«Аңырақай», «Орбұлақ» және өзге де шайқастар

1. XV.XVII ғасырдағы Қазақ халқының жағдайы
2. Қазақ. Жоңғар қатынастары
3. Орбұлақ маңындағы шайқас
4. «Ақтабан шұбырынды, алқа көл сұлама»
5. «Аңырақай» шайқасы
6. Шапқыншылықтың әсерлері
7. Соғыстан кейінгі жағдайлар
Алтай мен Атыраудың арасындағы ұлан-ғайыр алқап- көшпенді қазақ жұртының бағзыдан бергі ірге тепкен ата қоныс, алтын бесігі. Ұшқан құстың қанаты талатын осынау кең даланы біздің ата-бабамыз ғасырлар бойы ақ білектің күші, ақ найзаның ұшымен қорғап келді. Бәрінен бұрын жан- жағын жолбарыстай жайпаған Жонғар шапқыншылығы қазақ елі үшін үлкен нәубет болды. XV-XVII ғасырларда қазақ хандығы бірде өсіп- өркендеп, тұрақтылығы бекіп, берік болса, бірде бірлігі бұзылып, босаң тартқан, кейде жеке-жеке хандықтар болып ыдырап кеткен кездері болды. Көрші елдермен негізінен бейбіт қарым-қатынастар, шаруашылық және мәдени байланыстар жүргізіп отырды. Олармен кейде шағын шайқастар, шұбалаңқы соғыстар болып тұратын. Бұл жорықтар негізінен пайда табу, тонау, соның арқасында баю үшін жүргізілген тонаушылық шапқыншылықтар еді. Марқайып, мерей толтырарлық жеңістер де, көңіл күйзертерлік ащы жеңілістер де болатын. Солардың ішінде ең ауыры да, ең ұзағы да қалмақтармен соғыс еді. Орыс тарихшысы- шығыстанушы В.В. Вельяминов-Зерновтың жазуына қарағанда қазақ-ойрат қарым-қатынастары XVI ғасырдың бірінші ширегіне дейін бейбіт түрде болса керек. Осы ғасырдың 30 жылдарынан жағдай өзгеріп, күрес басталған.
XVI ғасырдың аяғында, XVII ғасырдың бас кезінде, әсіресе Есімханнның ел билеуі (1598-1628) кезінде Қазақ хандығы біршама күшті еді. Ол бытыраңқы ойрат тайпаларымен салыстырғанда басым түсетін. Есімхан билік құрған жылдарда ойраттардың бір бөлігі Жәңгір сұлтанға тәуелді болды. XVII
1. Қ. Мамырғалиев «Қазақ тарихы»Алматы 1999ж
2. Д.Ә.Жамбылов «Қазақстандағы ұлт- азаттық қозғалыс» Алматы 2001ж
3. Р.Көшім «Қазақстан Республикасының тарихы» Алматы 2005ж
        
        Қазақстан Республикасының Ғылым және Білім министрлі
Орта - Азиялық университет
«Аңырақай », Орбұлақ және өзге де ... ... XV-XVII ... Қазақ халқының жағдайы
2. Қазақ- Жоңғар қатынастары
3. Орбұлақ маңындағы шайқас
4. ... ... алқа көл ... «Аңырақай» шайқасы
6. Шапқыншылықтың әсерлері
7. Соғыстан кейінгі жағдайлар
...Мен-қазақпын, биікпін, ... ... ... ... ... ... мың да бір ... мәңгі өлмеске
Айта бергім келеді, айта бергім...
Ж.Молдағалиев
Алтай мен Атыраудың арасындағы ... ... ... қазақ
жұртының бағзыдан бергі ірге ... ата ... ... ... ... ... ... осынау кең даланы біздің ата-бабамыз ғасырлар
бойы ақ білектің ... ақ ... ... ... келді. Бәрінен
бұрын жан- жағын ... ... ... ... қазақ елі
үшін үлкен ... ... XV-XVII ... қазақ хандығы бірде ... ... ... ... ... ... ... бұзылып, босаң
тартқан, кейде жеке-жеке хандықтар болып ыдырап ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық және
мәдени байланыстар ... ... ... ... шағын шайқастар,
шұбалаңқы соғыстар болып тұратын. Бұл ... ... ... табу,
тонау, соның арқасында баю үшін жүргізілген тонаушылық ... ... ... ... жеңістер де, көңіл күйзертерлік ... де ... ... ішінде ең ... да, ең ... ... соғыс еді. Орыс тарихшысы- шығыстанушы В.В. Вельяминов-
Зерновтың жазуына ... ... ... XVI ... ... ... ... түрде болса керек. Осы ... ... ... ... ... ... ... аяғында, XVII ғасырдың бас кезінде, әсіресе
Есімханнның ел ... ... ... ... ... ... күшті
еді. Ол бытыраңқы ойрат ... ... ... түсетін.
Есімхан билік құрған жылдарда ... бір ... ... ... болды. XVII ғасырдың екінші жартысында күштердің ара салмағы
өзгеріп, жоңғар ... ... ала ... 1635 жылы ... тайпалары қосылып, бірыңғай жауынгерлік - әскери сипаттағы ... ... ... ... ойраттар да көшпелі, ... ... ... күш ... ... ... мемлекеті
қуатты, мықты болды. Кейін ол ... ... 100 мың ... ... ... жетті. Ондай мемлекеттер ол кезде сирек кездесетін.
Сөйтіп, бұдан былай қазақтарға ... ... ... ... ... ... ... алып жатқан айтарлықтай ұйымдасқан саяси күш қарсы тұратын
болды.
Қазақ ... ... ... қарсы азаттық
соғысындағы алғашқы бетбұрыс оқиға – Орбұлақ шайқасы. Бұл ... ... ... ... ... ... Жәңгір сұлтан мен жоңғар қолын
басқарған ... ... ... ... Ол жайлы мәліметті алғаш айтқан-
тарихшы И.Э.Фишер. Тау қойнауында өткен ... ... ... ... ... Тобыл әскер-басшысы Р.С. Курагин, ал оған бұл ... ... ... ... ... еткен, ресейдің Жоңғарияға
барған елшілері Г. ... мен К. ... ... 1644 ... «Біз ... қонтайшы ұлысында болған ... ... ... ордасының Жәңгір сұлтанмен, ... және ... ... ... ... деп ... Есім ... ұлы
Жәңгір шығыстан төнген ... ... ... ... қазақ руларын
біріктіруге, басқыншыларға бірлесе тойтарыс беруге ... ... , ... ... ... бахадүрге хабарласып, көмек сұрады.
Солжан тайпаларымен одақ ... ... ... ... ... ... жүзеге асырмау мақсатында 50 мың қолмен жедел жорыққа
шықты. Жолшыбай ... ... Алай және ... ... ... ... ауылдарын шапқыншылыққа ұшыратып, 10 мың
адамды тұтқындағаны туралы хан ордасы – ... ... ... Жәңгір
шұғыл әрі батыл шешім қабылдап, қазақ жеріне ішкерілеген жоңғарлардың
жолын кесу үшін ... ... ... 600 ... ... ... соғыс өнерінің жылнамасына ... ... ... Жәңгір мылтқпен қаруланған 300 ... тау ... ... ор ... ... ал ... ... жоңғарлар тар өзектегі
орға жеткенше таудың арғы бетіне ... ... ... ... ... ... Батыр қонтайшы қаймықпай қорғанған ор-бекініске
шабуыл жасайды, сол сәтте ... ... ту ... лап ... ... оқ жаудырады. Осы ... ... ... ... 20 мың ... ... ... 10 мыңнан аса адамынан
айырылып, күйрей жеңілген жоңғарлар кейін шегінеді. Ұлы ... ... ... ... ... Бөдес, Шапырашты Қарасай, төтрқара
Жиембет жырау, қаңлы ... суан ... ... ... т.б.
батырлар үлес қосқан. Бұл ұрыс ... ... ... ... та қабілетті болғанын, ... ... ... ... ... ... ... арқасында аз ... ... көп ... ... ... қана қоймай, оның 10 мыңнан
аса әскерін ... ... Бұл ... ... жас мемлекет –
Қазақ хандығының тәуелсіздігіне төнген қауіп- қатерді ... ... ... ... еді. ... ... Орбұлақ шайқасы өз
орнымен ерекшеленеді. 1993 жылы 3 ... ... ... ... ... алабында ұлы жеңістің 350 жылдығына арналған той
өткізілді. Ұрыс ... ... ... ... ал оқыға Орбұлақ
шайқасы деп аталып, гранит тастан ... ... жылы ... ... ... ... қазақ даласына
жаңа жорыққа шықты. Бұл жолы жоңғарлар ... ... 1647 ... мен ... ... ... ... арада жыл бейбітшілік
орнайды. 1643-1647 жылдардағы қазақтар мен ... ... ... ... саяси санасын оятуда маңызы зор болды. Сырқы
жауларға қарсы ұзаққа созылатын ... ... ... ... әскерді дұрыс ұйымдастыру, ... бір ... ... ... қорғау керектігін, қажетті одақтастарды таңдай
білу қажеттігін дәлелдеп ... ... ... ғана қазақ елінің
бостандығы мен тәуелсіздігін қорғай алатындықтарына көздерін жеткізді.
Бірақ бұл ... ... ... ... Оңтүстік
Қазақстандағы маңызды сауда жолдары өтетін және ... мен ... ірі ... ... ... ... ... 1698 жылдан
бастап қазақтар мен жоңғарлардың арасындағы қарулы шайқастар ... 1710 жылы ... ... ... ... хан ... ... басы қосылған бүкілқазақтық ... ... ... ... ... беру ... ... алғашқы кездесу
Ұлытау өңірінде Сарыкеңгір өзенінің ... ... ... ... Жекпе- жекке екі жақтан да қас батырлар ... ... ... ... ... ... абыржып, қазақтар жауына ... ... ... ... ... қазақтар көптен күткен ұлы жеңіске
жетеді. Осы 1710-1711 ... ... ... ... ... ... қоныстарын қайтарып қана қоймай, жоңғарларды ... қуып ... ... ... мен ... айдап келді.
Бұл жеңіс қазақтарды рухтандырып, еңсесін көтеріп тастаған еді.
Ресей ... ... Петр ... ... жаулап алған
жерлерін қауіпсіздендіру үшін қуаты өсіп келе ... ... ... ... салу ... ... Оның ойы- жоңғарлар
мен қазақтар бірімен-бірі ... ... ... ... ... де
оңай қартып алу.
Оңтүстік – шығыстағы үлкен империя – ... да ... ... ... ... ол ... ... ара
қатынасы онша тәуір болмайтын. Бірақ 1722 жылы Қытай боғдыханы Канси
қайтыс ... ... жаңа ... ... ... тіл ... ... келеді. Осылайша, екі империя да ... ... ... ... жылы ... елі ... «ақ мешін» жұтына тап ... жылы ... ханы ... ... ... Шона - Добаны басқартып,
алпыс бес мың әскерін бірнеше ... ... және Орта ... ... аттандырады. Қазақтар ауыр жұттан кейін есін жиып, ... ... ... ... ... ... ... жатқан.
Сол кезде жоңғарлар тағы да соққы береді. Бұл ... апат ... ... ... деген атпен мәңгілікке халықтың есінде
қалады. Жаудан ... ... ... көп ... ... ... ... аяқ аяғы ағарғанша шұбырған халық Сыр ... ... ... жетіп, «уһ» деп ес жинап, дем аламыз ба ... ... ... арып – ... ... ... құлағаннан қайта
тұрмай, халық ... ... ... ... Сол ... ... ... сырқырататын «Елім-ай» әніні дүниеге
келген.
1727 жылы қазақ ... бар ... ... ... ... ... үшін ... күреске жаппай аттанады. Қазақ ... ... ... ... ... шайқас 1927 жылы Торғай
даласының оңтүстік- шығыс ... ... ... жағасында «Қара
сиыр» деген жерде болады. Бұл ... ... бойы ... ыза ... ... сыртқа шыққан кезі еді. ... ... ... ... соғыста жоңғарлар жоңғарлар ... мың ... ... ... Сол ұлан – асыр ұрыс ... ... ... «Қалмақ қырылған» деп атап кетті.
Жоңғарлар мен қазақтар арсындағы соғыста ... орын ... ... – 1729 жылдың көктемінде Балқаш көлінің оңтүстік – ... ... ... ... ... ... ұрысы. Атақты Қанжығалы
Бөгенбай, Қаракерей Қабанбай, Шапырашты ... ... ... ... ... басшылығымен қазақ жасақтары бұл жолы да
күйрете ... ... Сан мың ... ... ... әлі жандары
шықпаған тірілерінің күңіренген, аңыраған дауысы ... ... ... ... ... бұл жерді содан бері « Аңырақай» атапты.
Осы тұста Тәукенің баласы Үлкен ... ... ... қайтыс болып, оның ... Орта ... ... Кіші жүзден
Әбілқайыр аламыз деп дәмеленді. ... ... ... Болат
ханның ұлы Әбілмәмбет болды.
Аңырақайдағы шайқаста жеңіліске ұшырағанына қарамастан ... ... ... ... ... одан әрі ... Олар 1734 жылы ... жеріне өзінің екінші жорығын жасады.
Жауға қарсы тұра ... ... Орта жүз 1735 жылы ... астына өтуге тілек білдірді. Ойраттардың жойқын ... ... үшін өте ауыр ... ... Ұлы жүз ... ... тұра алмаған еді. Ойраттар бар күш ... ... 1740 жылы ... Орта жүз ... ... кіреді. Бұл жолы олар
қуатты ... тап ... ... ... оларға ойланбаған
жерден соққы береді. Осында қыстап шыққан 30 мың ... қолы ... ... ... ... ... ... жасады. Ұрысты үдете
отырып батысқа ... ... ... ... ... мен ... дейін
барады. Жаздағы шайқастардың бірінде сұлтан Абылай ... ... ... қапылыста қолға түседі. Оларды қарулы ... ... ... ... басшылық етеді. Бірақ күш тең ... ол ... ... ... Жоңғарияға айдайды. Бітім
жасасу және тұтқындарды ... үшін ... ... үшін қазақ
елшілігі жіберіледі. Келіссөз табысты аяқталып, ... ... ... ... оқиғаларға мұқият зер ... ... Цин ... ... ... тобы 1755 ... көктемде Жоңғарияға орасан зор армиясын жібереді, жазға қарай
ол оны ... ... ... ... ... түсіреді де
Пекинге алып ... ... ... ... бір- біріне бағынбайтын
әрі өшпенді, басында өздерінің жеке билеушілері бар ... ... Азия ... бір ... орталықтанған қуатты мемлекет іс
жүзінде осылай өмір сүруін тоқтатты.
Жоңғар ... ... елі үшін ... ... зор ... Тарихты зерттеуші, Жазушы Мұхтар Мағауин бұрын Алты
Алаш (қырғыз, құрама, қарақалпақ, Ақ ... Жан ... Бек Арыс ) ... алдыңғы үшеуінен айырылып, соңғы үшеуі ғана қалдық дейді. Үш
Алаштың орны ... көп ... ... ... мен Сырдария
бойындағы қала, ... және ... ... ... құндылықтар құрыды, кәсіпшіліктен айырылды, ... ... ... ... ... ... Білім мен мәдениет
орындары күйреді, халықтың санасына үлкен дақ ... ... ... ... ... ... бойы мекендеген ата
қоныстарын тастап, босып ... ... ... Осы орайда А.И.Левшин
: « ...бұл шұбыраушылық адамдарды болмай қоймайтын ... ... ... ... етті... қайыршылқ пен қайғы қасірет көру ... ... ... ... өліп жатты, енді ... өз ... бала – ... ... ... ... - деп ... әскерлерінің 1740-1741 жылы Қазақ жеріне ... ... ... ... көрсетті: Кіші жүз бен ... ... ... ... ... қарамастан орыс
үкіметі қазақтарға ... ... ... қиын ... ... ... – бір ... сыртқы саясат жүргізуіне тура келді.
Қуатты көрші – ... ... мен ... ... ... қатынас орнату керек болды. Осындай орынды да ... ... ... ... ... ... ... шығуға және Синьцзянмен ... ... ... Жоңғарлар
жаулап алған жерлерді қайтаруға қол жеткізді. Бұл ... мына ... атап ... жөн. Орыс дипломатиясының мақсаты ... мәні – ... Цин ... оқшаулау, оның Қытайға
бодан болуына жол ... ... ... Қазақстандағы
тіміскеушілігін бейтараптандыру. Ал ... ... ... өз ... ... өзі Ресеймен соғыса ... ... ... ... ... алу , әрине , Боғдыханның боданы болуға қол
жеткізу. Абылайды ... ... ... ... мен ... дәл осы ... ... ... ол ... ... ... екі империяның қыспағында болуын ескеріп
осындай жағдайда оған тек тату ... ... ... ... ... ... достық қатынас орнатуға күш салды. Сонымен
қазақ халқының 135 ... ... Ұлы ... соғысы аяқталып,
Жоңғария ... ... ... ... ... ... одан
кейін маньчжуриялық – қытайлық жаушылармен ... ... ... ... ... ... ... таланттары шешуші
шайқастарда айқын көрінді, ... ... ... Малайсары,
Райымбек, Шапырашты Наурызбай, Баян, Есет, Қойгелді, Жантай, Саурық, Сәмен
және көптеген батырлар.
Ойраттарды ... ... - ... ... біршама
саяси тұрақтылық орнықты, хандардың ... арта ... ... Азия және ... ... ... , ... байланыстары
ұлғайды.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Қ. Мамырғалиев «Қазақ тарихы»Алматы 1999ж
2. Д.Ә.Жамбылов «Қазақстандағы ұлт- азаттық қозғалыс» Алматы 2001ж
3. ... ... ... ... ... 2005ж

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоңғар хандығының құрылуы және оның басқыншылық саясаты5 бет
Бөгенбай батыр (1690 - i778)4 бет
«Аңырақай шайқасы» және оның тарихи маңызы5 бет
Аңырақай шайқасы18 бет
Аңырақай шайқасы және оның маңызы6 бет
Аңырақай шайқасының маңызы8 бет
Хандықтардың құрылуы және шайқастары18 бет
Қазақ халқының жоңғар басқыншылығына қарсы азаттық күресі және аңырақай шайқасының маңызы12 бет
XVIIғ Соңы мен XVIII ғ. Қазақ хандығының ішкі және сыртқы саясаты7 бет
«Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» жылдарындағы қазақ халқының тәуелсіздік үшін күресі54 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь