Қазақ тілі тарихын зерттеудің әдістері

Тілдің тарихи дамуын зерттеуде қолданылатын басты әдіс — тарихи-салыстырмалы әдіс. Түркі тілдерінің тарихын жасау сонау Менинский, Шотт, кейінгі Радлов заманынан-ақ осы тарихи салыстырма әдіс арқылы жүріп келе жатыр. Бұл әдістің басты шарты — жай салыстыру, қалай болса солай салыстыру емес, тілдердің, тілдік фактілердің тарихи байланысы мен жүйесін сақтай отырып салыстыру. Тарихи-салыстырма әдістің қолданылатын мынадай негізгі орындары бар: 1) бір тілдің әр кезеңге қатысты, бірақ бір жүйеге жататын, қызметі мен семантикалық жағынан бір-біріне эквивалент болатын фактілерін салыстыру; 2) бір уақытта өмір сүрген, өмір сүретін, бір-біріне тілдік, тарихи жақындығы бар тілдер материалдарын салыстыру. Алайда, бір топқа жататын тілдердің өзара байланысы, бір-біріне қатыс дәрежесі бірыңғай болып келмейтін еске алынады. Бір тілдің екінші бір тілмен ұқсастығы, жақындығы мол да, үшінші бір тілмен байланысы одан гөрі алыс, ал төртінші бір тілмен байланысы одан да алыс. Оның үстіне, олардың тарихи жағынан бір-бірімен ұштасуы да әр түрлі. Кейде бір-бірімен ете ұқсас, өзара жақын тілдер тарихи жағынан бір-бірімен өте алыс кезеңде ғана ұштасады. Мысалы: қазақ тілі мен қарақалпак, не ноғай тілдері, қазақ тілі, ноғай тілі арқылы татар, башқұрт тілдерімен немесе бүкіл қыпшақ тілдерімен ұштасады, қазақ тілі қыпшақ тілдері арқылы оғыз тілдерімен үштасады, содан кейін ғана якут немесе чуваш тілдерімен салыстыруға мүмкіндік туады. Ал екінші ерекшелікке қазақ тілі мен қырғыз тілдерін жатқызуға болады.
Тарихи-салыстырма әдісті қолданудың мақсаты — қазіргі тілдегі дыбыстар мен морфемалар жүйесінің алғашқы сипатының жобасын (реконструкция) жасау. Казіргі түркі тілдерініқ арасындағы фонетикалық, морфологиялық, лексикалық айырмашылықтарды анықтап, оларды сол тілдер құрамындағы диалектілік айырмашылықтармен салыстыра отырып, сол тілдердің көне дәуір ескерткіштеріне қатысын айқындауға мүмкіндік туады. Бұл ретроспективтік тәсіл деп аталады.Тарихи-салыстырма әдісті ретроспективтік тәсілмен іске асыру — зерттеудің негізгі бағыттарының бірі( Екінші сөзбен, зерттеу бүгінгі , тілдің сипатын айқындаудан басталып көне дәуірге қарай жүреді. Мысалы: айақ~адақ, шор: азақ, якут: атах, көне түркі: адақ. Сонда й-з<д/т дыбыс ауысуы келіп шығады. Қазіргі тілдердің ішінде якут тілі ғана көне түркілік сипатқа жақын қолданысты сақтаған. Олай болса, қазақ тіліндегі ел адақтау тіркесі де көненің «қалдығы», айақ сөзімен
Пайдалынылған әдебиеттер

1. М.Таманов «Қазақ тілінің тарихи грамматикасы» Алматы 1998 ж.
2. Ғ.Мұсабаев «Қазақ тілінің тарихи мәселелері» Алматы 1988 ж.
3. А.Қайдаров М. Оразов «Түркі танымға кіріспе».
4. Т.Қордабаев «Қазақ тілінің даму тарихынан» Алматы – 1987 ж.
5. Ә.Н. Нұрмаханова «Түркі тілінің саласы грамматикасы» Алматы – 1971 ж.
        
        ҚАЗАҚ ТІЛІ ТАРИХЫН ЗЕРТТЕУДІҢ ӘДІСТЕРІ
Тілдің тарихи дамуын зерттеуде қолданылатын ... әдіс — ... ... ... ... ... жасау сонау Менинский, Шотт,
кейінгі Радлов заманынан-ақ осы тарихи салыстырма әдіс арқылы ... ... Бұл ... басты шарты — жай салыстыру, қалай болса солай салыстыру
емес, тілдердің, тілдік фактілердің тарихи байланысы мен ... ... ... ... ... қолданылатын мынадай негізгі
орындары бар: 1) бір ... әр ... ... ... бір ... қызметі мен семантикалық ... ... ... ... ... 2) бір уақытта өмір сүрген, өмір
сүретін, бір-біріне ... ... ... бар ... материалдарын
салыстыру. Алайда, бір топқа жататын тілдердің ... ... ... ... дәрежесі бірыңғай болып келмейтін еске алынады. Бір тілдің
екінші бір тілмен ұқсастығы, жақындығы мол да, ... бір ... ... гөрі ... ал ... бір ... байланысы одан да ... ... ... ... ... ... ұштасуы да әр түрлі. Кейде бір-
бірімен ете ... ... ... ... ... ... ... өте алыс
кезеңде ғана ұштасады. Мысалы: қазақ тілі мен ... не ... ... тілі, ноғай тілі арқылы татар, башқұрт тілдерімен немесе бүкіл
қыпшақ ... ... ... тілі ... ... ... ... үштасады, содан кейін ғана якут немесе ... ... ... ... Ал екінші ерекшелікке қазақ тілі мен қырғыз
тілдерін жатқызуға болады.
Тарихи-салыстырма әдісті қолданудың мақсаты — қазіргі ... ... ... ... ... ... ... (реконструкция) жасау.
Казіргі түркі тілдерініқ арасындағы фонетикалық, морфологиялық, лексикалық
айырмашылықтарды анықтап, оларды сол ... ... ... ... ... сол тілдердің көне дәуір
ескерткіштеріне қатысын айқындауға мүмкіндік ... Бұл ... деп ... ... ... ... іске
асыру — зерттеудің негізгі бағыттарының бірі( Екінші сөзбен, зерттеу
бүгінгі , ... ... ... ... көне ... ... жүреді.
Мысалы: айақ~адақ, шор: азақ, якут: атах, көне түркі: адақ. Сонда й-з

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIV-XV ғасырлардағы қыпшақ антропонимдері30 бет
Xx ғасыр лингвистикасындағы бағыттар мен мектептер15 бет
Діни экстремизм мен терроризм 10 бет
Дәстүрлі қазақ қоғамындағы құл иелену және оның қайнар көздері7 бет
Жоғары оқу орнында болашақ география мұғалімдерін этнопедагогикалық даярлауды жетілдіру34 бет
Миссионерлік әдебиеттің қазақша аудармаларының тілі20 бет
Отырардың заттық мәдениеті70 бет
Оқушының оқу қабілеттерінің дамуы мен құрылымы39 бет
Сәрсен Аманжолов12 бет
Тарихи өлкетану курсының жұмыс бағдарламасы.30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь