Нуклеин қышқылы

1.Нуклеин қышқылы
2.Нуклеин қышқылдарының құрамы мен құрылысы
3.Нуклеин қышқылдарының маңызы
4.Нуклеин қышқылының химиялық құрамы
5.Пайдаланылған әдебиеттер
Нуклеинқышқылдары (лат. nucleus — ядро) — құрамындафосфорыбарбиополемерлер. Табиғаттаөтекөптараған. Молекулаларынуклеотидтердентұрады, бірнуклеотидтіқ 5'-фосфорарасындағыэфирлікбайланысыменкелесінуклеотидтіңуглеводқалдығының 3'-гидроксиліарасыэфирбайланысыменнуклеинқышқылдарыуглеводты-фосфаттықаққасынкалайды. Нуклеинқышқылдарыжоғарғыполимерлітізбектеріондағаннемесежүздегеннуклеотидтіңқалдықтарынантұрады. Олардыңм. с. 105—1010. Нуклеинқышқылдарықұрамынакіретінмономерлерінің (дезокси-немесерибонуклеотидтер) түрінеқарайДНҚжәңеРНҚдепбөлінеді.
Нуклеинқышқылдарытіріжасушаядросыныңмаңыздықұрамбөлігі. Нуклеинқышқылдары (НҚ) рибонуклеинқышқылы (РНҚ) жәнедезоксирибонуклеинқышқылы (ДНҚ) болыпекіүлкентүргебөлінеді. Тіріорганизмніңқұрамынануклеинқышқылдарыныңекітүрідекіреді. Нуклеинқышқылдарыжоғарымолекулалыгетерополимерліқосылыстар.
1.Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. –Алматы, Ана тілі, 1993.
2.Жалпы білім беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / Ә. Темірболатова, Н. Нұрахметов, Р. Жұмаділова, С. Әлімжанова. – Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. – 352 бет.
        
        Жоспары:
1.Нуклеин қышқылы
2. Нуклеин қышқылдарының құрамы мен құрылысы
3. Нуклеин қышқылдарының маңызы
4. Нуклеин қышқылының химиялық құрамы
5. Пайдаланылған ... ... ... (лат. nucleus -- ядро) -- құрамында фосфоры бар биополемерлер. Табиғатта өте көп тараған. Молекулалары нуклеотидтерден тұрады, бір ... ... ... ... ... мен ... ... углевод қалдығының 3'-гидроксилі арасы эфир байланысымен нуклеин қышқылдары углеводты-фосфатты ... ... ... қышқылдары жоғарғы полимерлі тізбектері ондаған немесе жүздеген нуклеотидтің қалдықтарынан тұрады. Олардың м. с. 105 -- 1010. Нуклеин қышқылдары құрамына ... ... ... ... рибонуклеотидтер) түріне қарай ДНҚ жәңе РНҚ деп бөлінеді.
Нуклеин қышқылдары тірі жасуша ядросының маңызды құрам бөлігі. ... ... (НҚ) ... ... (РНҚ) және дезоксирибонуклеин қышқылы (ДНҚ) болып екі үлкен түрге бөлінеді. Тірі ... ... ... ... екі түрі де кіреді. Нуклеин қышқылдары жоғары молекулалы гетерополимерлі қосылыстар.
Нуклеин қышқылдарының құрамы мен құрылысы
Нуклеин қышқылдарының толық емес гидролизі нәтижесінде нуклеотидтер ... ... Олар ... ... ... ... ... отыратын күрделі құрылым буындары (монометрлері). Ал нуклеотидтерді одан әрі гидролиздесе, ... ... және ... мен ... ... ... ... түзеді.
Яғни, нуклеин қышқылдарының құрамына азотты негіздер (пиримидинді, пуринді), фосфор қышқылы және ... ... мен ... ... ... ... құрамындағы моносахаридтердің қалдығына байланысты рибонуклеин қышқылы және дезоксирибонуклеин қышқылы болып екіге бөлінеді. ДНҚ молекулалық массалары бірнеше мыңнан ондаған ... ... мен РНҚ ... ... -- ... ... ... гидролиздеу арқылы анықталды. Оларды гидролиздегенде, әр түрлі заттардың қоспасы түзіледі.
Нуклеин қышқылдары құрамында көмірсудың гидроксил тобы мен фосфор қышқылының арасында күрделі ... ... ... ал ... ... ... ... жалғасады. Полинуклеотидтің құрылысын сызбанұсқамен былай өрнектеуге болады:
ақуыздар сияқты нуклеин қышқылдары әр түрлі болады. Олардың организмдегі функциясы да әр алуан. Нуклеин ... да ... ... әр ... ... ... қышқылының бірінші құрылымында мононуклеотидтер белгілі тәртіппен орналасады.
Нуклеин қышқылының екінші ... ... ... қос ... ... ... көрсетеді. Бұл кезде молекулалар арасында және молекула ішінде сутектік байланыс арқылы әрекеттесу болады.
НҚ-ның макромолекуласы екі полинуклеотидті тізбектен ... Олар ... қос ... түзеді (54-сурет). Оралманы фосфор қышқылының полиэфирі түзеді, пиримидин және ... ... ... ... ... ішінде болады.
Нуклеин қышқылының макромолекуласындағы бірінің ішінде бірі жатқан ширатылған екі оралмада, пиримидин және ... ... ... ... ... ... байланыскан.
Сутектік байланыс белгілі бір жұп пиримидин және пурин туындыларының арасында түзіледі. Оларды комплементарлы жұптар деп атайды. Ондай жұптар: тимин (Т) -- ... (А) және ... (С) -- ... (G).
ДНҚ-ның қос оралмалы сызбанұсқасында таспамен көрсетілгендері фосфор қышқылымен ... ... ... Бұларды қосып жатқан түзулер пиримидин және пурин туындылары, олар ... ... ... үшіншілік щрылымы -- ДНҚ мен РНҚ-ның кеңістікте шумақталып орналасуы.
Нуклеин қышқылдарының маңызы
Нуклеин ... ... ... ... рөл атқарады. Олар тірі организмдердегі генетикалық ақпаратты сақтайтын және ... ... ... ... ... ... ... табылады. Нуклеин қышқылдары ақуыз биосинтезіне қатысады және тірі организмдерде тұқым қуалаушылықты сақтап, оның бір ұрпақтан екінші ұрпаққа берілуін ... ... ДНҚ ... ... ... (99%), ... және ... ал РНҚ ядрошықтарда, рибосомаларда, митохондрияда, пластидтер мен ... ... ... қай ... шоғырланса, соған байланысты қызмет атқарады. Жоғарыда айтылғандай, ДНҚ организмдегі тұқым қуалаушылық ақпаратты сақтайтын ... ... ... болып табылады. Ал РНҚ үш түрлі болғандықтан: рибосомдық (р-РНҚ); тасымалдаушы ... және ... ... әр ... ... ... ДНҚ мен РНҚ ... 1940 жылдардан бастап анықталып, түрлі биологиялық тәжірибелер арқылы дәлелденген. Осы зерттеулер нәтижесінде молекулалық ... ... ... дами бастады.
Соңғы жылдары ғалымдар жоғары организмдердің гендерін бактериялар мен ашытқы саңырауқұлақтарының организміне енгізуді іске асырды. Соңынан ... ... ... ... ... инсулин генін осылайша "жұмыс істеткізді". Адам инсулині ең алғаш рет Е. соlі деген бактерияның көмегімен 1982 жылы алынды.
Осылайша бір типтегі ... ... ... басқа типтегі организмге енгізуді гендік инженерия деп атайды. Жоғарыда айтылған ипсулин, өсу гормоны -- соматотропин, сондай-ақ ... ... ... VIII ... -- ... ... өнімдері. Қазіргі кезде гендік инженерияның көмегімен түрлі жұқпалы ауруларға қарсы ... ... ... Ұлттық ғылым академиясының академигі М. Ә. Айтхожин ... ... ... ... мен ... синтезі саласында өте маңызды зерттеу жұмыстарын жүргізді.
Ақуыз молекуласы сияқты, ДНҚ молекуласы да биологиялық полимер. ДҚ-ның молекулалық салмағы 10 млн. ... ... ... ... ... ... 50-100 млн-ғы дейін жетеді. ДНҚ полимерлері мен мономерлерінің ролін комплементтік негізіне сәйкес бірінене кейін бірі орналасатын нуклеотидтер атқарады. ... ... ең ... ... ... табылды, ол латынша - ядро деген мағынаны білдіреді. ... ... ... деп ... ... қышқылдарының 2 түрі бар: дезоксирибонуклеин және рибонуклеин . ... ... саны және ... ... құрылымын зерттеген көптеген тәжірибелердің нәтижесінде, 40 - жылдардың аяғында төмендегідей мәліметтер белгілі болды:
1. ДНҚ 4 ... ... ... цитозин, тимин) тұрады. Олардың алдыңғы екеуі екі, ал қалғандары бір сақинадан құралған. әр нуклеотид бесбұрышты қантпен ... ... ... қосылған фосфат тобымен азоттық негізден тұрады.
2. нуклеотидтер бір-бірімен қант және фосфор тобымен ковалентті байланыс арқылы қосылған. Осы ... ... ... ... ... ұзын ... молекуланы қант-фосфорлы тұлғасы дейді.
3. Э.Чаргафф анықтаған ДНҚ-ның барлық молекуласындағы адениннің (А) саны тиминмен (Т) бірдей, ал ... (Г) ... (Ц) тең; оны ... ... ... А=Т, ... мен тимин екі сутектің байланыспен, ал гуанин мен цитозин үш ... ... ... ... түзеді
4. ДНҚ-ның молекуласы шиыршық (оралма) болып оралған. Оның негіздері шиыршыққа тік бұрыгпен орналасады. Оны ең ... ... ... рентгенограммадан көруге болады. Рентгеннограмманың көмегімен қант-фосфорлы тұлғаның шиыршықтың сыртқы жағында, ал негізі іште екенін және шиыршықтың бір ... он ... ... ... ... ... ... құрамын анықтауда маңызы зор болды, бірақ екі сұрақ жауапсыз қалды: ДНҚ-ның молекуласы қанша жіпшеден ... және олар ... ... Бұл ... ... ... ... 1953 ж Ж.Уотсон мен Ф.Крик ұсынған ДНҚ-ның құрылымы еді. Олар ұсынған құрылымды ДНҚ молекуласы 2 жіпшеден ... ... ... Бұл ... ... орнында осы тізбектердің қант-фосфатты тұлғасы тұрады да ал баспалдақтың рөлін негіздер атқарады. әрбір баспалдақ 2 ... ... ... екі, ал ... бір ... тұрады. ... ... ... ... қалай түзелетіндігін қарастырайық. Мұнда бір тізбектің азотты негіздері екінші тізбектің азотты негіздерімен сутектік байланыс арқылы өзара ... ... ... ... ... өзі ... ... өте жақын түйісунің нәтижесі деп түсінген дұрыс. ... ... ... бір ... ... атап ... бір тізбекте А орналасса, екінші тізбекте оның қарсысында Т орналасады, яғни А-ға Т ... ал Г-ге Ц ... ... ... ... ... ... сай орналасуының нәтижесінде, біріншіден, қосарлы сақинаның бүкіл ұзына бойындағы тізбектердің ара қашықтығы бірдей болады, екіншіден, қарама-қарсы орналасқан ... ... ... ... арқылы қосылады. Мәселен, Г мен Ц 3 сутектік байланыс, ал А мен Т арасындағы 2 сутектік байланыс түзіледі. Неғұрлым сутектік ... көп ... ДНҚ ... дерт болады және оның молекуласы тұрақты болып, қозғалғыштығы сақталатындығы дәлелденді. ... ... ... мен ... ... ДНҚ молекуласы құрылымының дұрыстығы экперимент жүзінде толық дәлелденіп молекулалық биология мен ... ... зор ... ... ... ... -- тұқым қуалау негіздері
Алғашқы тіршілік нышандары бұдан 3,2 млрд жыл бұрын пайда болған. Ұзаққа созылған эволюция нәтижесінде ... ... ... ... ... ... -- ... адам, өсімдіктер, микрооринизмдер дүниеге келді. Тірі ағзалардың аса ... ... -- ата ... ... ... жаңа ағзаны жарыққа шығаруы. Осы бір табиғаттың ұлы жұмбағы ... үшін ... аса ... ... ... ... Оны ... бүкіл дүние жүзінін ғалымдары ат салысты.
Сөз жоқ, тірі ағзаның аса ... ... -- ... ... ... ... ... және оны ұрпаққа беру ағзаның өз құрамындағы ... ... ... аян. ... ... ... ... тұқым куалайтын осы белгілерді ұрпақтан-ұрпаққа беру кілті қандай зат ... ... ... ... ...
Тірі ағзада жоғары молекулалы үш қосылыс бар. Олар -- нуклсин кышқылдары, белоктар және ... ... ... ... ... ... ... әрқайсысының атқаратын кызметі дәл анықталып, тұқым куалайтын қасиеттің негізі, тірі ағзаның барлық ... ... ... ... -- нуклеин кышқылдары екені белгілі болды.
Тұқым куалаушылықтың материалдык негізі слетканың ядросында орналасады. XIX ғасырдың аяқ кезінде (1869ж) ... ... ... ... ... ядролары құрамында С, О, Н, Р және N бар, ... ... ... ... ... Ғалым ядролардан қышқыл қасиеттері бар затты (латын сөзі ... -- ... ... ... ол ... ... ... деп атады. Нуклеин қышкылдарының құра-мы күрделі келеді.
Нуклеин қышқылының химиялық құрамы
Нуклсин ... (НҚ) ... ... ... ... жоғары молекулалы органикалық қышқылдар. Нуклеотидтер (мононуклеотидтер) пуриндік және пиримидиндік негізден, ... ... ... ... Д -- ... және ... қыш-қылынан құралады. Нуклеин қышқылының құрамына кіретін пурин негіздерінің ішінде әсіресе аденин (А) мен гуанин (О), пиримидин негіздерінің ішіндегі әсіресе ... (1-1), ... (Т) және ... (Ц). ... ... ... ... бір-бірінен рибозада 2-ші көміртегіндегі гидроксил (-ОН) тобының орнына, ... тек ... ... алмастырылған болады.
Пентозалардың (рибоза мен дезоксирибозаның) ашық (альдегидті) және циклды (р - фуранозаның) ... ... ... ... ... ... ... молекулалары бір мононуклеотидтегі пентозаның З-ші көміртегі атомындағы гидроксил ( -- ОН) тобы мен көршілес жатқан ... ... ... ... ... бір-бірімен оттекті көпірлер арқылы жалғасады. Сонымен ДНҚ-ға басқа да ... ... ... ... ... ал ... ... орнына урацил кіреді.
Мононуклеотидтер фосфор кышқылынын бір және екі қалдығын қосып алады да, ... ... (АДР, GДР, UДР, СДР және ТДР) мен ... (АТР, GТР, UТР, СТР және ТТР) ... Бұл жағдайды төмендегі жазылған формулалар мен суреттерден көріп-білудің кисыны бар:
А. РНҚ-ның барлық түрлері ... төрт ...
Б. ДНҚ ... түзуге қатысатын төрт дезокси-рибонуклеозидтрифосфаттар. Мұнда пентозаның 2-ші көміртегі ... ... тобы жок, онда ... ... ғана болғандықтан, ол квадратпен қоршалған.
Құрамында рибоза бар нуклеотидтерді рибонуклеотидтер деп, ал ... ... ... -- ... деп атайды.
Мыңдаған мононуклеотидтер (мономерлер) полимерленеді де, нуклеин қышқылынын ... ... ... ... ... ...
Нуклеотидтер құрамына кіретін қанттың табиғатына сәйкес нуклеин қышқылдарының химиялық және биологиялық қасиеттері жөнінде бірінен-бірінің үлкен айырмашылығы болады.
Дезоксирибонуклеотидтерден тұратын нуклеин ... ... ... (ДНҚ) деп, егер ... ... ... құралса, онда рибонуклеин қышқылы (РНҚ) деп аталады.
ДНҚ мен РНҚ-ның құрамына аса маңызды бес азотты негіздермен қатар, ... ... ... және ... ... де ... ... мен жоғары сатыдағы есімдіктер ДНҚ-да 5 -- метилцитозин кездессе, ал бактериялар ДНҚ-да - ... және ... ... ... мынадай минорлы негіздер кездеседі: гипоксантин, псевдоурацил, 7-метилгуанин, 4-тиоурацил, дигидроурацил, V негіз.
Азотты негіздер ... және ... ... ... мен ... ... үшеуі өзара қосылысып, мононуклеотид молекуласын түзеді. Олардың өзара жалғасып, ... реті ... ... ... ДНҚ ... ... төрт аса маңызды дезоксирибоиуклеотидтер мен РНҚ молекуласын түзетін терт негізгі рибонуклеотидтердің құрылым формулала-рын өрнектеп, жазуға ... ... азот ... ... ... дезоксирибозамен қосылып, нуклеозид түзеді. Құрамына азотты негіз, ... ... ... және фосфор қышқылының қалдығы кіретін қосылыс нуклеотид деп аталады. ... ... ... ... клетканың ядросы хромосомдарының ішінде орналасады. Олардың молекулалықсалмағы өте жоғары 6-дан 12миллионға дейін жетеді. Мұндай орасан үлкен макромолекулалар жұздеген, мыңдаған ... ... ... ... ... кұрамына кіретін жеке нуклеотидтер өзара жалғасып, ұзын тізбек (полинуклеотид) түзеді. Жекелеген нуклеотид құрылыс "кірпіші" ретінде ... ... ... ОН тобы бос ... ... Осы ... тобы және ... қышқылы арқылы нуклеотидтер өзара байланысады.
Сондықтан нуклеин қышқылдары нуклеотидтердің полимерлері, ал ... ... ... деп ... ... ... мононуклеотид қалдықтары байланыса алады. Нуклеин қышқылдарының алуан түрлілігі, химиялық және биологиялык қасиеттері, оларды құрайтын нуклеотидтердің ... ... мен ... байланысты.
Бұл қышқылдар ағзада қандай қызмет атқарады? ... ... ... ... көптеген бірегей тәжірибелер нәтижесінде ағзада генетикалық белгілердің сақталуы және бір ұрпақтан екінші ұрпаққа берілуі тікелей ДНҚ ... ... іске ... ... Бұл ... ДНҚ тікелей әрекет жасамайды, әр түрлі РНҚ-ны қатыстырып әрекет жасайды. РНҚ молекуласы тұқым қуалайтын белгілерді ... ... ... және ДНҚ ... салынған гене-тикалык мәліметтерді жүзеге асыруға қатысады.
Нуклеопротеидтерді аздап гидролиздейтін ... онда олар ... ... ... ... негіздік белоктар (протаминдер және гистондар) мен нуклеин қышқылдарына дейін ыдырайды. Ал, толық гидролиздену кезінде белоктар мен нуклеин қышқылдары, өздерінің ... ... ... ... ... Оны мына төмендегі нобай түрінде керсетуге болады:
Пайдаланылған әдебиеттер
1.Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. ... ... - ... Ана ... ... ... беретін мектептің жаратылыстану-математика бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / Ә. Темірболатова, Н. Нұрахметов, Р. Жұмаділова, С. ... - ... ... 2007. - 352 бет.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақуыздың дәстүрлі емес өнімдерге қажеттілігі. Сүт және сүт өнімдерінің оргонолептикалық көрсеткіштері4 бет
Биологиялық препараттарға қойылатын талаптар11 бет
Вирустардың жіктелуі . Олардың номенклатурасы.Вирустардың көбеюінің биогенетикалық ерекшеліктері және көбею сатылары6 бет
Вирустардың морфологиясы және биохимиясы6 бет
Жасушадағы зат алмасу6 бет
Медицинада тін жасушаларын қолдану9 бет
Нуклеин қышқылдары6 бет
Нуклейн қышқылдары туралы5 бет
Сыртқа шығару процестерне жалпы сипаттама16 бет
Фосфор қышқылы, оны алу әдістері. Азот тыңайтқышы және оның классификациясы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь