Қаржылық инвестициялар және ақшалар

1. Ақшалар есебі
2. Қаржы салымдары есебі
3. Касса операцияларының есебі
4. Кәсіпорындар мен ұйымдардың есеп айырысу шоты бойыниш жургізілетін операцияларының есебі
5. Валюталық шоттардагы ақшалар қозгалысының есебі
6. Банктердегі арнаулы шоттардагы ақшалардың есебі
7. Жолдагы ақшалардың есебі
8. Ақшалардың қозгалысын ішкі бақылау
1. Ақшалар есебі
Қай саладағы кәсіпорындар мен ұйымдар болмасын өз қызметі барысында басқа заңды және жеке тұлғалармен қарым-қатынас жасайтындығы белгілі. Сол уақыттардағы операциялардың барлығы дерлік ақшамен есеп айырысу арқылы жүргізіледі десек қателеспейміз. Ал ақша арқылы есеп айырысу белгілі бір заңға сәйкес жүргізілуді қажет етеді. Біздің елімізде қызмет ететін кәсіпорыңдар мен ұйымдар ақшалармен есеп айырысу операцияларын Қазақстан Республикасының Ұлттық банк мекемесі белгілеген ережелер мен тәртіпке сәйкес жүргізіп отырады.
Өздерінен алынатын табысқа байланысты құнды қағаздар мынадай екі топқа бөлінеді:
- қарыздық құнды (бағалы) қағаздар;
- инвестициялық құнды (бағалы) қағаздар.
Қарыздық құнды қағаздар — құнды қағаздың бұл түрі бойынша эмитент көрсетілген уақыт барысында белгіленген пайыз көлемінде (процентімен) тиісті қарыздарын өтеуге (төлеуге) міңдетті. Қарыздық құнды (бағалы) қағаздарға облигацияның барлық түрлері, вексельдер, тағы да басқа бағалы қағаздар жатқызылады.
Инвестициялық құнды қағаздар — құнды қағаздың бұл түрі иемденушіге активтің бір бөлігін иемденуге құқық береді. Құнды қағаздардың бұл түріне акцияны жатқызуға болады.
Құнды қағаздар шығарылу мақсатына байланысты мынадай екі түрге бөлінеді:
- қорлы құнды (бағалы) қағаздар,
- саудалық құнды (бағалы) қағаздар.
Қорлы құнды қағаздар — бұндай құнды қағаздар қор биржаларында айланысқа түседі және көп мөлшерде эмиссияланады. Құнды қағаздардың бұл түріне акциялар және облигациялар жатқызылады.
Саудалық құнды қағаздар — құнды қағаздың бұл түрі белгілі бір коммерциялық бағытпен сауда операциялары кезінде есеп айырысуға арналған.
Нарықтағы айналымдағы ерекшеліктеріне байланысты құнды қағаздар мынадай болып екіге бөлінеді:
- нарықтық құнды (бағалы) қағаздар;
- нарықтық емес құнды (бағалы) қағаздар.
Нарықтық құнды қағаздар — бұндай құнды қағаздар айланыста еркін сатылып немесе сатып отырылады.
Нарықтық емес құнды қағаздар — бұл аталған құнды қағаздар қолдан-қолға еркін жүре бермейді, яғни олар екінші айналымға түспейді.
Атқаратын қызметіне және рөліне байланысты құнды қағаздар мынадай үш топқа бөлінеді:
- негізгі (акция, облигация),
- көмекші (чектер, вексельдер, депозиттік сертификаттар),
- туынды (варранттар, опциондар, фьючерстер, бондар, тағы да басқалары)
Акция дегеніміз кәсіпорындар мен ұйымдардың қандайда бір акционерлік қоғамды дамыту үшін қаржы салғандығын куәландыратын және иесіне акционерлік қоғамның пайдасының бір бөлігін дивидендт түрінде (табыс ретінде) алуға құқық беретін құнды қағаз болып табылады. Акциялар айналым мерзімі белгіленбей-ақ шығарыла береді. Кәсіпорындар мен ұйымдарды басқаруға қатысу құқығына сәйкес акциялар мынадай түрлерге бөлінеді:
- жәй акциялар;
- артықшылығы бар акциялар
Жәй акциялар акционерлік қоғамды басқаруға құқық береді. Бір жәй акция ұйымның акционерлер жиналысында осы кәсіпорынға қатысты мәселелерді шешу барысында бір дауысқа ие бола алады. Жәй акциялар үшін дивидендт төлеу акционерлік қоғамның таза пайдасынан резервтер жасалғаннан (толтырылғаннан) кейін және артықшылығы бар акциялар бойынша диввденттер төленгеннен кейін ғана жүргізіледі.
        
        ҚАРЖЫЛЫҚ ИНВЕСТИЦИЯЛАР ЖӘНЕ АҚШАЛАР
1. Ақшалар есебі
2. Қаржы салымдары ... ... ... ... ... мен ... есеп ... шоты бойыниш жургізілетін
операцияларының есебі
5. Валюталық шоттардагы ақшалар қозгалысының есебі
6. Банктердегі арнаулы ... ... ... ... ... ... ... қозгалысын ішкі бақылау
1. Ақшалар есебі
Қай саладағы кәсіпорындар мен ұйымдар болмасын өз қызметі барысында
басқа ... және жеке ... ... ... белгілі. Сол
уақыттардағы операциялардың барлығы дерлік ақшамен есеп ... ... ... ... Ал ақша ... есеп ... ... бір
заңға сәйкес жүргізілуді қажет етеді. Біздің елімізде ... ... мен ... ... есеп айырысу операцияларын Қазақстан
Республикасының Ұлттық банк ... ... ... мен тәртіпке
сәйкес жүргізіп отырады.
Өздерінен алынатын табысқа байланысты құнды қағаздар мынадай екі ... ... ... ... ... ... құнды (бағалы) қағаздар.
Қарыздық құнды қағаздар — құнды қағаздың бұл түрі бойынша ... ... ... ... пайыз көлемінде (процентімен)
тиісті қарыздарын өтеуге (төлеуге) ... ... ... ... ... ... түрлері, вексельдер, тағы да басқа бағалы
қағаздар жатқызылады.
Инвестициялық құнды қағаздар — құнды ... бұл түрі ... бір ... ... ... ... ... қағаздардың бұл түріне
акцияны жатқызуға болады.
Құнды қағаздар шығарылу мақсатына ... ... екі ... ... ... (бағалы) қағаздар,
- саудалық құнды (бағалы) қағаздар.
Қорлы құнды қағаздар — бұндай құнды қағаздар қор биржаларында айланысқа
түседі және көп ... ... ... ... бұл ... және ... ... құнды қағаздар — құнды қағаздың бұл түрі белгілі ... ... ... ... ... есеп ... арналған.
Нарықтағы айналымдағы ерекшеліктеріне байланысты құнды қағаздар мынадай
болып екіге бөлінеді:
- нарықтық құнды (бағалы) қағаздар;
- нарықтық емес құнды (бағалы) қағаздар.
Нарықтық құнды ...... ... ... ... еркін сатылып
немесе сатып отырылады.
Нарықтық емес құнды қағаздар — бұл ... ... ... қолдан-қолға
еркін жүре бермейді, яғни олар екінші айналымға түспейді.
Атқаратын қызметіне және ... ... ... қағаздар мынадай үш
топқа бөлінеді:
- негізгі (акция, облигация),
- көмекші (чектер, вексельдер, депозиттік сертификаттар),
- туынды ... ... ... бондар, тағы да басқалары)
Акция дегеніміз кәсіпорындар мен ұйымдардың қандайда бір акционерлік
қоғамды дамыту үшін қаржы салғандығын куәландыратын және ... ... ... бір ... ... ... (табыс ретінде) алуға
құқық беретін ... ... ... ... ... айналым мерзімі
белгіленбей-ақ шығарыла береді. Кәсіпорындар мен ұйымдарды басқаруға қатысу
құқығына сәйкес акциялар мынадай түрлерге ... жәй ... ... бар ... ... ... қоғамды басқаруға құқық береді. Бір жәй акция
ұйымның акционерлер жиналысында осы кәсіпорынға қатысты мәселелерді шешу
барысында бір ... ие бола ... Жәй ... үшін дивидендт төлеу
акционерлік қоғамның таза пайдасынан резервтер жасалғаннан (толтырылғаннан)
кейін және артықшылығы бар акциялар бойынша диввденттер ... ... ... бар ...... қатысу құқығын бермейді, әйтседе
олар иесіне тұрақты белгіленген ... ... алу ... ... ... ... бір мөлшерде табыс әкеліп тұрады. ... ... бар ... ұйымның таза табысын акционерлер арасында бөлу
кезінде немесе ... ... ... жәй ... мен ... ие ... табылады.
Акцияның бір акционерден екінші акционерге берілу ережелеріне ... ... ... және ұсынбалы акциялар деп аталатын екі түрге
бөледі.
Атаулы акциялар деп — ... ... ... ... мен ... ... ... тиісті акцияларды айтады. Бұл ... ... ... ... сатып алған акцияларының алынған
уақыты мен саны көрсетіліп және басқа да тиісті ... мен ... ... ... иесі бұл бағалы қағазды сатып алған кезде
акцияны шығарушы кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... олардың өз иесінің қолында екендігін куаландыратын бір ғана сертификат
алады. Акциялардың бұндай түрін сату ... ... ... ... ... да қолдары қойылған (сатушы мен сатып алушы) табыстау туралы
келісімшарт жасалуы қажет. Содан кейін бұл сертификат ... ... ... ... үшін ... ... Осыдан кейін барып
акцияның жаңа иелері ... ... ... ... қағазына жаңа сертификат
алады.
Ұсынбалы акциялар иелерінің аты-жөні, яғни олар ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдарда тіркелмейді.
Кәсіпорындар мен ұйымдар әдетте ондай акциялар ... кім ... ... ... ... бұл түріне, яғни ұсынбалы түріне иелік ету тек
қана кәсіпорындар мен ұйымдардың акционерлері бар деп ... ... ... бола алады. Ұсынбалы акцияларды сатып алу немесе оларды қайта сату
операциясы құнды қағаздың бұл ... бір ... ... ... бір ... ... ... болып табылады.
Облигация дегеніміз оның иесінің ақша салғандығын куәландыратын және
оған көрсетілген мерзім ішінде осы ... ... ... ... ... ... (процентті) төлей отырып, өтеу ... ... ... ... ... ... белгілі бір мерзімге
шығарылады. Жалпы облигацияларда акциялар сияқты ... ... ... көзі ... табылады.
Яғни, облигациялар — кәсіпорындар мен ұйымдардың қарыз ... ... Ол ... ... ... ... ... қарыздық міндеттемелер ретінде өтеу кепілдігі
эмитент тарапынан берілген жалпы кепілдік болып табылады. ... ... ... болып өз міндеттемелерін орындамаған жағдайда облигация
ұстаушының сол ... мен ... яғни ... ... ... ... бір ... алуға құқылы екендігін көрсетеді.
Алайда бұл жоғарыда ... ... ... мен ... деп ... ... бір-бірінен едәуір айырмашылықтары бар және ондай
айырмашылықтары мыналар:
- ... иесі ... мен ... ... ... Бұл ... ... кәсіпорын немесе ұйымды
қаржыландырғандығын куәландырады. Ал акционер ... ... ... иелерінің бірі болып табылады.
- Облигациялардың иесі бұл құнды қағаз бойынша белгіленген уақыттан
кейін міндетті түрде ... ... ... табыс алып отырады. Бұл
пайыздың (процент) мөлшері ... ала ... яғни ... ... облигациядан алынатын табыс қандай да бір белгіленген мерзім
ішінде ғана ... Ал ... ... есепті жылдың соңында ғана, яғни
ұйымның кірісінің көлеміне байланысты дивидент алып отырады.
- Кез келген несие берушілер (кредиторлар) ... ... ... ... мен ... ешқандай дауыстық құқығы жоқ. Олар акционерлер
жиналысына қатыса алмайды және кәсіпорындар мен ... ... ... ... жоқ ... табылады. Ал акционерлер болса бұл кәсіпорындағы
немесе ұйымдағы өзінің мүліктік ... ... ... ... ... дауыс құқығына ие бола алады.
Депозиттік сертификаттар дегеніміз — ірі атаулы ... ... ... ... ... ... сертификаттар (жалпылай
алғанда) құнды қағаз болғанымен оларды бір адамнан ... ... ... ... ... ... баык ... берген борыштық
сенімхатының рөлін атқарады. Бұл сертификатта ... ... ... ... түрі ... ... өзі ... және
ұсынбалы болып екі түрге бөлінеді.
Сонымен депозиттік сертификат дегеніміз салымшының ... ... ... ... ... ... сомасы бойынша пайыз
(процент) түрінде табыс алу құқығын куәландыратын ақшалай салым ... ... ... ... куәлігі болып табылады.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың қай саладағы болмасын өз қызметінің ... ... ... ... табу ... ... ... да белгілі. Ал
экономикалық теория мен микроэкономика курсын ... ... ... ақша ... ақша жасағанда, яғни ақшаны айналымға салғанда пайда
табатындығын оқып берген болатынбыз. Осыған сәйкес кәсіпорындар мен ... бос ... ... ... ... ... ... айналысқа
салса ғана оны тиімді пайдаланғаны ... ... ... та бұл ... мен ... белгілі бір тәуекелге ... тура ... ... бел байлау кей уақыттарда кәсіпорындар мен ұйымдарға табыс
әкелсе, екінші бір ... ... ... ... Осы ... ... үшін ... есеп жұмысын дұрыс жүргізіп, оның
мәліметтерін уақтылы пайдалану керек екендігін алдыңғы тақырыптарда ... ... ... ... жүретін әрбір кәсіпорындар мен ұйымдар
үшін бұндай тәуекелге бару міндетті болып табылады. Міне, осы айтылғандарға
сәйкес кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... ... табу ... ... ... ... құңды қағаздарын сатып алуға ... ... ... ... ... ... құны бойынша кіріске
алынады. Ал ... мен ... ... құру ... құнды
Қағаздардардың сатылып алынған құны мен ағыңдағы құны ... ең ... ... ... ... мен ұйымдар өздерінің
қаржы салымы қатарына жатқызылатын активтері арқылы ... ... ... пайыз, дивидендт және роялти түріндегі табыстар;
ә) қаржы ... ... ... көлемінде капиталдың артуы;
б) инвестордың басқа да табыстар.
Қаржы салымдары кіріске алу ... ... ... алу ... ... қоса ... сатып алу құнымен бағаданады. Ал оларды
сатып алу барысындағы жұмсалатын ... қор ... ... үшін төленген төлемдер мен банк ... ... ... көрсеткен қызметтері үшін төленген төлемдер жатады.
Жоғарыда ағымдағы активтерге анықтама берген кезімізде оның құрамына
қысқа мерзімге ... ... ... (қысқа мерзімді қаржылық
инвестиция) жататындығын атап өткен ... Ал ... ... қаржы
салымына бір жыл мерзім аралығында пайдаланатын қаржы салымдары жатады.
Кәсіпорындар мен ... ... ... қаржы салымдарын өзінің
бухгалтерлік балансында ағымдағы құны бойынша бағалаған жағдайда ... қор ... мен ... тыс ... ... ... ... бақылап және оның нәтижесін бухгалтерлік есеп құжаттарына
түзетіп ... ... ... Егер қаржы салымының, яғни ... ... ... ... тыс ... ... құны өссе оны
кәсіпорындар мен ұйымдар есепті кезеңнің табысына жатқызады, ал ... ... қор ... ... ... тыс нарығындағы ағымдағы
құны көміген жағдайда есепті кезеңнің шығынына жатқызады.
Қысқа мерзімді қаржы ... ... ... ... ... және ... құнының ең төменгісі бойынша бағалаған жағдайда (уақытта)
кәсіпорындар мен ұйымдар мынадай үш тұжырымды басшылыққа алады:
а) ... ... ... ... ... ... анықтау;
ә) баланстық құнды жиынтық портфель негізінде инвестиция түрлері
бойынша, яғни сатып алу құны мен ... ... ең аз ... ... ... ... жеке инвестициялар негізінде анықтау.
Кәсіпорындар мен ұйымдар қысқа мерзімді ... ... ... ... ... есебінде мынадай жазулар жазылады:
Мысалы: кәсіпорын 100000 (бір жүз мың) ... ... ... ... салымын салған деп алатын болсақ:
Д-т: Қысқа мерзімді қаржы салымы 100000 тг.
К-т: Ақшалар шоты 100000 ... ... ... ... ... ... негізіңде кәсіпорынның тапқан
10000 (он мың) теңге табысына:
Д-т: Ақшалар шоты 110000 тг.
К-т: Инвестициялық қызметтен түскен ... 10000 ... ... ... ... салымы 100000 тг.
Егер кәсіпорындар мен ұйымдар өздерінің салған қысқа ... ... ... 5000 (бес мың) ... ... ... шеккен жағдайда:
Д-т: Ақшалар шоты 95000 тг.
Д-т: Инвестициялық қызметтен шеккен шығын 5000 тг.
К-т: Қысқа мерзімді қаржы салымы 100000 тг.
Ескеретін бір ... ... мен ... ... ... ... ... салымы негізінде шығын шегуі қаржы салымының қор
биржаларындағы ... ... тыс ... ... құны ... ғана ... мүмкін.
Қаржы салымдары (инвестициясы) шоты
бойынша жүргізілетін операциялар
|№ |Операциялардың мазмұны ... |
| | |ін шот |шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... құны ... акциялар |401 |431, 432, 441, |
| ... ... | |451, 671, 687 |
|2 ... ... ... үшін |401 ... 208 |
| ... алу құны бойынша кіріске алынған| | |
| ... | | |
|3 ... үшін ... ... |332 |724 |
| ... | | |
|4 ... ... | | |
| |- ... құны ... |843 |401 |
| |- ... ... табыс сомасына |431,441,451|723 |
|5 ... ... ... | ... |
| ... ... ... ... |402,403 |441, 451 |
| ... ... қаржы салымда- |401 | |
| ... ... ... ... | | |
| |не ... ... ... | | |
| ... | | |
|7 ... ... ... салым- | | |
| ... ... ... өз- |845 | |
| ... ... ... зиян | |401 |
| ... | | |
3. ... ... ... мен ұйымдардың кассасы жұмысшы-қызметкерлерге есептелінген
еңбекақы бойынша есеп айырысу үшін, күнделікті көлік ... ... ... ... ... отыру үшін, кеңсе тауарларын сатып алу
үшін, сондай-ақ ұйымның хат және басқа да ... ... ... жөнелтуі
үшін есеп айырысуға арналған. Касса ... ... яғни ... ... ... ... және ... сақтайтын
сейфі бар бөлмеде орналастыруды қажет етеді. Кассадағы нақты ақшалар ... мөрі ... ... арқылы басылып жабылатын сейфте сақталуы
тиіс. Бұл сейфтің кілті мен ... ... ... мөр ... ал ... ... ... арнайы ыдысқа салынып кәсіпорындар
мен ұйымдардың басшысында сақталады. Касса қызметкері әрбір жұмыс ... ... ... ... ... ... ... ақшалардың
түгелдігіне касса қызметкері, яғни кассир толық жауап береді.
Кәсіпорындар мен ұйымдарда ... ... ... ... яғни ұйым ... ... ... тағайындау туралы (жайлы)
бұйрыққа қол ... ... ... ... ... арасында
материалдық жауапкершілікке келісімшарт жасалуы қажет. Кәсіпорындар мен
ұйымдар өздерінің есеп айырысу шотынан нақты ... сол есеп ... ... банк ... ... чек ... арқылы ғана ала алады. Банк
мекемесінен нақты ақша алу үшін ... ... ... ... ... ... Бұл чек ... толтыру барысында чекке
банк мекемесінен ... ... яғни ... ... ... ... сомасы және бұл соманың қандай мақсатқа жұмсалатындығы жазылып
көрсетілуі ... ... ... ... бас ... және ... ... осы ұйымның мөр таңбасы басылады. Барлық толтыруға тиісті
ақпараттар ... ... қол ... ... ... ... чекке
лауазымды адамдардың, яғни қол қоюға тиісті адамдардың қолы ... ... ... ... мөр ... рұқсат етілмейді. Кәсіпорындар
мен ұйымдардың ... ... банк ... ... ақша ... ... ... ақшаны санап алуы тиіс. Сонымен қатар банк
мекемесінен ... ... ақша сол ... күні ... мен ... ... алынуы керек. Ол үшін кассир кассалық кіріс ету ордерін
толтырып, ... соң оны ... ... жазады. Кәсіпорынның кассасына
қолма-қол нақты ақшаны кіріске алу, яғни қабылдау үшін бас ... ол ... ... ... ... ... ету ордеріне қол қоюы
керек және ақша төлеген заңды немесе жеке тұлғаға осы ... ... ету ... ... ... Осы ... ... кассаға қабылдау
барысында толтырылатын кассалық кіріс ету ордеріне ... аты, ... ... ... жеке ... ... қандай мақсатқа және не үшін
ақша төлеп жатқандығы, сол ақшаның ... ... ... айы, ... кассир мен бас бухгалтердің қолдары қойылуы қажет. Кассалық ... ... мына ... түрде болады:
Кәсіпорындар мен ұйымдардың кассасыннан нақты ақша кассалық ... ... ... ... үлгілі түрде дайындалған басқа да ақша ... ... ... мен ... ... мен ... ... қойыдған ақша алу үшін жазылған өтініштер, шоттар
тағы да басқа құжаттар бойышпа ... Бұл ... ... ... (реквизиті) көрсетілген мөртаңба (штамп) басылуы керек. Егер
кассалық шығыс ету ... қоса ... ... ... мен
ұйымдардың басшысының "рұқсат етемін" деген жазуы және қолы ... ... ... ... ету ордеріне оның қол қоюы аса қажет болып ... мен ... ... ... кассалық шығыс ету ордері
бойынша ақша берген кезде касса қызметкері ... ақша ... ... ... ... өзін ... басқа да құжаттарын көрсетуді талап етуі
керек. Сонымен қатар касса қызметкері осы ... ... ... яғни ақша алушы адамның аты-жөнін, құжатының нөмірін жене ол
құжатты кім ... қай ... ... ... ... ... жазуы тиіс. Кассадан нақты ақша алушы адамдар кассалық шығыс ету
ордеріне алып ... ... ... ... ... ал таынын сандармен
көрсетеді. Кассалық кіріс ету ... және оның ... ... шығыс ету ордері жене оның орнына жүретін немесе оған ... ... ... мен ұйымдардың бухгалтерия қызметкерлері
сиямен немесе шарикті ... анық етіп ... ... Бұл
құжаттарды өзгертуге олардағы сандармен әріптерді ... ... ... ... ... кіріс ету және кассалық ... ... ... ... орнына жүретін құжаттарды кассаға берместен бұрын
бухгалтерия қызметкерлері ... ... ... ... ... шығыс
ету ордері мына үлгілі түрде болады:
Кәсіпорындар мен ұйымдарда жұмысшылар мен қызметкерлерге ... ... ... үшін төлеу тізімдемелері қолданылады. Бұл
тізімдемелер тіркеу журналына еңбекақы, жәрдемақы және ... ... ... ... ғана ... ... кіріс ету немесе
кассалық шығыс ету ордерлері, сондай-ақ ... ... ... ... кассаға ақша қабылдауға және кассадан ақша төлеуге тек қана ... ... күні ғана ... ... ... мен ұйымдардың
кассасына нақты ақшаны ... ... ... ақша ... барысында
(кассир) касса қызметкері кассалық кіріс ету және кассалық ... ... ... ... бұл құжаттарда ұйымның басшысы мен ... ... ... және ... көрсетілген қосымша құн
түгелдігіне-тексеру жүргізуге, қадағалауға міндетті. Бұл ... ... ... ... жеріне касса қызметкері оз қолын
қоюы керек. Касса ... ... ... ... тіркеліп отырылуы
тиіс. Бұл кітапты касса қызметкері ... ... ... беттері
(парақтары) нөмірленіп және оған жіп өткізіліп, кәсіпорын ... мен ... ... қойып, куәландыруы керек. Кәсіпорынның кассасына келіп
түскен, кірістелген немесе кәсіпорынның кассасынан төленген, яғни шығыс
етілген ... ... ... ... ... ... не үшін
теленгендігін білу үшін ол операцияларға толтырылған құжаттардың нөмірі
және бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... шығыс
етілген сомалар кассалық кітапқа жазылуы тиіс. Күн ... ... ... кассадағы нақты ақшалардың қалдығын жұмыс күнінің соңында санап,
және оның сомасын ... ... ... Бұл ... ... ... енгізуге, өшіруге, түзетуге жол берілмейді және ... мен ... ... ... ... ... бас ... бақылау жасап отыруы керек. Кәсіпорынның ... ... ... нақты ақшаларының есебі үшін өз алдына кассалық
кітап ашылады. Сонымен қатар бұл ... ... ... ... ... ... кіріске алынған яғни келіп түскен және ... ... ... ... сомасы шетел валютасымен және сол
күнгі бағам (курс) бойынша ұлттық ... ... ... ... ... сатып алушысы болып табылатын заңды тұлға 2002
жылдың 13 желтоқсанында ... ... үшін 5000 (бес мың) АҚШ ... ... ... ақша ... (сол күнгі доллардың теңгеге
шаққандағы бағамдық айырмашылығы 149-га тең) деп алатын болсақ ... ... жазу ... ... . $ 5000 (745000 ... ... сатудан алынған табыс $ 5000 (745000 тг.)
Мұндағы 745000 тг. = 149 х ... ... ... ... ... түріндегі ақшалардың
есебі кассадағы ұлттық валюта түрінде ... ақша ... ... жүргізіледі.
Кәсіпорындардың кассасындағы ақшаларын есептейтін шоттар бойынша
жүргізілетін операциялар кредиті бойынша ... ... ... ... ... осы ... ... жүргізіледі.
Кассадағы ақшалар шоты бойынша жүргізілетін операциялар
|№ 1|Операциялардың мазмұны ... | |ін шот ... шот |
|1 ... тиіс ... ... ... |451, 452 |4 301 |
| ... ... ... ... | | |
|2 ... ... бойынша түсуге тиіс дебиторлық|451, 452 |302 |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... | | |
|3 ... тәуелді серіктестіктердің берешек |451, 452 |321-323 |
| ... ... ... ... түсті. | | |
|4 ... ... ... алынуға тиіс |451, 452 |332 |
| ... ... ... ... кассасына| | |
| ... ... | | |
|5 ... ... ... ... бұрын аванс |451,452 |333 |
| ... ... ... ... | | |
| ... ақшалары кәсіпорынның кассасына | | |
| ... | | |
|6 ... мен ... ... ... |451, 452 |333 |
| ... ... кәсіпорынның кассасына | | |
| ... | | |
|7 ... ... мен жеке ... ... |451, 452 |333, 334 |
| ... кәсіпорынның кассасына кіріске алынды. | | |
|8 ... ... жол ... ... |451,452 |334 |
| ... ... алынды. | | |
|9 ... ... мен ... ... |451, 452 |351, 352 |
| ... ... ... соманың артығы | | |
| ... ... ... | | ... |Келіп түсуге тиісті жолдағы ақшалар |451, 452 |411 |
| ... ... ... ... | | ... |Банктегі арнаулы шоттардан Кәсіпорынның |451, 452 |421-424 |
| ... ... ... ... | | ... ... валюталық шоттардан кәсіпорынның |452 |431, 432 |
| ... ... ... ... | | ... ... ... ... ... ... |451 |441 |
| ... ... | | ... ... қорды толтыру үшін үлес қосушылардан |451, 452 |511 |
| ... ... ... ... ... ... | |
| ... | | ... ... ... ... өз ... |451, 452 |521 |
| ... ... ... ... ... кассаға | | |
| ... ... | | ... ... және ... тыс мекемелерден несие |451,452 |601-603 |
| |түрінде ... ... ... кассасына| | |
| ... ... ... салу үшін ... | | ... ... кезеңнің (уақыттың) кірістеріне жататын|451, 452 |611 |
| ... ... ... ... алынды. | | ... ... ... ... ... ақшалар |451, 452 |701 |
| ... ... ... алынды. | | ... ... ... ... ... алынатын |451, 452 |701 |
| ... ... ... ... ... | ... ... емес ... ... ... |451, 452 |721 |
| ... ... кассасына кіріске алынды. | | ... ... ... ... ... сома |451, 452 |722 |
| ... кассасына келіп түсті | | ... ... ... ... ... алынған сома|451, 452 |723 |
| ... ... ... ... | | ... |Құңды (бағалы) қағаздардан алынатын дивидендт,|451, 452 |724 |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... кіріске алынды. | | ... ... ... ... ... алынатын |452 |725 |
| ... ... ... кассасына кіріске | | |
| ... | | ... ... органдардың субсидия ретінде берген |451, 452 |726 |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | ... ... көмек ретінде келген ақшалар |451, 452 |727 |
| ... ... ... ... алынды. | | ... ... ... ... ... |451, 452 |862 |
| ... ... ... байланысты | | |
| ... ... ... ... ... | ... ... ... ... емес ... | | |
| ... ... ... ... ... | |
| |- ... алынган құны бойынша; |101-106 |451, 452 |
| |- ... құн ... ... |331 |451 452 ... ... ... негізгі құралдардың бағасы | | |
| ... ... ... ... | | |
| |- ... алынған құны бойынша; |121-126 |451,452 |
| |- ... құн ... ... |331 |451,452 ... ... ... ... қорлардың бағасы | | |
| ... ... ... ... | | |
| |- ... ... құны бойынша; | | |
| |- ... құн ... ... ... |451, 452 |
| | ... |451, 452 ... ... ... тауарлардың бағасы (құны) | | |
| ... ... ... | | |
| |- ... алынған құны бойынша |222 |451, 452 |
| |- ... құн ... ... |331 |451, 452 ... ... ... ... адамдарға берілетін ақшалар|333 |451, 452 |
| ... ... ... ... алу үшін | | |
| |т/б) ... ... ... | | ... ... мен ... ... ... |333 |451, 452 |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | ... |Қызмет көрсетушілер мен қоюшы мердігерлерге |351, 352 |451, 452 |
| ... ... ... ... төленген| | |
| ... | | ... ... алынған құнды қағаздардың бағасы |401-403 |451 |
| ... ... ... | | ... ... тауарларды, дайын өнімдерді және тағы |431, 432 |452 |
| |да ... ... ... ақшалай түсімдер | | |
| ... ... ... | | ... ... тауарларды, дайын өнімдерді және тағы |441 |451 |
| |да ... ... ... ... түсімдер | | |
| ... ... ... ... | | ... ... ... банктен тыс мекемелерден алынған |601-603 |451 |
| ... ... ... ... ... | ... ... мен үлес ... есептелген |621-622 |451 |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | ... |Бюджетке есептелінген салық сомалары үшін |633 |451, 452 |
| ... ... ... ... | | ... |Қоюшы мердігерлерге берешек сома кәсіпорынның |671 |451, 452 |
| |кассасынан ... | | ... ... мен ... ... |681 |451 |
| ... сыйақы сомалары Кәсіпорынның | | |
| ... ... | | ... ... ... ... ... |3 682 |4 451 |
| ... ... ... | | ... ... ... |687 |451 |
| ... сомасы кәсіпорынның кассасынан | | |
| ... | | ... ... ... аванстық есебі |687 |451, 452 |
| |бойынша оларға қарыз сома ... | | |
| ... ... | | ... |Өнімдерді сату барысында пайда болған шығындар|811 |451 |
| ... ... ... | | ... ... ... шығындары кассадан |821 |451 |
| ... | | ... ... ... күту ... |821 |451, 452 |
| ... шығындары кассадан төленді. | | ... ... ... ... байланысты жұмсалатын |843 |451 |
| ... үшін ... ... ... | | |
| ... ... | | ... ... ... ... ... ... |844 |452 |
| |шығын ... ... ... ... | | |
| ... | | |
4. ... мен ... есеп ... шоты бойынша жүргізілетін
операцияларының есебі
Кәсіпорындар мен ұйымдар ... ... ... үшін ... ... ... есеп айырысу шотын ашулары тиіс. Кез келген кәсіпорындар
үшін әрбір банк мекемесінен бір ғана есеп айырысу шотын ашуына болады. ... ... ашу үшін ... мен ұйымдар банк мекемесіне мынадай
құжаттарды табыс етуі қажет:
- банк мекемесінің атына шот ашу ... ... ... құру ... ... ... көшірмесі;
- кәсіпорынның басшысы, бас бухгалтері және олардың орынбасарларының
қолтаңбалары қойылған, сондай-ақ кәсіпорынның мөр ... ... ... ... және басқа құжаттар;
Кәсіпорынның басқа кәсіпорыңдар мен ұйымдарға төлейтін төлемі әдетте
қолма-қол ақшасыз есеп айырысу шотынан ... ... ... ұйымның басқа кәсіпорындар мен ұйымдарға
қарызы, олардан ... ... ... материалық құндылықтардың,
тағы да басқалардың құны және олардың ... ... ... шот ... ... ғана ... Есеп айырысу шотынан қаржы
кейбір жағдайларда шот иесінің ... ... ... ... ... ... ... немесе қаржы полициясының бұйрығы тағы да басқа
заңда қаралған ... ... ... ... Есеп айырысу шотындағы
ақшадан, нақты ақшамен қаржы алу үшін шот иесіне ... ... ... чек ... ... Ұйымдардың өкілі, әдетте кассир есеп
айырысу шотынан кәсіпорын кассасына нақты ақшаны осы чек ... ... ... чегі ... ала ... Есеп айырысу шотына
кәсіпорынның сатқан өнімі мен тауарларының, материалдық құндылықтары ... да ... және ... ... немесе жеке тұлғаларға көрсеткен
қызметтерінен түскен табыс сомасы, ... мен ... да ... ... ... ... ... басқа да кәсіпорындар мен ұйымдардан
алған қарыздарының ... ... Ал бұл ... ... ... ... жеке тұлғалардан сатып алған мүліктері мен заттарының құны,
бюджет және бюджеттен тыс ... ... ... сомасы төленеді.
Сонымен қоса бұл шоттан ... ... ... мен
қызметкерлердің еңбекақысын төлеу үшін және басқадай мақсаттар үшін ... ... Банк ... есеп ... ... ... ... шот
иесінің, яғни кәсіпорындар мен ұйымдардың ақша қабылдау, төлеу және ... ... ... Есеп айырысу шоты бойынша операциялар
бірыңғайланған белгілі құжаттар негізінде жүргізіледі. Негізгі есеп айырысу
құжаттары ... ... ... есеп айырысу чегі, төлем талабы-
тапсырмасы, инкассалық өкім, салық және ... ... ... ... тағы да ... ... ... Есеп айырысу құжаттарында оларға қол
қоюға құқығы бар екі ... ... ... ... мен ... қолдары болуы керек. Онсыз құжат орындалуға қабылданбайды.
Банк мекемесі өзі қызмет көрсететін Кәсіпорындар және ұйымдармен, яғни есеп
айырысу ... ... ... келе отырып, белгіленген мерзімде оларға
шоттың көшірмесін жіберіп отырады. Осы кешірмемен бірге есеп айырысу шоты
бойынша жүргізілетін ... ... ... ... есеп айырысу
құжаты да бірге беріледі. Көшірмеде кәсіпорындар мен ... ... ... ... және айдың соңындағы қалдығы және операция бойынша
есеп айырысу шотына келіп түскен, яғни кірістелген және одан шығыс етілген,
яғни ... ... ... ... ... мен ... банк мекемесі берген шоттың ... ... ... және олардың көшірмемен бірге берілген құжаттарға
сәйкестігі ... ... есеп ... ... ақшаларының
жұмсалу нөмірі 2-ші (екінші) журнал-ордерде, ал шотқа кіріс ... ... осы ... ... есептеледі.
Есеп айырысу шотындағы ақшалар шоты бойынша
жүргізілетін операциялар
|№ |Операциялардын мазмұны ... | |тін шот |н шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... ... өнім, |441 |301 |
| ... ... ... жұмыстар үшін | | |
| ... ... сома есеп ... ... | | |
| ... ... | | |
|2 ... ... ... ... |321-323 |
| ... ... ... істелген жұмыстар | | |
| ... ... ... сома есеп ... ... | |
| ... ... | | |
|3 ... ... ... вексельмен келіп түскен | | |
| ... | | |
| |- ... ... қарыз сомасы; |441 |302 |
| |- ... ... ... |441 |332 |
|4 ... деп ... ... ... есеп |441 |411 |
| ... ... ... ... | | |
|5 ... ... шотына кәсіпорынның жарғылық |441 |511 |
| ... ... ... үлес ... | | |
| ... ... сома | | |
|6 |Өз ... қайта сатудан есеп айырысу |441 |521 |
| ... ... ... табыс сомасы | | |
|7 ... ... ... ... ... |441 |724 |
| ... ... үшін ... ... | |332 |
| | | ... бұрын |
| | | ... |
| | | ... |
|8 ... ... ... алып пайдаланғаны |441 |724 |
| ... ... ... ... сомасы | |(332 егер |
| ... ... ... ... ... | ... |
| | | ... |
| | | ... |
|9 ... айырысу шотына кассадан келіп кіріске |441 |451 |
| ... сома | | ... да ... ... өтеу үшін |441 |334 |
| ... ... сома | | ... банк ... есеп ... ... |441 |601 |
| ... ... | | ... ... ... ... ... ... |441 |423 |
| ... түскен сома | | ... ... ... ... ... |441 |602 |
| ... тыс мекемелердің несиесі | | ... ... ... ... ... ... |724 |
| ... | | ... ... ... ... ... |441 |724 |
| ... түрінде келіп түскен табыстар | | ... ... ... ... ... ұзақ |441 |724 |
| ... ... ... | | |
| ... сомасы | | ... ... ... құнды қағаздарды |441 |723 |
| ... ... ... сома | | ... ... ... ... артығы |441 |631- 639 |
| ... ... ... ... | | ... ... ... ... түскен атқарушы |441 |726 |
| ... ... | | ... есеп ... ... ... сатылып |101-106 |441 |
| ... ... емес ... | | ... есеп ... ... төленіп сатылып |121-125 |441 |
| ... ... ... | | ... есеп ... ... ... ... |126 |441 |
| ... монтаждауды қажет ететін бөлшектер | | ... ... ... үшін жас ... |126 |441 |
| ... өсіруге кеткен шығындар сомасы есеп | | |
| ... ... ... | | ... ... ... ... ... |811,821, |441 |
| ... есеп ... ... төленді |937, 687 | |
|25|Материалдық ... ... ... алу |351 |441 |
| ... ... ала ... ... есеп айырысу | | |
| ... ... сома | | ... көрсетушілерге, орындаушыларға |352 |441 |
| ... ... үшін ... ала ... | | |
| ... есеп ... ... теленген | | |
| ... | | ... ... ... ... есеп |401-403 |441 |
| ... ... төленді. | | ... және ... тыс ... алынған |601-603 |441 |
| ... есеп ... ... ... | | ... ... ... есептелген |621-622 |441 |
| ... ... есеп ... шотынан | | |
| ... | | ... ... ... ... ... |631 |441 |
| ... ... ... есеп ... ... | | |
| ... ... | | ... ... ... ... ... есеп |633 |441 |
| ... ... ... ... | | ... ... мен қызметкерлердің|639 |441 |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... ... | | ... ... ... есеп ... ... |441 |
| ... ... | | ... ... ... үшін |671 |441 |
| ... сома есеп ... шотынан аударылды.| | ... ... жал ... есеп айырысу |683 |441 |
| ... ... | | ... ... ... ... ... |843 |441 |
| ... ... есеп ... | | ... ... және тағы да басқа |451 |441 |
| ... ... үшін есеп ... ... | | |
| ... ақша ... | | |
5. ... ... ... ... ... ... белгіленген заңына сәйкес ел ішіндегі әр
түрлі операциялар бойынша кәсіпорындар мен ... ... ... тек қана ... ... ... жүргізілуі тиіс. Ұйымдардың
резидент емес заңды тұлғалармен орындалған жұмыстар мен ... үшін ... ... түрінде қаржы төлеуі немесе қаржы қабылдауы
арнайы рұқсатты қажет етеді. Сондай-ақ шетелдік валюта ... ... үшін ... Республикасының аумағында тіркелген Кәсіпорындар мен
ұйымдар 1996 жылғы 24 желтоқсандағы нөмірі 54-1 ... ... ... ... Республикасының заңын және 1997 жылғы 23 мамырдағы Ұлттық
банк басқармасы бекіткен нөмірі 206-санды ... ... ... ... ... ... басшылыққа алуы тиіс.
Шетелдік валюта дегеніміз кәсіпорындар мен ұйымдардағы тауарларды,
дайын өнімдерді сату ... алу), ... ... ... ... барысында қолданатын Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... ақша ... ... ... мен ... шет елдік валюта түрінде алатын табысы сол
операция жасалған күнгі Қазақстан Республикасы ... банк ... ақша ... бағамы (курсы) бойынша есептеліп, Қазақстан
Республикасының ... ... ... (теңгемен) көрсетілуі тиіс.
Бағам (курс) дегеніміз екі елдің ақша ... ... ... мен ... ... ақша бірлігімен (валютамен) операциялар
жасау үшін банк мекемесінен валюталық шот аша алады. Ал ... ... ашу үшін банк ... осы ... ... ... валюталық шот ашу туралы өтінші, тиісті ... ... және ... мөрі басылған арнайы карточка тағы да басқа құжаттарды
табыс етуі керек. Қазақстан Республикасының шетел ... ... ... сәйкес кәсіпорындар мен ұйымдар өкілетті банктер мен ақша айырбастау
пунктері ... ... ... ... банк ... белгілеген
тәртіп бойынша шетел валютасын сатуға және сатып алуға құқысы бар. Шетел
валютасын сату және ... алу ... ... ... ... ... ... Кәсіпорындар мен ұйымдарда негізгі құралдарды, тауарлық-
материалдық қорларды және басқа да ... ... ... ... ... ... ... банктерден, сондай-ақ ... ... ... ... несие алғанда немесе оны қайтарғанда, тағы
да басқа жағдайларда шетелдік валюталармен жүргізілетін операциялар пайда
болады. Осы ... ... ... яғни ... ... ... сол тауар үшін ақша қаражатының төленген мерзімі аралығындағы бағамның
өзгеруі нәтижесіндс бағамдық айырмашылық пайда болады.
Бағамдың (курстық) ... ... екі ... ақша ... ... ... өзгеруі салдарынан болатын айырма сомасы.
Бұл бағамдық айырмашылық қай уақытта ... ... ... ... сол кезендегі бухгалтерлік есебінде және қаржылық есеп ... ... ... мен ... ... ... ... немесе шеккен шығындары өз алдына бөлек есептеледі.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың бағамдық айырмашылықтан алатын табысы
"Бағамдық айырмашылықтан ... ... деп ... шотта, ал бағамдық
айырмашылықтан шеккен ... ... ... бойынша шыған" деп
аталатын шотта есептелінеді. Бағамдық (курстық) ... ... ... үшін оң (жағамды) нәтижелі болған жағдайда ... ... ... ақшалар
К-т: Бағамдық айырмашылықтан алынатын табыс корреспонденциясы жазылатын
болса, бағамдық (курстық) айырма ... үшін ... ... ... жағдайда:
Д-т: Бағамдық айырмашылық бойынша шығын
К-т: Валюталық шоттағы ақшалар түрінде бухгалтерлік жазу ... ... ... ... шетел ақша бірлігімен (валютамсн)
операциялар жасайтын кәсіпорындар мен ұйымдар тиісті органдарға ... ... ... ... қозғалысы жайлы (туралы) есеп беріп
отыруы тиіс.
Валюталық шоттағы ақшалар шоты бойынша жүргізілетін операциялар
|№ ... ... ... | |ін шот |н шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... үлес ... жарғылық қорға |431-432 |511 |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... | | |
|2 ... өніммен көрсетілген қызмет үшін |431-432 |301 |
| |шет ... ... ... валюталық | | |
| ... ... ... сома | | |
|3 ... ақша өз ... ақшасына |441 |431 |
| ... ... есеп ... | | |
| ... ... етілді. | | |
|4 ... ... ... алдын ала |431, 432 |661, 662 |
| ... ... ... | | |
|5 ... ... шотынан кассасына |452 |431, 432 |
| ... ... | | |
|6 |Өз ... ... ... шетелдік |431 |432 |
| ... ... ... ... сома | | |
|7 ... ... қате есептелінген | | |
| ... | |687 |
| |- ... ... қате ... ... |431,432 |431 |
| ... | | |
| |- қате ... ... ... |334 |432 |
|8 ... жабдықтаушылар алдында валюта |671 |431, 432 |
| ... ... ... ... | | |
6. ... арнаулы шоттардағы ақшалардың есебі
Кәсіпорындар мен ұйымдар ... ... ... үшін банк
мекемесінен арнаулы шот ашуына болады. Бұл шотта ашылған аккредитивтердегі
ақшалар, чек ... ... ... ... ... және ... ... (вексельден басқа) ақшалар есептеледі.
Жалпы барлық ... мен ... ... ... ақшалар" деп аталатын шоттарында жабдықтаушы және ... ... мен ... ... ... ... ... есептейді. Негізінен есеп айырысудың бұл түрі басқа қаладағы
(кәсіпорын орналасқан ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу үшін қолданылады. Есеп айырысудың бұл түрі басқа
қолма-қол ақшасыз есеп ... ... ... келеді. Бұл есеп айырысу
құжаты бойынша сатып алушы ... ... ... банк ... ... шоты ... яғни оған қызмет көрсететін банктен аккредитив
ашады. Есеп айырысудың бұл түрі 1931 жылдан бері ... ... ... ... ... есеп айырысу жабдықтаушыларға
төлемнің дер кезінде төленуін қамтамасыз етеді. ... ... ... тапсырмасы бойынша оған қызмет көрсететін банк мекемесі
жабдықтаушы ұйымға қызмет көрсететін банк ... ...... ... немесе жеке тұлғаға ... ... ... ... ... ... төлеу
туралы тапсырмасы.
Аккредитив тек бір ғана жабдықтаушымен есеп айырысуға арналады. ... ... ... мен ... алушының арасындағы
келісімшартқа сәйкес бекітіледі. Бұл ... ... ... ... ... тапсырмасы бойынша аккредитивті ашқан ... ... ... ... түрі, оның орындалуы және пайдаланылуының әдісі мен
тәсілі;
- аккредитив бойынша ... ... алу үшін ... ... ... ... ... тиісті құжаттардың толық тізімі және нақты
сипаттары;
- ... ... ... ... ... ... ... құжаттардың банк мекемесіне тапсырылу
мерзімі және олардың орындалуына қойылатын талаптар. ... ... оның ... ... ... ... да керекті құжаттар мен шарттар. Аккредитивтердің "өтелінген"
(депоненттелген) және "өтелінбеген" (депоненттелген) деп ... ... ... ... ... ... ... шақырылатын" және "кері
шақырылмайтын" болып екі ... ... ... ... ... ақша қаражаты есебінен немесе оған
қызмет көрсететін банктің ... ... ... ... ... ... банкке келісімшарт бойынша алдын ала
аударылған қаржысы — ... ... ... " болып
есептеледі.
Ал ... ... ... мен ... ... ... банк мекемелері арасында аккредитавте көрсетілген қаржы сомаларын
аударуға тек қана келісімшарт ... ... яғни ақша ... ... онда бұл — " ... аккредитив" түрі қатарына
жатқызылады.
Аккредитав ашу жайлы келісімшартта қарастырылған ... ... тек ... алушы, яғни қаржы төлеуші кәсіпорынның ғана құқы
болса, ондай аккредитив — "Кері шақырылатын аккредитив" түрінің ... ашу ... екі ... ... ... ... ... кәсіпорынның келісімінсіз жоюға
немесе өзгертуге болмайтын аккредитив — "Кері шақырылмайтын аккредитив"
болып ... ашу үшін ... ... ... ... қызмет көрсететін
банк мекемесіне арыз береді және сонымен қатар мына құжаттарды көрсетулері
қажет:
- жабдықтаушы ұйымның аты;
- аккредитив ашылатын ... ... ... ... ... ... аккредитивтің орындалатын уақыты және жері;
- аккредитивтен төлем төлеуге қажет болатын құжаттардың толық және
нақты ... ... ... ... қандай тауарға, затқа немесе орындалатын жұмысқа төлем
төлеуге арналғандығы және оны төлеу үшін банк мекемесіне ... ... ... ... ... қаржы алу үшін ... ... ... тиеп
жібергеннен кейін аккредитивтің ... ... ... ... ... ... Бұл ... аккредитивте көрсетілген шарттарды
толық қанағаттандыратындай болуы керек. Егер ... ... ... біреуі орындалмаған жағдайда аккредитивтен ... ... ... ... шарт бойынша сатып алушы кәсіпорынның өкілі
шотты акцептеуі керек болатын болса, онда ол адам ... яғни ... ... мына ... көрсетуі қажет:
- төлқұжат немесе оның орнына жүретін басқадай құжаттар;
- акредитив ашқан кәсіпорын берген іссапарлық куәлік пен сенімхат;
- ... ... ... ... ... ... ... жабылады:
- аккредитивтің мерзімі біткенде;
- аккредитивті жабу туралы жабдықтаушының берген арызы бойынша.
Аккредитив жабылған ... ... сома ... ... ... ... тиісті шотына аударылады. ... ... ... ... ... ... қай
шоттардан аударылғанына қарай есеп ... ... ... ... ақшалар, банк несиесі, банктен тыс ... да ... және тағы да ... ... ... кредитіне жазылады. Ал
жабдықтаушыға аккредитивтен төленген сома бухгалтерияда "Мердігерлер ... мен есеп ... ... ... ... ... деп ... шоттың кредитіне жазылады. Ал аккредитив жабылған уақыттағы
пайдаланылмаған ... ... сома ... ... түскен шоттың
дебитіне, "Аккредитивтегі ақшалар" — деп аталатын шоттың кредитіне жазылды.
"Чек кітапшаларындағы ... ... — деп ... ... ... ... мен есеп айырысу операцияларының ... Чек ... ... ... мен тасымалдаушы
кәсіпорындардан және байланыс ұйымдары мен ... да ... ... ... ... төлеуге немесе олардың көрсеткен
қызметтері үшін есеп айырысуға арналған. Кәсіпорындар мен ... ... алу үшін банк ... ... ... ... қатар осы
өтінішпен бірге кәсіпорын немесе мекеме алатын чек ... ... үшін банк ... ... ... ... ұсынуы керек.
Кәсіпорындар мен ұйымдар чек кітапшаларын алғанда банктің депоненттелген
сомасына мынадай бухгалтерлік жазуы ... Чек ... ... ... ... Есеп айырысу шотындағы ақшалар.
Валюталық шоттардағы ақшалар.
Банк несиесі.
Банктен тыс ... да ... ... және тағы да ... ... ... чек кітапшасының тиісті жеріне ол чек кітапшасы ... ... ... ... аталуын, ал егер жеке адамға берілсе, оның
аты-жөнін жазады. Чек ... ... ... жұмсалмаған, яғни
пайдаланылмаған ... ... Чек ... ... бір ... жабдықтаушымен есеп айырысуға болады. Егер банк мекемесі чек
кітапшаларындағы жұмсалмаған соманы кәсіпорынға ... есеп ... ... валюталық шоттардағы ақшалар, банк несиесі, банктен тыс
басқа да мекемелердің несиелері және тағы да ... ... ... "Чек ... ақшалар" деп аталатын шот кредиттеледі.
Кәсіпорындар мен ұйымдарда нақты ақшамен қатар почта маркалары, демалыс
және емдеу, сауықтыру ... ... жол ... ... ... ... ретінде берілген қаражаттары, яғни үлкен жауапкершілікпен
сақталуын қадағалауды талап ететін басқа да қаржылар ... ... ... ... құжаттар "Банктердегі арнаулы шоттардағы ақшалар"
шотында есептеледі. Осылармен қатар бұл ... ... ... ... ... ... бір мақсатқа жұмсауға тиісті ... ... ... ... ... саласына, демалыс
лагеріне бөлінген қаржылар есептеледі.
Банктердегі арнайы шоттардағы ақшалар шоты бойынша жүргізілетін операциялар
|№ |Операциялар ... ... |н шот |тін шот |
|1 ... бойынша ашылған аккре-дитивтер |421 ... ... ... ... ... ... |601 |
|3 ... ... ... |671 |421 |
| ... ... тауарларының және | | |
| ... құны ... | | |
|4 ... аккредитивтің пайдаланылмай қалған |441 |421 |
| ... есеп ... ... қайтарылды. | | |
|5 ... чек ... ... |422 |431, 441, |
| ... сома | |601 |
|6 ... және ... арнайы |671,687 |422 |
| ... чек ... ... ... | | |
| ... ... | | |
7. ... ... ... бірақ әлі кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... яғни ... ... ақшалар жолдағы ақшалар болып саналып, ал
олардың есебі "Аударылған жолдағы ақшалар" деп аталатын шотта жүргізіледі.
Бұл шот ай ... ... мен ... ... ... ұйым немесе
фирмалардан аударылған, бірақ әзірге келіп түспеген, яғни кіріске ... ... ... ... ... ... Бұл шотта
кәсіпорындар мен ... ... ... ... сондай-ақ сатып алушылардың ұйымға банк мекемелері, сақтық
кассалары, почта бөлімшелері арқылы аударған, бірақ ... ... әлі ... ... тиісті құжаттармен дәлелденген
ақшаларды есептейді. "Жолдағы ... ... ... ... ... ... ... тиіс:
- саудадан немесе басқа да операциялардан түскен түсімді ... ... ... ... ... ... ... қабылдағаны жайлы квитанциясы;
- басқа кәсіпорындардан олардың ақша аударғаны жайлы берген ... ... ... ... ... ... оны қабылдаған банк немесе почта
аты көрсетіледі).
Мысалы: 2002 жылы 28 желтоқсанда ККК ... ... ... ... үшін осы тауарларды сатып алған НҰР ... 300000 ... ... ... ... алды ... Бірақ бұл ақша ККК ... ... ... 2003 жылы 5 ... ғана келіп түсті, яғни ... Осы ... ... ККК фирмасының бухгалтерлік ... жазу ... ... 2002 ... ... ... шоты 300000 тг.
К-т: Түсуге тиісті борыштар шоты 300000 ... ... 2003 ... Есеп ... шоты 300000 ... ... ... шоты 300000 тг.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың бухгалтериясы аударылған жолдағы ақшалардың
банктердегі есеп айырысу немесе басқа да тиісті шоттарға ... ... ... ... ... ... керек. Осы айтылғандармен қатар
кәсіпорындар мен ұйымдардың арасында ... ... ... валютасы да
осы "Жолдағы аударылған ақшалар" шотында бөлек есептеліп көрсетіледі.
Соңғы кездерде ақшалармен есеп айырйсу ... ... ... мақсатында жаңа жетістіктер пайда бола бастады. ... ... ... жиі қолданылып жүрген электрондық төлем ... ... ... ... ... — бұл ... телеграф немесе
компьютер арқылы банк мекемелерінің арасында ақша қаражаттарын аудару ... ... ... ... ... — қағаздармен жұмыс
жүргізуді азайтады және қателіктермен операциялық шығындарды ... ... шоты ... ... ... |Операциялар мазмұны ... | |тін шот ... шот |
|1 ... мен ... есеп айырысу |411 |333 |
| ... ... ... ... есеп беруге | | |
| ... ... ... ... тағы да ... | | |
| ... арқылы) төлеген ақшалары | | |
|2 ... ... ... ... есеп ... |441 |301 |
| ... ... кәсіпорынға келіп түспеген сома | | |
|3 ... ... ... ... ... келіп |411 |641-643 |
| |түспеген, ... ... ... | | |
| ... ... | | |
|4 ... есеп ... шотына жолдағы деп |441 |411 |
| ... ... ... ... | | |
8. ... ... ішкі ... мен ұйымдардағы ақшалардың қозғалысын ішкі бақылаудың
қажеттілігі:
а) активтердің түгелдігін бақылау үшін;
ә) кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ету ... ... ... ... деректердің сенімділігін қамтамасыз
ету үшін және тағы да ... ... ... және ... да ... ... ... ішкі бақылау
жасаудың қатал жүйесі қаржылық есепті ұйымдастырушылар үшін ... ... ... ... ... дәл ... ақпарат болып табылатындығына сенімділіктерін ... ... ... ... ету, яғни оны ... ... мен ұйымдардың ең маңызды мәселесі болып табылады. Ақшаларды
жасыру ... оны ... өте ... ... олардың белгілі бір белгілері жоқ
және тез айырбасталады (конвертизацияланады). Кәсіпорындар мен ұйымдарда
ақшаларға ішкі бақылау ... ... ... ... ... яғни
атқаруы қажет:
- ақшалардың жеке есебін жүргізу мен бөлек сақталуын бақылау;
- қолма-қол есеп айырысу негізінде ... ... ... ... тек қана ... ... мөлшерде ақша сақтау;
- касса қалдығын белгіленген мерзімде уақтылы тексеру;
- табыс өкелмейтін ... ... ... ... ... ... жеке ... жауап беруі.
Ақшалардың келіп түсуін бақылау кез келген кәсіпорындар мен ... ... ... және ... ... жүргізіледі. Есеп
айырысуды колма-қол жүргізу, орындалған операцияларды үшін жазып отыру және
оны ақша қалдығымен салыстыру, сондай-ақ ақшамен есеп айырысуды белгілі ... ... ... ... ... операциялар үшін
толтырылатын құжаттардың толтырылуында ... ... ... мен ... ... ... олардың саны азаяды.
Ақшалардың үздіксіз іксіз және тұрақты банк шоттарына келіп түсуін ... ... ... ... және ... жазу ... үшін жауапты адам
тағайындау мыналарды қажет етеді:
- кешіктірмей уақытында есептеу;
кешіктірмей уақытында жазу: алынған ақшаларды дер ... ... ... ... мен оны ... ... тіркеп жазу
функцияларының жүзеге асырылуына үздіксіз бақылау ... ... ... ... ... және ... ... төлемдер
жүргізілетіндігі туралы есепті құрайды. Кәсіпорындар мен ұйымдар өздерінің
ақшаларының жұмсалынуын ... ... ... ... және жеке ... төлеу барысында арнайы үлгідегі құжаттар ... ... ... ... ғана төлем жүргізуге болатыңдығын белгілейді.
Кәсіпорындар мен ... ... ... банк ... ... тиіс
екендігін бұның алдында айтып кеткен болатынбыз. Бұл бір ... мен ... үшін ... ... ... ... болып табылады және оның мынадай артықшылықтары да бар:
- Ақшаларының түгелдігіне, сақталуына банк мекемесі толығымен жауап
береді.
- Банк ... ... ... жеке ... ... Бұл ... сақталатын ақшалардың ұрлану қаупі (мүмкіндігі)
кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... төмен.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржылық инвестициялар және ақшалар жайлы82 бет
Бухгалтерлік есеп нысандары81 бет
Дүниежүзілік валюталық нарықты ұйымдастыру3 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь