Ақша айналысы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 2
1. Қолма.қол ақша айналысы және қолма.қол емес ақша айналымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3 . 9
2. Ақша айналысының түрлері және олардың дамуы.
2.1. Металл ақша айналысы; ... ... ... ... ... ... .10 . 11
2.2. Қағаз ақша және оның номиналдық теориясы; ... ...12 .14
2.3. Несие ақшаларының айналысы; ... ... ... ... .. 15 . 18
3. Ақша айналысының заңдылықтары ... ... ... ...19 . 22
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23 .25
Қолданылынған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... 26
Қайта құру кезеңіне дейін “ақша айналымы” мен “ақша айналысы” деген ұғымдар кездеспеген. Бертін келе ТМД-ға мүше елдердің басылымдарында осы ұғымдардың арасын ажыратып, әр қайсысына анықтама берілген. Ақша айналысы деп қолма-қол ақшаның қозғалысы болып танылады. Ал ақша айналымы деген ұғым алдыңғыдан кең мағына бергендіктен ол қолма-қол және қолма-қол емес ақша айналым мағынасын білдіреді. Бұл жағдайда қолма-қол ақша қозғалысы халықтың ақшалай табыстарының бөлінуін қарастырса, ал қолма-қол емес ақша өндіріс қаражаттарының бөлінуін қарастырады. Ақша белгілері әр түрлі жағдайда қамтамасыз етіледі. Қолма-қол ақша тұтыну заттары және қызметтер жиынтығымен қамтамасыз етілсе, қолма-қол емес ақша – бөлуге арналған өндіріс құралдарының жиынтығымен қамтамасыз етіледі. Мұндай жүйе тек қана орталықтандырылған жоспарлы экономика жағдайында ғана мүмкін болады, себебі ол уақытта кәсіпорындар мен халықтың қолындва қанша ақша, қанша тауардың болатыны және олардың қандай бағада сатылатыны белгілі болған [4; 26].
1. Қазақстан Республикасының Ұлттық валютасын қолданудың кейбір мәселелері туралы: 2001 ж. 7 ақпанда № 549 Жарлығы// Қазақстан Республикасының Президенті мен Қазақстан Республика Үкіметінің Актілер жинағы. – 2001. - № 6. – 4 бет.
2. Ақша және банк статистикасы: Ақша рыногі. Мемлекеттік бағалы қағаздар. Валюта рыногі. Банк жүйесі // Статистикалық бюллетень Қазақстан Ұлттық Банкі. – 2002. - № 5. – 8 – 102 бет.
3. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы / - Алматы: Экономика, 2000. – 328 бет.
4. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқу құралы / - Алматы: Экономика, 2001. – 466 бет.
5. Денги, кредит, банки: Учебник / Под ред. О.И. Лаврушина. Изд. 2-е, перераб. И доп. – М.: Финансы и статистика, 1999. – 464 с.
6. Денги, кредит, банки: Учебник / Под ред. Е.Ф. Жукова. – М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1999. – 622 с.
7. Алдаберген Ә. Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі: Ақша-кредит саясаты // Егемен Қазақстан. – 2004. – 19 мамыр.
8. Әшімұлы Ә. Экономиканың алтын қазығы: Бүгін ұлттық валюта күні // Қазақстан заман. – 2002. – 15 қараша.
9. Мұқаштегі М., Г. Марченко: “Міндет – теңгенің сыртқы және ішкі тұрақтылығын сақтауы” // Алматы ақшамы. – 2001. – 25 қаңтар.
10. Мырзабеков Ш. Ақша – экономиканың қан айналымы // Егемен Қазақстан. – 2004. – 17 қараша.
11. Мамыров Н.Қ., Мадияров Д.М., Қалдыбаев А.Е. Халықаралық экономикалық қатынастар: Оқу құралы / - Алматы: Экономика, 1998. – 177 бет.
12. Маркс К., Энгельс Ф. Шығ. 2 – басылым. 25 т., 62-ші бетінен.
        
        Мазмұны:
беттері:
Кіріспе ______________________________________________ 2
1. Қолма-қол ақша айналысы және ... ... ... 3 – 9
2. Ақша ... ... және ... ... Металл ақша айналысы; _________________________10 – 11
2.2. Қағаз ақша және оның номиналдық ... ... ... ... ... ... 15 – ... Ақша айналысының заңдылықтары _______________19 – 22
Қорытынды _______________________________________ 23 –25
Қолданылынған әдебиеттер тізімі ________________________ 26
Кіріспе.
Қайта құру кезеңіне дейін “ақша айналымы” мен ... ... ... ... ... келе ТМД-ға мүше елдердің басылымдарында осы
ұғымдардың арасын ажыратып, әр ... ... ... Ақша айналысы
деп қолма-қол ақшаның қозғалысы болып танылады. Ал ақша айналымы деген ұғым
алдыңғыдан кең мағына бергендіктен ол қолма-қол және ... емес ... ... ... Бұл ... ... ақша ... халықтың
ақшалай табыстарының бөлінуін қарастырса, ал ... емес ақша ... ... ... Ақша ... әр ... жағдайда
қамтамасыз етіледі. Қолма-қол ақша тұтыну заттары және ... ... ... ... емес ақша – бөлуге арналған
өндіріс құралдарының жиынтығымен қамтамасыз етіледі. Мұндай жүйе тек ... ... ... ... ғана ... ... себебі
ол уақытта кәсіпорындар мен халықтың қолындва ... ... ... ... және ... ... бағада сатылатыны белгілі болған [4; 26].
Ақша айналысы мен ақша ... ... ... ... ... ... айналысы процесіндегі қолма-қол ақша қозғалысы және төлемақыны
жүзеге асыру кезінде қызмет көрсету, сонымен бірге кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ...... деп аталады.
1. Қолма-қол ақша айналысы және қолма-қол емес ақша ... ... ... ... элементі – қолма-қол ақшаның қолдану
аясын ... ... ... Бұл ... ... ... ... есеп айырысуларда қолма-қол ақшаның қолданылуын ... ... ... ... ... ғана ... ... ақша айналысының
көлемі тауар бағаларының соммасынан әрдайым артық болады. Ақша еңбекақы,
зейнетақы, ... ... ... ... төлемдер аудару үшін, банктан
қарыз алу үшін және т.б. ... үшін ... ... реформалау және ақша банкнотасын өндіруге байланысты
өзінің меншікті қуатын ... ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты 1992-1993 ж.ж. ... ... ... ... ... ... орнына
республикамызда қолма-қол ақша ... ... ... әдістерінің алғы шарттары жасалынады.
Өмірлік тәжірибе көрсеткеніндей, ақша айналысын ақша айналымынан бөлуге
болмайды. Ақша айналымының қолма-қол және қолма-қол емес деп ... ... ... онша қабылдай қоймады.
Бұл екеуі өзара тығыз байланысты, сондықтан оларды бөлу ... ... өз ... ... ... емес ... ... керісінше)
өтеді. Мысалы, кәсіпорынның бөлшек саудасынан түскен түсім банке түскеннен
соң оның есеп айырысуы шотында қолма-қолсыз ақша ... ... ... ... өз ... ақша ... ... бүкіл ақша айналысы: қолма-қол және қолма-қол емес ақшалар
болып бөлінеді. Содай-ақ:
... ... және сату ... яғнм ... ... ... байланысты ақша айналымы;
• тауарлы емес сипаттағы есеп айырысуларымен байланысты ақша айналымы;
• ақша айналысы бірнеше тарихи кезеңдерден өтті және ... ... ... ... жүзеге асырылды [4; 27-28].
Сонымен, ақша ... деп ... және ... емес ... ... жүретін ақша белгілерін айтады [12; 62]. Бұл анықтама
ақша айналымының қазіргі мазмұнына сай келеді, ... ... тек ... ... металл ақша жүйесінде әрі тауар, әрі ақша айналымы ретінде олардың
құны ... ... ... ... ... өз құны ... ... сәйкес келнкедіктен ақша ... ... ... ... бір уақытта жүрді. Сондықтан құн айналымы, тауар айналымы мен
ақша айналымын біріктірді.
Ақша айналымын жоспарлау – мамлекеттің ... ... ... ... жоспарлы түрде белгілеп, жалпы ақша жиынын ұлғаймалы ұдайы
өндірістің қажетіне сәйкес ... ... ... дамып отыру үшін
айналымдағы ақша мен тауар жиыны арасында ... ... ... керек.
Ақша айналымын дұрыс реттеу ... ... ... ... ... ... тек төлемге қажетті мөлшерін ғана алып отырады.
Ақша айналымын жоспарлау халықтың ақшалай ... ... мен ... кассалық және кредиттік жоспары негізінде жүзеге асырылады.
Баланста табыстың көзі және оны ... ... ... ... ... көмегімен ақшалай кіріс-шығыс арасындағы сәйкестік
сақталып, халықтың қолында артық ақшаның жиналып ... жол ... ... ... барысында айналымдағы жалпы ақша мөлшерін шұғыл
түрде реттеу үшін республика, облыс, аудан бойынша ай, тоқсан ... ... ... ... ... және сол ... ішкі және ... қажетті ақша мөлшерін анықтап, оның пайдаланусыз жатып қалуын
болдырмауға, ақша айналымын ... жол ... тек ... ақша ... оны ақша айналысы деп
атайды. Айналыс және төлем құралдары ... ... ақша ... ... ... /қағаз ақшалар/ және ұсақ монеталар)
айналыста ... Бұл кез ... ... ақша ... аз ... оның ... үлкен. өйткені қолма-қол ақша халықтың ... көп ... ... және оны ... ... ... Республикасында қолма-қол ақшаны Ұлттық Банк ... ... ... ақша ...... ... деңгейдегі
банктер оның эквивалентін қолма-қол емес формада төлеп алады. ... ... ... ... ақшаның көп бөлігі клиенттерге
беріледі, яғни клиенттер заңды тұлғалар ... ақша ... ... ... ... де, ал ... жеке ... болса, ақша тікелей
халыққа беріледі. Кәсіпорындар мен ұйымдардың кассасындағы ... ... ... өзара есептесуіне жұмсалса өзара есептесу, негізінен, қолма-
қол емес ақша белгілерімен жүргізіледі, ал басым бөлігі ... әр ... ... ... (яғни жалақы, зейнетақы, ... ... ... ... мен ... қағаздан түскен түсім және ... ... ақша ... халықтың ақшалы табысынан және оны жұмсаудан
түседі. Бірақ ақшаның көп бөлігін салық, жарна, сақтандыру төлемін, ... мен ... ... ... өтеуге, тауар сатып алу мен
көрсетілген қызметке ақы төлеуге, ... ... мен ... ... ... ақы, айып пұл және т.с.с. төлеуге жұмсайды.
Қорыта айтқанда, ақша коммерциялық ... ... ... ... ... белгілі бір мерзімнен кейін
клиенттердің (негізінен сауда орындары және ... ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, қолма-қол ақшаның
қайталама айналасы аяқталады.
Қолма-қол емес ақша айналымы (төлем айналымы) – ол банктегі шот иесінің
жазбаша бұйрығы ... ... ақша ... ... немесе ақшаның
төлем құралы ретіндегі қызмет атқаруы. Ол бүкіл ақша айналымының ... ... ... ... ... айналымы төлеушілер мен сатып
алушылардың бактегі шотына немесе жазу ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Есеп айырысу операцияларын жүргізу үшін әр түрлі шоттар қолданылады.
Олардың арасында кең тарғандары: ағымдағы, есеп айырысу және т.б. ... ... ... ... ... операциялар бойынша және қаржы
міндеттемелері бойынша болып 2 топқа бөлінеді:
1) тауарлар мен қызметтер үшін қолма-қол ақшасыз есеп ... ... ... төлемдер (пайда салығы, қосымша құн салығы
және жеке ... ... ... ... және ... ... және ... тыс қорлар, банктік борышты өтеу, несие
үшін өсімді төлеу, ... ... ... ... ақша ... сәтте бірсе айналыс құралы, бірсе ... ... ... ... сатудан түскен ақша қарыз төлеуге
жұмсалуы мүмкін, өз кезегінің ... ... ... ақша ... ... ... мүмкін. Қолма-қол ақша және қолма-қол емес ақша айналымдары өзара
тығыз ... және бір ... ... Банктегі шотқа қаржының аударылуы
– қолма-қол ақшаның берілуінің кепілі. Содықтан қолма-қол ... ... ... ақша ... ... құрылым және екеуі бірігіп
мемлекеттің біріңғай ақша айналымын құрайды.
Банктердің есептесу операциялары: инкассо, аудару және аккредетив болып
бөлінеді.
Инкассо - әр ... ... ... ... ... және ... ... банктердің ақша түсіру операциясы. ... ... ... ... және т.б. ... ... жылдан Халықаралық сауда палатасы шығарған инкассо бойынша
Үйлестірілген (унифицированный) біріңғай Ереже қолданылады. Онда ... және ... ... ... ... инкассалық
тапсырыстарды инкассалау тәртібі; шарт бойынша халықаралық төлемде инкассо
түріндегі есеп айырысу тәртібі қарастырылған. Инкассалық операцияның 2 ... Жай ...... банк арқылы коммерциялық құжатсыз қойған
төлем ... ... ... ... жақтан ақша алуға мідеттеген
операциясы. Жай инкассо тауарсыз есеп айырысуда қолданылады.
2) Құжатты (документарное) ...... ... клиенттен алған
құжатты (негізінен тауарды реттеуші) көрсету және оны тек төлемді қолма-қол
алғанда немесе ... ... ғана беру ... ... жүргізетін
операциясы.
Аудару операцияларында клиент банкіне өз шотынан белгілі-бір соманы
көрсетілген жаққа ... ... ... ... ... операцияны
жүргізгені үшін банк комиссиялық ақы алады.
Аккредитив (латын сөзі – ... - бір ... ... банке
аккредитивке көрсетілген шарттарды орындағанда белгілі-бір ... ... ... ... ... ... ... тапсырмасы. Аккредитивтің
негізгі 2 түрі бар: ... және ... ...... ... құжат. Онда белгіленген мерзім ішінде
аккркдитивте көрсетілген соманы түгел немесе бөліп-бөліп оны иемденушіге
төлеу ... ... ... ... жазылған. Құжаттай
аккредитив – келісім, ол ... ... ... нұсқауымен және
тоның өтініші бойыншаүшінші жаққа төлемді жүргізу немесе оның үкімі бойынша
төлеу немесе ол берген аударым ... ... ... ... стаып алуы керек.
Банк клиенттеріне қызмет көрсететін электрондық төлеу жүйесіне:
• автоматтандырылған есеп ... ... ... ... ... ... ... үйде банктік қызмет көрсетулер жатады.
Автоматтандырылған есептесу палатасы (АЕП) ... ... ... ... ... ... және ... жөнінде
барлық хабарлар электронды есептегіш машиналарға енгізу үшін магнитті
лентаға немесе терминалдық ... ... ... ... ... ... ж. ... жұмыс істей бастаса, қазіргі кезде оны ... ... ... ... ... мемлекеттері қолдануда.
Банктік автоматтар (БА) - ол клиентке банк қызметкелерінсіз банктік
электронды есептегіш ... ... өз ... ... ... ... құрылғы. Алғашқы БА банк ғимаратында орналастырылып, тек
қолма-қол ақша беруге қолданылады.
Терминалдар – сауда орындарында, ... және т.б. ... есеп ... қызметкерлер банк жүйесіне төлем операциялар
туралы хабар беруге және оны ол жүйеге қосуға, ... ... ... ... қабілеттілігі туралы хабарды кері алуға мүмкіндік ... ... ... ...... ақша ... ... банктік қызмет көрсету – ол электронды ... ... ... ... банктік қызмет көрсету, яғни ... мен жеке ... ... үлгісін пайдаланумен жүзеге
асады. Оның ең жай түрі – ... ... ... ...... шот ашуға, несие алуға, есеп айырысуға мүмкіндік береді.
Қорыта айтқанда, ... ... ... қолдану ақша айналымын
желдетуге, айналыс шығындарын азайтуға, есеп ... ... ... ... ... ақшаны азайтуға кең жол ашады [3; ... Ақша ... ... және ... ... ... ақша айналысы.
Ақша өзінің материалдық-заттық құрылымы жөнінен металл ақшалар ... ... ... 2-ге ... ... ірі ... еңбек
бөлінісінің нәтижесі – ... ... ... ... шығуына
байланысты тауар өндірісі қалыптасып, айырбас нақтылы үздіксіз құбылысқа
айналғанда ақшаның ролін орындайтын ... ... ... жүре ... ... ... ... байланысты ақша белгісінің салмағын ... де ... ... ... ... ... уақытта көптеген ақша
өлшемінің атауы оның салмақ атауымен бірдей, ... фунт ... ...... ... деген ұғым. Ал фунт – қадақ – ... ... ... өлшеміне тең екен” [3; 38].
Металл ақшаның алғашқы түрі – ... ... оның ... да әр ... ... шыбық, сым, табақша және т.б. Салмақты металл құймалары
айырбаста алып жүруге және ... өте ... ... ... ... ... ... сатысында металдан монета
түрінде ақша құйыла бастады. Нарықтық қатынастардың дамуына байланысты
тауар сатушылардың ... ... ... шығып, олар тауар айырбасында
тек делдалдық кәсіппен шұғылданды. Сонымен, ... ... заң ... белгілі бір металдық салмағын, сыртқы түрін бекіткен тағайынды
формадағы ақша белгісі. Мемлекет алтынның сынамасын, ... ... ... ... және ... ... Монетаның бет жағын –
аверс, сыртын – реверс, жиегін – гурт ... ... деп ... ақшалар толық құнды және толық құны жоқ ақша болып бөлінеді.
Толық құнды ақша деп монетада ... құн ... ... ... құнына тең ақшаны айтады. Ондай ақша өзінің пайда ... ... құн ... ... және ... ... қызметін атқарды.
Толық құны жоқ ақша деп монетада көрсетілген құн оны ... ... ... ... ... ақша. Ол толық құнды ақшаның ұсақ бөліктері
ретінде кішігірім төлемдерді атқару үшін ... ... ... ... билондық монета деп те атайды.
Металл ақша айналысы тарихында мынадай түсініктемелер бар:
Биметаллизм – жалпыға бірдей эквивалент ролін екі ... ... ... ... яғни ... ... және ... монеталар қолданылады.
Монометаллизм – жалпыға бірдей эквивалент ретінде бір ғана металл түрі
қолданылатын ақша жүйесі.
Капиталисттік тауарлы ... ... ... ... ... пайда
бола бастады. Олар айналыстан алтын монеталарды ығыстырып ... ... ... ұсақ ... қызмет ететін ауыстырылатын монеталар қағаз
ақшалардың әр түрі болып табылады.
2.2. Қағаз ақша және оның ... ... ... ... ... ... қарсы іс-
әрекеті болып табылады. Тауар өндірісі мен айналымның өсуіне ... ... ... ... ... несиелік айналыс құралдарына
жартылай ауыстыру біртіндеп орын алды. Ақшалар мен ... ... ішкі ... ... ... ... номиналисттер құн
белгілерінің жүруқұқығын негіздеді, ол үшін олардың металдық құрамын
белгіледі.
Номинализмнің ... ... ақша ... есеп ... болып саналады және олардың көмегімен
таурдың айырбас құны анықталады;
• бұл бірлік ешқандай да ішкі ... ие ... ғ. ... және ХХ ғ. ... ... ... номинализм үстемдік
ете бастады. Бірақ бұрығы номинализмнен айырмашылығы оның объектісіне қағаз
ақшалар жатады.
Номинализмнің мәні неміс экономисі Кнаптың ... ... 1905 ж.) ... ... ... Оның ... ережелері:
• ақша – құқықтық тәртіптің өнімі, мемлекетік ... ... ақша – ... ... ... ... яғни ол мемлекеттің
төлем күшімен жасалған төлем белгілері болып табылады;
• ақшаның негізгі қызметі – төлем ... ... мәні оның ... ... ... ... пайдалану
барысын реттейтін құқықтық нормасында деп жазады [4; 31-32].
Алғашқы қағаз ақшалар ХІІ ғ. ... ... ... оның кең ... ... ... ... тауар өндірісінің дамуынан бастау алды. 1690 ж.
Солтүстік Америкада, 1716 ж. ... 1795 ж. ... ... ақша ... ... ... ақша асигнациясы Екатирина ІІ-нің басқаруы тұсында
1769 ж. жүргізілді. Ақша императоршаның бейнесімен өрнектелген [3; 41].
Бірінші дүниежүзілік ... ... ... ақша барлық елдерде жүре
бастады.
Сырт көзбен ... ... ақша ... ... ақшаның мемлекет шығарған
орынбасары болып көрінеді. Қағаз ақша – құн белгісінің ең бір ... ... ... ақша - ол ... құнды ақшаның орнына айналым және
төлемқұралы қызметін атқаратын, мемлекет өз шығындарын жабу үшін ... ... ... құны бар, ... металға айырбасталмайтын ақша
белгісі. Тарихта ол алтын мен күмістің өкілі ... ... ... болды.
Қағаз ақшаның өз құны жоқ, себебі оны басып шығаруға аз ғана еңбек
жұмсалады. Ол ... құны жоқ ... ... ... құралы болып бекітідген
кезде ақшаның сатып алу ... ... яғни ол ... ... тыс ... ақша – керексіз бос қағаз. Егер нақты ақша өз ... ... ... ал қағаз ақша тек айналыста ғана нарықтық құнға тең
болады. Мемлекеттің күшпен ықтиярсыз көрсеткен қағаз ... осы ... ғана ... ... ... ... көрсетеді.
Өз құны болмағандықтан қағаз ақша тұрақсыз, ол құнсызданады. Қағаз
ақшаның құнсыздануына әр түрлі ... әсер ... ... ... ... ... эмиссиясы;
• әскери және басқа өндірістік емес шығындар;
• еңбек өнімділігінің құлдырауы;
• тауар массасының ... ... ... балансы;
• ақша шығаратын үкіметке сенімнің төмендеуі, т.б. [3; ... осы ... бәрі ... ... ... әкеп ... әлеуметтік қорғау мақсатында үкімет жалақыны, ... ... ... ... ... ... ... дамымаса, баға
одан әрі шарықтай береді. Нәтижесінде халықтың әл-ауқаты нашарлайды.
Жалпы қағаз ... ... ... ... тән ... Несие ақшаларының айналысы.
Қағаз ақшалар әрдайым көмекші сипатқа ие. ... ... ... ... ... бойында айналуы мүмкін емес, сондықтан да олармен қатар несиелік
ақшалар жүреді.
Несие ақшалар – бұл ... ... ... ... ... ... белгісі. Несие ақшалар несие беруші мен ... ... ... ... ... көрсетеді және төлем құралы формасы ретінде
өмір сүрудің меншікті формасын алады.
Несие ақшалардың негізгі түрлеріне: ... ... чек, ... ... – бұл ... жеткен соң вексель иесіне вексельде көрсетілген
соманы ... ... ... талап ету құқын беретін жазбаша түрдегі қарыз
міндеттемесі.
Вексель айналымдық қасиетке ие болғандықтан, яғни ... ... ... ... ... ... ... сауда ақшасы деген атауды
иеленген.
Вексель несиеге сату негізінде, яғни коммерциялық несиелеудің пайда
болуымен дүниеге ... ... ... дегеніміз – кәсіпорындардың
бір-бірін банктердіжанай өту арқылы несиелеу болып табылады. Несиелеу төлеу
мерзімін ұзартып, тауарларды ... беру ... ... асады.
Сатып алушы-кәсіпорын, тауарды сатып ала ... ... ... ... кәсіпорынға вексель жазып береді. Егер де несие
берушіге ақша керек болған жағдайда, ол ... ... ... ... ... ал банк ... есепке алу мөлшерлемесін алып қалу арқылы вексельде
көрсетілген соманы бере алады.
Вексельдер жай және ... ... Жай ... ... алушы жазып
береді. Бұл вексель берушінің вексель ұсынушыға белгілі бір ақша ... ... ... ... ... ... ... кредитор –
вексель берушінің (трасанттың) үшінші тұлғаға қарыз ... ... ... ... ... уақыты келгенде (реминентке) ... ... ...... және ... есеп айырысу құралы болып
табылады. ... ... ... ... ... ... ... вексель
төлем құралы ретінде беріледі.
Вексельді қолдану ақша айналысының шығындарын үнемдеуге ... ... ... ... ... ... ауыстырудың шекарасы
болады:
• вексельдің пайда болуына ықпал ететін коммерциялық несие, тек тауар
айналымының бір ... ... ... ... ғана қамтиді;
• вексельдік міндеттемелер талаптарын өзара есепке алу ойынша сальдо
қолма-қол ақшамен төленеді;
• борыштық міндеттеме ретіндегі ... тек ... ... ... ... ғана шектеулі айналыс сферасына ие болады;
• вексельдер айналымы ... ... ... ... ... несиелік вексель республика ішіндегі шаруашылық есепке алу
нәтижесінде пайда ... яғни ... ... ... ... ... ... мерзімді және төлеу ... өтіп ... ... ... ... рұқсат берілді, ал қалған соманы жеке
шотта сақталады. Осы соммаға қағазсыз вексель рәсімделді.
Үкіметтің 3 ай мерзімге ... ... ... ... Ол ... ... банкке сатылып, уақыты жеткенде номиналдық құны ... ... ... не несиелік, не қазыналық вексель несиелік ақшаларға жатпайды.
Вексельдің банкнотаға айналуы қарыз ... және ... ... ... Банкноталарды тауар айналысын несиелеу тәртібімен
вексельдер негізінде шығару банкноталардың банкке кері қозғалысын тудырады.
Несие бойынша ... ... ... соң ... ... банкке
қайтарылып отырылады.
Қазіргі кезде бүкіл әлемде ақшалар ... ... ... ... ... сол ... шекарасында ғана заңды төлем құралы болып
табылады.
1993 ж. біздің республикамызда шығарылған теңге қағаз және несие ақша –
банкнота болып ... ... олар ... ... ... ... ... болып саналады және оның барлық активтермен
қамтамасыз етіледі.
Банктік ... мен ... ... ... құрылатын
депозитті ақшалар айналысы чекпен байланысты.
Чек – бұл шот иесінің чек ... ... ... ... ... ... төлеу және аудару банкке берген жазбаша бұйырығы.
Чектер негізінен ақшалай және есеп айырысу болып бөлінеді. Ақшалай чек
бойынша банктен ... ... ... Есеп ... чегі ... ... Шот иесіне чек кітапшалары беріледі. Чек кітапшасын жыртып
алған чектің ... ... ... тауарлар және көрсетілген қызметтер үшін
есеп айырысуға қолданылады.
Неисе карточкалары. Чектердің жаппай таралуы банктердің оларды өңдеу
қиыншылықтары ... ... ... қатар пластикалық карточкалар
пайда болады. Бұл банк немесе сауда фирмасы шығарған, банктегі шот ... ... ... және оған ... мен қызметтерді бөлшек сауда
да қолма-қол төлемсіз алуға құқық беретін атаулы ақшалай ... ... ... карточкаларын енгізудің алғашқы
қадамдары жасалған. Осылайша, ... ... ... ... “Виза” несиелі карточкасын енгізген. Павлодар, ... ... ... ... ... Сонымен қоса ТұранБанк
қызметкерлерінің ... ... ... ... ... бұл жердегі ролі карточкалырдың ... ... болу ... ... ... өз ... қолайлы жағдай туғызады. Ұлттық банкпен ... ... ... ... ... отырып есеп айырысу
жүйесін жасау жұмысы аяқталды. Қазақстанда жұмыс жасап жатқан пластикалық
карточкаларды айырбастау жұмыстары ... ол да өз ... ... ... ... ... ... халықаралық төлем
жүелерімен байланысуға мүмкіндік жасайды.
3. Ақша айналысының заңы.
Ақша айналысы заңы – құн ... ... ... ... Ол – ... ... болатын барлық қоғамдық формацияларға тән. Айналыстағы
ақшаның саны К. ... ... ақша ... ... ... Тауар
айналысына қызмет ету үшін қажетті ақша ... ( А ... екі ... бір ... айталық бір жылда сатылуға тиіс тауарлар бағасының
қосындысына (Стб); екіншіден ақша ... ... ( А ... ... Ақша ... заңы мына ... өрнектеледі [5;
51]:
Стб
А мөлш. = --------------
А жылд.
Ақша айналысы заңының мәні – ... ... ... ... орындауы
үшін қажетті ақша мөлшері сатылуға тиіс тауарлар бағасының қосындысын бір
аттас ақша өлшемінің ... ... ... жылдамдығы) бөлгенге теңесуі
керек.
Ақша тек айналыс құралы ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... ... ақша мөлшері де несиеге сатқан
тауарлар сомасына ... ... ... міндеттемелерінің бір сыпырасы
қолма-қол ақшасыз есеп ... ... яғни олар ... ... ... ... ... жолымен де өтеледі. Сөйтіп несиенің ... ақша ... кері ... ... ... неғұрлым көп бөлігі
несиеге сатылса, айналысқа соғұрлым аз ақша мөлшері қажет.
Қорытдысында, айналыстағы ақша мөлшерін ... заң ... ... + Ст – ... ... = ---------------------------- + Ақ
А жылд.
Онда:
А мөлш. – айналыс құралы және төлем құралы ... ... ...... тиіс тауарлар бағасының сомасы;
Стбн - несиеге сатылған тауарлар бағасының сомасы;
Ст – қарыз және басқа міндеттемелер бойынша төленетін сома;
Сө - ... ... ... мен ... ... – ақша ... жылд. – айналыс құралы және төлем құралы қызметтеріндегі ақша
айналымының орташа саны [3; ... ... ел ... ... ... ... айналыста
әлдеқайда кем ақша массасының жүруінің ... ... ... Осы ... Ст ... теріс сан болады. Бірақ бұл Қазақстан және
басқа да ... ... ... ... үлгіге өтуші
мемлекеттерде кездесіп отырған кәсіпорындар арасындағы ... жай ақша ... ... ... дегенді көрсетпейді.
Себебі төлемеушіліктің көптеген себептері бар: төлем тәртібінің босаңдығы
төлемеушіліктің тізбегінде потенциалды күйреушілердің болуы, ... ... ... ... ... аяқталмауы,
төлем құраларының дамымауы және т.б.
Екі деңлейлі банк ... ... ... ... яғни ... монополиялы құқықпен орталық банк эмиссиялайды да, ал қолма-қол
емес ақша ... ... ... ... ... Егер ... – шоттағы ақшаның иесі өз қаражатын қолма-қол ақша формасында алса,
онда ... ... ақша ... ... ... ... өркендеген мемлекеттерде ақша массасы құрамын анықтау үшін
негізгі ақша агрегаттарының төмендегі жиынтығы пайдаланылады [3; ... М1 – ... ... ақша ... ... ал ... ... билеттер) және банктік ағымдағы шоттардағы
қаражат (депозиттер) жатады;
• М2 - оған М1 агрегаты және ... 4 ... ... ... ... және ... ... (вклады) кіреді;
• М3 - оған М2 агрегаты және ... ... ... жинақ
салымдары кіреді;
• М4 - оған М3 агрегаты және ірі коммерциялық банктердің ... ... ... әр бір ... ақша агрегаты өзінен барлық элементтерін
өзіне біріктіріп үлкен ақша массасын құрайды. ... оның ... ... ... ... көлемнің өзгеруіне айналыстағы ақша ... ... оның ... ... да әсер ... ... жылдамдығы жалпы экономикалық факторларға: экономиканың циклмен
өркендеуіне, экономикалық дамудың қарқынына, бағаның ... ... таза ... ... яғни төлем айналымының құрылымына,
несиелік операциялар мен өзара есеп айырысудың ... ақша ... ... және т.б. байланысты өзгереді.
Егер ақша айналысының жылдамдығы артса, ол жоғары конъюктураның
барлығын және ақша ... ... ... ... Ақша айналысы
жылдамдығы айналыстағы ақша санына кері пропорционалды әсер ... ... ... көп ... ... сол ғұрлым қосымша ақша эмиссиясының
қажеттілігі азаяды. Ақша айналысының ... ... ... ... жинауға ұмтылысын және ақша массасының құрылымында банктердегі
ұзақ мерзімді салымдардың ұлғаюын көрсетеді.
Сонымен, “ақша айналысының ... және ... ... ... ұғымдардың бір-бірінен ерекшелігі бар. Соңғысы, сөзсіз,
шапшаң болуы қажет. Оны шапшандататын ... ... есеп ... ... банк ісіне электронды есептегіш техниканы және электрондық
ақша жүйесін енгізу жатады [3; ... бұл курс ... ... ... ... отырып жаздым. Курс
жұмысын жазу барысында ақша айналысы, оның түрлері және ... ... ... ... оны тереңдей оқып шықтым. Сонымен, ақша ... - ... ... процесіндегі қолма-қол ақша қозғалысы ... ... ... ... қызмет көрсету, сонымен бірге кәсіпорындар
мен қаржы-несие мекемелерінің арасындағы ақшалай қаражаттардың алмасуы
болып табылады.
Ақша ... ...... ... ... нақты ақша
мөлшерін жоспарлы түрде белгілеп, жалпы ақша жиынын ұлғаймалы ... ... ... ... ... ... ... отыруы үшін
айналымдағы ақша мен тауар жиыны ... ... ... ... ... айналымын дұрыс реттеу мақсатымен ... ... ... ... ... тек ... ... мөлшері ғана алып отырады.
Ақша айналымын ... ... ... ... ... мен ... ... және кредиттік жоспары ретінде жүзеге ... ... ... ... кіріс-шығыс арасындағы сәйкестік сақталып,
халықтың қолында артық ақшаның ... ... жол ... Ақша ... ... ... ... ақша мөлшерін шұғыл түрде реттеу үшін
республика, облыс, аудан бойынша ай, тоқсан сайын нақты ... ... ... тиіс және сол ... ішкі және ... ... ... ақша
мөлшерін анықтап, оның ... ... ... ... ... ... жол ... айналымының объективтік заңы төмендегідей: тауар ... ... ... ақша бірліктерінің айналым саны қатынасына
байланысты.
Дәлірек айтқанда, айналымдағы ақша ... ... ... мен ... ... айналым саны арқылы анықталады. Ақша айналымы мен тауар
айналымы арасында тығыз байланыс бар, біріншісі ... ... ... айналымы теңелген сайын шаруашылықты дамытуға қажетті ақша массасы
азая ... Бұл ... Ақша ... ... және реттеу айрықша рөл
атқарады.
Ал ақша айналымын реттеу шаруашылық салаларына қажетті айналымдағы ақша
мөлшерін қадағалауға мүмкіндік береді. ... ақша ... тыс ... ... ... әкеп ... Айналымдағы ақшаны реттеу
Ұлттық банкке жүктеледі. Бұл сияқты реттеу ... ... ... ... арқылы бағалы қағаздарды және шетел валюталарын сатып алу
немесе коммерциялық банктер Ұлттық ... ... ... ... ... және ... экономика жағдайларға сәйкес
кредиттер бойынша проценттік ставкаларды өзгерту жолымен ... ... ... және ... ... ... соғыс шығындарын өтеу үшін шамадан тыс көп ақшаның
шығарылуы оның құнсыздануына әкеліп ... ... ақша ... ... ... Ол үшін ... тауар құнынан артық ақша
шегеру керек. Ақша айналымын реттеу халықтың табысы мен ... ... ... ала ... жүргізіледі. Ақша айналымы бір деңгейде
болған ... ... ... ... айналымға түсетін қыруар ақшаны
керек етеді де, шығынның табыстан асып ... ... ... ... ... ақша ... бұл қолма-қол және қолма-қол
емес ақшалардың қозғалысын айтамыз. Осыдан келе, қолма-қол ақша ... ... ... ... онда ... емес ақша қозғалысы
өндірістегі қаражаттардың бөлінуін айтады. Қазіргі кезде осы ақша ... ... ... ... да ақша ... бізідің өмірімізбен осы
уақытта өте тығыз байланысқан.
Қолдынылынған әдебиеттер тізімі:
1. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... 2001 ж. 7 ... № 549 ... Қазақстан
Республикасының Президенті мен Қазақстан ... ... ... – 2001. - № 6. – 4 ... Ақша және банк ... Ақша рыногі. Мемлекеттік бағалы
қағаздар. Валюта рыногі. Банк жүйесі // Статистикалық ... ... ... – 2002. - № 5. – 8 – 102 ... Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы
/ - Алматы: Экономика, 2000. – 328 ... ... Ғ.С. ... несие, банктер: Оқу құралы / - ... 2001. – 466 ... ... кредит, банки: Учебник / Под ред. О.И. Лаврушина. Изд. 2-е,
перераб. И доп. – М.: ... и ... 1999. – 464 ... ... ... ... ... / Под ред. Е.Ф. Жукова. – М.: Банки
и ... ... 1999. – 622 ... Алдаберген Ә. Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі: Ақша-кредит
саясаты // Егемен Қазақстан. – 2004. – 19 мамыр.
8. Әшімұлы Ә. Экономиканың алтын ... ... ... ... күні ... ... – 2002. – 15 ... Мұқаштегі М., Г. Марченко: “Міндет – теңгенің сыртқы және ... ... // ... ақшамы. – 2001. – 25 қаңтар.
10. Мырзабеков Ш. Ақша – ... қан ... // ... – 2004. – 17 ... Мамыров Н.Қ., Мадияров Д.М., Қалдыбаев А.Е. ... ... Оқу ... / - ... ... 1998. –
177 бет.
12. Маркс К., Энгельс Ф. Шығ. 2 – басылым. 25 т., 62-ші бетінен.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша айналысы және ақша жүйесі 29 бет
Ақша айналысы және оның дамуы31 бет
Ақша айналысы және оның заңы3 бет
Ақша айналысы және формалары31 бет
Ақша айналысы және Қазақстан Республикасындағы ақша айналысының тәртібін талдау35 бет
Ақша айналысы заңы4 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша айналысы, оның маңызы мен құрылымы14 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу32 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь