапайымдар - саркодина және талшықтылар типінің біріктірілуінен пайда болды. Денесінің алдыңғы бөлімінде бір, төрт, одан да көп талшыктары болатын жәндіктер талшықтылар тобына жатады. Олар теңізді тұтысу су қоймаларында өмір сүрелі. Дене пішіні алуан түрлі. Олардың басым бөлігі паразиттер. Өсімдік текті, денесінде хроматофоры болатын талшықтылар да бар. Олар жәндік емес, өсімдіктер. Нағыз жәндіктерде хроматофор болмайды. Кірпікшілер типіне жататын жәндіктердің денесі кірпікшелермен қаталдан. Бұларда екі ядро, қорытылған затты шығаратын қылаулатқыш болады. Споралылар типі нағыз паразиттерден тұрады. Споралылар спора арқылы таралып, спорозоит арқылы келесі ұрпағын жалғастырды .
Споралылар — буылтық құрттардың, моллюскалардың, буынаяқтылардың, омыртқалы жануарлардың және адамдардың ішегінде, дене қуысында, қан
Қуанышева С.Е. Биологияны оқыту әдістемесі. Шымкент:
2000 ж. 300 бет
В.В. Травникова Биологические экскурси, СПб.: «Паритет»,
Ә.Бейсенова, А.Самақова, Т.Есполов Экология және табиғатты
Биология Қазақстан мектебінде./ Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал.
Қайым Қабділрашид. Биология. Анықтамалық көмекші құрал.
Оспанова Г. Экологи: оқулық. –Алматы Экономика,
Н.Л.Галеева. Сто примеров для учебного успеха
Қисымқызы Ә. Салауаттану. Әдістемелік құрал. –
Бейсенова Ә.С., Ж.Б.Шілдебаева, Г.З.Сауытбаева. –Алматы: Ғылым,
        
        Курстық жұмыс
Тақырыбы: Споралылар типі және оның биологиясы мен экологиясы
Жоспар:
I Кіріспе - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ... ... ... - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ... типі - - - - - - - - - - - - - - 5 - 6 ... ... ... - - - - - - - - - 7 - 9 ... ... ... - - - - - - - - ... көбеюі мен дамуы - - - - - - - - - - - - - - - - - - ... ... мен ... ... - - - - - - - - - - - - - - ... ... - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ... - Қорытынды - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ... ... - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - ... ... - тек қана ... ... тіршілік ететін, көбінде пішіні амеба тәріздес (гр. амойбе - өзгеру) бір жасушалы қарапайым ... ... ... ... ... жоқ. Талшық тек кейде жыныс жасушасында ғана болады. Бұларда асқорыту ... де ... Асты ... денесі арқылы сіңіреді. Жиырылғыш вакуольдері де жоқ. Даму ... өте ... ... тіршілік айналымының соңында тығыз қорғаныш қабықшалы бар ұсақ ұрық -- спора түзеді. Спора паразиттердің таралуына ... ... ... ... ... жәндік құртамыш әсіресе ішек, бауыр, бүйрек және өзге мүшелерде өмір сүрелі. Паразиттік жолмен тіршілік ететін құртамыш ... ... ... ... Бұл ... үйқоян, тауық, сиыр, балық, тіпті адам да ауырады. Кокцидозға тап болмау үшін үй ... мен ... ... күту ... Ал ... ... ... сақтай білуге міндетті. Адам үшін қауіпті аурудың бірі - безгек ... Оның ... ... ... - қантұрғын. Қантұрғын қан плазмасындағы даму айналымында адам ... ... ... енді бір ... безгек масасының денесінде өмір сүрелі. Безгекпен ауырған адамның дене ... ... ... көтеріліп, жиі-жиі қалтырау салдарынан адам есінен танады. Бұл - қантұрғынның жасуша ішінде ... ... улы зат ... ... бір қан ... ... ... 2 - 3 тәулікке созылады. Қантұрғынның даму айналымы тек ағзалар (адам және ... ... ... ... қатыссыз сүрелі. Сондықтан пайда болған ұсақ ұрықтан (спора) тығыз қабықшасыз жасуша - спорозоит түзіледі. Қантұрғын - қанның қызыл ... ... ... ... ... типі ең көпе ... - ... және талшықтылар типінің біріктірілуінен пайда болды. Денесінің алдыңғы бөлімінде бір, төрт, одан да көп талшыктары болатын жәндіктер ... ... ... Олар ... тұтысу су қоймаларында өмір сүрелі. Дене пішіні алуан түрлі. Олардың басым бөлігі паразиттер. Өсімдік текті, денесінде хроматофоры ... ... да бар. Олар ... емес, өсімдіктер. Нағыз жәндіктерде хроматофор болмайды. Кірпікшілер типіне жататын жәндіктердің денесі кірпікшелермен ... ... екі ... ... ... ... қылаулатқыш болады. Споралылар типі нағыз паразиттерден тұрады. Споралылар спора арқылы таралып, спорозоит арқылы келесі ұрпағын жалғастырды .
Споралылар -- ... ... ... ... ... ... және ... ішегінде, дене қуысында, қан клеткаларында паразиттік тіршілік ететін бір клеткалы қарапайым жәндіктер. Паразиттік тіршіліктің әсерінен ас қорыту, жиырылғыш ... ... ... ... ... ... ... сіңіріп алады, ешқандай қозғалыс органоидтары болмайды, тек жынысты ... - ... - ... ... ... ... және спорогония жолымен көбейеді. Жыныссыз көбеюі ядроның көпке бөлінуі арқылы жүзеге асады, бұны шизогония процесі деп ... ... ... деп ... жас особьтар шығады. Жынысты жолы - гаметогония деп аталатын, гаметалардың пайда болуы. Копуляция нәтижесінде түзілген зигота қалың ... ... ... ... ... спорогония кезеңі басталады. Ооцистаның ішінде, спорогонияның нәтижесінде, ең алдымен споробластар - бұлардан ... ... ... ... және олар ... ішінде орналасады. Споралылардың тіршілік циклі спорозоиттардың түзілуімен ... ... ... ... - мейоз. Сонымен, споралылар талшықтылар сияқты зиготалы редукциясы бар организмдер.
Споралылар типі екі ... ... ... - Gregarinina және кокцидиятәрізділер - Coccidiomorpha. Әр ... ... ... ажырайды.
Грегариналар класы
Грегариналар класының (GREGARININA) - өкілдері омыртқасыз жануарлардың паразиттері, әсіресе олар насекомдарда көп кездеседі. Бір ядролы сопақша келген ... ... 10-15 ... бірнеше миллиметрге дейін жетеді. Бұл класс жыныс процесінің ерекше түрімен сипатталады, яғни екі ... ... ... бір ... ... ... айналады. Қабықтың астында гамета жасаланып (гаметогония) оалрдың копуляциясы жүреді. Тіршілік циклінің көп бөлімінде дене қуысының ... ... ... ... ... ... ... бездерінің паразиті. Көпшілік григариналарда шизогония болмайды ( Eugregarinida - ... ... ... ... жүреді. Цитоплазмасы екіге бөлінеді: эктоплазма және эндоплазмаға. Эктоплазмасында ұзына бойы және ... ... ... (мионем жіпшелері) кездеседі. Сол фибриллалардың қысқаруы нәтижесіңце грегариналар өз еркімен қозғалады. Басқалары алға карай сырғуы арқылы жылжиды немесе ... ... бір ... ... ... Бұл класқа нағыз грегариналар отряды жатады.
Нағыз грегариналар
Нағыз грегариналар отрядының (Eugregarinida) - өкілдері буынаяқтылардың ... ... ... ... Мөлшері 16 мм, ал кішілері 10−15 мкм болады. Ішек ... ... ... құрт ... Дене ... ... сопақтау, сыртын қалың қабықша - пелликула қаптап тұрады. Оның астында денесін бойлап эктоплазма жатады, ол ... ... ... ... бір ... денесін үш бөлікке бөліп тұрады. Бірінші - эпимерит, бұнда жіңішке ілмешектері не қармақшалары болады, солар ... ... ішек ... ... тұрады. Екінші - протомерит, цитоплазмаға толған, ядросыз бөлік. Үшінші - дейтомерит, ядро орналасқан үлкенірек болып келген бөлік. Осындай үш бөлімді ... ... ... ... ... ... жатқызады. Басқаларының денесі бөлімдерге бөлінбей, денелері құрт тәрізді не шар тәрізді жануарлардың дене қуыстарында тіршілік етеді. Бұларды ... ... ... ... ... ... пелликуласыныңастында жататын эктоплазмасы күрделі құрылысты: оның шетінде сақиналы немесеұзын салалы талшықтар жүйесі бар ... ... ... да ... ... және ... жиырылтып тұрады. Жартылай сұйық эндоплазмада парагликоген түйіршіктері өте мол, себебі көпшілік грегариналардың зат ... ... ... ... ... көп мөлшерде жұмсалады.
Ауыз тесігі мен қылаулатқышы және жиырылғыш вакуолі (барлық споралылар сияқты) болмайды. Қоректенуі мен тыныс алуы бүкіл ... ... ... ... әртүрлі, көпшілігі мүлде қозмалмайды, ал кейбіреулері мионема арқылы жиырылады. Бірталай ішек григариналары дене пішінін өзгертпей баяу сырғып, алға қарай ... ... ... нәтижесінде мұндай қозғалыс пелликула қырларының тербеліп тұруының әсерінен екендігі анықталды, ал бұрын сілемей шығуына байланысты айтылып келген.
Тіршілік ... мен ... ... бір ... ... ... грегариналар жұпталып қосылады да сизигий жасалынады. Кейде грегариналар өте ерте, өсу кезеңдерінде жұпталады. Содан кейін екеуінің де денесі жұмырланып, ... ... ... ... ... ... қосылмайды. Грегариналар жынысты жолмен көбейеді. Екі грегарина бір-біріне, яғни біреуінің протомериті екіншісінің ... ... ... ... ... кейін әрқайсысының денесі жұмырланып, екеуінің төңірегінде қалың қабықша бөлініп шығады. Екі ... ... ... ... ... рет ... ... ядролар түзіледі. Бұл ядролар дененің шет жағына қарай жылжып, цитоплазмамен қапталынып, гаметаларға айналады. Алдыңғы грегаринадан макрогаметалар пайда ... оны ... деп ... ... ... ... - ол ... Гаметалар қосылып зигота құрайды. Әрбір зигота қалың қабықшаға оранып ооцистаға айналады. Ооцистаның ішінде спорогония процесі өтеді. Ядро бөлініп 8 ... ... ... ... екі ... ... ... жүреді, 8 ядро түзілгеннен кейін, әрбір ядро цитоплазмамен қапталынып, ооцистаның ішінде 8 спорозоиттар пайда болады. ... ... ... бітіп, ооциста жаңа иелерге өтуге қабілетті. Ооцисталары бар ... ... ... ... сыртқа шығарылады немесе сыртқы ортаға иесі өлгеннен кейін шығады. Әрі қарай даму үшін ооцистаны бір ... ... ... ... ... ... кейін, ооцистаның қабығы жарылып, спорозоиттар ішекке түседі. Ішекте өзінің алдыңғы сүйір ұшымен ішек ... ... да, өсе ... ... клеткадан тысқары жатқан спорозоиттың бір бөлігі ұзарып, эпимерит жасайды. Перде ... ... да ... протомерит және дейтомеритке бөліп тұрады. Өсіп келе жатқан спорозоит бірітіндеп ересек грегаринаның ... ... ... ... ... ... грегариналардың практикалық маңызы болмайды.
Кокцидиятәрізділер класы
Кокцидиятәрізділер класына (COCCIDIOMORPHA) - өздігінше тіршілік ете ... тек қана ... ... ... ... ... ... жатады. Денелері сопақша, домалақтау не доға сияқты болып келеді. Олар адамның, сүтқоректілердің, құстардың ішек клеткаларында, бауыр, бүйрек, қан клеткаларында кездеседі. Қан ... және ... даму ... бір - ... өте ұқсас, сондықтан бұл екеуін кокцидиятәрізділер класына жатқызады. Бұлардың көбеюінде кезектесіп ... үш ... ... ... ... (жыныссыз көбею) гаметогония (жынысты) және спорогония.
Көптеген кокцидиялардың бір ғана иесі ... ... ... ... ... немесе толық сыртқы ортада жүреді (Eimeria magna). Басқаларының иесі екеу, ... ... бір ... ... ал ... көбею және спорогония кезеңі екіншісінде (Plasmodium vivax).
Бұл кластың негізгі екі отрядын атап ... ... ... ... - ... және кан ... - Haemosporidia.
Кокцидиятәрізділердің ооцистасы
Кокцидиялар отряды - Coccidiida
Кокцидиялар - ... ... ... ... ... ірі қара малдың, үй жануарлары мен жабайы құстардың, насекомдардың ішек эпителий ... ... ... ... ... және ... ... ауруына адамдар да шалдығады. Кокцидиялардың денесі сопақша ... ... жағы ... артқы жағы доғал пішінді болады, бұларды зоит деп атайды (спорозоит, мерозоит). Зоиттың сырты үш ... ... - ... ... Оның ... ... фибриддер болады, олар субпелликулярлы микротүтікшелер деп аталады. Пелликуламен бірге олар зоиттын қаңқасын құрайды. Дұрыс алмасып отыратын жынысты және жыныссыз ... ... тән. ... ... ... көп ... ... немесе екіге ерекше бөліну жолдарымен жүзеге асады. Көпшілік кокцидияларда бір ғана ие ... да, ... ... ... ... Басқалары иесін ауыстырып жүреді. Оларда жыныссыз көбею бір иеде, ал жынысты көбею мен ... ... ... ... ... ... ... циклдары әр түрлі.
Бір иелі кокцияда Eimeria мен иесін ауыстырып жүретін Toxoplasma және Sarcocystia ... ... ... ... ... ... ... Eimeria туысының көп түрлері әртүрлі омыртқалыларда, яғни үй қояндарында, ірі қарада және үй құстарында тіршілік етіп, шаруашылыққа көп зиян ... ... ... ... ... екі ... ... орналасқан. Олар спираль тәрізді фибрилді - коноид және қапшық тәрізді іші сілекей затқа ... саны 2-ден 14-ке ... - ... ... ... ... иесінің клеткаларының ішіне кіреді. Роптриядан шыққан сұйық зат иесінің ... ... ... ерітеді де, ал коноид арқылы зоит бұранда арқылы клетканың ішіне ... ... ... ... ... ... көмектесетін зат болады. Зат клеткамен жанасқан кезінде роптрияның ішіндег зат сырқа ... ... ... ұшында 10 - 12, кейде ... ... ... ... ... ... Олардың қызметі түсініксіз. Жорамал бойынша олар роптриялармен тығыз байланысты жінеи ... зат та ... ... ... ... ... ерекше дене бөлшегіне микрогаметалардан басқа циклдың барлық кезеңдерінде микротесіктер жатады. Олар пелликуланың ультрамикроскопты ойықтары. Ішкі екі мембранасы үзіледі де, ... ... ... ... ... тін оргоноидтардан басқа кокцидиялардың цитоплазмасында митохондрия мен Гольджи аппараттары, ... мен ... тор және әр ... ... ... липидтер, белоктардың
дәндері - резервті энергия материалдары сияқты жалпы клеткалы ... да ... ... ... ... ... ... ... - ... ... ... ... ... ... басқалары.
Кокцидиялардың даму сатысы өте күрделі. Мысалы ретінде қояндардың паразиті - эймерия ... ... даму ... ... Эймерия кезектесіп тұратын шизогония, гаметогония және спорогония жолдарымен дамиды. Ооцисталар су және шөп арқылы қоянның ішегіне түсіп, ... ... ішек ... ... ... ... 8 спорозоит шығады. Спорозоиттар ары қарай даму үшін ішектің эпителий клеткасына ену керек. Коноид және роптриялар арқылы спорозоит клеткаға еніп, ... ... ... ... ... ядросы бірнеше қайтара бөлінеді. Сол ядролардың бөлінуін шизогония дейді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... әрбір ядроның төңірегінде цитоплазма жиналып, олар ұсақ мерозоиттарға айналады. Мерозоиттар эпителий клетканы әбден ... ... ... ішек ... шығады да, қайтадан жаңа клеткаларға еніп, денесі дөңгеленіп шизонтқа айналады. Шизонттың ядросы көпке бөлініп шизогония арқылы тағы да ... ... ... ... бірнеше рет қайталанып, паразиттердің саны көбейеді.
Шизогониядан кейін гаметогония кезеңі басталады. Бұл кезеңде мерозойттар гамонттарға айналады, бұлардан гаметалар пайда болады. ... ... өсіп ... ... ал ... ядросы көпке бөлініп, цитоплазмамен қапталынып, екі талшығы бар майда микрогаметаларға айналады. ... ... ... ... ... нәтижесінде пайда болған зигота сыртынан тығыз қабықпен қапталып ооцистаға айналады. Ооцисталар қоянның ... ... ... ... ... ортада ооцистаның ішінде спорогония кезеңі өтеді. Ооцистаның ішіндегі ядро екі рет бөлініп, төрт ядро пайда болады. Оларды цитоплазма ... төрт ... деп ... ... ... ... ... арнайы қабықпен қапталынып, спораға айналады.
Әрбір спораның ядросы екіге бөлініп - екі спорозоит түзіледі. Сөйтіп ооцистаның ішінде төрт ... ... ... ... ... ... түзіледі. Осындай ооцисталар сау қоянның ішегіне түскенде, оның қалың қабықшасы ішек сөлдерінің әсерінен жарылып, ішіндегі 8 ... ... да, ... ішек ... даму ... бастайды. Эймерия (Eimeria) туыстарының толып жатқан түрлері адамды, жануарларды кокцидиоз деген ауруға шалдықтырады. ... ... Eimeria magna, Eimeria ... ... ... ... Eimeria tenella ... үйректердің, Eimeria zurni, Eimeria smithi ірі қара малдардың, Eimeria faurei, Eimeria arloingi қой мен ... Eimeria carpelli ... ... ... ... да ... ... Олар Isospora belli және Isospora hominis. Кокцидиоз - ішек ауруына душар етеді.
Кокцидиоздармен күрес әдістері негізінде ... ... ... және сумен ооцисталарды таратпау, сол сияқты кокцидмозға қрсы көптеген дәрі - ... ... және ... жылы француз ғалымдары Николь мен Мансо Солтүстік Африка кемірушілерінен Toxoplasma gondii деп аталатын клетка ішілік паразиттер тапқан. Кейінгі зерттеулердің нәтижесінде бұл ... әр ... ... мен сүтқоректілерде және адамдарда да кең таралып, токсоплазма деп аталатын аурудың ауыр түрін туғызатындығы анықталды. Эймериядан токсоплазмалардың ерекшелігі тіршілік ... ... ... ... ... ... мен ... түзілуі негізгі иесі болып саналған мысықтардың ішінде жүреді. Ал жыныссыз көбеюі әртүрлі сүтқоректілер мен ... ... ... жылы ... ... ... кез ... түрлері токсоплазманың жанама иесі бола алатынын білу керек.
Токсоплазманың жыныссыз формаларының пішіні жарты ай тәрізді, ұзындығы 4 - 7 мкм, ені 2 - 4 мкм. ... ... ... ... ... ... басқа кокцидиялардың мерозоиттары мен спороиттарына ұқсас болуы осы класқа жатандығын дәлелдейді. Токсоплазмалар ... ... ... әсіресе ми мен ретикулды - эндотелиалды жүйені уландырады. Бұлар ерекше бөліну жолы - ... ... ... Бұл ... ... ... ... екі жас особтар түзеледі. Жас клеткалардың апикальды жиынтығының жасалуы аналық ... ... ... ... бастау мезгілімен қатар жүреді.
Токсоплазманың ерекшелігі - ... иеге азық ... жылы ... ... көп ... ... жыныссыз бөлінісінің таралуы. Токсоплазманың ооцисталары ғана емес, сол сияқты токсоплзамасы бар жанама иенің ткандері де ... ... және ... сұйықтары арқылы ауру малды жеген кезде ауруды жұқтырады. Сүтқоректілердің токсоплазмасы өсіп келе жатқан ұрыққа ... ... ды ... ... ... ... ... болған және туа пайда болатын екі түрі болады.
Адамға токсоплазмозды жұқтырудағы негізгі орынды ауырған немесе паразитті өз денесінде ... ... ... үй жануарлары алады. Токсоплазмоздың клиникалық формалары әртүрлі: лимфа, жүйке жүйелерін, көру ... ... және ... ... ауру ... және ... gondii ... ет споралылары саркоспоралылардың систематикадағы орны көпкедейін мүлде түсініксіз ... ... Тек қана ет ... үй ... - ірі қара ... ... шошқаның және кейбір жабайы түрлердің де бұлшық еттерінде паразитті тіршілік ететіні белгілі болған. Олар алдымен ет талшықтарының ішінде, онан ... ... ... ... ... ұзындығы 0,5 - тен 5 мм - ге дейін созылыңқы қапшықтар жасайды. Цисталардың ішінде ... құрт ... бір ... ... бар. ... иесі ... жұтқан кезде оларды толтырып тұрған паразиттің құрт тәрізді ... ... ... еніп, шигония жасамай, макрогамонттарға және микрогамонттарға айналады. Eimeria кокцидиясы сияқты, ол ... ... және ... ... Ұрықтанғаннан кейін 2 споралылары бар ооцисталар пайда болады. Тамақпен бірге ... ... ... ... ... спорозоиттар шығады да қан арқылы тамырлардың эндотелиіне, онан кейін бұлшықеттерге өтіп, эндодиогения типімен көбейіп, цисталар жасалынады.
Саркоспоралылардың көпшілік түрлері үй және ... ... кең ... ... өте көп ... ... ауыр түрін білдіреді. Аз болғанда аурудың белгілері ... ... ... отряды (Haemosporidia) - кең тараған паразиттік тіршілік ететін қарапайымдылар. Бірнеші ондаған түрлері бар, тірішілік циклының бір бөлігі ... ... - ... ... ... ... жүреді. Кокцидийлерден қанды споралылардың айырмашылығы спорогониясы еш уақытта сыртқы ортада жүрмей, осы паразитті таратушы қан сорғыш бунақденелілердің ғана денесінде ... ... ... ... ... өте зор, ... оған безгектің қоздырғышы жатады, ол ауру осы күнге дейін көптеген тропика және субтропика елдерінде халықты ауыр ... ... ... кокцидиядан айырмашылығы спорогония кезеңі сыртқы ортада емес, қан сорғыш насекомдардың яғни Anopheles туыстас масалардың ішегінде өтеді және ... осы ... ... ... табылады.
Адамда Plasmodium туысының төрт түрі паразиттік тіршілік етеді: Plasmodium vivax, Plasmodium malariae, Plasmodium falciparum, Plasmodium ovale. ... ... ... өте ... Plasmodium vivax-тың даму сатысын қарастырайық. Безгек масасы (Anopheles туысынан) адамды шаққанда сілекеймен бірге адам қанына ... ... ... өте ... 5-8 мкм, құрт тәрізді немесе орақ тәрізді. Олардың құрылысы кокцидиялардың зоит құрылысына өте ... тек ... ... ... түскен спорозоиттар қан тамырлары арқылы бауырға жиналады. Осы жерде шизогония көбеюі кезеңі басталады. Әрбір споразоит бауыр клеткасына еніп, жұмырланып шизонтқа ... ... ... ... қайтара бөлініп, бұлардан мерозоиттар пайда болады. Осыдан кейін шизогония екі жерде жүреді: мерозоиттардың бір тобы ... ... ... ... ... шизонтқа айналып, олардың ядросы бірнеше қайтара бөлініп, көптеген мерозоиттар пайда болады, ал мерозоиттардың екінші тобы бауырдан ... ... ... енеді, сол жерде жұмырланып шизонтқа айналады. 2-3 сағаттан кейін шизонтта вакуоль пайда ... сол ... ... ... ... сақина тәрізді болып тұрады. Кейін вакуоль жойылып, шизонт өсіп, ... ... ... ... ядросы бірнеше қайтара бөлініп 10-20 мерозоиттар пайда болады. ... ... ... ... ... да, жаңа ... енеді, содан шизогония кезеңі қайтадан басталады және бұл процесс бірнеше рет ... ... ... ... ... және ... ... Шизогония кезінде адам қанындағы паразиттің саны артады, ал эритроциттердің саны ... Сау ... І мм 3 ... 5 млн эритроциттер болса, ал безгек аурумен ауырған кезде эритроциттердің саны азайып Імм3 қанында 1 ... ... ... ... ... ... ... басталады. Бұл кезеңде мерозоиттар гамонттарға айналады. Гамонттар екі түрлі болады: ... ... ... ... аналық жыныс клеткалары және микрогамонттар немесе микрогаметоциттер пісіп-жетілмеген аталық жыныс клеткалары. Осыдан кейін әрі ... даму адам ... ... ... ... маса ... өтеді.
Анофелес (Anopheles) туысына жататын безгек маса ауру адамның қанын сорған кезде оның ішегіне қанмен бірге макро және микрогаметоциттер түседі. ... ... ... ... ... ... айналады, ал микрогамонттардың (микрогаметоциттердің) ядросы көпке бөлініп, пісіп-жетіліп қозғалғыш майда микрогаметаларға айналады. Микрогаметалар және макрогаметалар қосылып ... ... ... ... келеді, сондықтан оны оокинета деп атайды. Оокинета масаның ішек қабырғасына еніп қозғалуын тоқтатады да, ... ... ... шығарып ооцистаға айналады. Ооцистаның ішіндегі ядро бөлінеді, мұның саны ... ... ... ... Әрбір ядро жұқа цитоплазмамен қапталынып, мыңдаған (10000-ға ... ... ... Ооцистаның көлемі өсіп, мыңдаған спорозоит-тар пайда болғаннан кейін ... ... ... спорозоиттар безгек масаның аралас қуысына түсіп, гемолимфа ағынымен сілекей бездеріне жи-налады. Маса адамды шаққанда оның қанына сілекеймен бірге спорозоиттар да ... Даму ... ары ... жалғасады. Сонымен безгек плазмодиясының тіршілік циклы өте күрделі және олар иесін алмастырып отырады, жыныссыз көбеюі адам қанында, ал ... ... ... ... ... өтеді. Плазмодияның негізгі иесі - безгек масасы, ал аралық иесі - ... ... ... ... ... ... Безгекпен ауырғанда безгек ұстауынан басқа анемия (эритроциттердің азаюы) байқалады және плазмодиялар қан плазмасына улы өнімдерін бөледі. Ауру адамның безгегі әр 72 ... ... 48, ... 24 сағат сайын қайталанып отырады. Осы қайталануы плазмодияның өкіліне және ... ... ... ... ... 48 ... ... сондықтан безгек үш тәулікте бір рет ұстайды, ол безгекті үш күндік ... деп ... ... ... ... 72 сағатқа созылады, сондықтан безгек төрт күннен кейін қайталап ұстайды, ол төрт күндік безгек. Plasmodium falciparum-да шизогония 24 ... ... ... 24 ... ... қайталап ұстайды. Неғұрлым безгек жиі қайталанса, соғұрлым ... ... ... ... анофелес (Anopheles) туысына жататын безгек масаларының түрлері ғана ... ... ... ... көп ... ... maculipennis, Anopheles hyrcanus т.б.
Безгек ауруына қарсы шаралардың бірі - масалардың сан мөлшерін азайтуға қолайлы тәсілдерін қолдану, ... ... ... ... ... қан жасушаларын зақымдауы
Книдоспоридиялар
Книдоспоридиялардың барлығы дерлік паразиттер.
Книдоспоридиялардың тіршілік циклы әрқашанда екі ядролы амеба тәрізді ұрықтан басталады. Түзілген споралары көп клеткалы.
Книдоспоридиялар типіне екі ... ... ... споралылар немесе миксоспоридиялар - Myxosporidia және актиномиксидиялар -Actinomyxidia.
Актиномиксидиялардың шырышты споралылардан негізгі айырмашылығы - споралары үш қақпақшалы, ішінде үш ... ... және ... ... тәрізді ұрықтары болады. Олар азқылтанды буылтық құрттардың және сипункулидтердің паразиттері.
Миксоспоридиялар класы
Миксоспоридиялар класы (MYXOSPORIDIA) - немесе Шырышты споралылардың 1000-ға жуық түрі ... ... ... мен ... ... ... ... әр түрлі мүшелерін зақымдайды: терісін, бұлшықетін, желбезегін, шеміршектерін, нерв жүйесін, өт жолдарын, қуығын. Бұлар тканьдік және қуыс ... ... ... ... Дене қуысыңдағы миксоспоридиялар - көп ядролы амеба тәрізді плазмодиялар, мөлшері 10 мкм-ден 2 ... ... ... ... ... ... миксоспоридиялар диаметрі 1-2 см-ге дейін жететін циста (ісік) түзейді. Циста ... ... ... ... көп ядролары болады. Ядролар өзінің құрылысы мен атқаратын қызметінің ерекшелігіне қарай екі ... ... ... және ... ... ядролар тіршілікке қажетті зат алмасу, белокты синтездеу, өсу тағы басқа қызметтерін атқарады. Генеративті ядролар көбею процесіне қажетті екі спораларға ... ... Бұл ... ... ... ... ... сыртын цитоплазма қаптайды, соның нәтижесінде генеративті клеткалар қалыптасады. Олар цистаның ішінде ... ... ... уақыттан кейін әрбір генеративті клетканың ядросы бөлініп, көп ядролы панспоробласттарды құрайды. Панспоробластың ішінде екі ... ... ... ... әр ... ... олардың құрылысы бірдей. Bivalvulea отрядының өкілдерінде споралары алты ядродан қалыптасады. Споралардың сырты ... ... ... Оның қалыптасуына екі ядро қатысады, сондықтан қатты қабық екі қақпақты (жармалы) болып ... ... іш ... ... бар екі ... ... ... оның түзілуіне де екі ядро қатысады, ал қалған екі ядро ... ... ... екі ... ... ... ... түзейді.
Осылай миксоспоридиялардың споралары көп клеткалы құрылым болып келеді.
Циста ... ... ауру ... ... ... суға ... ... балықтар оларды жұтады. Ішекке түскен спораның (ішектегі сөлдің әсерінен) атқыш жіпшесі атылып эпителиге жабысады. Соның ... ... ... ... ... екі ядролы амебатәрізді ұрық ішекке шығады да, қан арқылы өзінің паразиттік тіршілік ететін мүшелеріне жетеді. Сол жерде амебатәрізді ұрықтың екі ... ... ... ... бөлініп көп ядролы плазмодияға немесе цистаға айналады. Одан қайтадан генеративті клеткалар түзіліп споралар қалыптасады.
Миксоспоридиялардың барлық ... ... және ... диплоидты, тек спора қалыптасқан кезде ядроның бөлінуі мейоз жолымен ... ... ... спора түзетін ядролар гаплоидты болып келеді. Спорадан шыққан екі ядролы, амебатәрізді ұрықтың екі ядросы қосылып қайтадан диплоидты түрге айналады. Жыныстық ... ... ... ... деп ... Сөйтіп книдоспоридиялардың барлық тіршілік кезеңдерінде ядролары диплоидты ... ... тек қана ... ішіндегі амеба тәрізді ұрықтың екі ядросы гаплоидты. Книдоспоридиялардың споралылардан ерекшелігі осында.
Миксоспоридиялар балықтарды түрлі ауруларға ... Өте ... ... және ... ... ... Олар балықтың "ісік ауруы" және "айналшақ" деген ауруды қоздырушылар.
Alataspora solomoni-дың споралары
Микроспоридиялар
Микроспоридиялар (Mіcrosporіdіa) - қарапайым бір клеткалы ... ... ... жәндіктердіңжәне басқа да омыртқасыздар мен кейбір омыртқалы жануарлардың клеткасында тіршілік ететін паразиттер. Бұлардың 1 отряды бар, оған 800-ге жуық ... ... Дене ... 4 - 6 мкм, өте сирек 10 ... де ... ... ... бір ... ... ... қапталған, ішінде бір немесе екі ядролы(спороплазма) және бұранда ... ... ... ... ... ... өз иесіне түскеннен кейін атпа жіпшесі атылып, ішектің эпителийіне енеді. ... ... ... ... 10 есе ... оданда көп ұзын болады. Жіпшемен бірге спорадан амеба тәрізді ұрық-споро-плазма да ... ... ... әдісі әлі толық зерттелмеген. Иесінің клеткасына түскен спороплазма тез көбейе бастайды, соның нәтижесінде тізбек сияқты тізіліп көп ядролы плазмодиялар ... ... ... бір клеткалы споралар құралады. Микроспоридиялардың спораларында атпа жіпшелерінің болуына байланысты бұларды миксоспоридиялар деп ... ... ... өте қауіпті паразиттер. Мысалы, Nosema bombycіs жібек көбелегінің жұлдыз құртында болатын пебрина ауруын, ал Nosoma apіs - бал ... ... ... ... ... ... ... балықтарда кездеседі, бірақ оларға көп зиян келтірмейді.
Fibrillanosema crangonycis
Пайдаланған әдебиеттер:
Қуанышева С.Е. Биологияны оқыту әдістемесі. Шымкент:2000 ж. 300 бет В.В. ... ... ... СПб.: ... ... ... ... және табиғаттыБиология Қазақстан мектебінде./ Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал.Қайым Қабділрашид. Биология. ... ... ... Г. ... ... - ... ... Сто примеров для учебного успехаҚисымқызы Ә. Салауаттану. Әдістемелік құрал. - Бейсенова Ә.С., Ж.Б.Шілдебаева, Г.З.Сауытбаева. - Алматы: Ғылым,

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мутагенездің жалпы ерекшеліктері, қолданылатын атаулары12 бет
Спортлото ойыны25 бет
Зияанды бақашық қандаланың биологиясы зияанды фазасы, таралуы, есептеу әдістері4 бет
Pascal тіліндегі айнымалылар типі21 бет
Адам экологиясы5 бет
Адам экологиясы жайлы9 бет
Адам экологиясы туралы4 бет
Адам экологиясы туралы ақпарат9 бет
Адам экологиясының пайда болуы9 бет
Алматы қорығының сирек және жойылып бара жатқан жануарлар популяциясының экологиясы 44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь