Салыстырмалы-тарихи тіл білімі

Кіріспе

Негізгі бөлім
1. Франц Бопп
2. Расмус Раск
3. Якоб Гримм
4. А.Х. Востоков

Қорытынды
Тіл білімі дамуының жаңа дәуірі тілді дамып, өзгеріп отыратын тарихи құбылыс деп танудан, оны зерттеуге салыстырмалы-тарихи әдісті қолданудан басталады. Тіл туралы ғылым тарихында үлкен бет бұрыс болған бұл жайт XIX ғасырдың алғашқы он жылдығында орын тебе бастады.
Жаңа әдістің қалыптасуы – ежелгі заманнан басталатын лингвистикалық ой-пікір дамуының заңды, табиғи нәтижесі. XVIII ғасырдың соңғы жартысы мен XIX ғасырдың алғашқы жартысында лингвистиканың даму қарқыны, бағыты жаңа зерттеу әдісінің қажеттігін айқын көрсетті.
Өткен ғасырдың бас кезінде әр елде салыстырмалы тарихи әдіс негізінде жазылған бірнеше еңбек жарық көрді.
1816 жілі неміс ғалымы Франц Бопптың санскрит тіліндегі етістіктердің жіктелу жүйесін грек, латын, парсы, герман тілдеріндегі етістіктердің жіктелу жүйесімен салыстыра зерттеген еңбегі шықты. Онда аталған тілдердің туыстастығы дәлелденді. Ол бұл тілдерден жинаған материалдарын, иран, славян, балтық бойы халықтары, армян тілдері фактілерімен толықтыра келіп, 1883-1849 жылдар арасында «Үнді-европа тілдерінің салыстырмалы грамматикасын» жазды.
Ғалымдардың айтуына қарағанда, Бопптың бұл еңбегіне үнді лингвистикасының, әсіресе Панини еңбегінің әсері тигені болуы керек, Панини сияқты Бопп та, негізгі зерттеу объектісі етіп морфологияны алады да, фонетиканы соған тәуелді жағдайда қарайды, синтаксис саласы тіпті сөз болмайды.
Тіл білімі тарихында Бопп салыстырмалы-тарихи тіл білімінің негізгі салушы деп саналады. Бопп еңбектері шынында да, зерттеу ісіне салыстыру әдісін қолдану арқылы тілдер туыстастығын айқындауға болатындығын көрсетті.
Осы үнді-европа семьясына жататын тілдерден жиналған орасан мол фактілерді бір-біріне салыстыра зерттеу арқылы олардың туыстастығын, бастапқы күйін, шыққан төркінін ашпақ болады. Екіншіден, европа тілдері грамматикасына тән флективті құрылыстың тарихи сырын жан жақты айқындауды көздейді. Ф. Бопп еңбектері салыстырмалы-тарихи тіл білімінің дамуына ықпалын тигізді.
1. Қордабаев Жалны тіл білімі Алматы 1987ж.
2. Аханов Тіл білімінің негіздері Алматы 1985ж.
3. Қасенов А. Тіл бідімі Алматы 1986ж.
4. Қасенов Тіл біліміне кіріспе Алматы 1990ж.
5. С. Қирабаев Тіл білімінің теориялық және практикалық мәселелері Алматы 1992ж.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Орталық Азия Университеті
Гуманитарлық факультет
Реферат
Салыстырмалы-тарихи тіл білімі
Орындаған: Болатбекова
Р.
Қабылдаған:
Оспанғазиева ... ... ... Франц Бопп
2. Расмус Раск
3. Якоб Гримм
4. А.Х. Востоков
Қорытынды
Тіл білімі дамуының жаңа ... ... ... ... ... ... деп танудан, оны зерттеуге салыстырмалы-тарихи әдісті
қолданудан басталады. Тіл туралы ... ... ... бет бұрыс болған бұл
жайт XIX ғасырдың алғашқы он жылдығында орын тебе бастады.
Жаңа әдістің қалыптасуы – ежелгі заманнан басталатын лингвистикалық ... ... ... табиғи нәтижесі. XVIII ғасырдың соңғы жартысы ... ... ... ... ... даму қарқыны, бағыты жаңа
зерттеу әдісінің қажеттігін айқын көрсетті.
Өткен ғасырдың бас кезінде әр елде салыстырмалы тарихи әдіс ... ... ... жарық көрді.
1816 жілі неміс ғалымы Франц Бопптың санскрит ... ... ... ... ... ... герман тілдеріндегі етістіктердің
жіктелу жүйесімен салыстыра зерттеген еңбегі ... Онда ... ... ... Ол бұл тілдерден жинаған материалдарын, иран,
славян, балтық бойы халықтары, армян тілдері ... ... ... ... арасында «Үнді-европа тілдерінің салыстырмалы
грамматикасын» жазды.
Ғалымдардың ... ... ... бұл ... үнді
лингвистикасының, әсіресе Панини еңбегінің әсері тигені ... ... ... Бопп та, ... зерттеу объектісі етіп ... ... ... соған тәуелді жағдайда қарайды, ... ... ... ... ... тарихында Бопп салыстырмалы-тарихи тіл білімінің негізгі
салушы деп саналады. Бопп ... ... да, ... ... салыстыру
әдісін қолдану арқылы тілдер туыстастығын айқындауға болатындығын көрсетті.
Осы үнді-европа семьясына жататын тілдерден ... ... ... бір-біріне салыстыра зерттеу арқылы олардың туыстастығын,
бастапқы күйін, шыққан төркінін ... ... ... ... тілдері
грамматикасына тән флективті құрылыстың тарихи сырын жан жақты айқындауды
көздейді. Ф. Бопп ... ... тіл ... ... ... Бопп ... ... қаласында туған. Гимназияда оқып жүрген
кезінде-ақ санскрит, парсы, араб, көне еврей тілдерін оқып ... ... ... Оның ең ... ... «Снскрит, зенд, армян, грек, латын,
литва, көне славян, гот, неміс тілдерінің салыстырмалы ... ... үш ... ... ... ... бірінші рет, 1856-1861 жылдарда
жөнделіп екінші рет, 1868-1870 жылдары үшінші рет басылды.
Салыстырмалы-тарихи ... ... ... ... ... ... Ол ... 1818 жылы басылып шыққан «Исланд тілінің шығу тарихи
жайлы» еңбегінде тілдер туыстастығын білдіретін ... ... ... ... көрсетеді. Ол тілдердің сөздік жағынан бір-біріне
ұқсастығы тіл туыстастығының ... бола ... бір ... ... ... ауыса береді, тіл туыстастығының белгісі – олардың грамматикалық
жағынан ұқсас болуы, ... ... бір ... ... тілге
ауыспайды,- деп дұрыс қорытынды шығарды. ... ... ... ... – дыбыстар алмасуындағы заңдылықтар мен негізгі ... ...... Раск ... болып көрсетті.
Өзінің осы тұжырымына сүйене отырып, Раск көптеген европалық тілдер
фактілерін бір-біріне салыстыра зерттеді, ... Раск Бопп ... ... ... түпкі төркінін, бастапқы күйін ашуды көздеген жоқ. ... ... ... ... ... тілдермен туыстастығын
айқындауды мақсат етті. Скандинавия филологиясының негізін салды. Ф. ... жете ... ... ... ... ... Раск ... едәуір кең көлемде қойылды.
Расмус Кристиан Раск (1787-1832) Копенгаген университетінде ... ... ... осы ... ... Ол ... ... білген,
испан, итальян, француз, көне ағылшын, швед, т.б. тілдердің грамматикасын
жазған. Расктің ... ... ... ... ең ... ... солтүстік тілдері және неміс исланд ... ... ... деп ... Бұл ... ... гот ... латын, грек
тілдерімен туыстастығын дәлелдейді.
Салыстырмалы-тарихи тіл білімінің тағы бір көрнекті ...... Якоб ... Бұл ... төрт томнан тұратын «Неміс грамммтикасы»
атты еңбегінің бірінші кітабы 1819 жылы
басылады. Мұнда автор ... ... ... даму ... ... әр түрлі диалектілерді бір-біріне салыстыру, неміс тілін герман
тіліне жататын басқа тілдермен қатар қоя ... ... ... ... ... ... ... элементтердің даму тарихын
зерттеуге баса көңіл бөледі. Тіл ... ... ... ... да болған, бірақ ол кезде тіл фактідері ... ... ... ... ... жатқан дәуірлерге тән ... ... ... ... ... ... түсіндіруде, көбінесе,
ойдан шығарылған жорамалдарға сүйенсе, ... оның ... ... ... ... ... енгізіп, қалыптастырды.
Сөйтіп, тілдегі өзгеріс ... ... да оның ... ... ... ... дәлелдеді. Тілдік құбылыстарды зерттейтін –
тіл тарихы ғылымының ... ... ... ... ... ... тіл ... қоғам тарихымен байланыстылығын, тілдің ... ... ... зор роль ... баса ... Тіл ... дегенді Гримм сөйлеудегі дыбыстардың өзгеру заңдылығы деп
түсіндірді. Дыбыс құбылыстарының заңдылығын ... ... Раск ... ... Бұл ... ... ашқан заңдылық XIX ғасыр лингвистикасының
елеулі табысы болды. Ол тілдің дыбыстық жүйесін зерттеуге бетбұрыс ... ттіл ... ... өз ... жеке бір сала ... игі ... тигізді.
Ф. Бопп еңбектері сияқты, Гримм еңбектері де ... ... зор ... ие ... оның даму ... ... ықпал жасады. Ф.
Энгельс Гриммді герман тілі салыстырмалы ... ... ... деп
жоғары бағалады.
Якоб Гримм (1785-1863) Ганау қаласында туған. ... ... ... Марбург университетінің заң ... ... ... ... ... университеттерінің профессоры болған. Оның
негізгі ... ... төрт ... ... ... тілі
грамматикасы». Мұнда бүкіл герман тілдерін ... ... ... ... Бұл еңбек салыстырмалы-тарихи тіл білімінің теориялық
жағынан да, практикалық жағынан да, ілгері дамуына зор еңбегін тигізді.
Салыстырмалы әдісті тіл ... ... ... ... ... маманы А.Х. Востаковтың да еңбегі бар. Ол1820 жылы жарияланған
«Славян ... ... ... ... ... ... тілдері
фактілерін, әсіресе олардың дыбыстық жақтарын бір-біріне салыстыра ... ... ... ... ... Христофорович Востаков (1781-1864) Петербург ... ... Жас ... ... ... ... Лингвистикалық еңбектері ішіндегі ең көрнектілері: «Славян
тілдері жөніндегі ... ... тілі ... ... ... сөздігі» дейтін еңбектері. Айтылғандардың біріншісінде Востаков славян
тілдерінің өзара жақындық дәрежесін ашуға ... тіл ... ... ... ... ... да ... болды. Олар салыстырмалы тарихи әдіспен үнді-европа
семьясына жататын тілдерді жекелеп, ... ... ... ... ... пен өзгешеліктерді, бір-біріне жақындық дәрежелерін
айқындады. 1836-1845 жылдар ішінде Ф. ... ... ... ... жылы Ф. ... ... ... салыстырмалы грамматикасы»,
1853 жылы И. Цейстің «Кельт грамматикасы», 1858 жылы Ф. И. ... ... ... ... атты ... жарияланды. Бұл еңбектер
салыстырмалы тарихи тіл ... ... ... ... ... ... тіл білімі» немесе «Үндіевропейстика» деп
аталатын ғылым ... ... тіл ... ... ... ... ... Олар тілдің әлеуметтік, философиялық жақтарымен қатар,
тіл зерттеу ғылымында салыстыру әдісінің өте тиімді екенін жақсы ... ... ... ... салыстырмалы тарихи әдіспен де Ф.
Энгельс көбірек айналысқан. К. Маркс Энгельсті салыстырмалы тіл ... деп ... бұл ... одан консультация алып отырған Ф. Энгельс
салыстырмалы-тарихи әдістің тіл ... ... ... ... дамуына
қолайлы болғандығын айта отырып, бұл саладағы Ф. Бопп, Я. Гримм, Ф. ... ... баға ... Ол Я. ... герман тілдері салыстырмалы
грамматикасының негізін салушы данышпан ғалым деп бағалайды.
Сонымен, ... ... ... ... түссек
салыстырмалы-тарихи әдіс бойыншатуыстас ... ... ... ... ... ... екі түрлі мақсат ... ... ... ... ... ... ... заңдылығын,
олардың арасындағы туыстастықты ашу, тіл я ... ... ... ... ... ... – фактілерді салыстыру, көздейтін мақсаты – ... ашу ... әдіс – ... тіл ... ... тілінен алынған термин бойынша компаративистика делінеді.
Дыбыс тілі жалпы адамзаттық ... ... онда ... болмай қоймайды. Оның себептері көп. ұқсастық бір тілдің екінші
біреуіне тигізген әсерінен, тілдік ... ... ... ... ... ауысуынан болуы мүмкін. Мысалы, орыс тілінен қолданылатын
колпак, алтын, баба, бак, бар, оба ... ... ... ... ... ... түркі, олардың ішінде қазақ тілінде де кездеседі.
Бірақ ... ... ... ... ... ... ұқсастық дейтіндеріміз – осылар. Мұндай
тіларалық омонимдер олардың туыстастығының көрсеткіші бола алмайды. Сондай-
ақ, қазақ ... де орыс ... және орыс тілі ... ... ... ... ... радио, демократия, студент, кафедра тәрізді сөздер
бар. Бұлар – қазақ бір-бірімен ешқандай туыстық жақындықтары жоқ ... ... ... ... ... айтылған, тіл қарым-қатынасы
арқылы пайда ... ... ... ... міне осылар. Бұлар ... ... ... бола алмайды. Тілдер туыстастығының
төркіндестігінің негізгі кепілі – сөз тудырушы, сөз ... ... ... және ... ... қор мен дыбыс заңдарындағы жақындық.
Сондықтан тілдер туыстастығын айқындау үшін кездейсоқ ұқсастықты алмай,
тілдердің фонологиялық, морфологиялық, ... ... ... ... тек ... ... пен ... қана аша
алады. Бірақ, туыстас тілдер фактілерін салыстырғанда, олардың бір-бірімен
ешқандай жақындығы, ... жоқ ... ... ... ... жоқ ... ... болмайды. Мысалы, қазақ тіліндегі
сөйлем, үтір, нүкте деген ... ... ... ... ... ... ... сөздермен беріледі. Ал, енді қазақ тіліндегі пай, ат, ... ... ... ақ ... ... ... ... де дәл осы қазақ
тіліндегідей дыбыстық құрылымда айтылады.
Салыстыру үшін ... ... ... ... ... ... ... ортақ, о баста бір негізден тарағанмен, кейін өзгерістерге
ұшыраған, дифференциацияланған болуы керек. Мысалы, қазақ тілінде тас, тұз,
баға, болат, ... ... ... ... жат ... ... ойрот тілінде
таш, тұс, баа, болот, малта, мұұс, таман, дьат болып айтылуын, немесе қазақ
тілінде қосымша д, т. ... ... ... ... ... атты ... қарақалпақ тілінде: бізлер, тілеклестік, менлік,
атлы болып л дыбысымен ауысатындығын алуға болады. ... ... ... ... түрін де, қай тілде қалай және неліктен өзгеріске
ұшырағандығында табуға болады.
Салыстырмалы-тарихи ... тіл ... ... ... ... мәні ... оның ... ой-пікір дамуындағы
жаңа дәуірдің басы болғандығын ешкім де ... дей ... ... соған
қарамастан ғылымның кейінгі замандардағы дамуы бұл әдістің бірсыпыра осал
жақтарының да барлығын айқындап берді.
Сондықтан да сөз ... ... ... де, оны ... да ... ... ... алып, зерттейдің жаңа амал-тәсілдерін іздеген ағымдар,
лингвистикалық ... ... ... ... ... Олардың
салыстырмалы-тарихи әдіс адресіне айтқан ... ... ... ... ... ... алмайтын бірнеше қағида бар.
Ең алдымен, салыстырмалы-тарихи әдісті қолданушылар ... ... ... ... жорамалдан туған ата тіл дегенді
табуға баса назар аударды. Сөйтіп, ... ... ... оның ... ... айқындауға жете мән бермеді. Екіншіден, бұл әдіс
тілдің лексикасын, семантикасы мен синтаксисін зерттеуде ... ... ... ... ... ... өздерінің де бір-біріне ұқсас
келмейтін фактілері ескерусіз қалды.
Анықталып, түп төркіні табылды ... ... ... көпшілігінің
қай тарихи кезеңге жататынын және қай тілде солай болғанын тап ... ... ... ... бұл әдіс ... тілдер фактілеріне сүйеніп
қана қорытынды жасады, тілдердің басым көпшілігі, әсіресе, қандай ... ... ... ... шет қалды. Бесіншіден, туыстас тілдер
фактілерін салыстыруда ол фактілердің хронологиялық жақтарына жете ... көп ... ... жалғаспайтын. Бір-бірнен алшақ жатқан
дәуірлер фактілері ... ... ... ... сол ... иесі болып табылатынқауым тарихына жете мән
берілмеді. Тіл ... ... ... ... ... ... ... ұштастырылмады.
Ең ақырында салыстырмалы-тарихи әдіс тіл біліміндегі бірден-бір әдіс
деп есептеліп, оның аты ғылым ... ... тіл ... Бұл ол көтере алмайтын жүк еді. Бірақ салыстырмалы-тарихи тіл
білімі мен оның зерттеу ...... әдіс ... ... тіл ... – туыстас тілдерді зерттейтін, туыстық
жақындықтарына оларды түрлі ... ... ... олардың тарихын,
тараған аймақтарын, айқындайтын ғылым. Бұл ғылым мен ол қолданатын әдістің
проблемалары бір ... ... ... ... ... ... ... білімінің дамуына байланысты туған жаңа ... сай ... ... ... жаңа ... ... мәжбүр етті.
Бірақ бұдан салыстырмалы-тарихи әдіс қолданудан ... ... ... ... екен деп ойлап қалуға болмайды. Ол тіл ... ... ... роль атқарған, орынды пайдалана білсе, әлі де берері көп,
қазір де ... ... бір ... ... ... жүрген әдіс.
Кеңес тіл білімі салыстырмалы-тарихи әдісті мансұқ етпейді. Қайта оның
барлық жетістіктерін, пайдалы жақтарын сарқа ... ... ... жерлерін жеткізіп, толықтырады.
Кеңес тіл білімі тілдің тек өткен ... ғана ... оның ... де ... мән береді. Салыстырмалы-тарихи әдісті қолданғанда,
салыстырылытын тілдік фактілердің ... ... ... ... тіл ... ... ... қоғамның материалдық мәдениеті тарихымен
байланыстыра қарайды.
Тіл тарихын ... ... тіл ... тіл біліміне
байланысы бар тарих, археология, этнография сияқты ғылымдар ... ... ... бірге салыстырмалы-тарихи әдісті тіл білімінің
бірден-бір әдісі деп емес , зерттеудің әр ... ... бірі ... әдебиеттер
1. Қордабаев Жалны тіл білімі Алматы 1987ж.
2. Аханов Тіл білімінің ... ... ... ... А. Тіл ... ... 1986ж.
4. Қасенов Тіл біліміне кіріспе Алматы 1990ж.
5. С. Қирабаев Тіл ... ... және ... ... 1992ж.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Xix ғасырдағы салыстырмалы-тарихи тіл біліміне ғалымдардың қосқан үлесі4 бет
XXI ғасыр лингвистикасы8 бет
М.Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясының ономастикалық кеңістігінің лингвомәдени сипаты24 бет
Тілдерді зерттеудің салыстырмалы-тарихи методы9 бет
Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу. салыстырмалы-тарихи зерттеу (xyiii-xix ғғ.) Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері5 бет
Түркі тілдерін салыстырмалы-тарихи тәсілмен зерттеу. 2.Салыстырмалы-тарихи зерттеу (XYIII-XIX ғғ.) Европа, Ресей ғалымдарының зерттеулері5 бет
XIX ғасырдағы тіл білімі21 бет
«мақташы» мектебінің құрлыс барысы16 бет
«Ойлау» фразеосемантикалық өрісіндегі тіларалық фразеологиялық баламалар типологиясы62 бет
«Табыс - шығыс» тепе-теңдіктегі толық үлгі. Инвестициялық сұраныс және тауарлы нарықтағы бағалар теңдігі25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь