Әкімшілік жауапкершіліктің түсінігі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5

1 Әкімшілік жауапкершіліктің түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10

1.1. Әкімшілік жауапкершіліктің тарихи дамуы, түсінігі, белгілері, оның басқа құқықтық жауапкершілік түрлерінен айырмашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.2. Әкімшілік жауапкершіліктің қағидалары, жүйесі (құрамы) және ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
1.3. Әкімшілік жауапкершілікті бекіту және қолдану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23

2 Әкімшілік жауапкершіліктің негіздері және шаралары ... ... ... ... ... ... ... ...28

2.1. Әкімшілік құқық бұзушылық, оның басқа құқық бұзушылық түрлерінен айырмашылығы, құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
2.2. Әкімшілік жауапкершіліктің құқықтық және процессуалдық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34
2.3. Әкімшілік жазалар: түсінігі, жүйесі, түрлері және қолдану тәртібі ... ... .38

3 Әкімшілік жауапкершіліктен және әкімшілік жазадан босату . әкімшілік құқық бұзушылықтармен күресудің нысаны ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45

3.1. Әкімшілік жауапкершіліктен және әкімшілік жазадан босатудың түсінігі, маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45
3.2. Әкімшілік жауапкершіліктен шектеу және босату және әкімшілік жауапкершілікті болдырмайтын мән.жайлардың айырмашылығы ... ... .49


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55

Қолданылған әдебиеттердің тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Республикамыздың әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде осы саладағы заңдар бір жүйеге келтірілген. Кодексте қандай әрекеттердің немесе әрекетсіздіктің әкімшілік құқық бұзушылыққа жататындығы, оған қандай жазалар қолданылатындығы, сол жазаларды қолдану және орындау тәртіптері нақтыланып, сараланып көрсетіліп отыр.
Мемлекеттік биліктің адам мен қоғамның қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі қызметіндегі маңызды институттары: әкімшілік жауапкершілік пен әкімшілік шараларының маңызы зор болып келеді. Әкімшілік құқықтың маңызды құрамдас бөлігі әкімшілік-деликттік құқық болып табылады, оның дамуының негізгі бағыты әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы заңнаманы адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтары туралы конституциялық нормаларды негізге ала отырып жаңартумен байланысты.
«Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы заңнама бұзылған құқықтарды қалпына келтіруге, қоғамдағы құқықтық даулардың алдын әкімшілік-құқықтық шаралармен алуға барынша бағытталуы тиіс» делінген Қазақстан Республикасының 2010 жылдан 2020 жылға дейінгі кезеңге арналған Құқықтық саясат тұжырымдамасында [1].
Сондықтан мемлекет құқықтық нормаларда міндетті ереже-тәртіптерін бекіте отырып, сонымен бірге оларды бұзғаны үшін мемлекеттік мәжбүрлеуді қолдану мүмкіндігі қарастырады. Соның ішінде әкімшілік шараларды қолданудың маңыздылығы олардың ауырлық дәрежесінде емес, әкімшілік жауапкершіліктің және әкімшілік шаралардың міндетті түрде орын алуы, бұлтартпастығы болып табылады. Яғни қазіргі таңдағы әкімшілік деликттік құқық теориясындағы маңызды рольды әкімшілік жауаптылықтың және әкімшілік шаралардың міндетті түрде орын алуы болып табылады.
Мұндай теорияның бұрыннан қалыптасып, дамуының себебі осында болады. Оған мысал ретінде құқық бұзушылық және жаза контекстінде Чезаре Беккарияның айтуынша, «қылмыс жасаған адамға қатысты оның ішкі дүниесіне терең және ұзақ уақытқа созылатын, ал тәніне неғұрлым аз дәрежеде әсерін тигізетін тиісті мөлшердегі жаза түрлері қолданылуы керек» [2,103 б.].
Бұл айтылған жайтты қазіргі әкімшілік деликттік құқық теориясы мен тәжірибесіне сай айтатын болсақ, жасалған әкімшілік құқық бұзушылық үшін адамдардың санасы мен еркіне неғұрлым ұзақ мерзімге және қатты әсерін тигізетін әкімшілік шаралар мен өзге де әкімшілік-мәжбүрлеу шараларын және міндетті түрде тиісті мөлшерде ғана қолдану керек. Мұның барлығы құқық бұзушының мінез-құлқының жеке-индивидуалды қасиеттерін және оның мәдени-этикалық, ар-ождан, моральдық көзқарастарын ескере отырылып қолданылуы қажет. Яғни белгілі бір әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша әкімшілік-мәжбүрлеу шарасын қолданатын орган
Қолданылған әдебиеттердің тізімі
1. Концепция правовой политики Республики Казахстан на период с 2010 до 2020 года. http://www.pavlodar.com/zakon/?dok=04450&all=11001
2. Беккария Ч. О преступлениях и наказаниях / Сост. И предисл. В.С.Овчинского. – Москва: ИНФРА-М, 1999. – 160 с. – (Библиотека криминолога).
3. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30-тамыз 1995ж. «Юрист» баспасы, Алматы қаласы, 2007 – 40 б.
4. Послание Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева народу Казахстана. Март 2007 года. http://www.stat.kz/Pages/poslanya_2007.aspx
5. Послание Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева народу Казахстана. Февраль 2008 года. http://www.stat.kz/Pages/poslanya_2008.aspx
6. Нарикбаев М.С. Уголовное право Республики Казахстан. Учебное наглядное пособие. – Алматы: 1999. – 183 с.
7. Байсалова Г. Правовые проблемы определения понятия и признаков административной ответственности. «Фемида» журналы – №4 (160), 2009. – с. 17-20.
8. Юридическая ответственность. http://ru.wikipedia.org/wiki
9. Перспективы развития административно-деликтного права (права административной ответственности) в Республике Казахстан (Центр исследования правовой политики, июнь 2009). http://i-news.kz/news/234862
10. Бахрах Д.Н. Административная ответственность. Учебное пособие. – Москва, 1999. – 112 с.
11. Кузьмичева Г.А., Калинина Л.А. Административная ответственность. Нормативные документы. Учебное пособие. – Москва, Юриспруденция, 2000. – с.464
12. Багрий-Шахматов Л.В. Уголовная ответственность и наказание// Труды высшей школы МВД СССР, 1969, №24, с.79-80.
13. Бюллетень Верховного Суда СССР, 1980. – №3, с. 24-25
14. Алехин А.П., Кармолицкий А.А., Козлов Ю.М. Административное право Российской Федерации. Учебник. – Москва: Издательство ЗЕРЦАЛО, 1996. – 680 с.
15. Бельский К.С. Полицейское право. Лекционный курс/ Под ред. к.ю.н. А.В.Куракина. – Москва: Издательство «Дело и Сервис», 2004. – 816 с.
16. Таранов А.А. Административная ответственность Республики Казахстан. – Алматы: Жеті Жарғы, 1997. – 56 с.
17. Якуба О.М. Административная ответственность. – Москва: Юридическая литература, 1972. – 368 с.
18. Административное право. http://pravoznavec.com.ua/books/262/19291/13/
19. Ю.М.Козлов. Административное право: Учебник. – Москва: Юристъ, 2001. – 320 с.
20. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы Қазақстан Республикасының Кодексі. 30-қаңтар 2001ж. «Юрист» баспасы, Алматы: 2010. – 288 б.
21. Агапов А.Б. Административная ответственность, Учебник. – Москва: «Статут», 2000. – 251с.
22. Российский Б.В. Административное право: Учебное пособие. - Москва: Новый Юрист, 1998. – 279 с.
23. Розенфельд В.Г., Старилов Ю.Н. Административное принуждение, административная ответственность: Учебное пособие. - Воронеж, 1993. – 214 с.
24. Жетписбаев Б.А. Административная ответственность в Республике Казахстан: Учебное пособие/ Под общей редакцией профессора С.С.Сартаева. – Алматы: Данекер, 2000. – 223с.
25. Жетписбаев Б.А. Теоретические проблемы административного-правового принуждения в Республике Казахстан. Дисс. на соиск. уч. степени д.ю.н. – Алматы, 2006. – 283 с.
26. Лунев А.Е. Административная ответственность за правонарушения. - Москва: Госюриздат, 1961. - 186 с.
27. А.И.Мурзинов. Административная ответственность. Учебник для вузов, Москва: 1994. – 175 с.
28. Постатейный комментарий к кодексу Российской Федерации об административных правонарушениях. http://arbitr.msk.ru/zakon/admin_ pravo/index111.php?number=2
29. Козлов Ю.М., Попов Л.Л. Административное право: Учебник для вузов для юридических специальностей. - Москва: Юристъ, 1999.- 728 С.
30. Административная ответственность. http://ru.wikipedia.org/wiki/
31. Масленников М.Я. Порядок применения административных взысканий: Учебно-практическое пособие. — Москва: Издательство БЕК, 1998. — 272 с.
32. Коренев А. П. Административное право России. В трех частях ч. 1. Москва, Изд-во Щит-М, 1999 - 280 с
33. Баянов Е. Әкімшілі құқық. – Алматы: 2007. – 408 б.
34. Теория государства и права. Учебник для юридических вузов и факультетов. Под ред. В.М.Корельского и др. ИНФРА – М –НОРМА, 1997. – 407 с.
35. Галаган И.А. Административная ответственность в СССР (государственное и материально-правовые исследование). Издательство Воронежского университета, 1970. – 239 с.
36. Бахрах Д.Н. Административное право. - Москва: издательский дом «ИНФРА-М», 2000.-288 С.
37. Овсянко Д.М. Административное право: Учебное пособие для вузов. – Москава: Юристъ, 2000. – 448 с.
38. Розенфельд В.Г., Старилов Ю.Н. Административное принуждение, административная ответственность: Учебное пособие. – Воронеж: 1993. – 837 с
39. Таранов А.А. Комментарий к Кодексу Республики Казахстан об административных правонарушениях. В двух книгах. Книга 1. – Алматы: ТОО «Издательство.Норма – К», 2002. – 464 с.
40. Уголовное право. Общая часть. Учебник для вузов. Отв. редакторы: д.ю.н. профессор И.Я.Козаченко и д.ю.н. профессор З.А.Незнамова. – М.: ИНФРА – М –НОРМА, 1997. С 263
41. Освобождение от административной ответственности. http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_law/1474/ОСВОБОЖДЕНИЕ
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
....................................................5
1. ... ... ... ... тарихи дамуы, түсінігі, белгілері, оның
басқа ... ... ... ... ... қағидалары, жүйесі (құрамы) және
ерекшеліктері...........................................................
..........................................19
3. ... ... ... ... ... ... ... және
шаралары...............................28
1. Әкімшілік құқық бұзушылық, оның ... ... ... ... ... жауапкершіліктің құқықтық және ... ... ... ... ... ... және ... Әкімшілік жауапкершіліктен және әкімшілік жазадан босату – әкімшілік
құқық ... ... ... ... ... және әкімшілік жазадан босатудың түсінігі,
маңызы..................................................................
..............................................45
2. Әкімшілік ... ... және ... және ... ... ... ... ... ... ... Диплом жұмысында әкімшілік жауапкершілік
түсінігі мен оның туындау ... ... ... мен ... ... ... теориялық негіздері қаралады.
Тақырыптың өзектілігі. ... ... ... ... талаптарын бұлжытпай орындау қоғам мен мемлекетке әрқашанда
тиімді ... ... және ... ... мен заңды мүдделерінің
бұзылмауын әрі сақталуын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... азаматтардың
құқықтары мен бостандықтарына, заңды ... ... ... ... ... ... ... сол үшін заңдармен
әкімшілік жауапкершілік көзделген құқыққа қарсы ... ... ... ... ... не ... әрекетсіздік әкімшілік құқық бұзушылық
деп танылады.
Республикамыздың ... ... ... ... кодексінде осы
саладағы заңдар бір жүйеге келтірілген. Кодексте қандай әрекеттердің ... ... ... ... ... оған ... ... сол жазаларды қолдану және ... ... ... ... ... биліктің адам мен қоғамның қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі
қызметіндегі маңызды институттары: әкімшілік жауапкершілік пен әкімшілік
шараларының маңызы зор ... ... ... ... ... құрамдас
бөлігі әкімшілік-деликттік құқық болып табылады, оның дамуының негізгі
бағыты әкімшілік құқық ... ... ... адам мен ... мен ... ... ... нормаларды негізге ала
отырып жаңартумен байланысты.
«Әкімшілік ... ... ... ... ... ... қалпына
келтіруге, қоғамдағы құқықтық даулардың алдын әкімшілік-құқықтық шаралармен
алуға барынша бағытталуы тиіс» делінген ... ... ... 2020 жылға дейінгі кезеңге арналған Құқықтық саясат ... ... ... ... ... ... ... сонымен бірге оларды бұзғаны үшін мемлекеттік мәжбүрлеуді қолдану
мүмкіндігі қарастырады. Соның ... ... ... ... олардың ауырлық дәрежесінде емес, әкімшілік жауапкершіліктің
және әкімшілік шаралардың міндетті түрде орын ... ... ... Яғни ... ... әкімшілік деликттік құқық теориясындағы
маңызды рольды әкімшілік жауаптылықтың және әкімшілік шаралардың ... орын алуы ... ... теорияның бұрыннан қалыптасып, дамуының себебі осында болады.
Оған мысал ретінде ... ... және жаза ... ... айтуынша, «қылмыс жасаған адамға қатысты оның ішкі дүниесіне
терең және ұзақ ... ... ал ... ... аз ... ... тиісті мөлшердегі жаза түрлері қолданылуы керек» [2,103 б.].
Бұл айтылған жайтты қазіргі әкімшілік ... ... ... ... сай айтатын болсақ, жасалған әкімшілік құқық бұзушылық үшін
адамдардың санасы мен еркіне неғұрлым ұзақ ... және ... ... ... ... мен өзге де ... ... және
міндетті түрде тиісті мөлшерде ғана қолдану керек. Мұның барлығы құқық
бұзушының ... ... ... және оның мәдени-
этикалық, ар-ождан, моральдық көзқарастарын ескере отырылып ... Яғни ... бір ... құқық бұзушылық туралы іс бойынша
әкімшілік-мәжбүрлеу ... ... ... ... ... тұлға
міндетті түрде құқық бұзушының жеке басының ерекшеліктеріне мән беруі тиіс.
Осыдан шығатын түйін, ... ... әсер ету ... ... ғана ... етіп ... яғни оның әсері жалпы тұрғыда емес,
құқық бұзушыны жөнделуге бағыттауы тиіс, яғни ... ... ... құқық теориясы мен тәжірибесіне сәйкес ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік
мәжбүрлеу институты әкімшілік жауапкершілік институты шеңберінде жүзеге
асырылса, әкімшілік ... ... ... жаза ... ... асырылады.
Бірақ қазіргі уақыттағы еліміздегі қолданыстағы заңдарға және әкімшілік
құқық ... ... ... ... ... бұл аталған
әкімшілік құқық бұзушылықтармен күресте жалғыз және дұрыс жолы ... Ұзақ ... ... ... құқық теориясы мен тәжірибесіне
сәйкес, әкімшілік құқық бұзушылықпен күресте өзге де ... ... әділ ... бар ... ... ... Бұл өзінің бастауын еліміздің
конституциялық ережелерінің негізінен алып отыр. Онда «... оның ең қымбат
қазынасы – адам және ... ... оның ... мен ... [3, 4 б.], яғни ... ... өзге құндылықтарынан басым
екендігін айтып кетуімізге болады. Осыдан келе, елдегі барлық ... ... ... ... ... ... ... аясындағы
мемлекеттің қызметі адамның пайдасына шешілуге тиіс, яғни ... ... ... шықпауға, оны сақтауға тиіс.
Сонымен қатар Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан»
атты ... ... ... ... деген: «Ашық, демократиялық қоғам
негіздерін дәйекті түрде бекітуде, демократия мен құқықтық тәртіп – ... ... ... ... ... ... Сондықтан азаматтардың
құқықтары мен бостандықтарын ... ... жүйе ... [4]. ... ... келесі «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру –
мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» атты халыққа Жолдауында: «Құқық ... сот ... ... ... әділ әрі тиімді қорғауды
қамтамасыз етуі қажет... Бұл ... ... ... ... – жазалау
шараларын қолдану емес, ... ... ... алу мен ... ... ... деген [5].
Осыған орай қазіргі ӘҚБтК-те әкімшілік құқық бұзушылықпен күресте
әкімшілік жауапкершілік ... тек ... ... ... емес,
сонымен қатар «әкімшілік жауаптылықтан және әкімшілік жазадан босату» деген
тарау бекітілген.
Мұндай әкімшілік жауаптылықтан және әкімшілік жазадан ... ... ... оны ... ... ... бұзушылықтармен күресте ролі өте
зор. Бұл, біріншіден, мемлекеттің әкімшілік құқықтық саясатының ... ... бірі ... ... адамды, оның құқықтары мен
бостандықтарын білдіретін әлеуметтік қатынастарды гуманизациялауда маңызды
болып келеді.
Дегенмен құқық бұзушылық жасаған ... ... ... ... ... ... ... ақтады немесе оны кінәлі емес ретінде тану
деп түсінбеуіміз керек. Кінәлі емес құқық бұзушылықтар ... ... ... «аталған заңнама нормалары,
керісінше, құқық бұзушылықтар үшін кінәлі адамдарға ... және ... ... ... мән-жайлар адамды ақтап шығару болып табылмайды» [6,
68 б.].
Мұндай шараның қолданылуы әкімшілік ... ... ... ... іс әрекетін неғұрлым жауапты түрде анализдеп, оған дұрыс баға
беруіне шарт ... ... Өз ... ... ... одан енді
алдағы уақытта заңдылықтың сақталуына кепілденіп, өзіне ... Яғни ... ... ... жасаған адамды оған сенім білдіре
отырып, оны жүндеу ... ... ... Яғни ... ... құқық
бұзушыға әкімшілік мәжбүрлеу шараларын қолданбай, оны жөндеуге, өзгертуге
болады.
Тақырыптың зерттелу ... ... ... жазу ... отандық және
шетелдік ғалымдардың әкімшілік жауапкершіліктің түрлі аспектілерін
қарастыратын тұжырымдары ... ... ... ... ... ... ... ғалымдар мыналар:
А.А.Таранов, М.С.Нарикбаев, А.Е.Жатканбаева, ... ... ... ... ... жан-жақты көңіл бөліп, өз ... ... ... ғалымдарының, профессорларының тұжырымдары бұл жұмысты
жазуда үлкен үлесін тигізді. Оларға: ... ... ... ... ... ... тұлғалардың еңбектері қазіргі заманғы заң ғылымының дамуына зор
үлестерін қосқан болатын.
Жұмыстың мақсаты, ... ... ...... ... ... ... айқындап, талдау жүргізу.
Осы мақсатқа қол жеткізу үшін келесі міндеттерді шешу ... ... ... ... оның ... ... ... белгілеу;
- әкімшілік жауапкершіліктің фактілік, нормативті, процесуалды
негіздеріне сипаттама беру;
- әкімшілік жауапкершіліктің ... ...... ... ... ... ... анықтау;
- әкімшілік жауаптылықтан және әкімшілік жазадан босатуға талдау жасау
және оның ... ... ... болдырмайтын мән-жайлардан
айырмашылығын көрсету.
Жұмыстың ғылыми жаңалығы. Диплом жұмысында Қазақстан Республикасындағы
әкімшілік жауапкершілік ролінің маңызы жаңаша ... ... ... ... ... ... ... айналымға түсті. Әкімшілік
жауапкершілік түсінігіне анықтама берілген және оның ... ... Осы ... ... мақсатында заңнамаға кейбір
түсініктерге анықтама беру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар бар. ... ... ... қолдана отырып, елдегі әкімшілік ... ... ... тек ... ... ғана ... тәжірибелік
тұрғыда да маңызды негіз болып табылатындығы, ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарын заңды түрде
сақтап, оны қорғауда әкімшілік ... ... ... маңызы
ерекше екендігі айқындалып қарастырылды.
Қорғауға шығарылатын тұжырымдар:
- әкімшілік жауапкершілік – әкімшілік құқықтың ... ... ... ... ... ... ... орынды иеленеді.
Қазақстанның азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының заңды түрде
сақталып, елдегі ... пен ... ... ... ... болып
табылады;
- әкімшілік құқық бұзушылық – әкімшілік жауапкершіліктің фактілік
негізі;
- әкімшілік ...... ... шарасы ретінде әкімшілік
жауапкершіліктің орын ... ... ... ... және ... жазадан босату – әкімшілік
құқық бұзушылықтармен күресте қолданудағы жаңа бағыты.
Зерттеудің объектісі. Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісін мемлекеттегі
заңдылықты ... ... ... ... күресуде адамдардың
құқықтары мен бостандықтарын басшылыққа ала ... ... және оның ... ... ... ... ықпал ету
шараларын қолдану барысында туындайтын ... ... ... ... соның ішінде әкімшілік-деликттік мәселелерін
реттейтін ... ... ... құқықтық актілері жұмыстың
пәні болып табылады.
Зерттеудің әдістері және әдістемесі. Зерттеу ... ... ... әдістемелі негізі ретінде дидактикалық материализм әдісі,
диалектикалық, жүйелеу, ... ... ... және ... әдістері қолданылды. Диплом жұмысы жалпы
қоғамдық ғылымдар саласындағы, соның ішінде заң ... ... ... ... ... отырған дипломдық жұмыстың
нормативтік негізін Қазақстан Республикасының ... ... ... ... эмпирикалық базасын ізденуші өткізген және баспасөзде
жарияланған әлеуметтік ... ... мен ... ... ... ... құрылымы зерттеудің негізгі мақсаты мен
міндеттеріне сай ... ... ... ... үш ... сегіз
бөлімшеден, қорытынды мен қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 Әкімшілік жауапкершіліктің түсінігі
1. Әкімшілік жауапкершіліктің тарихи дамуы, түсінігі, белгілері,
оның ... да ... ... ... ... бұзушылықтармен қарсы күресте әкімшілік тәсілдерінің орны зор,
олардың қатарына әкімшілік құқық бұзушылық ... ... ... ... ... жылдар бойына құқық бұзушылықтармен күресте әкімшілік
жауапкершіліктің ролі біртіндеп өсіп ... ... ... ... ... белсенді түрде дамыды. Әкімшілік жауапкершілік неғұрлым
қаталдау бола бастады, ... ... ... үшін ... ... үшін ... ... көзделген іс-әрекеттердің
саны артты. Сонымен қатар, қазір әкімшілік құқық бұзушылық ... ... ... бұрын қылмыс, тәртіптік құқық бұзушылықтар немесе
азаматтық-құқықтық деликттер ретінде ... ... ... ... нормалар саны көбейген. Олардың қатарында заңды
тұлғалар үшін де ... ... ... нормалар да бар.
Әкімшілік құқық бұзушылықтар мыңдаған ... ... ... ... ... қызметімен байланысты, олардың мүдде-мақсаттары мен
қажеттіліктеріне әсерін тигізеді, себебі ол барлық ... ... ... ... да кездеседі.
Осындай өзгерістердің барлығы елде жаңа кодекстің қабылдануына түрткі
болды. ҚР-сының Әкімшілік құқық бұзушылық ... ... – бұл ... ... ... заңнаманы демократизациялау мен гуманизациялауда
жаңа және үлкен қадам болып отыр.
Осы уақытқа дейін аталған ... ... ... ... ... ... анықтама беріліп, ашылып көрсетілмеген
[7, 17 б.].
Заң шығарушы ӘҚБтК-те тек ... ... ... ... ... ... ... жасқа толған, ақыл-сі дұрыс адамды және
заңды тұлғаны атап көрсетумен шектелген. Одан ... жеке ... ... ... туындайтын жас мөлшерін, ақыл-есінің ... ... мен өзге де ... ... ... тұлғалардың,
дара кәсіпкерлердің, жеке нотариустар мен адвокаттардың ... ... ... ... ... ... бермес бұрын, бірінші,
құқықтық жауапкершілік деген ұғымға анықтама беріп кететін ... ол ... ... ... ... ... мемлекетпен қолданылатын
салдар және жеке, мүліктік, арнайы сипаттағы жағымсыз салдардың орын алу
мүмкіндігі. Өкілетті ... ... ... және ... ... ... құқықтық қатынас. Мемлекеттік органның ... ... ... ... ... ал ... ... өзінің іс-
әрекеті үшін жағымсыз ... өтеу ... ... Бұл ... ... ...... бұзушылықтың орын алуы, ал оның
аяқталуының құқықтық фактісі – жазаны ... ... ... ... ... заң ... әр түрлі авторлар заңда көрсетілмеген әкімшілік
жауапкершілікке түрлі анықтамалар берген.
Қазіргі әкімшілік жауапкершілік институтын анализдеуде ғылымда оны басқа
құқықтық жауапкершілік түрлерімен және ... ... ... ... тараған.
Республикада қоғамдық тәртіпті, басқару тәртібін орнату, азаматтардың
құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыру, азаматтардың демалу мен ... үшін ... ... ... ... ... ... болатын
ережелер өте көп. Ондай ережелерге жолда жүру, санитарлық, мал дәрігерлік,
өртке қарсы, кедендік, кауіпсіздік, ... ... ... ... Егер осы ... ... үлкен қоғамдық зиян келтіретін болса,
онда олар қылмыстық жауапкершілікті туғызады. Көпшілік құқық бұзушылықтар
мардымсыз ... зиян ... ... ... кұқық бұзушылықтар
әкімшілік құқық бұзушылықтар деп саналады және әкімшілік ... ... ... ... ... ... деген
мемлекеттің реакциясы болып табылады. Әкімшілік жауапкершілік — қылмыстық,
тәртіптік және азаматтық-құкықтықпен қатар жауапкершіліктің бір түрі.
Әкімшілік жауапкершілік – ... ... ... ішіндегі
ең көп кездесетін түрі болып табылады. Қоғамда күніне мыңдаған адамдар мен
ұйымдар (мекемелер) әр ... ... мен ... ... ... ол үшін жауаптылық, одан жаза туындап отырады. Яғни әкімшілік
жауаптылықтың негізі болып құқық бұзушылық табылады.
Қазақстан Республикасындағы әкімшілік жауапкершілік ... ... ... ... ... жоқ. [9]. ... ... еліміздің ӘҚБтК-ті кеңестік құқықтық реттеуден теңдік қағидасына
негізделген еуропалыққа көшудегі негізгі акт деп қарастыру керек.
1961 ... ... ... ... ... байланысты оған қолданылатын
әкімшілік жауапкершілікті ... ... ... ... ... кең құқықтарды (билікті) иеленген. 1961 ... ... ... Жоғарғы Кеңес Президиумының қабылдаған ... ... ... ... ... мәселелер аясын шектеу
қажеттілін бекіткен. Осы ... ... ... ... ... ... жергілікті Кеңестер тек әкімшілік жауапкершілікті көздейтін
шешімдерді ғана шығару ... ... Бұл ... тек ... ... ретінде ғана болуы мүмкін. Құқық бұзушылық үшін ... ... ... құқығын тек облыстық, аумақтық және қалалық
Кеңестер иеленген.
Әкімшілік жауаптылық әрбір азаматтың ... ... ... мен мемлекетке деген адамгершілік және құқықтық ... ... сай ... ... қажетті ынталандырушы ролін
атқарады.
Әкімшілік құқық әдебиеттерінде әр түрлі авторлар әкімшілік жауапкершілік
терминіне әр түрлі анықтамалар ... ... ... анықтамасы
бойынша: «Әкімшілік жауапкершілік дегеніміз – құқықтық жауапкершіліктердің
арасындағы ерекше түрі және ол құқықтық жауапкершіліктің барлық ... ... ... ... үшін ... ... ... мемлекеттік мәжбүрлеумен байланысты және лауазымды тұлғалардың
құқықтық актілерімен ... ... ... ... ... ... бір бөлігі болып табылады және оның ... ... [10, 25-26 ... берілген анықтаманы анализдейтін болсақ, ол әкімшілік
жауапкершілікке анықтама берген кезде құқық нормасын ... ... ... ... ... Ондайда мемлекеттің реакциясы ретінде
құқық бұзушыға белгілі бір ... ... ... ... ... бұл ... оның ... көріністерінде негізгі болып
табылады және ол кеңестік және посткеңестік ... ... ... ... ... өз көрінісін табады.
Г.А.Кузьмичева мен Л.А.Калинина әкімшілік жауапкершілікке ... емес ... ... ... ... бір түрі
ретінде әкімшілік жауапкершілікті түсінуде тұлғаның әкімшілік құқық
бұзушылық ... үшін оған ... ... ... көзделген әкімшілік
жаза ретіндегі жеке немесе мүліктік сипаттағы жағымсыз салдардың туындауына
көңіл аудару қажет» [11, 19 ... ... ... ... жауапкершілік» түсінігін «әкімшілік
жаза» түсінігімен теңестіруге болмайды, себебі әкімшілік жауапкершілік
түсінігі әкімшілік жаза ... ... ... ... табылады,
сонымен қатар әкімшілік жазалар да, өзге де әкімшілік құқықтық ықпал ету
шараларының ... ... ... ... ... пен ... жауапкершілік пен жазаны неғұрлым
толығырақ және пәні бойынша айыруға қол жеткізілген, яғни бұл ... ... ... ... ... ... бірқатар авторлар
қылмыстық құқық пен криминологияда қылмыстық ... пен ... ... бір ... ... ... бола тұра ... болып
табылады деген [12, 79-80 б.]. Бұл ... ... ... ... ... ... зерттеулердің
дерлік барлығымен жоққа шығарылып отыр. Бұған себеп ретінде мынаны ... ... ... XX ... ... ... заң ... жауапкершілік пен жазаны бөлек көрсетіп кеткен, осыған сәйкес
қазір сот тәжірибесін жүзеге ... ... бұл екі ... қатаң түрде сақталады [13, 24-25 б.].
Дегенмен барлық әкімшілік құқықтың ... бұл ... ... ... ... А.А.Кармолицкий, Ю.М.Козловтың бұл туралы ортақ ойға
келуі, яғни «әкімшілік жауапкершілік – уәкілетті органмен ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік шараны (жазаны)
қолдануда көрінетін құқықтық жауапкершіліктің бір ... ... ... ... тән ... ... ... деген
[14, 269-270 б.].
К.С.Бельский «аталған заңгер-ғалымдарға құрмет білдіре отырып, мынаны
ескере кеткен жөн, олар ... ... ... ... қатысты үстірт көзқарас білдірген. Неге десеңіз, олар тек
оның көзге көрініп тұрған бет ... ғана ... ... ... шаралар, жазалар, санкциялар көрініс табады. Яғни,
мұндай анықтамада әкімшілік жауапкершілік бір элементті ... ... ... [15, 652-653 ... білдірген мұндай ойымен ... ... ... ... біздің ойымызша және аталған ғалымның берген
анықтамасында да кемшіліктер орын ... оның ... ... әкімшілік құқық бұзушылыққа қатысты қолданылатын әкімшілік
(соттық) органдардың шаралары ретінде, орын ... ... ... ... ... ... ал оның ... ресми (құқықтық) баға
беріліп, сол баға негізінде тұлғаға әкімшілік жазалардың ... ... [15, 655 ... ... оның ... жаза ... құқық бұзушылыққа»
қатысты қолданылады дегені күмән тудырып отыр, оны ... ... яғни ... ... ... ... ... тұлғаға қатысты
қолданады деген дұрысырақ болады деп ойлаймыз.
Бұл анықтаманың өзіндік оң жақтары да бар, ол ... ... ... ... ... құқық бұзушылыққа «ресми баға»
берудің маңыздылығын айтып ... Бұл ... ... өзі: ... ... «ресми баға» қарастырылып отырған түсініктің
сапалық жағын ... ... ... ... табылады, әкімшілік жазаны
қолдану – «ресми бағаны» білдіріп, оның сандық ... ... ... табылады. «Ресми баға» жауапкершілік түсінігіне мағына беріп, оның
қалыптасуының негізгі себебі, санкцияны қолдану ... ... ... ... ... заңдылыққа және әділдікке сай жүзеге асырылады»
[15, 656 б.].
Бұл сияқты пікірді өзге де ... ... ... ... Оған
қазақстандық ғалым А.А.Тарановты айтып ... ... Ол ... көңіл
бөлуді дұрыс деп санайды: ... ... ... бір түрі және ол мынадай ортақ заңдық қасиеттерге ие:
- әкімшілік жауапкершілік мәжбүрлеу, биліктік сипатқа ие;
- әкімшілік ... ... ... ... ... ... [16, 6-7 ... айтылғанмен келісуіміз керек, себебі, тек әкімшілік ... ... ... ... теріс бағаны» береді, ал ол ... ... ... өзі үшін ... ... өте зор болып табылады, ал
әкімшілік жауапкершіліктің мәжбүрлеу, биліктің сипаты әкімшілік ... ... ... ... ... білдіреді.
Бұл көзқарас тұрғысынан Қазақстан ... ... ... анализдеуде, мемлекеттік биліктің мәжбүрлеу ролін
ерекшелеп көрсеткен Б.А.Жетписбаев мынаған көңіл ... ...... ... ... ... ... тұлғамен
әкімшілік заңнамамен белгіленген тәртіп бойынша әкімшілік ... үшін ... ... ... ... ... ... мүмкін әкімшілік-мәжбүрлеу шараларын қолдануды жүзеге
асыратын құқықтық жауапкершіліктің түрі» [16, 58 б.]. Яғни ... ... орын ... ... ... үшін мемлекеттің
міндетті реакциясы екендігі сөзсіз.
Осы айтылғандардың негізінде әкімшілік жауапкершілік түсінігіне белгілі
бір нақты ... жоқ ... яғни бұл ... ... ... ... ашық
қалып отырғандығына, сонымен қатар қолданыстағы әкімшілік заңнаманың әлі де
кемшіліктерге ие екендігініне көзіміз ... ... ... ... қалыптасқан анықтамалардың ішінен О.М.Якубаның
берген түсінігі неғұрлым кеңірек ... ... Ол ... ... – бұл азаматтар мен лауазымды тұлғалардың жалпыға міндетті
әкімшілік-құқықтық нормаларды кінәлі түрде бұзғаны үшін мемлекеттік ... ал ... ... ... ... сонымен қатар
қоғамдық ұйымдардың алдындағы ... ол ... ... ... ... ... қолдануда көрінісін табады» [17, 71
б.].
Дегенмен, бұл анықтаманың да кемшіліктері бар, оларды ... ... ... ... субъектілері ретінде тек «азаматтар ... ... ... кеткен, ал қазіргі ... ... ... ... ... ... жоқ ... шетел азаматтары және заңды
тұлғалар танылады. Бұдан ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік-құқықтық нормаларды бұзғаны үшін»
туындаса, заң бойынша әкімшілік жауаптылық басқа құқық саласының нормаларын
(жер, экологиялық, еңбек, салықтық, т.б.) ... үшін де ... ... ... ... ... жауаптылық тек осы құқық саласының
нормаларымен ғана емес, сондай-ақ басқа да салалардағы құқық ... ... ... ... ... неғұрлым кеңірек түсіну мақсатында
оның қызметімен танысуымыз ... ... ... ... ... ... ... асырады [18].
Оның қорғаушы функциясының мәні құқық бұзушымен ... ... ... ... оған қатысты шараларды қолдану арқылы әкімшілік-
құқықтық нормаларға сәйкес келмейтін қоғамдық ... ... ... ... – бұл ... құқық бұзушылықтардың
жасалуының алдын алу болып ... ... ... өз ... ... ... бір ... жазалау функциясын атап кеткен [19, 164 б.].
Жауапкершілікке тартудың бірінші ... ...... бір ... ... ... Оған дәлел ретінде ҚР-ның ӘҚБтК-тің 2-бабына
сәйкес, ... ... ... ... ... ... құрамының
барлық белгілері бар әрекет жасау ... ... ... болып
табылады» [20, 3 б.].
А.Б.Агапов әкімшілік жауапкершілікке тән ерекшеліктердің ... атап ... ... ... ... қауіптілік деңгейі онша ауыр емес
құқық бұзушылықтар үшін қолданылады. Олармен ... ... және жеке ... ... ... жоғары дәрежеде қауіп
төндіреді;
2) әкімшілік құқық бойынша жауапкершілік жеке және ... ... ... ... (әрекетсіздігіне) қатысты қолданылады. Мұнда
қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... саласындағы) – атқару билігінің органдары және оның
өкілеттіктерін ... ... ... ... ... барлық түрлері мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... бірі ретінде үнемі атқарушы биліктің органы немесе
жергілікті өзін ... ... ... органы (муниципалды орган)
қатысады.
3) әкімшілік жауапкершілік артықшылығы бойынша жеке құқықтық емес, жалпы
мемлекеттік мүдделер саласындағы құқық ... ... ... 10 ... ... ... ... жалпы белгілері иелене
отырып, сонымен қатар тек осы жауапкершілік түріне ғана тән белгілерімен ... ... ... ... ... ... Әкімшілік жауапкершілік – құқықтық жауапкершілік. Ол әкімшілік құқық
бұзушылық орын алған уақытта қолданыста болған ... ... ... ... әкімшілік құқық бұзушылық туралы нормалармен
бекітіледі [22, 97 б.]. Оның қылмыстық құқықтан айырмашылығы ... ... тек ... ... ал ... құқық
нормалары жекеленген әкімшілік құқықтың институтын құрайды. Әкімшілік
құқық бұзушылық ... ... ... оның ... ... ... ондай құқық бұзушылық жасалған уақыт танылады;
2. Әкімшілік жауапкершілікке тартуды қолданыстағы заңға сәйкес ... ... ... ... ... ... асырады
(мемлекеттік билік пен басқарудың ... ... және ... Бұл ... ... жауапкершілік түрлеріне тән емес;
3. Әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін әкімшілік шаралар қолданыстағы заңда
қарастырылған ... ... ... үшін – қылмыстық ... ... ... үшін – тәртіптік шаралар, материалды
жауапкершілік мүліктік санкцияларда көрінеді);
4. ... ... ... ... ... немесе жұмыстан
босатылуды көздемейді [23, 106 б.]. Мұндай ... ... тек ... мерзім шегінде ғана әкімшілік шарасы бар болып
саналады;
5. Әкімшілік жауапкершілік мемлекеттік мәжбүрлеумен және құқық ... ... ... ... ... құқық бұзушылық және осы ... ... үшін ... ... ... ... болуы – әкімшілік
жауапкершіліктің құқықтық негізі ... ... Егер ... ... ... үшін ... ... қылмыстық жауапкершілік көзделмесе
ғана әкімшілік жауапкершілік орын алады. Қылмыстық құқықтың ... ... ... ... ... болуы немесе
азаматтық-құқықтық деликт танылады;
7. Ережеге сай, әкімшілік жауапкершілік тек ... ... ... ... ... ғана ... Сонымен қатар қолданыстағы
заңдарға сәйкес басқа құқық салаларының нормаларын ... ... ... ... ... ... ... оның түрлі аспектілерін реттеп отыратын
құқықтық нормалардың және оларды ... ... ... ... тән. Ол жалпы ... ... ... ... және ... билігінің
органдарымен (лауазымды тұлғаларымен) қолданылады. ӘҚБтК-тің 3-
бөлімінде кінәлілерді әкімшілік жауапкершілікке тартуға құқылы ... ... ... Бұл ... ... ... аппаратына кіреді. Соттар тек заңдарда тікелей көрсетілген
жағдайларда ғана әкімшілік жауапкершілік шараларын қолдана ... ... ... ... ғана ... алады;
9. Әкімшілік жауапкершіліктің шаралары әкімшілік құқық ... ... ... іс жүргізуді реттейтін заңнамаға сәйкес қолданылады;
10. Әкімшілік жауапкершілікке тарту тәртібі заңмен көзделген ... ... ... жауапкершілік барлық тұлғалар үшін, олардың қызметі мен
мамандығына байланыссыз түрде, сонымен ... ... ... ... ... [24, ... Кінәліге тиісті шараларды қолдану арқылы әкімшілік жауапкершілік өз
көрінісін табады. ... үшін ... ... ... ... үшін тәртіптік шаралар қолданылады;
13. Әкімшілік жауапкершіліктің мүліктік санкцияларында ... ... де ... ... ... тән, яғни оларды бұзғаны үшін жауапкершілік барлық азаматтар
үшін міндетті болып табылады;
14. Әкімшілік өндірулер мемлекеттік органдармен және лауазымды ... ... ... бағынбаған құқық бұзушыларға қолданылады. Ал
тәртіптік жауапкершіліктің ... ... мен ... ... ... органмен немесе лауазымды тұлғамен қолданылады;
15. Заңмен әкімшілік жауапкершілікке тартудың ерекше тәртібі бекітілген.
Тәртіптік жауапкершілікке ... ... ... ал ... ... із ... салыстырғандағы
оның қарапайымдылығы. Заңдылықтың кепілі сақтала тұра, оның жүзе
асыуы неғұрлым ұйымдасқан және ... ... ... ... Әкімшілік жауапкершіліктің шаралары әкімшілік жауапкершілікті
реттейтін ... ... ... ... ... ... ... заңдарына сай, тәртіптік – тәртіптік іс жүргізуді реттейтін
нормалармен, ал материалдық ... ... ...... іс ... ... жүргізіледі;
17. Әкімшілік жауапкершілікке тарту туралы органдардың (лауазымды
тұлғалардың) іс-әрекеттері мен ... ... ... ... тәртіпте жүзеге асырылады [25, 156-157 б.].
Кеңес Үкіметі кезеңінде заң ғылымындағы әкімшілік құқық ... ... ... ... ... XX-ғасырдың 50-жылдың соңында
заңгерлердің негізгі зерттеу объектісіне айналды. А.Е.Луневтың ... ... ... – ол үшін ... ... ... ... құқыққа қарсы, кінәлі іс-әрекет немесе әрекетсіздік» [26,
16 б.].
А.И.Мурзинов барлық құқық бұзушылықтардың ... ... ... деп ... [27, 34 б.]. Қазіргі уақыттағы ӘҚБтК-тің
Ерекше бөліміне ... ... ... оның ... ... ... ... келеді. Оның басты себептерінің бірі, біздің
ойымызша, онда ... ... ... деген критерийдің болмауы.
Кодекстің жалпы бөлімі бойынша ... ... ... ... ... ... қауіпті болып табылмайды. Дегенмен бұл ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтардың
объектілері ретінде көрінісін тапқан. Оларға мысал ... ... ... өрт ... ... т.б. қарсы әкімшілік
құқық бұзушылықтарды ... ... ... ... ... құқық
бұзушылықтардың қылмыстан айырмашылығын көрсеткен ... ... ... ... ... ... баға ... заң шығарушы оларға анықтама бермеген, ал қылмыс – қоғамға қауіпті
іс-әрекет ретінде көрсетіліп ... Біз ... ... келіспейміз, себебі
біздің ойымызша әкімшілік құқық бұзушылық та қоғамға қауіптілік белгісін
иеленеді. Сондай-ақ ... ... ... бар ... жоқ болуы
құқық бұзушылықты қылмыстан айырып көрсету үшін жеткіліксіз деп ... ... ... ... ... қылмыс
құрамдарындағыдай шартты түрде ... және ... деп ... ... ... ... материалдық құрамдар міндетті
белгі ретінде тек әрекет немесе әрекетсіздіктің болуын ғана емес, сонымен
қатар салдардың ... және ... ... пен орын ... ... ... себепті байланыстың болуы қажет » [28]. Зиянды салдардың
орын орын алуы, ... ... ... ... ... пен ... ... бұзушылықты айыруда негізгі критерий құқық
бұзушылық іс-әрекеттің қоғамға қауіптілігі деп айтпас бұрын, бұл ... ... ... ... ... ... ӘҚБтК-қа сәйкес жол
қозғалысы ережелерін бұзу, егер ол ... ... ... ... ... ... әкімшілік құқық бұзушылықтың ... ... ... келтірілген зиянның деңгейіне
(жеңіл зиян) болып табылады.
Қылмыстық Кодекс ... дәл ... ... тек жәбірленушінің
денсаулығына ауыр зиян ... ол ... ... ... Бұл ... ... ... басқа, тағы бір критерийді атап кетуге болады. Ол
– құқық бұзушының әкімшілік құқық ... ... ... ... ... Себебі, жол қозғалысының қатысушысын әдейі соғу (қағу),
яғни кінәнің ... ... ... ... зиян ... де, ... ... ретінде сараланады. Яғни мұнда құқық бұзушылық әрекеттердің
кінә нысаны маңыздырақ рольге ие болып отыр.
Қылмыс пен әкімшілік ... ... ... өте ... болып табылады.
Себебі, іс жүзінде кейбір әкімшілік ... ... ... ... ... ... табылады, ал кейбір жағдайларда (олардың қайталануы
орын алса) оларға, яғни ... ... Бұл ... ... ... тудырып отырады.
Әкімшілік жауаптылықтың басқа ... ... ... ... ... да ажыратылады. Оларға тек жеке тұлғалар
ғана емес – азаматтар, мемлекеттік қызметшілер мен лауазымды ... ... ... ... да ... ... жағдайларда кәсіпорындар,
мекемелер және ұйымдар да жауапкершілікке тартылады (мысалы, экологиялық
әкімшілік құқық бұзушылықтар ... ... ... ... құқық
бұзушылықтар үшін) [29, 524 б.].
Әкімшілік жауапкершіліктің басқа құқықтық жауапкершілік түрлерінен тағы
да бір маңызды айырмашылығын ажырата білу ... ... ... ... ... ... екеуін бір-бірінен ажырату
үшін заңнамада критерий ... ... Ол – ауыр ... ... жоқ ... Ондай критерий ретінде құқық бұзушылықпен келтірілген
зардаптың көлемімен де анықтауға болады. Мысалы, егер ... ... ... орын алса – бұл ... ал егер зардаптар ондай ауыр болмаса
– әкімшілік құқық бұзушылық болып саналады.
Мұнда тек ауыр ... орын алуы шарт ... яғни ... ... зардаптардың болу мүмкіндігі де ескеріледі. Оған мысал ... ... ... ... сақтау, пайдалану және тасымалдау,
егер бұл ... ауыр ... әкеп ... ... болған жағдайларда
қылмыс болып саналады.
Әкімшілік құқық бұзушылықтың белгілерін иеленетін іс-әрекеттер, егер
бұрын сондай ... үшін ... ... ... ... ол ... құқық бұзушылық ретінде емес, қылмыс ретінде бағаланады.
1.2 Әкімшілік жауапкершіліктің заңи негіздері, қағидалары, жүйесі және
ерекшеліктері
Әкімшілік жауапкершіліктің ... ... оның ... ... ... ... лауазымды тұлғалар және азаматтар,
сондай-ақ заң ... ... ... ... ... ... бастауларды түсінуіміз қажет [10, 7 б.]. Принцип
(латын тілінен аударғанда – бастау, негіз) – белгілі бір ... ... ... ... ... Бұл принциптер еліміздің
Конституциясында және өзге де ... ... ... Осы ... ... ... жауапкершілікке тарту тәртібі негізделеді.
Құқық бұзушылықтармен күресте ... ... ... құқық бұзушылық
жасаған адамның міндетті түрде жауаптылыққа тартылуы, заңдылық, әділдік,
истинаның объективтілігі, жауапкершіліктің болмай ... ... ... ... [14, 23 б.]. ... қол ... тек заңмен рұқсат етілген құралдарды ғана қолдану ... ... ... ... ... ... әкімшілік іс жүргізу принциптерінен ажырата білу қажет.
Жариялылық, адамдардың заң ... ... іс ... тілі сияқты
принциптер әкімшілік іс жүргізу принцитеріне ... Ал ... ... ... ... ... ... бойынша – әкімшілік жауапкершілікті тек заңмен
белгіленген ... және ... ғана ... ... ... Яғни
құқық бұзушылық жасаған адамға қатысты ... ... ... ... ... ... ... және мерзімде қолдана
алады. Біріншіден, әкімшілік жауапкершілік тек заңмен көзделген
құқыққа қарсы іс-әрекеттер үшін ғана ... ... ... тек ... ... құзырлы органдар ғана тарта
алады, үшіншіден, бұл ... ... ... бұзушыны әкімшілік
жауапкершілікке тартуда заң нормаларын ұстана ... өз ... ... белгіленген шекте жүзеге асыруы тиіс. Заңдылық
принципі Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық ... ... ... Келесі принцип Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық
туралы Кодексінде тікелей көрсетілмесе де оның ... ... ... ... Мысалы: аталған кодекстің 60-бабының 2-
тармағына сәйкес, «әкімшілік жаза әділ, құқық бұзушылықтың ... ... ... құқық бұзушының жеке басына сай келетін
болуға тиіс» делінген [20, 19 б.]. Сонымен қатар осы ... ... сай, жеке ... әкімшілік жаза қолдану кезінде жасалған
әкімшілік құқық бұзушылықтың сипаты, ... жеке ... ... оның ... ... ... дейінгі және кейінгі мінез-
құлқы, мүліктік жағдайы, жауаптылықты жеңілдететін және ... ... ... ... ... ... сәйкес, әкімшілік құқық
бұзушылықпен келтірілген зиян елеусіз болған жағдайда судья, ... ... ... істі ... ... ... ... адам)
әкімшілік құқық бұзушылық жасаған адамды, ауызша ескерту жасаумен шектеліп,
әкімшілік жауаптылықтан босата ... ... ... ... ... орын ... әкімшілік құқық бұзушылықтың қоғамға қауіптілік дәрежесіне
сай болуы тиіс. Бұл принциптің қолданылуы құқыққа ... ... ... ... мен ... ... жеке басының ерекшеліктеріне сәйкес
әкімшілік жауапкершілікті дараландырумен байланысты.
- Негізділік принципі бойынша, құқық қорғау органдары әкімшілік құқық
бұзушылық іс-әрекеттің нақты болу-болмауын, ... ол орын ... осы ... ... саралауда маңызы бар өзге де мән-
жайларды анықтап әкімшілік жазаны дараландыруы тиіс. ... ... бір ... құқық бұзушылық іс-әрекет үшін әкімшілік
жазаны таңдауда іс материалдары дұрыстап зерттеліп, сондай-ақ жазаны
жеңілдететін немесе ... ... ... ... ... ... тікелей көрсетілмегенмен, оның ноормаларынан өз
көрінісін тауып отыр. Мысалы, ҚР-ның ... ... ... «... ... ... ... ... бұзушылық оқиғасының
болғанын немесе болмағанын, әкімшілік жауапқа тартылатын жеке ... ... ... ... ... ... дұрыс шешілуі үшін
мәні бар өзге де мән-жайлар әкімшілік құқық бұзушылық ... іс ... ... табылады» делінген [20, 232 б.].
- Жазаның қолданылмай қалмайтындығы принципі ... ... ... ... адам міндетті түрде әкімшілік жауапкершілікке
тартылуы тиіс, ешқандай әкімшілік құқық ... ... ... ... Бұл принциптің орындалуы ... ... ... ... ... ... қорғау
органдары қызметкерлерінің өз жұмысын орындау ... ... ... ... ... Егер ... құқық бұзушылық іс-әрекеттерге назар аудармаса, бұл елдегі
құқықтық тәртіпке үлкен нұқсанын тигізеді. ... ... ... оларды алда тағы ... ... ... ... ... ... ... үлгі ретінде
көрінісін табады.
- Кінәсі үшін жауапкершілік немесе кінә принципі бойынша – жеке ... ... ... ... ... үшін ғана әкімшілік
жауаптылықта болады. Әкiмшiлiк құқық бұзушылық жасауда ... ... ... ... ... жасаған тұлға танылады.
- Гуманизм принципі - ... ... ... құқық
бұзушылық туралы заңдары адамның қауiпсiздiгiн қамтамасыз етедi.
Құқық бұзушылық жасаған адамға әкiмшiлiк жаза ... адам ... ... ... ... ... жазалау мақсаты
етiп қоюға болмайды.
Өзге де құқықтық жауапкершіліктің түрлері ... ... де ... ерекшеліктері бар. Соның ішінде ... ... ... ... ... жауапкершіліктің негізі;
2. Әкімшілік жауапкершіліктің субъектілері;
3. Әкімшілік жауапкершіліктің шарттары;
4. Әкімшілік жауапкершіліктің шаралары (жазалар);
5. Әкімшілік ... ... ... ... яғни
әкімшілік іс жүргізу.
Әкімшілік жауапкершілік бірқатар ерекшеліктерді иеленеді:
1. Ол қылмыстық ... ... ... және ... түрі қолданылған тұлғаның соттылығына әкеліп
соқпайды.
2. Әкімшілік ... ... ... ... жазалау
шараларын қолдануда нақты өз көрінісін табады, яғни онда
қылмыстық, ... ... тағы ... ... нақ осы
жауапкершілік түрі.
3. Құқық ... оған ... ... жауапкершілік шарасын
қолданатын органға, лауазымды тұлғаға ... бабы ... ... ... ... ... оны қолдануға
құзырлы органдармен, лауазымды тұлғалармен ғана ... ... ... ... ... ... қатысты іс жүргізу
қылмыстық және ... іс ... ... және ... ерекшеленеді.
Әкімшілік жауапкершілікті бекітетін құқықтық нормалары бар нормативтік-
құқықтық актілердің ...... ... заңи ... табылады.
Әкімшілік жауапкершілікке Қазақстан Республикасының азаматтарымен қатар,
шетел азаматтары, сондай-ақ азаматтығы жоқ тұлғалар да тартыла алады.
Заң шығарушы гуманизм (ізгілік) ... ... ... ... ... үшiн ... жоятын немесе жұмсартатын заңның керi күшiн,
яғни заң қолданысқа енгізілгенге дейін жасалған құқық бұзушылықтар үшін ... ... ... ... үшiн ... ... ... немесе құқық бұзушылық жасаған адамның ... өзге ... ... керi күшi ... ... ... ... бұзушылық жасаған адам осы құқық бұзушылық ... және ... ... ... ... жауаптылықта болуға
тиiс.
Егер әкімшілік құқық бұзушылық жасалғаннан ... ... ... ... жауапкершілік шарасы жұмсартылса, бұл құқыққа қарсы
әрекет үшін оның қай ... ... ... ... ... негізінде әкімшілік жауапкершілік белгіленуі тиіс.
Әкімшілік құқық бұзушылық әрекетті жасаған тұлға бұл әрекетті қай жерде
жасаса, сол жердің заңнамасы ... ... ... ... ... әкiмшiлiк құқық бұзушылық жасаған
адам 2001 жылғы 30 қаңтарда ... ... ... ... ... тиiс. Бұл ... кодекс жалпы және ерекше
бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлімі әкімшілік ... ... ал ... ... ... ... бұзушылықтарды саралап, олар үшін
тиісті әкімшілік жаза түрлерін белгілеп көрсеткен.
Қазақстан Республикасының аумағында басталған немесе ... ... ... ... ... ... ... әкiмшiлiк
құқық бұзушылық болып танылады. Аталған заңның күшi ... ... ... және ... ... ... ... құқық бұзушылыққа да қолданылады. Қазақстан
Республикасының портына тiркелген және ... ... ... ашық суда немесе әуе кеңiстiгiнде ... ... ... құқық
бұзушылық жасаған адам, егер Қазақстан Республикасының халықаралық шартымен
өзгеше көзделмесе, аталған кодекс бойынша әкiмшiлiк ... ... ... ... ... ... әскери кемесiнде немесе
әскери әуе кемесiнде әкiмшiлiк құқық бұзушылық жасаған адам да ... ... ... ... ... Шет ... өкiлдерi және қорғанышты пайдаланатын өзге де ... ... ... ... құқық бұзушылық жасаған
жағдайда, осы адамдардың әкiмшiлiк ... ... ... ... ... ... шешiледi [20, 3-4 б.].
3. Әкімшілік жауапкершілікті бекіту және ... ... ... құқық шығармашылық болып табылады,
нақтырақ айтсақ, ол – мемлекеттің заң шығармашылық қызметі [30].
Әкімшілік жауапкершілікті бекіту дегеніміз – ... ... оны ... ... бір ... ... ... түрін (ескерту, айыппұл,
т.б.) бекітетін ережені енгізу деп айтуымызға болады. Әрине, бұл ережеде
жауапкершіліктің барлық ... ... ... құқық бұзушылық әрекеттің
объектісі, жауапкершіліктің субъектісі, жауапкершіліктің шарасы, шарттары,
негіздері және жауапкершілікке тарту ... ... ... ... заң ... органның
құзыретіне жатады. Дегенмен мұнда құқықтық ... өзге ... ... ... бір ... бар. Бұл ерекшеліктің мәні мынада:
кейбір әкімшілік жауапкершілік түрлерін ... ... ... мен ... ... ... өкілді және атқарушы жүзеге
асырады [31, 250 б.]. ... ... ... ... саны ... ... ... заңнама баптарымен нақты көрсетіп бекітіледі
[32, 175 б.].
Жергілікті өкілді және ... ... ... ... ... ... 70-жылдардан бастап, қазіргі уақытқа ... ... Бұл ... ... пен ... ... ... байланысты.
Әкімшілік жауапкершілікті қолдану дегеніміз – заңда белгіленген
тәртіппен нақты бір ... ... оның ... ... бір ... іс-әрекетін бекіту және тиісті әкімшілік іс жүргізу нормаларын
сақтай отырып, оған жасаған ... үшін ... ... ... ... ... белгілеу [33, 288 б.].
Әкімшілік жауапкершілік оны қолдануға құқылы ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
келетін, әділетті әкімшілік жауаптылыққа ... мен ... ... ... ету үшін әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді
қарап ... ... ... ... ... адамдар) тобын
анықтауда маңызы бар. ӘҚБтК бойынша әкімшілік құқық ... ... ... бір іс ... құқық нормасын бірнеше органдар қолдана алады. Іс бір
органнан екінші органға жиі ... бұл ... ... ... ... құзыретіне жатқызылған құқық қолдану іс-әрекеттерін ғана атқарады.
Мысалы, мемлекеттік инспекциялар мен олардың лауазымды адамдары ... ... ... ... ... ... хаттама жасайды;
заңмен уәкілеттік берілген басқа органдар (лауазымды ... ... ... ... ... ... ... сот
орындаушылары әкімшілік жазалар қолдану туралы қаулыларды орындайды, т.б.
Сонымен бірге құқық қолдану органдарының ... ... ... ... ... әкімшілік істі шын мәні бойынша шешетін мемлекеттік орган
бөлінеді. Бұл әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді ... ... ... ... әкімшілік жазалар қолданатын уәкілетті ... ... ... ... әкімшілік юрисдикция ретінде, ал олардың
өздері – юрисдикцияның осы түрінің субъектісі ретінде сипатталады.
Тек бір орган – сот қана ... ... сот ... ... ... ... асыратын органдар жүйесінің айырмашылығы
мынада, ол өзінің ... ... және әр ... ... бұл ... құқық бұзушылықтың әртүрлілігімен және көп
таралғандығымен ... ... мен ... ... зиян ... ... ... туралы істерді қарауды қандай да болмасын бір органға жинақтау
мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... шоғырлау әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қараған кезде
аяқталмайтын былыққа, ... пен ... көп ... ... болар еді.
Қазіргі кезде әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарайтын
органдардың біртұтас ... жоқ, тек ... ... бар, олар ... ... бір басшылық жасайтын немесе үйлестіретін орталықпен
байланыстырылмаған.
Әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... қатар өзінің субъектілерінің бірыңғай еместігімен де ерекшеленеді.
Осы сияқты кейбір органдар әкімшілік құқық бұзушылық туралы ... ... ... ... ... ... ... соттар), ал бақылау-
қадағалау органдарында бұл қызмет өте маңызды орын алады, өйткені ондай
істерді қарап, шешу ... ... ... ... ... ... мемлекеттік инспекциялар).
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы ... ... ... ... олардың арасында юрисдикциялық өкілеттіктерді ұйымдық-құрылымдық
бөлу ерекшеліктерімен де сипатталады. Бұл органдардың ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты бұл
бұзушылықтар туралы істерді:
- Жүйенің ең төменгі буындары (мысалы, әскери ... ... ... және ... тұрған буындары (қозғалыс
қауіпсіздігіне мемлекеттік қадағалау органдары);
- Жүйенің барлық буындары ... ... өрт ... қадағалаудың аудандықтан, қалалықтан
республикалыққа дейінгі органдары) қарайды [33, 293 ... ... ... асыратын органдар жүйесін құрудың негізгі
принціпі – аумақтық-салалық. Ол әкімшілік құқық ... ... ... де, ... ... мемлекеттік басқарудың
жекелеген салалары мен аяларына ... ... де ... отырып
жүргізілетіндігін білдіреді. Осыған сәйкес әкімшілік юрисдикция ... екі ... кіші ... ... болады: аумақтық және салалық
[33, 294 б.].
Аумақтық органдарға ең ... ... және ... ... ... ... ... соттардың судьялары жатады.
Оларға әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді ... ... аса ... ... ... ... ... байланысты әкімшілік құқық
бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілетті салалық органдар ... ... ... ... ... ... ... қорғау,
мемлекеттік өрт қадағалау ... ... ... ведомстволық
қарастылық сатыластығы тән.
Әкімшілік юрисдикцияның салалық органдары үшін тек белгілі бір ... ... ... ... ғана ... ... емес. Олардың әр
қайсысы, қағида бойынша, (органдардың, лауазымды адамдардың), иерархиялық
сатысы болып табылады, ... ... ... ... ... Жоғары тұрған органның (лауазымды адамның) төменгі ... ... ... ... түрде орындауға жататын нұсқаулар
беруге, әкімшілік құқық бұзушылық туралы нақты істер бойынша ... ... ... ... ... ... аумықтық принциппен үйлестіріледі. Әрбір орган
(лауазымды адам) ... ... ... да ... тек бір ... ғана ... сондай-ақ белгілі бір аумақта да жүзеге асырады.
Салалық ... ... ... өз функциясын, қағида бойынша,
Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлініске сәйкес ... ... ... ... ... органдар өзінің қадағалай ... ... ... ... ... ... ... аумақтың шегінде жүзеге асырады. Бұлар аумақаралық ... ... су ... ... мен ... ... зоналық
инспекциялар, кемелердің жүзу инспекциялары, Көлік және коммуникация
министрлігінің темір жол, тас жол ... ... ... ... ... өкілеттіктерін иеленген әкімшілік құқық бұзушылық
туралы істерді қарауға құзырлы органдар мен лауазымды ... ... ... ... ... бөлуге болады:
1. Мамандандырылған әкімшілік соттардың ... ... ... ... ... ... ... құқық
бұзушылық туралы iстердi, егер тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық бiрлiктiң
аумағында мамандандырылған әкiмшiлiк сот ... ... ... судьялары қарауға құқылы.
2. ӘҚБтК-пен өкілеттіктер берілген мемлекеттік органдардың ... ... ... ... туралы хаттама жасауға құқығы бар лауазымды
адамдар;
4. Әкімшілік заңнамамен көзделген жағдайларда прокурор әкімшілік ... ... іс ... осы ... юрисдикциялық органдардың кейбіреулерінің құқықтық
жағдайына ... ... ... ... ... ... ... жатқызылған әкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қарайды.
Мамандандырылған әкiмшiлiк соттардың ведомстволық қарауына жатқызылған
әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы iстердi, егер ... ... ... мамандандырылған әкiмшiлiк сот құрылмаса, аудандық
(қалалық) соттардың судьялары қарауға құқылы [20, 204 ... ... ... органдарының дербес және ең көп тобын ... ... ... мемлекеттік инспекция органдары және әкімшілік
құқық бұзушылық туралы істерді қарауға уәкілеттік ... ... ... адамдар) құрайды.
Юрисдикциялық органдарға ішкі істер органдары (полиция); мемлекеттік өрт
сөндіру қызметі органдары; әр түрлі ... ... жол, су, әуе, ... ... және ... ... органдары; мемлекеттік
қадағалауды жүзеге асыратын ... ... ... ядролық және радиациялық қауіпсіздік және басқалар жөніндегі)
органдар; салық қызметі органдары; ... ... мен жеке ... ... жүзеге асыратын органдар; қалалық және ... және т.б. ... ... ... ... әр алуан түрлерін сипаттағанда ... еске алу ... ... ... ... осы ... ... құқық бұзушылық туралы істерді қарауға және әкімшілік
жазалар қолдануға уәкілетті тиісті ... ... ... ... ... ... ... өкілеттіктердің шегінде; тек
қызметтік міндеттерді атқарған кезде орындайды.
Юрисдикциялық органдардың атынан ... ... ... ... қарайтын лауазымды адамдардың тізбесі заңмен бекітілген.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы ... ... ... берілген
лауазымды адамдарға ішкі ведомстволық сипаты бар өкімдік ету өкілеттіктер
берілген адамдарды да, сонымен бірге ... ... жоқ, ... ... ... ... ... өкілеттіктері
барларды да жатқызуға болады. Біріншілерге юрисдикциялық ... ... ішкі ... ... бастықтарын және олардың
орынбасарларын, екіншілерге – ... ... ... ... ... ... ... қалалық
және қалааралық автомобиль көлігінде және электрмен жүретін көлікте ... ... ... ... ... және қоғамдық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... қатардағы
полицейскилерді, яғни атқарушы биліктің өкілі ұғымымен біріктіруге болатын
лауазымды адамдарды жатқызуға болады.
Лауазымды адамдардың өкілеттіктерінің көлемі ... ... ... ... ... ... ... түрлерімен және мөлшерімен
сипатталады.
1. Әкімшілік жауапкершіліктің негіздері және әкімшілік жауапкершіліктің
шаралары
3. Әкімшілік құқық бұзушылықтың түсінігі, оның басқа құқық ... ... ... жауапкершілік институтын зерттегенде әкімшілік құқық бұзушылық
институтына нақты анықтама беру ... Ал одан ... ... ... ... ... ... болсақ, ол туралы В.М.Корельский былай деген:
«Құқық ...... ... ... және құқықтық антиподы,
себебі, олардың әлуметтік және құқықтық белгілері бір-біріне қарама қайшы.
Ол азаматтардың ... мен ... ұйым мен ... қоғамға
қарсы, ол қоғамдық қатынастардың дамуын қиындатады» [34, 152 б.]. ... ... ... ... ... ерекшеліктерін, олардың
жасалуының себебі мен механизмін анықтау – мемлекеттің олармен күресуде
сапасын арттыруға ... ... ... ... ... ... ... делінген:
«құқық бұзушылық – ол заңнамамен құқықтық жауапкершілік көзделген ақыл-есі
дұрыс және ... ... ... ... ... кінәлі құқыққа қарсы
іс-әрекеті» [24, 45 б.].
Қазақстан Республикасында, осы кезеңдегі кез-келген өзге ... ... ... ... болып табылатын өте көп әр түрлі ережелер бар.
Бұл сияқты ... ... ... немесе көптеген азаматтардың,
сондай-ақ кәсіпорындардың, мекемелер мен ... ... ... мен меншік нысанына қарамастан, мүдделеріне тікелей әсер
ететін ... ... бір ... ... ... пен ... ... қамтамасыз ету болып табылады. Кейде бұл ... ... деп ... айтпайды.
Әкімшілік құқық бұзушылық өз көрінісін әлеуметтік-құқықтық құбылыс
ретінде табады. ... өмір сүру ... ... ... ... қажетті шарты болып табылады. Сонымен қатар адамдардың
өз мүдде-мақсаттарын жүзеге асыру барысындағы мінез-құлқының ... ... өмір ... ... сапасына әсер ету ондағы ... ... ... ... ... жалпы құқық бұзушылық
деңгейіне әсер етеді.
Қазіргі ... ... ... ... ... соның ішінде
әкімшілік жауапкершілік үшін де екі ... бар ... ... ... ... ... – заң, ал ... құқық бұзушылықты құрайтын
фактілік негіз ретінде – ... ... ... ол бүкіл әкімшілік
жауапкершілік жүйесін іске қосады. Бұл ... ... ... ... ретінде заң және Президент Жарлықтары табылады.
Әкімшілік құқық бұзушылықтың түсінігі ҚР-ның ... ... ... ... ... ... жауаптылық көзделген құқыққа
қарсы, кiнәлi ... ... ... жасалған) iс-әрекетi ... ... ... ... ... ... ... не
әрекетсiздiгi әкiмшiлiк құқық бұзушылық деп танылады» [20, 9 б.].
Бұл анықтаманы анализдейтін болсақ, барлық ... ... ... ... ... ... ... болады:
1. Заңға қарсылық;
2. Кінәлілік;
3. Жазаланатындығы.
Әкімшіліқ құқық бұзушылық болуы үшін міндетті түрде заңға ... ... орын алуы ... ... ... ... ... кеңіне
қолданылады. Ол екі түрлі: әрекет немесе әрекетсіздік түрінде жасалады.
Әрекет – бұл заңды талап түріндегі ... ... ... ... ... ... стандартты бұзу. (мысалы, жүргізушілердің
масаң күйінде ... ... ... ... – бұл ... ... жүктелген міндеттерге байланысты
жасауға тиісті және істей алатын іс әрекеттерд істемеуінен көрініс ... ... ... ... ... декларация беруден жалтару,
монополияға қарсы органның нұсқамаларын орындамау, т.б.)
Әкімшілік құқық бұзушылықтың көптеген түрлері тек әрекет арқылы жасалуы
мүмкін, ... ұсақ ... ... ... жаяу жүргіншілердің
және жол қозғалысына өзге де ... жол ... ... ... ... ... ... әрекетсіздік арқылы жасалатын
әкімшілік құқық бұзушылықтарды аз кездеседі деп айта ... ... отын ... ... ... етуге шаралар қолданбау
(ӘҚБтК-тің 228-бабы).
Әкімшілік құқық бұзушылық белгілі бір қоғамдық қатынастарды реттейтін
нормаларды бұзуда өз көрінісін табады, яғни бұл – оның ... ... ... ... ... ... ретінде мына бесеуі
аталған: азаматтардың құқықтары мен бостандықтары, мемлекеттік тәртіп,
қоғамдық тәртіп, басқару ... және жеке ... ... ... ... бұзушылық – құқыққа қарсы іс-әрекет, яғни
елдегі қолданыстағы заңдарда белгіленген құқық нормасын бұзады.
Біздің заңнама (тек әкімшілік емес, ... ... ... ... ) ... нормасын бұзудың, олардың қауіптілік дәрежесіне байланысты екі
түрін атап көрсеткен, олар: құқыққа қарсылық және ... ... ... ... ... ... бұл – ... қарсылық болып
табылады.
Құқыққа қарсылық әкімшілік құқық бұзушылықтың қоғамдық қауіптілігі
белгісінің ... ... ... ... Құқық бұзушылық іс-әрекет арқылы
құқық нормасын бұзуда көрінісін табады. Бұл ... ... тек ... өзге ... ... жатуы мүмкін. Ол құқық нормалары әкімшілік
жауапкершілік шараларымен қорғалуы ... Олар ... ... басқа,
конституциялық, қарсылық, азаматтық, еңбек және өзге де ... ... ... ... ... нормаларын бұзбайтын іс-әрекет аморальды,
қоғамдық ұйымдардың нормаларын бұзу болады, ... ... ... ... Егер ... құқық бұзушылық құқыққа қарсы ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылық болып табымайды. Құқыққа
қарсы болып табылмайтын іс-әрекет ... ... ... ... ... яғни ... жауапкершілікке де әкеп соқтырмайды.
Әкімшілік құқық бұзушылықтың ... ... бірі – ... болып табылады. Әкімшілік құқық бұзушылықтың қоғамға қауіптілігі
туралы түрлі пікірлер кездеседі. Кейбір авторлардың пікірінше, ... ... ... ... ... ... ... онда құқық бұзушылық бұл – мемлекеттік немесе ... ... ... ... деп көрсеткен. Әкімшілік құқық бұзушылық іс-
әрекетті қоғамға ... деп ... ... ... ... зерттеумен дәлелденеді.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінің 9–бабында қандай қоғамға
қауіпті і-әрекеттер қылмыс болып табылатынын ... яғни ол ... ... барлығын қылмыс ретінде бағалап отырған жоқ.
Қоғамға қауіптілік әкімшілік құқық бұзушылықтың ... ... ... мұндай белгісі жоқ іс-әрекет әкімшілік құқық бұзушылық ретінде
саралана ... ... ... ... ... авторлардың ойынша, қазіргі қолданыста пайдаланылып
жүрген заңға сәйкес, тек қылмыс қоғамға қауіптілік белгісін ... ... ... түрлері, соның ішінде әкімшілік құқық бұзушылық
қоғамға қауіпті деп емес, құқыққа қайшы деп ... ... ... ... ... құқық бұзушылыққа берілген анықтамада оның қоғамға қауіптілік
белгісі аталмаған. Кодекстің қалыптасуына өз ... ... ... ... ... бұзушылық қоғамға қауіпті емес. Олар оны
әкімшілік құқық бұзушылықтың қылмыстан ... ... ... құқық бұзушылық – кінәлі іс-әрекет (абайсызда немесе қасақана
нысанында болуы мүмкін.) Бұл барлық ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Құқық бұзушының кінәлілігін оны жауапкершілікке тартатын ... ... ... міндетті, ал құқық бұзушы өзінің кінәлі
еместігін мойындауға міндетті емес [20, 6 б.]. ... кінә ... ... ... баптар бар. Ұсақ бұзақылық, ... т.б. ... тек ... ... ... ... ... жол қозғалысы
ережелерін бұзудың көптеген түрлері, аң ... ... және т.б. ... ... абайсыздық нысанында жасалуы мүмкін. Сонымен қатар
кейбір әкімшілік құқық бұзушылық әрекеттер кінә нысанының екі ... ... ... ... ... ... анықтап, оған тиісті әкімшілік
жауапкершілік шарасын бекіткен кезде, ... ... ... өкiнуi; кiнәлi адамның құқық бұзушылықтың зиянды зардаптарын
болдырмауы, залалды өз еркiмен өтеуi немесе ... ... жоюы ... ... ... және жауаптылығын ауырлататын мән-жайларды
ескерудің қажеттігін көрсеткен ... ... ... ... түсiндiргенiне және (немесе) оны тоқтату туралы оған ... ... ... ... оны ... ... бұрын жасаған
әкiмшiлiк құқық бұзушылығы үшiн ... ... ... ол ... ... мерзiмi бiтпеген адамның бiртектi ... ... бiр жыл ... ... ... және т.б. ... 32-бабы).
Әкімшілік құқық бұзушылықтың тағы да бір белгісі – ... ... б.]. Егер ... ... салынған қоғамға қауіпті іс-әрекетке заң бойынша
тиісті әкімшілік жауапкершілік шарасы ... ... ғана ол ... ... ... ... Яғни егер заңда әкімшілік жауаптылыққа
тарту туралы шара болмаса, әкімшілік құқық бұзушылық та болмайды, тіпті ... ... да, бұл оның ... ... ... ... ол үшін
құқық бұзушыны әкімшілік жауапкершілікке тартудың қажеті жоқ ... ... ... Яғни ... ... ... құқық бұзушылық орын
алған жоқ деп есептелінеді.
Әкімшілік жауапкершілікке тартуда кейбір құқық бұзушылық іс-әрекеттер
ерекше болып ... яғни олар бір ... бола тұра ... ... де ... ... ... ретінде сараланған. Оларды әкімшілік-
тәртіптік құқық бұзушылықтар болып табылады. Тәртіптік ... ... ... ... және мүліктік (материалдық)
жауапкершілікпен қатар қолданыла ... [24, 105 ... ... ... ... ... ... кадр бөліміндегі
қызметкер еңбек заңнамасын бұзса (жұмысқа ... ... ... және ... ... бұзу, т.б.), қызметтік тәртіп бойынша бұл іс-
әрекет – жиі ... ... ... және ол үшін ... ... сөгіс, қызметінен босату, т.б.) қолданылса, ... ... ... қадағалауды жүзеге асырушы орган үшін бұл – іс-әрекет
ӘҚБтК-тің 87-бабымен сараланатын ... ... ... ... ... ол үшін ... ... бұзушыға айыппұл ретінде әкімшілік шара
көзделген.
Әкімшілік құқық бұзушылықтың орын алуы үшін ... ... ... жүйесі болуы тиіс. Олардың біреуінің болсын ... ... әкеп ... ... ... өзге ... ... айыру –
әкімшілік құқық нормаларын қолданушы тұлғаның басты міндеттерінің бірі
болып табылады.
Бұл құқық бұзушылықтарды ... ... ... ... ... бірдей ұқсас белгілерді иеленуінде. Олардың барлығы қоғам ... үшін ... және зиян ... ... ... ... олар ... құқық нормаларының орындалуын бұзады. Дегенмен оларды ажыратудың
бірқатар белгілері бар:
1. Қылмыстар;
2. Құқық ... [33, 248 ... ... ... ... іс-әрекеттерге қатысты қандай құқық
нормаларының қолданылуында болып табылады.
Қылмыс – қылмыстық заңмен бекітілген, ал әкімшілік құқық бұзушылық ... және өзге де ... ... ... ... ... ... табылады.
Нақты бір іс-әрекеттің қылмысқа немесе әкімшілік құқық бұзушық қатырына
жатқызылуының себебі – іс-ерекеттің қоғамға қауіптілігінің дәрежесінде.
Сонымен ... ... ... ... бір түрі – ... да ... ... бұзушылықтарды ажырата білу қажет.
Тәртіптік құқық бұзушылықтар белгілі бір ... ішкі ... ... ... немесе әскери тәртіп ережелерін орындамаумен
байланысты. Мұндай құқық бұзушылықтар ... ... ... ... ... ... ... жалпыға ортақ орындалуы міндетті ережелерді
бұзған адамдар, олардың қандай да ... ... ... ... ... Ал ... құқық бұзушылық адамның белгілі бір ұйымға жатуына
байланысты, өзіне жүктелген міндеттерін орындаумен байланысты.
Тәртіптік құқық бұзушылықтар үшін ... ... ... ... шаралардан айырмашылығы: қолдануының құқықтық салдары;
оларды қолданудың тәртібі мен қолдануға құқылы тұлғалар шеңбері. Тәртіптік
шараларды ... ... ... ... ... қолданатын болса, ал әкімшілік шараларды заңда көрсетілген
әкімшілік юрисдикция органдары қолдана алады.
Кейбір жағдайларда бір іс-әрекет ... және де ... ... ... бағалануы мүмкін. Мысалы, өндірісте спирттік ішімдікті
ішу. ... ... ... ... бұзушылық әрекетті жасаған тұлға
әкімілік жауапкершілікке де, тәртіптік жауапкершілікке де ... ... ... түрі – ... ... ... бұзушылықтардан ажыратудың бірқатар белгілері, ерекшеліктері бар.
Азаматтық-құқықтық ... ... ... ... саны ... ... тек жеке ... және мүліктік емес қатынастар ғана жатады.
Азаматтық-құқықтық деликт дегеніміз – тұлғаның ... ... ал ... құқық бұзушылық негізінен объективтік құқықтың бұзылуы
болып табылады [24, 59 б.].
ӘҚБтК-те ... ... ... ... тиесілі жалпы
белгілері көрсетілген. Сонымен қатар, әр әкімшілік құқық ... ... ... ерекше белгілері болады. Олар жасалған іс-әрекеттің өзін;
оның салдарын, зардаптарын; ... ... жеке ... ... ... ... белгілердің жиынтығы әкімшілік құқық бұзушылықтың құрамы
деп аталады.
Мұндай әрбір жеке құқық бұзушылыққа тиесілі белгілердің ... ... ... ... ... ... көрініс табады. Бірақ
онда құрамның барлық белгілері емес, тек осы құқық бұзушылық іс-әрекет үшін
тиесілі, оны басқа құқық ... ... және де ... сай ... ... үшін ... белгілері көрсетіледі.
Әкімшілік құқық бұзушылықтардың барлық түрлеріне тиесілі белгілері
ӘҚБтК-тің жалпы бөлімінің баптарында көрсетілген.
Әрбір жеке ... ... ... ... ... ... Мысалы, ұсақ бұзақылық көшеде немесе қоғамдық көлікте, күндізгі
немесе кешкі уақытта, мас ... сау ... ... ... ... ... құқықтық мазмұнға ие емес. Сондықтан олардың ... ... үшін ... зардаптарын тек заң негізінде белгілейтін
түрлерін бөліп көрсетуіміз ... ... ... ... ... ... ... бекітіледі.
Әкімшілік құқық бұзушылықтың жалпы объектісі ретінде – мемлекеттің
басқару ... ... ... болатын, әкімшілік құқық нормаларымен
реттелетін қоғамдық қатынастар танылады [33, 253 б.]. ... ... ... ... және т.б. ... салаларын атап шығуға болады. ... ... ... ... ... ... барлық қоғамдық
қатынастар емес, тек оны ... үшін ... ... ... ... ... ... бұзушылықтарды саралауда негізіне – оның жеке объектісі
жатады.
Жеке объектісі деп жалпы объектінің ажырамас және дербес бөлігі ... ... ... ... ... ... болады. Әкімшілік
құқық бұзушылықтың жеке объектісі ретінде: мемлекеттік және ... ауыл ... ... ... ... ... мен ... белгіленген басқару тәртібі танылады.
Осы жеке объектілерді негізгі критерий ... ... ... ... ... ... ... (10-30 тараулар арасы) ... ... ... ... ... мына төмендегілер құрайды:
1. Тұлғаның әкімшілік-құқықтық нормаларға сай келетін заңнамалармен ... ... ... ... немесе әрекетсіздігі;
2. Бұл іс-әрекеттің қоғамға қауіптілігі және оның зардаптары ... ... пен орын ... ... ... ... ... [33, 253
б.].
Әкімшілік құқық бұзушылықтың объективтік жағын сипаттауда субъектінің
іс-әрекетінің сыртқы белгілерін ғана емес, сонымен ... ол ... ... ... ... да ... ... иеленеді. Іс-әрекет
– бұл объективтік жақтың өзге белгілері (құқық бұзушылық ... ... ... және ... қалыптасатын негізі болып табылады.
Әкімшіліқ құқық бұзушылық орын алып, оны жасаған тұлғаны әкімшілік
жауапкершілікке тарту мәселесіне келгенде ... ... ... ... санкция құқық бұзушылықтың сипатына және қоғамға
қауіптілік дәрежесі сай болуы тиіс ... ... ... құқықтық және процессуалдық
негіздері
Әкімішілік құқықтың өзге құқық салаларынан ерекшелігі – оның қайнар
көздерінің көптігінде болып табылады. Олардың ішінен ... атап ... ... ... ... оның ... ... әкімшілік-құқықтық маңызы бар. Оларда көбінесе мемлекеттік
басқару аясында жүзеге асырылатын адам мен ... ... ... мен міндеттерін бекітетін нормалар және де
ҚР Үкіметінің құқықтық мәртебесін және атқарушы биліктің орталық ... ... ... мен ... ... ... орын ... Президентінің Нормативтік Жарлықтары және оның ... ... тағы да ... ... ... заң ... ҚР-сы Үкіметінің нормативтік қаулылары, сондай-ақ олармен бекітілетін
ережелер, ... ... ... ... ... ... ... нормативтік актілері –
министрліктердің, агенттіктердің және басқалардың номативтік актілері
(бұйрықтар, қаулылар, өкімдер, ережелер, нұсқаулықтар, тәртіптер).
6. Жергілікті өкілді ... және ... ... ... әкімдіктің) нормативтік-құқықтық актілері.
7. ҚР-сы Конституциялық Кеңестің және Жоғарғы Соттың нормативтік
қаулылары.
8. ... ... мен ... басшыларының нормативтік
актілерін әкімшілік ... ... ... ... ... ... деп санауға болады (мысалы,
басшылардың бекітетін ішкі еңбек тәртібі туралы ережелер) [33, ... ... ... ... ... ... негізі ретінде қолданыла алмайды.
Кез-кезген құқық саласы сияқты әкімшілік құқық та реттеуші және ... ... ... ... ... да соған сәйкес: реттеуші және
қорғаушы, сонымен қатар: материалды және процессуалды болып бөлінеді. Соның
ішіндегі қорғаушы құқық нормалары ғана ... ... ... оны ... ... ... ... табылады.
Әкімшілік құқықтың қорғаушы функциясының ерекшелігі – ол ... ... ... онда ... ... ... құқық нормалары
жүзеге асырылып, оларды орындамағаны үшін жауапкершілікті ... ... ... ... ... ... өмір ... шарты болып табылады.
Кеңес үкіметі кезіндегі әкімшілік жауапкершілік туралы ... ... ... ... ... ... де, ... ретінде де тек құқықтық тұрғыда негізделген соң ғана бар. Құқықтық
негіздің болмауы – құқықтық ... ... яғни ... ... ... және т.б. ... әкеп соғады» [35, 29 ... ... ... ... өте ... ... себебі, әкімшілік
құқық өзінің шараларымен алда қылмыстық іс-әрекеттерге өсуі мүмкін ... ... ... жол ... ... ... ... үшін
әкімшілік жауапкерішілікті бекіту. Мұнда әкімшілік ... ... ... алуы тиіс, мысалы, қылмыстық жауаптылық көзделген адам
өлімі, т.б.
Сонымен әкімшілік құқықтың қайнар көздеріне, оны ... ... ... ... ... ... ... сұраққа жауап берейік.
Еліміздің ӘҚБтК-нің 1-бабының 1-тармағына ... ... ... ... ... ... заңдары Қазақстан
Республикасының Әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы ... ... ... ... өзге ... ... кодекске енгiзiлгеннен
кейiн ғана қолданылуға тиiс [20, 3 ... ... ... ... ... ... формальды-
нормативтік) негізгі заң болып табылатынын басып айтып кетуіміз жөн. Яғни
нормативтік ... ... ... үкіметтік қаулылар) оның негізі
бола алмайды.
Жергілікті өкілді органдар мен атқару органдарының барлық ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілік негіздерінің келесі түрі – процессуалдық негіз
болып табылады. Оның ... ... ... тудыратын және
жүзеге асатын жеке (индивидуалды) және құқықты қамтамасыз ... ... ... т.б.) ... Бұл ... ... ... белгілейді, яғни мемлекеттің және оның органдарының арнайы реакциясы
болмаса, жауапкершілік туындамайды, жүзеге ... ... шарт ... ... ... ... – осы ... ролі,
маңызы.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар өкілетті органның
немесе лауазымды тұлғаның заңды тұлғаны немесе кәсіпкерді ... ... ... ... да өздігінен әкімшілік жауапкершілікті
тудырмайды.
Әкімшілік құқық ... ... ... ... ... ... ... туралы іс қозғаудың негізі болып табылады. Әкімшілік ... ... ... толтырылуы, осы іс бойынша алда міндетті түрде
әкімшілік жаза ... ... ... ... ... туралы істерді қараудың қорытындысы ретінде
ӘҚБтК-тің 641-бабына сәйкес ... істі ... ... ... ... ... бұзушылық туралы істі қысқарту туралы қаулысы
болған жағдайда, әкімшілік жауапкершілік туралы сөз ... ... ... ... ... бекіту туралы заңнама бойынша
әкімшілік жазаны хаттама толтырмай-ақ қолдану мүмкіндігін көрсеткен.
Бірақ дегенмен әкімшілік құқық ... ... ... толтырылуы
міндетті болып, олсыз әкімшілік ... ... ... да ... ... ... ... ретінде өкілетті органның
нақты бір кінәлі тұлғаның әкімшілік құқық бұзушылық әрекетіне ... шара ... ... ... ... ... бұзушылық туралы істі қарау нәтижелері бойынша екі түрлі
шешім (қаулы) ... ... ... ... ... шешім қаулымен
рәсімделеді. Егер шешім арқылы іс мән-жайы бойынша шешілмей, өзге ... ... ... ... ... ... ... түрлері шекті болып табылады және одан басқа оның
өзге түрлерін шығаруға болмайды.
Iс жүргiзудi қысқарту туралы қаулы тек заңда көзделген үш ... ... ... ... 580-бабында көзделген iс жүргiзудi болдырмайтын мән-
жайлар болған;
2) ӘҚБтК-тің 581-бабында көзделген ... ... ... ... мән-жайлар болып, яғни әрекетте қылмыстық
заңдарда көзделген қылмыс құрамының ... ... ... материалдарын прокурорға, алдын ала тергеу немесе анықтау
органына берілген жағдайда;
3) ӘҚБтК-тiң 35-бабына сәйкес адамды ... ... ... ... шешу үшiн iс материалдарын ... ... ... [20, 261 ... ... әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жөніндегі
қаулының азмұны көрсетілген. Ол бойынша ... ... ... ...
жөнiндегi қаулыда қаулыны шығарған судьяның, лауазымды адамның лауазымы,
аты-жөнi, ... ... ... мен құрамы көрсетіледі.
Істің қаралған күні мен орны көрсетіледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жауапкершілікке тарту
мерзімінің өтуі белгіленген.
Әкімшілік жауапкершілікке тарту мерзімі өткеннен кейін әкімшілік құқық
бұзушылық ... іс ... ... қозғаудан бас тарту мәселесі қаралып
жатқан) тұлғаға қатысты оның ... ... ... еместігін талқылауға жол
бермейді және мұндай негіз бойынша іс міндетті түрде тоқтатылады.
Бұдан ... оған ... іс ... ... ... ... ... Жеке тұлғалар үшiн – тегi, аты, әкесiнiң аты, ... ... ... ... ... жауапкершілік 16-жастан басталады, соның ішінде
16 мен 18 жас аралығындағы тұлғалар арнайы субъектілер қатарына жатады,
т.б. өзге ... ... ... қатысты – оның атауы, ұйымдық-құқықтық нысаны және өзге ... ... істі ... ... ... мән-жайлар көрсетіледі. Кодексте
мұндай анықтауға жататын мән-жайлар түрлері аталған. Істі тез және ... әділ ... шешу үшін бұл ... ... ... зор болып
табылады.
Жалпы ережеге сай әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс құқық бұзушылық
жасалған жері бойынша ... ... егер ... құқық бұзушылықтың
орын алған жерін дәл көрсетпеу ... ... ... ... ... ... бекітуде қиыншылықтар туындатады. Себебі заңға сәйкес,
ешқандай тұлғаны оның өзіне тиісті соттылықтағы соттың және судьяның ... ... ... ... ... ... бөлімінің осы әкімшілік құқық ... ... ... ... бабы ... іс ... іс ... нақты құқықтық негіздері көрсетіледі.
Іс бойынша қабылданған шешім негізделген және онда қаулыға шағымдану
мерзімі мен ... ... ... ... ... шағымдану туралы қажетті мәліметтердің болуы
әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс жүргізуге қатысушы ... ... ... ... болып табылады.
Әкімшілік айыппұл салынған жағдайда да қаулыда айыппұлды алушы ... ... ... ... бқл ... ... ... толтырудың ережелеріне сай болуы тиіс.
Егер әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс судьямен қаралып жатса, ... ... ... ... ... залалдың орнын толтыру туралы
мәселені де шешуге құқылы, егер ... осы ... ... ... ... дау болмаса.
Мұндай жағдайда іс бойынша қаулыда өндірілуге ... ... ... ... ... мен ... көрсетіледі. Егер судья әкімшілік жаза
ретінде қызметті тоқтата тұруды белгілесе, ол аталған ... ... ... ... қажетті шаралар жөніндегі мәселені де шешеді.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізуді жүзеге асыру
барысында іс ... ... ету ... қолданылуы мүмкін. Оларға:
заттар мен құжаттарды алып қою, құқық ... заты ... ... ... ... т.б. ... арест салу.
Егер ол заттарға және құжаттарға қатысты тиісті алып қою және тәркілеу
түріндегі әкімшілік жаза қолданылмаса ... ... ... ... ... ... ... осындай мәселелер бойынша сұрақтардың шешімі көрініс
табуы қажет.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша қаулыға ... ... ... ... ... ... тұлға қол қояды.
Қаулы-түбіртек – іс бойынша іс ... ... ... ... табылады. Әкімшілік құқық ... ... жеке ... ... ... ... жеңілдетілген түрі көзделген.
Жеке адам әкімшілік құқық бұзушылық жасаған жерде айыппұл алу үшін ... ... есеп беру ... ... табылатын, белгіленген үлгідегі
түбіртек беріледі [20, 281 б.]. Бұл белгіленген үлгідегі ... ... ... ... лауазымды адам әкімшілік құқық бұзушылық жасалған
жерде жүзеге асырады.
Бұл түбіртек – іс жүргізу құжаты, ол тек әкімшілік ... ... ... бойынша қабылданған қаулының мазмұнын көрсетіп қана ... ... оның ... ... ... ... атқару құжаты да болып
табылады.
Түбіртекте берілген күні, жаза қолданған лауазымды адамның қызметі, ... ... ... тартылған адамның кім екендігі туралы мәліметтер,
заңның аталған құқық бұзушылық үшін ... ... ... ... ... жасалған орын мен уақыт, салынған әкімшілік
айыппұлдың сомасы көрсетіледі. Түбіртекке жаза қолданған лауазымды адам, ... жаза ... ... адам мен әкімшілік жауапқа тартылған
адам қол қояды.
2.3 Әкімшілік жазалар: ... ... ... және ... ... жауапкершілік өз көрінісін түрлі әкімшілік жазалар түрінде
көрінісін табады. Б.А.Жетписбаевтың ойынша, ... ... ... ... ... жасаған тұлғаға қатысты заң ... ... ... ... ... ... ... ықпал ету шаралары танылады» [24, 79 б.].
А.П.Алехиннің берген анықтамасы бойынша: ... ... ... ... ... немесе материалды әсер етуде көрінісін табады» [14,
283 б.]. Ондай шаралардың әр қайсысының ... бар және олар ... ... қолданылады.
Жаза үнемі құқық бұзушылықтармен байланысты. Олар құқық бұзушылық
жасаған тұлғаны ... бір ... ... ... Жазалау шаралары
келесі мақсаттарда қолданылады:
1. Кінәлілерді жазалау;
2. Жаңа ... ... ... алу (құқық бұзушының және өзге де
тұлғалардың);
3. Құқық бұзушыны және оны қоршаған адамдарды заңды ... ... ... ... санкциялары болып табылады. Олар азаматтың
субъективті құқықтарын шектеумен немесе оған қосымша міндеттерді жүктеумен
сипатталады.
Негізінен әкімшілік жазалар құқық ... ... ... ... әсер ету ... ... ... Кейбір әкімшілік жазалар бір
уақытта өзінде моральды және материалды әсер ... ... ... ... ... ... бұзушының құқықтарын шектеумен (мысалы, әкімшілік қамау,
арнайы құқықтардан айыру, түзеу жұмыстары және т.б.) сипатталуы мүмкін ... ... ... ... үш ... ... моральды сипаттағы әкімшілік жазалар:
- ескерту жасау;
2) ақшалай және мүліктік сипаттағы әкімшілік жазалар:
- әкімшілік айыппұл салу;
- әкімшілік құқық бұзушылықты жасау құралы ... ... ... затты,
сол сияқты әкімшілік құқық бұзушылық жасау салдарынан алынған ... ... ... ... ... ... немесе нысанасы болған затты
өтемін төлеп алып қою;
- заңсыз салынып ... ... ... ... ... ... құқық бұзушының жеке басына байланысты жазалар:
- арнаулы құқықтан айыру;
- лицензиядан, арнаулы рұқсаттан, біліктілік аттестатынан (куәліктен)
айыру немесе ... ... бір ... ... ... бір ... оның қолданылуын тоқтата тұру;
- жеке кәсіпкердің қызметін тоқтата тұру ... оған тйым ... ... ... алу;
- шетелдікті немесе азаматтығы жоқ адамды Қазақстан Республикасының
шегінен әкімшілік жолмен ... ... ... ... ... барлығы бірдей
белгілерге ие:
1. Олардың барлығы (ескерту мен ... ... ... ... ... Кең ... ... шеңберімен бекітіледі.
3. Әкімшілік жазаны қолдану құқықтық салдардың орын алуымен сипатталады,
яғни тұлғада жазаланғандық қалпы туындайды.
Әкімшілік жазалар жүйесі өзіндік сипаты және ... ... ... ... Бұл ... бұзушыға жазаны қолдану кезінде, оның жеке
басының ерекшеліктерін, мүліктік жағдайы, жасаған іс-әрекетінің ... ... ... ... және ... ... ... береді.
Әкімшілік жаза арнайы индивидуалды актілер негізінде қолданылады.
Әкімшілік жазалар:
1. Бір ... ... ... ... Алып ... ... немесе азаматтығы жоқ адамды республика ... ... ... ... ... ... ... салынған құрылысты мәжбүрлеп жұзып тастау.
2. Созылмалы:
- Әкімшілік қамау;
- Арнаулы құқықтан айыру;
- Жеке кәсіпкердің ... ... тұру ... оған ... ... ... ... рұқсаттан, біліктілік аттестатынан (куәліктен)
айыру немесе қызметтің белгілі бір түріне немесе ... бір ... ... оның ... ... ... ... әкімшілік жазалау шаралары ӘҚБтК-тің 46-бабына сәйкес:
- Негізгі (ескерту, әкiмшiлiк айыппұл салу және ... ... ... (әкiмшiлiк құқық бұзушылық жасау құралы не нысанасы болған
затты өтемiн төлеп алып қою, ... ... ... ... ... ... ... құқықтан айыру, лицензиядан (арнайы рұқсаттан,
бiлiктiлiк аттестатынан (куәлiктен) айыру немесе оның қолданылуын
тоқтата тұру, ... ... ... оның ... ... тұру ... оған ... салу, сондай-ақ шетел азаматтарын
немесе азаматтығы жоқ адамдарды Қазақстан Республикасынан ... ... ... ... ... ... үшін жеке адамға жоғарыда көрстеіліп ... ... ... ... ... ... ... Бiр
әкiмшiлiк құқық бұзушылық үшiн бiр негiзгi не негiзгi және ... ... ... ... [20, 19 ... – тәрбиелік әсер ету және моральды сипаттағы жазалау шарасы.
Оның маңызы – құқық ... ... ... түрде теріс баға беруде
болып табылады.
Құқық бұзушылық елеусіз ... ... ... ... ... бұзған нормаларын жеткілікті түрде білмеуі ... ... ... ... ... ... ... қатар құқық бұзушылықты
бірінші рет жасаған, егер тұлғаға жақсы жағынан сипатталған жағдайда да
көбінесе ескертумен шектеледі.
Ескерту ... ... ... [20, 15 б.]. ... ... ... ... шарасы болып табылмайды. Ескерту жасау әкімшілік жазалау
шараларының ішінде ең жеңілі болғанымен, ол да өзге ... ... ... ... ... ие, ол ... бұзушылықтың қайталану
жағдайында жасалғандығын анықтауға мүмкіндік береді. Себебі ... ... жаза ... ... ... ... алмайды.
Әкімшілік айыппұл – әкімшілік құқық бұзушылық үшін заңмен көзделген
жағдайлар мен шектерде қолданылатын ақшалай жаза. Бұл жаза түрі ... ... ... ең кең ... түрі ... табылады, ол дерлік
барлық әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін қолданылады [37, 54 б.]. Бұл ... ... ... әсер ... оның жеделдігімен әрі
ыңғайлылығымен түсіндіріледі.
Әкімшілік заңнамаға сәйкес, жеке тұлғаға ... ... ... ... ... ... бiр бөлiгiнен кем болмайды және екi жүз
айлық есептiк ... ... ... ... дара ... жеке нотариусқа, адвокатқа, сондай-ақ
заңды тұлғаға салынатын айыппұлдың ... бес ... ... ... ... және төрт жүз ... есептiк көрсеткiштен асыруға болмайды.
Ірi кәсiпкерлiк субъектiсi болып табылатын заңды ... ... ... ... ... ... көрсеткiштен кем болмайды және оның
мөлшерін екi мың айлық есептiк көрсеткiштен асыруға болмайды.
Әкiмшiлiк жауапқа тартылған адам айыппұл салу ... ... ... органға (лауазымды адамға) жазбаша нысанда кейiннен хабарлай
отырып, айыппұлды әкiмшiлiк ... салу ... ... заңды күшiне енген
күнiнен бастап отыз күннен кешiктiрмей төлеуге тиiс.
Әкiмшiлiк құқық ... ... үшiн ... айыппұлды мемлекеттiк
бюджетке белгiленген тәртiппен жеке адам енгiзедi немесе заңды ... ... ... ... ... айыппұлдың мөлшерi айлық
есептiк көрсеткiштiң бестен бiр ... кем ... және он ... ... ... тиiс. Айыппұл кәмелетке толмаған адамда ... ... ... ... толмаған адамның айыппұл төлеуге
жеткiлiктi мүлкi болмаған жағдайда, айыппұл ата-анасына немесе ... ... ... ... ... өз еркiмен орындамаса, тиісті мерзім бiткеннен кейiн
әкiмшiлiк жазаны ... ... ... адам) айыппұл салу туралы
қаулыны қарау үшiн сотқа жiбередi. ... ... ... алу ... сот ... тартылған адамның жалақысынан немесе өзге ... ... ... ... ... ... үшiн оның ... не сыйақы, зейнетақы, стипендия ... ... ... ... алты ... ... мерзiмде ұсталады.
Жауапқа тартылған адам жұмыстан шығып кеткен не оның ... ... де ... ... ... ... ... жағдайларда, ұйымның
әкiмшiлiгi жұмыстан босаған немесе жазаны орындауға мүмкiндiк бермеуге әкеп
соғатын оқиға ... ... ... он күн мерзiмде, жауапқа тартылған
адамның жаңа жұмыс орнын (егер ол белгiлi ... ... ... ... еместiгi себептерiн көрсетiп, сондай-ақ ұстау жүргiзiлгенi (егер ... ... ... соғылған қаулыны айыппұл салу ... ... ... қайтарады.
Егер айыппұл салынған жеке адам жұмыс iстемесе немесе басқа да себептер
бойынша айыппұлды ... ... өзге де ... ... алу
мүмкiн болмаса, айыппұл салу туралы қаулыны оны шығарған сот заңдарда
көзделген тәртiппен мәжбүрлеп ... үшiн сот ... ... құқық бұзушылық жасау құралы не нысанасы болған затты өтемiн
төлеп алып қою, оны ... ... ... ... алып ... және
сот актiлерiн орындау үшiн көзделген тәртiппен кейiннен өткiзуден тұрады.
Осындай ... ... ... ... сот ... ... өткiзу
жөнiндегi шығыстарды шегере отырып, меншiк иесiне бередi.
Аңшылық қаруды, атыс оқ-дәрiлерiн және ... ... да ... ... алып қоюды аң аулау өмiр сүруiнiң негiзгi заңды көзi болып
табылатын адамдарға ... ... ... бұзушылық жасау құралы не нысанасы болған затты, сондай-
ақ әкiмшiлiк құқық бұзушылық ... ... ... ... ... ... белгiленген тәртiппен мемлекет меншiгiне мәжбүрлеп өтеусiз
өндiрiп алудан тұрады. Меншiк иесiне қайтарып беруге ... не ... ... әкiмшiлiк құқық бұзушылық жасаған адамның заңсыз иелiгiнен
алып қою тәркiлеу ... ... ... ... зат ... ... ... немесе жойылуға тиiс.
Тәртiп бұзушының меншiгi болып табылатын зат қана тәркiленуге ... ... оның ... және ... да рұқсат етiлген аң ... ... ... құралдарын тәркiлеудi аң аулау (балық аулау) өмiр сүруiнiң
негiзгi заңды көзi ... ... ... ... ... ... ... және оны тек заңда әкiмшiлiк жаза ... ... ғана ... ... ... берiлген арнаулы құқықтан айыру осы құқықты ... ... ... үнемi бұзылғаны үшiн қолданылады. Арнаулы
құқықтан айыруды судья ... ... ... ... ... ... ... айыру мерзiмi бiр айдан кем болмауға және екi
жылдан аспауға тиiс. Көлік құралдарын жүргізу құқығынан айыру мерзімі ... екі ... ... болуы мүмкін. Алкогольден, есірткіден және
уытқұмарлықтан мас күйінде көлік құралдарын ... үшін ... ... екі ... он ... дейін болуы мүмкін [20, 17 б.].
Көлiк құралын масаң күйде ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ аталған ... ... бұза ... ... ... ... жол-көлiк оқиғалары болған
жерден кетiп қалу жағдайларын ... ... ... ... ... бұл ... ... байланысты пайдаланатын
адамдарға қолдануға болмайды.
Аң аулау, балық аулау ... аң ... ... оның ... балық аулау құралдарын сақтау мен алып жүру ... ... ... ... ... ... ... қоспағанда, аң аулау (балық
аулау) өмiр ... ... ... көзi ... ... ... қолдануға
болмайды.
Жеке тұлғаларды, дара кәсiпкерлердi, жеке нотариустарды, адвокаттарды
және заңды ... ... бiр ... ... не белгiлi бiр iс-әрекеттер
жасауға лицензиядан, арнаулы рұқсаттан, бiлiктiлiк аттестатынан (куәлiктен)
айыруды ... ... ... ... жүзеге асыруы не лицензияда,
арнаулы рұқсатта, ... ... ... ... белгiлi бiр
iс-әрекеттердi жасауы кезiндегi әкiмшiлiк құқық бұзушылығы үшiн қолдануы
мүмкiн.
Белгiлi бiр ... ... не ... бiр ... ... қолданылуын тоқтата тұру немесе арнаулы рұқсаттан, бiлiктiлiк
аттестатынан (куәлiктен) уақытша ... алты айға ... ... ... ... ... тұлғаның қызметiн немесе қызметiнiң
жекелеген түрлерiн тоқтата тұру немесе оған тыйым салу ... ... ... ... ... уәкiлеттi органның (лауазымды адамның)
өтiнiшi ... тек сот ... ғана ... ... ... ... ... қызметiн немесе қызметiнiң
жекелеген түрлерiн тоқтата тұру немесе оған ... салу ... ... қою
өтiнiшi Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде белгiленген ... ... ... ... ... сот он күн ... ... кәсiпкердiң немесе заңды тұлғаның қызметiн немесе қызметiнiң жекелеген
түрлерiн тоқтата тұру түрiндегi әкiмшiлiк жазалау шарасы бұзушылықты ... сот ... ... ... iс-әрекеттер (iс-шаралар) жүргiзу
арқылы оны жоюға болатын жағдайларда қолданылады.
Жеке кәсiпкердiң немесе заңды ... ... ... ... ... ... ... немесе оған тыйым салуға, сот шешiмiнсiз
ерекше жағдайларда, талап қою өтiнiшiн сотқа белгiленген мерзiмде ... ... ету ... үш ... ... ... жол берiледi. Бұл орайда
қызметке тыйым салу немесе оны тоқтата тұру актiсi сот шешiмi шығарылғанға
дейiн қолданылады.
Заңсыз салып ... ... ... ... мәжбүрлеп бұзуды судья
тағайындайды. Соттың салынып жатқан немесе салынған ... ... ... ... өзi ... осы әкiмшiлiк жаза шығарылған адам
орындайды. Салынып жатқан немесе салынған құрылысты мәжбүрлеп бұзу ... ... ... жаза өз ... ... ... қаулыны
уәкiлеттi орган атқарушылық iс жүргiзу тәртiбiмен орындайды.
Салынып жатқан немесе салынған құрылысты мәжбүрлеп бұзу заң бұзушының
есебiнен ... ... [20, 285 ... қамауға алуды судья ерекше жағдайларда жеке ... ... ... ... ... ... және ... көзделген
басқа да құқық бұзушылықтар үшiн - он бес ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтың жекелеген түрлерiн
жасағаны және (немесе) төтенше жағдай режимiнiң талаптарын ... ... ... ... ... тағайындайды. Әкiмшiлiк ұстау мерзiмi
әкiмшiлiк қамауға алу мерзiмiне қосылады.
Жүктi әйелдерге және он төрт жасқа ... ... бар ... ... ... ... ... I және II топтардағы мүгедектерге, сондай-
ақ елу сегiз жастан асқан әйелдер мен алпыс үш ... ... ... ... ... ... ... [20, 18 б.].
Шетелдiктер мен азаматтығы жоқ адамдарды ... ... ... ... кетiрудi судья заңда көзделген тәртiп пен негiздер
бойынша әкiмшiлiк жазалау шарасы ретiнде қолданады.
Әкімшілік жазаны ... ... ... және ... ... ... зор. Әкімшілік жаза әкімшілік
жауапкершілікті белгілейтін заң нормаларымен белгіленген шекте ... ... ... ... төмендегілерді білдіреді:
1. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнамаға сай қолданылуы;
2. Нақ осы ... ... үшін ... көздейтін тиісті
нормамен белгіленген шекте қолданылуы;
3. Оны қарауға құқылы тиісті органның қарауы, оның істі ... ... ... ... ... және оның ... ... белгілеу барысындағы гуманизм принципін ұстану белгілі бір құқық
бұзуышылық үшін жауапкершілікті көздейтін акттің күшінің ... ... 16 ... ... ... бұзушы әкімшілік юрисдикциядан
дипломатиялық иммунитетін қолдану-қолданбауын, т.б. ескеруді білдіреді.
Жазаны индивидуализациялау принципінің ... ... ... ... ... ... жеке ... оның мүліктік жағдайы,
кінәсінің дәрежесі, жауаптылықты жеңілдететін мән-жайлар ескерілуінде ... [10, 283 ... ... қылмыстықтан айырмашылығы – әрбір құқық бұзушылық үшін
жаза бөлек-бөлек қолданылады. Мұнда жеңілдеу ... ... ... ережесі қолданылмайды.
Егер тұлға бірнеше құқық бұзушылықтар жасаса, бір органмен қаралатын
істер ... жаза ... жеке ... ... үшін ... бірақ
олардың санкцияларының қосындысының мөлшері одан ауыр құқық бұзушылық үшін
қолданылатын санкцияның мөлшерімен тең болмауы тиіс [38, 748 ... ... ... және ... жазадан босату – әкімшілік
құқық бұзушылықтармен күресудің нысаны ретінде
1. Әкімшілік жауапкершіліктен және әкімшілік жазадан босатудың
түсінігі, маңызы
Қазіргі әкімшілік-деликттік құқық пен ... ... ... ... ... жасаған тұлғаға міндетті түрде белгілі бір жеке,
ұйымдық немесе мүліктік сипаттағы шараларды мемлекеттік-мәжбүрлеу шаралары
ретінде қолдану керек деген ... ... ... құқық бұзушылық
жасаған тұлғаны белгілі бір мұқтаждарынан айыру мемлекеттік ... және ... ... заң ... ... ... әкімшілік жауапкершілік институттары аясында жүзеге асырылады. Яғни
бұл институттардың мемлекеттік мәжбүрлеуден басқа мақсаты – қоғамдық ... ... ... тұлғаның қауіпсіздігін, мемлекеттік басқару
әдістерінің әділдігін ... ету, ... ... ... т.б. ... ... жауапкершілік пен әкімшілік жаза
институттарының мемлекеттің қоғам мен адамның қауіпсіздігін қамтамасыз ету
қызметіндегі маңызы зор.
Сонымен, ... ... ... үшін ... ... пен
әкімшілік шаралардың міндетті түрде қолданылуы, ... ... ... ... жауапкерішіліктің жасалған нақты әкімшілік құқық ... ... ... ... ... ... құқық теорияның
негізі болып табылады деуге болады. Бұл тектен тек ... ... ... ... мен ... ... қалыптасып, орнын
тапқан.
Заңнама демократизм, гуманизм принциптерін ескере отырып, мемлекеттік
мәжбүрлеу шараларын үнемдеу мақсатында ... ... ... ... ... ... ... көздеген. Сөйтіп заңнама
деңгейінде, ӘҚБтК-тің 8-тарауы әкімшілік құқық бұзушылық жасаған тұлғаны
әкімшілік жауапкершіліктен және ... ... ... ... Оның
құқықтық негізі мыналардан көрінісін табады:
- Іс-әрекетімен өкінгендігін білдіруіне байланысты әкімшілік жауаптылықтан
босату (67-бап);
- Құқық бұзушылық елеусiз болған жағдайда әкiмшiлiк ... ... ... мерзiмiнiң өтуiне байланысты әкiмшiлiк жауаптылықтан босату ... ... ... және ... ... ... жасау актiсi
негiзiнде босату (70-бап);
- Жағдайдың өзгеруiне, ... ... ... ... (71-бап);
- Тараптардың бiтiмгершiлiкке келуiне байланысты әкiмшiлiк жауаптылықтан
босату (71-1-бап);
Мұнда заң шығарушының әкімшілік ... ... ... ... 67, ... 71 және 71-1-баптары бойынша әкімшілік жауапкершіліктен ғана ... ... ... бір уақытта әкімшілік жауапкершіліктен ... ... да ... ... көрсетіп кеткен. Заң шығарушының мұндай
ұстанымы логикаға және құқыққа сай ма? ... ... ... бойынша әкімшілік жауапкершіліктен босату әкімшілік жазадан да
босатуды білдіреді, өйткені әкімшілік жаза ... ... және оның ... себебі болып табылады. Дегенмен ӘҚБтК-тің
70-бабында заң шығарушы құқық бұзушыны әкімшілік жауапкершіліктен ... ... да ... босату мүмкіндігіне көңіл бөлген.
Біздің ойымызша, заң шығарушының мұндай әкімшілік жауапкершіліктен және
әкімшілік жазадан қатар босату ... ... ... Оларға
мыналарды айтуға болады:
- Біріншіден, қабылданған рақымшылық актісі негізінде;
- Екіншіден, егер тиісті тәртіпте қабылданған ... ... ... әкімшілік жазаны қолдануды жоятын болса.
Бұл жайында профессор А.А.Тарановтың айтуынша: «мұндағы ... ... ... және ... ... босату»
деген сөз тіркесі баспа қатесі болып ... баса айта кету ... ол ... білдіреді: жазаны қолдану туралы қаулыны шығарған
судья, ... ... ... жоғарыда аталған жағдайларда қаулының
орындалуын тоқтатады.
Сонымен қатар, егер ... ... ... акт ... ... жоятын болса, ол қосымша жаза түрінен де ... 174 ... ... ... ... болады: қазіргі әкімшілік құқық
саясатында гуманизм, әділдік, тұлғаның намысы мен ... ... ... мен ... егер ... ... ... тұлғаның құқықтары мен бостандықтарына нұқсан
келтірмесе ... ... ... сай ... ... ... асырмай құқық бұзушыға әсер ету арқылы оны жөндеу болып
табылады. Дегенмен ӘҚБтК-тің 8-тарауының баптарына ... ... ... және әкімшілік жазадан босатуды оны ақтау немесе кінәлі
емес деп танумен шатастырмауымыз ... ... ... ... Яғни
бұл айтылғандардың бір біріне ешқандай қатысы жоқ.
Әкімшілік құқық бұзушылықтармен күресте мұның маңызы – құқық бұзушылық
жасаған тұлға ... ... ... ... ... түсініп, өз іс-
әрекетіне баға беріп, ендігі әрі өзінің ... оң ... ... ... ... Бұл тұжырым ӘҚБтК-тің 44-
бабының 2-тармақшасымен расталады, онда: «әлеуметтік ... ... және ... ... ... адамды заңдар талаптарын сақтау және
құқық тәртібін құрметтеу рухында тәрбиелеу, ... ... ... де, сол ... ... адамдардың жаңа құқық бұзушылық жасауының алдын
алу мақсатында» қолдану үшін ... ... ... ... [20, 14 б.].
Тұлғаны қайтадан тәрбиелеу тұлғада ... ... ... және ол ... ... қайта қалыптастыру: бір
құндылықтарды жоққа ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан мұндай жағдайдың маңызы құқық бұзушының ... ... ... ... ... ... тұлғаға деген аяушылығы,
оның іс-әрекеттерінің өзінің жақын және туыс адамдарына қайғы әкелгенідігін
түсінуі емес, ал ... ... мен ... ... ... ... ... арқасында оның өз іс-әреткеттерінің зияндығын және
қоғамдық қаупін түсінгені, сондай-ақ алда ... ... ... ... қайталануына жол бермеу қажеттігін түсінуінде болып табылады.
Бұл сенімдер оның алдағы ... ... ... мен ... ... ретінде қолданылуы тиіс.
Енді әкімшілік жауапкершіліктен және әкімшілік жазадан ... ... ... Олардың біріне, юрисдикциялық органның немесе
оның лауазымды тұлғаларының ... да ... бір ... ... ... ... ... яғни кінәліні жауапқа тарту мерзімін
өткізіп алуы болып табылады. ӘҚБтК-тің 69-бабында әкімшілік жауапкершілікке
тартудың ... ... ... адам ... ... ... күннен бастап екi ай өткеннен кейiн, ал қоршаған ортаны қорғау
саласында ... ... ... жасағаны үшiн - оны ... ... алты ай ... ... ... ... ... туралы қаулы
шығарыла алмайды. Жеке тұлға әкiмшiлiк сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық,
сондай-ақ салық салу, табиғи монополиялар мен ... ... ... ... ... жасағаны үшiн оны жасаған күннен бастап бiр жыл
өткеннен кейiн әкiмшiлiк ... ... тиiс ... ал ... ... iшiнде жеке кәсiпкер) әкiмшiлiк сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық
жасағаны үшiн оны жасаған ... ... үш жыл ... ... ал ... ... ... бұзушылық жасағаны үшiн оны жасаған күннен ... ... ... ... ... жауаптылыққа тартылуға тиiс емес.
Созылып кеткен әкiмшiлiк құқық бұзушылық кезiнде, сондай-ақ қоғамның
және мемлекеттiң заңмен қорғалатын ... қол ... ... мен бюджет
саласындағы әкiмшiлiк құқық бұзушылық жасалған кезде адам әкiмшiлiк құқық
бұзушылық анықталған күннен ... екi ай ... ... ... ... тиiс емес [20, 22 ... ... құқық бұзушылықтарға «икемділікпен» ... ... ... ... үшін ... ... тіпті ескіру мерзімінің шегінде де міндетті түрде ... ... ... ... басқа келесі әкімшілік жауапкершіліктен
босатудың әкімшілік жауапкершіліктен босатудың өзгеше бір жолы, ... ... ...... ... ... ... жағдайда
әкімшілік жауаптылықтан босату. Әкiмшiлiк құқық бұзушылықты бiрiншi ... ... егер бұл адам ... бұзушылық жасағаннан кейiн келтiрiлген
залалды өз ... ... ... ... ... ... ... өзге
де жолмен ретке келтiрсе, судья, ... ... ... ... iстi
қарауға уәкiлеттi орган (лауазымды адам) әкiмшiлiк ... ... ... ... ... құқық бұзушылық туралы iстi қарауға
уәкiлеттi орган (лауазымды адам) әкiмшiлiк құқық бұзушылық жасаған адамды
ауызша ... ... ... әкiмшiлiк жауаптылықтан босата алады.
Мұндағы әкiмшiлiк құқық бұзушылықтың елеусiздiгi дегеніміз – басқа мән-
жайлармен қатар кодекстің ... ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылықпен келтiрiлген зиянның
мөлшерiнен асып кететiндiгi ескерiлетiн жағдайлар [20, 22 б.].
Заң бойынша ауызша ескерту деген әсер ету ... ...... ... ... да ... ... тіпті елеусіз жағдайда болса да
міндетті түрде ескерілетіндігін білдіреді. Сонымен қатар ... ... істі мәні ... ... ... судья, орган (лауазымды тұлға)
құқық бұзушыға қатысты әкімшілік жаза немесе қоғамдық әсер ету ... ... шара ... ... ... ... ... мұндағы ауызша
ескерту ешқандай құқықтық салдарды туындатпайтындығы белгілі.
Мұнда бастысы ... ... ... жауаптылықтан босату мәселесін
шешкенде құқық бұзушылық құрамының барлық объективтік және ... ... ... жеңілдететін немесе ауырлататын жағдайлардың
барлығы ескерілуі қажет.
Әкiмшiлiк құқық бұзушылық ... адам ... ... немесе
қолданылған әкiмшiлiк жазадан рақымшылық жасау актiсi негiзiнде, егер ол
әкiмшiлiк жаза қолдануды жоятын болса, босатылуы ... ... ... ... ... Республикасының Парламентi жеке
белгiлi емес адамдар тобына қатысты ... ... ... ... ... жауаптылықтан
босату деп – әкiмшiлiк құқық бұзушылық белгiлерi бар әрекет ... ... ... ... ... ... орындауға кедергi
келтiретiн науқасына байланысты әкiмшiлiк жауаптылықтан босатылуды ... ... ... келесі жолы – тараптардың
бiтiмгершiлiкке келуiне байланысты әкiмшiлiк ... ... ... ... ... құқық бұзушылық туралы ... ... ... ғана ... және ол ... құқық
бұзушылық жасаған адаммен бiтiмгершiлiкке келгеннен кейiн ... ... келу ... мен әкiмшiлiк құқық бұзушылық
жасаған адам қол қойған жазбаша келiсiм ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандарды әкімшілік жауаптылықтан
және әкімшілік ... ... да ... ... ... ... ойымша тек
әкімшілік құқық бұзушылықтармен емес қылмыстармен күресуде де маңызы өте
зор болып ... деп ... Ол үшін ... оның ... ... кетсек, «әкімшілік құқық бұзушылықты бірінші рет жасаған
кәмелетке ... ... сот, ... ... ... туралы iстi
қарауға уәкiлеттi орган (лауазымды адам) оған заңдарда көзделген тәрбиелiк
ықпал ету ... ... ... ... жауаптылықтан немесе
тағайындалған әкiмшiлiк жазаны орындаудан босатуы мүмкiн» [20, 24 ... ... ... ... он алты ... ... бірақ он сегіз
жасқа толмаған адамдар танылады. Бұдан біздің, біріншіден, ... ... ... ... ... болсын, сондай-ақ олардың
жасаған кез-келген құқыққа қарсы іс-әрекеті (бұл жағдайда, бірінші ... да) ... ... оған көңіл бөлініп, теріс баға беруі. Яғни
бұл жасөспірімдерге өздерінің іс-әрекетінің заңсыздығын, жазаланатындығын
түсінуге септігін ... ... келе ... ... ендігі әрі құқыққа сай
емес әрекеттер жасамауға тырысады. Ал бұл өз алдына қылмыстылық дәрежесінің
төмендеуіне де септігін ... ... біз ... ... ... ... ... қауіптірек түрі болып табылады.
Сөйтіп, «әкімшілік жауаптылықтан және ... ... ... маңызы – заң нормасын аттап ... ... ... ... ... ... ... деп мемлекетпен
танылатындығында.
2. Әкімшілік жауапкершіліктен шектеу және босату және ... ... ... ... ... ... ... болдырмайтын мән-жайларды
әкімшілік жауапкершіліктен босатудың нысандарының қатарына ... ... Оның ... ... екі ... да ... ... салдар
туындайтындығын, яғни әкімшілік жауапкершіліктен босатылатындығын ... ... ... ... бұл екі жағдайдың айырмашылығы, біріншіден,
олардың туындай негізінде болып табылады. Енді осы айырмашылықты көру ... ... ... мән-жайларға тоқтатылып кетсем.
Қолданыстағы әкімшілік заңнаманы анализдеу барысында, ҚР-ның ... ... және ... жазадан босату жағдайларынан
басқа, әкімшілік жауапкершілікті ... ... ... Ол
аталған кодекстің 5-тарауында көрінісін табады. Олардың қатарына мына
төмендегілер жатады:
- ... ... ... Қол ... ... адамды ұстау (39-бап);
- Аса қажеттiлiк (40-бап);
- Негiздi тәуекел (41-бап);
- Күштеп немесе санаға әсер етiп мәжбүрлеу (42-бап);
- Бұйрықты немесе өкiмдi ... ... ... құқық бұзушылықпен келтірілген зиян ... ... ... ... ... ... мен ... белгілеген.
Сонымен қатар әкімшілік жауапкершіліктен босату оны басқа ... ... ... ауыстыруда көрінісін табуы мүмкін. Негізінен
айтылған жағдайларда ... ... ... әкімшілік
жауапкершіліктен босату судьямен, өкілетті органдармен ... ... ... асырылады.
Заңнама әкімшілік құқық бұзушыны ... ... ... тек ... әсер ету шараларын қолдануға қатысты материалдарды
қайтару арқылы емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... болдырмайтын мән-жайлардың негіздері
ретінде әрекеттің (әрекетсіздіктің) ... ... ... ... ... ... қорғану жағдайында, яғни жеке басын, тұрғын үйiн, меншiгiн,
жер учаскесiн және қорғанушының немесе өзге де ... ... ... ... ... ... заңмен қорғалатын мүдделерiне
қол сұғушыға зиян келтiру арқылы құқыққа қарсы қол сұғылудан қорғау
кезiнде, егер бұл ... ... ... шегiнен шығып кетуге жол
берiлмеген болса, кодексте көзделген әрекеттi жасау [20, 13 б.].
Қажетті қорғану ... ... ... ... ... күресте,
алдын алуда, оған жол бермеуде белсенділігін арттырады. Қажетті ... ... ...... тек ... ... (үшінші
тұлғаларға емес) зиян тигізу арқылы жүзеге асады. Бұл негізінен өз ... ... ... ... алады. Онда былай делінген: «Әркімнің
құқық субъектісі ретінде танылуына құқығы бар және ... ... ... ... қорғанысты қоса алғанда, ... ... ... ... ... хақылы» [3, 7 б.]. Яғни қажетті қорғаныс – бұл
Қазақстан Республикасы территориясында ... ... ... ... ... ... ... қорғанысқа құқығы – оған тумысынан тиесілі табиғи
құқығы, сондықтан ол заңды болып табылады [40, 139 ... ... ... ... еліміздегі құқық бұзушылықтармен
күресте, олардың алдын алуда және бұлтартпауда ... ... ... ... бір жолы ... ... Құқыққа қарсы қол сұғушылық жасаған адамды ұстау кезiнде, бұл ... ... ... және оның жаңа қол ... жасауын
болдырмау үшiн, егер мұндай адамды басқаша құралдармен ұстау ... және бұл ... осы үшiн ... ... ... ... жол
берiлмесе, кодексте көзделген әрекеттi жасау.
3. Аса қажеттiлiк жағдайында, яғни осы ... ... өзге де ... денсаулығына, құқықтары мен заңды мүдделерiне, қоғамның
немесе мемлекеттiң ... ... ... ... ... ... ... қорғалатын мүдделерге зиян келтiру, егер бұл қауiптi өзге
құралдармен жою мүмкiн болмаса және бұл орайда аса қажеттiлiк ... жол ... [20, 13 б.]. ... ... ... ... ... азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына, жеке
меншігіне тек шын ... ... ... ... ғана аса ... ... ... төндірудің негіздері ретінде: су тасқыны,
өрт, жер ... т.б. ... Аса ... жағдайында жасаған
тұлғаның іс-әрекеттері құқық бұзушылық ... ... ... ... ... нормаларын бұзады, бірақ өзін қоғамдық
құндылықтарға қарсы ... Яғни ол ... ... ... ... зиян келтіру арқылы алдын алады және мұндай
жағдайда оның алдын алудың өзге жолдары табылмаса.
4. Қоғамдық пайдалы мақсатқа жету үшiн ... ... ... кезде
кодекспен қорғалатын мүдделерге зиян келтiру.
5. Егер мәжбүрлеу ... адам өз ... ... ... ... ... ... әсер етiп мәжбүрлеу нәтижесiнде
кодексте көзделген әрекеттi жасаса.
6. Өзi үшiн мiндеттi бұйрықты ... ... ... үшiн ... ... ... ... әрекеттi жасауы әкiмшiлiк құқық бұзушылық
болып табылмайды. ... ... ... ... ... ... берген адам әкiмшiлiк жауаптылықта болады [20, 14 б.].
Бұл ... ... ... және ... ... ... еш жағдайда әкімшілік жауапкершілікті болдырмайтын мән-жайлармен
ұқсастыруымызға ... ... бұл ... тіптен екі түрлі құқықтық
институттарды білдіреді. Мұны түсіндіріп кететін ... ... және ... ... ... ... әкімшілік құқық
бұзушылық фактісі ... және ... ... ... ... ... ... Ал әкімшілік жауапкершілікті болдырмайтын мән-
жайлар институты тұлғаның іс-әрекеті ӘҚБтК ... ... ... ... ... ғана ... ... босатылуын
көздейді. Мұндай қорытынды шығарудың негізі ... ... ... ... ... ... жағдайлар танылады.
Олардың барлығында тиісті баптағы тиісті тәртіптің моделі бейнеленіп, ... ... ... жасау әкімшілік құқық бұзушылық ... ... ... ... Берілген жағдайлардан іс-әрекеттің
жасалғандығы туралы фактінің ... яғни ... ... ... бағаламау – әкімшілік жауапкершілікті болдырмаудың негізі ... ... ... бұзушылық жоқ жерде жауапкершілік те болмайтындығы
түсінікті.
Енді осы ... ... ... ... ... ... жүзінде
оларға түсінік беріп кетейік.
Әкімшілік жауапкершіліктен шектеу әкімшілік құқық бұзушылықтың нақты бір
субъектілеріне қатысты жаза қолдануды ... ... ... ... ... ... және ... шығаратын әкімшілік
юрисдикция органымен ескерілетін жағдайларды ... ... ... ... яғни ... қатысты әкімшілік құқық
бұзушылық туралы істер ... ... ... ... ... жағдайлар әкімшілік юрисдикция органның санкцияда көзделген барлық
бұлтартпау шаралары мен жаза ... ... ... шектейді. Ондай
жағдайларға мыналарды айтуға болады, құқық ... ... оның ... (мүгедектігі, жүктілігі), ерекше құқықтық мәртебесі (депутат,
прокурор, судья, әскери ... және т.б.), ... ... түрі
(аңшылықпен айналысуы).
Сонымен қатар мұндай жағдайға ... ... ... ... тұлға
әкімшілік құқық бұзушылық жасағаны үшін кінәлі болып танылады да, бірақ
оған осы ... ... үшін ... көзделген кез-келген әкімшілік жаза
түрі қолданыла алмайды.
Сонымен қатар әкімшілік жауапкершілікті жеңілдететін мән-жайлардың ... де ... ... ... ... ... түрі мен ... оларды міндетті түрде ескеріп қолдануы тиісті.
Бірқатар жағдайларда әкімшілік құқық бұзушылық әкімшілік емес, тәртіптік
жауаптылықты көздейді. Тәртіптік ... күші ... ... ішкі ... органдарының қызметкерлері мен өзге тұлғалар
әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін жауапкершілікті (жалпы ... ... ... ... ... ... ... өтейді.
Әкімшілік жауапкершіліктен босату мазмұны мен құқықтық ... ... ... ... туралы іс бойынша іс жүргізуді болдырмайтын
жағдайлармен ұқсас, яғни ... ... ... қарсылығы және
жауапкершілікке тарту мүмкіндігі біріктіреді. Шындығында, екі жағдайда да
орын алатын әкімшілік ... ... ал ... ... ... ... ... немесе лауазымды тұлғаның белгілі бір тұлғаны
әкімшілік жауапкершілікке ... бас ... ... ... ... ... ... босату негіздері мен іс-әрекеттің құқыққа
қарсылығын жоятын жағдайларының бір-бірінен айырмашылығын айта ... бір ... ол – ... ... ... ... ... немесе
құқық бұзушылықтың және тұлғаның жеке ... ... ал ... – аса ... қажеттілік жағдайында әрекет жасаған тұлға үшін ... ... ... ... ... ... ... жылдамдықпен дереу медициналық көмекті қажет етіп
жатқан адамды ауруханаға ... бара ... ол ... ... ... тартылмайды, себебі ол аса қажеттілік жағдайында әрекет
етіп отыр.
ӘҚБтК-тің 33-бабына сәйкес ... ... де ... ... Онда ол бойынша былай делінген: «кодексте
көзделген құқыққа қарсы ... ... ... ... кем ... болған,
яғни өзiнiң iс-әрекетiнiң (әрекетсiздiгiнiң) нақты сипаты мен қауiптiлiгiн
түсiне алмаған немесе ... ... ... ... психикасы
бұзылуының, ақыл-ес кемдiгiнiң немесе психиканың өзге де ... ... ... ... кем ... ... жеке адам әкiмшiлiк
жауаптылыққа тартылмайды» [20, 10 б.]. ... ... ... ... ... ... ... бұзушылық субъектілерінің
ерекшеліктерімен байланысты. Негізінен әкімшілік заңнама кейбір әкімшілік
жазаларды әкімшілік ... ... ... ... бір
ерекшеліктеріне байланысты қолдану мүмкіндігін жоққа шығарған. Мысалыға,
әкімшілік қамау жүкті әйелдерге, 14 жасқа ... ... бар ... ... ... ... және екінші топтағы мүгедектерге, сондай-ақ
елу сегiз жастан асқан әйелдер мен алпыс үш ... ... ... ... ... ... көзі ... аңшылық табылатын адамдарға
қатысты аңшылықпен айналысу құқығынан ... ... ... мен ... тәркілеуге болмайды.
Әкімшілік жауапкершіліктен босатудың шарттары ретінде мыналарды айтуға
болады: ... ... ... (әрекетсіздігінде) әкімшілік құқық
бұзушылық ... ... ... ... ... тұлғаға қатысты
оны қолданудың негізділігі; әкімшілік жауапкершіліктен босату ... осы ... ... іс ... іс ... ... ... немесе
лауазымды тұлғамен жүзеге асырылуы.
Әкімшілік жауапкершіліктен босатудың ... ... ... ... ... ... әсер ету үшін ... табылады.
Яғни әкімшілік құқық бұзушылық жасаған тұлға мұндай жағдайларда қоғам
тарапынан оған қатысты реакциядан ... ... әсер ету ... ... ... алу ретінде де бағалауға болады, себебі кейбір
құқық бұзушылықтар уақыт өте келе ... ... ... ... ... ... көзделе отырып, оларды ашып түсінік бермеген
болатын. Бұл да өз алдына оның кемшілігі деп айтып ... ... оның ... ... ... ... ... туралы істерді
дұрыс, әділ шешімге қол жеткізу үшін өте маңызды болып келеді.
Әкімшілік құқық әдебиеттер оған ортақ анықтама беруге тырысқан. ... ... ... ... ... – елеусіз әкімшілік
құқық бұзушылық үшін әкімшілік ... ... ... ... ... ... лауазымды тұлғаның қолданатын шарасы [41]. Бұл
анықтаманың да өзіндік кемшілігі бар. Себебі ол ... ... ... ... тек ... ... бұзушылықтың елеусіз жағдайда
болуын ғана көрсеткен. Ал заңнамада одан да ... ... ... ... ... тек ... ғана ... Оны мана жоғарыда ... ... ... – бұл ... ... пен құқық бұзушының
ерекшеліктері: жауапкершілікті жеңілдететін жағдайлар, мысалы, ... жеке ... ... оның ... ... жасағанға
дейінгі және одан кейінгі мінез-құлқы, кінәсінің дәрежесі, мүліктік немесе
отбасылық жағдайы, т.б.
Әкімшілік ... ... ... ... ... болуы
нәтижесінде әкімшілік құқық бұзушылық туралы іс бойынша іс жүргізу
тоқтатылады ... ал ... ... ... жаза ... қорыта келе мынаны айта кеткім келеді, әкімшілік жауапкершілік
ұғымы көп жағдайларда адам тағдырында маңызды орын иеленетіндіктен ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаның мінезіндегі маңызды белгісі және оның жеке
мақсаттарының жалпы ... ... яғни оның ... ... Бұл жағдайда борыш ретінде тұлғаның біреудің немесе ... ... ал ... ... – оның жауапкершілікті ұғынуы мен
сезінуін түсінуіміз қажет.
Жауапкершілік ... ... ... ... бері келе ... ұғым.
Адам болған жерде қоғам, қоғам болған жерде заң, заң болған жерде оны бұзу
немесе қоғам болған жерде ... ... ... ал ... бұзушылық
болған жерде міндетті түрде ол үшін ... ... Ол ... елде ... ... ... ... әр адам өзінің ғана құқыққа қарсы іс-
әрекеті үшін жауапкершіліке тартылуға ... ... ... ... ... жүзеге асыруда, біріншіден құқық бұзушылықтың қандай салада
жасалғандығын, яғни ол ... ... үшін ... ... ... ... ... оны айырып білу, соның ішінде білікті
заңгерлер үшін өте ... ... жеке ... ... бір саяси жүйенің әлеуметтік,
тарихи, ... ... және өзге де ... және
субъективтік жағдайларды ескере отырып анықталып, жүзеге асырылады.
Сондықтан да жауапкершілік қоғамның сапалы ... ... ... ... ... бірі бола ... қоғамның, оның
элементтерінің ерекше әлеуметтік байланысы ретінде өз көрінісін табады.
Әкімшілік жауапкершіліктің түсінігі мен ... ... ... ... одан ... түсінігі, табиғаты мен құқықтық сипатын
анықтауда қиыншылықтар тудырып отыр. ... ... ... ... ... ... деп ... «Әкімшілік жауаптылық ретінде жеке және
заңды тұлғалардың қолданыстағы заңнамамен ... ... ... ... ... үшін ... (құқық бұзушыларға) әкімшілік жаза немесе
өзге әкімшілік-құқықтық ықпал ету ... ... ... ... тәртіппен атқару органдарының және соттардың әкімшілік тыйым
салуларды қолдануы ретінде көрінетін жауаптылығы ... ... ... ... мен ... ... қызметінің бір
түрі ретінде әкімшілік процестің құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтар
ретінде тану және оларға әкімшілік-құқықтық ықпал ету шараларын ... ... ... ... ... нормалары арқылы
қарастырылады.
Көптеген әдебиеттер әкімшілік жауапкершіліктен босату институтына
келгенде оның ... ... ... ... ... ... Тіпті бұл екі институттың айырмашылығын көрсетпеген.
Мүмкін олардың мұндай көзқарасы екі жағдайда да әкімшілік ... ... деп ... қатар, адамның психологиясына мән беретін болсақ, көп жағдайда
бір жолмен өткен адам оған ... ол ... ... ... ... ... ол жолмен жүруге қорықпайды. Яғни егер біз ... ... ... оның өз ... ... ... түсінуге
мүмкіндік бермей, бірден жазалау шараларын қолдансақ, ... ол ... ... ... ол оны ... және үйренді. Бұдан оның қайтадан құқық
бұзушылық жасау мүмкіндігі артады.
Еліміздегі әкімшілік құқық бұзушылық ... өсуі ... ... ... бірі ... ... ... мәселені шешуде адам мен
азаматтың құқықтары мен бостандықтарын құқыққа қарсы әрекеттерден ... ... ... тәртіптік пен заңдылықтың кепілі, әкімшілік құқық
бұзушылықтардың алдын алуда маңызды болып табылатын әкімшілік жауапкершілік
институтын терең түрде зерттеп, ... ... ... әкімшілік заңнама адам мен азаматтың құқықтары мен
бостандықтарына қорғауды жүзеге асыра ... ол өзге де ... ... ... ... ... адам мен ... өзінің орындауға
тиісті конституциялық міндеттерінің бар екендігін саналы түрде түсінуі және
құқыққа қарсы іс-әрекеті үшін ... ... ... ... ... бұзушылықтар үшін жауапкершілікке тартылатындығын түсінуіне
бағытталады.
Қолданылған әдебиеттердің тізімі
Концепция правовой политики Республики Казахстан на период с 2010 ... ... ... ... Ч. О преступлениях и ... / ... И ...... ... 1999. – 160 с. – ... Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30-тамыз 1995ж. «Юрист»
баспасы, Алматы ... 2007 – 40 ... ... ... ... ... Н.А. Назарбаева народу
Казахстана. Март 2007 ... ... ... ... Казахстан Н.А. Назарбаева народу
Казахстана. ... 2008 ... ... М.С. ... ... Республики Казахстан. Учебное наглядное
пособие. – Алматы: 1999. – 183 с.
6. Байсалова Г. Правовые ... ... ... и ... ответственности. «Фемида» журналы – №4 (160), 2009.
– с. 17-20.
7. Юридическая ответственность. http://ru.wikipedia.org/wiki
8. ... ... ... ... ... ответственности) в Республике Казахстан (Центр
исследования ... ... июнь 2009). ... ... Д.Н. ... ... Учебное пособие. –
Москва, 1999. – 112 с.
10. Кузьмичева Г.А., Калинина Л.А. ... ... ... ... ...... ... – с.464
11. Багрий-Шахматов Л.В. Уголовная ответственность и наказание// Труды
высшей школы МВД СССР, 1969, №24, ... ... ... Суда ... 1980. – №3, с. ... Алехин А.П., Кармолицкий А.А., Козлов Ю.М. Административное ... ... ...... ... ... 1996. ... с.
14. Бельский К.С. Полицейское право. Лекционный курс/ Под ред. ...... ... ... и ... 2004. – 816 с.
15. Таранов А.А. Административная ответственность Республики Казахстан. –
Алматы: Жеті Жарғы, 1997. – 56 ... ... О.М. ... ответственность. – Москва: Юридическая
литература, 1972. – 368 с.
17. Административное право. http://pravoznavec.com.ua/books/262/19291/13/
18. Ю.М.Козлов. ... ... ...... ... 2001. –
320 с.
19. Әкімшілік құқық бұзушылық туралы ... ... ... ... 2001ж. «Юрист» баспасы, Алматы: 2010. – 288 б.
20. Агапов А.Б. Административная ответственность, Учебник. – ... 2000. – ... ... Б.В. ... ... ... пособие. - Москва:
Новый Юрист, 1998. – 279 с.
22. ... В.Г., ... Ю.Н. ... ... ... ... ... - Воронеж, 1993. –
214 с.
23. Жетписбаев Б.А. ... ... в ... ... ... Под ... редакцией профессора
С.С.Сартаева. – Алматы: Данекер, 2000. – 223с.
24. Жетписбаев Б.А. ... ... ... в ... ... Дисс. на соиск. уч. степени д.ю.н.
– Алматы, 2006. – 283 с.
25. ... А.Е. ... ... за ... ... ... 1961. - 186 ... А.И.Мурзинов. Административная ответственность. Учебник для вузов,
Москва: 1994. – 175 ... ... ... к ... ... ... ... правонарушениях. http://arbitr.msk.ru/zakon/admin_
pravo/index111.php?number=2
28. Козлов Ю.М., Попов Л.Л. Административное право: Учебник для вузов ... ... - ... ... 1999.- 728 ... ... ... http://ru.wikipedia.org/wiki/
30. Масленников М.Я. Порядок применения административных взысканий: Учебно-
практическое пособие. — Москва: Издательство БЕК, 1998. — 272 с.
31. ... А. П. ... ... ... В трех ... ч. ... Изд-во Щит-М, 1999 - 280 с
32. Баянов Е. ... ...... 2007. – 408 ... ... ... и права. Учебник для юридических ... ... Под ред. ... и др. ... – М ... 1997. ... с.
34. Галаган И.А. Административная ответственность в СССР (государственное
и ... ... ... Воронежского
университета, 1970. – 239 с.
35. Бахрах Д.Н. ... ... - ... ... дом «ИНФРА-
М», 2000.-288 С.
36. Овсянко Д.М. Административное право: ... ... для ... ... ... 2000. – 448 с.
37. Розенфельд В.Г., ... Ю.Н. ... ... ... ... ... – Воронеж: 1993. –
837 с
38. Таранов А.А. Комментарий к Кодексу ... ... ... ... В двух ... ... 1. – ... «Издательство.Норма – К», 2002. – 464 с.
39. Уголовное ... ... ... ... для ... Отв. ... профессор И.Я.Козаченко и д.ю.н. профессор З.А.Незнамова. – М.:
ИНФРА – М –НОРМА, 1997. С ... ... от ... ...

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәмелет жасына толмағандардың әкімшілік жауапкершілігі11 бет
Әкімшілік жауапкершілік6 бет
Әкімшілік жауапкершілік ұғымы және оның ерекшеліктері10 бет
Әкімшілік жауаптылық27 бет
Әкімшілік жауаптылық туралы істерді қарау11 бет
Әкімшілік жауаптылықтан босату институтындағы құқықтық қатынасты ізгілендіру мәселесі70 бет
Әкімшілік жауаптылықтың арнайы субъектілері7 бет
Әкімшілік құқық бұзушылық және әкімшілік жауапкершілік27 бет
Әкімшілік құқық бұзушылық және әкімшілік жауаптылық15 бет
Әкімшілік құқық бұзушылық – әкімшілік жауаптылық негізі: ұғымы, ерекшеліктері13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь