Су тапшылығы мәселесін шешу

І . Кіріспе

Су . тіршіліктің қажетті шарты, тіршілік факторы ... ... ... ... ... ... ... ... ..1

ІІ. Негізгі бөлім

2.1 Жердегі су қоры ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4

2.2 Қазақстанның су қорлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4

2.3 Судың сандық мөлшерінің сарқылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6

2.4 Су қорының ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7

а) Суды ластаушы заттар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІІ. Қорытынды

Су тапшылығы мәселесін шешу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Жердегі барлық су біртұтас.Олар атмосферамен, литосферамен қатар жеке қабат – гидросфераға бөлінеді.
Су, сутек тотығы, Н2О – сутек пен оттектің қалыпты жағдайда тұрақты қарапайым химиялық қосылысы ( масса бойынша 11,19 % сутек, 88,81% оттек ); молекулалық массасы 18,0160. Су – иіссіз, дәмсіз, түссіз ( терең жері көгілдір ) сұйық. Су табиғатта өте кең таралған, бүкіл гидросфера судан тұрады. Өсімдіктер мен жануарлар, адам организмінің дені – су. Тірі және өлі табиғатта жүретін түрлі процестер мен құбылыстардың адам тіршілігінде жұмсалатын заттардың ішінде судың маңызы зор. Атмосферада су бу, тұман, бұлт, тамшы және қар кристалдары түрінде кездеседі ( барлығы 13 -15 мың км3 ) . Табиғи су құрамында еріген тұздар, газдар және органикалық заттар болады.
Су адам үшін тек биологиялық қана емес, сонымен қатар, әлеуметтік те фактор болып табылады. Биологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін адамға тәулігіне 2-5 литр су қажет. Алғашқы кезде адам осы мөлшермен қанағаттанған. Шарушылық қызметіне өтуге байланысты қажетті судың мөлшері арта түсті. Судың шаруашылығын ұйымдастырудың қажеттілігі, мысалы, суармалы егіншілікке байланысты туады. Су барлық дерлік технологиялық процесстердің бөлінбес элементі және шарты болып табылады. Оған пайдалану жылдамдығының жоғары болуы тән. Мысалы, 1 т болат өндіру үшін 30 т су керек, спиртке – 300 т , целлюлозаға – 500т, синтетикалық талшықтарды алуға – 5000т қажет. Қазір дүние жүзінде орташа шамамен алғанда тәулігіне әр адамға шаққанда 1500 – 2000 литр су қолданылады. Олардың ішіне 100-150 л су тұрмыстық-коммуналдық қажеттіліктерге жұмсалынады. Судың негізгі бөлігі өнеркәсіптік және ауылшаруашылық мақсатында қолданылады. Жылдан-жылға судың бағасы артып барады. Кларктың (АҚШ) мәліметтері бойынша соңғы 50 жылда мұнайдың бағасы 10 есе, ал тұрмыстық қажетті суға – шамамен 100 есе, ауыз суға – 1000 есе артқан. Ауыз суды шыны бөтелкелерде сату әдеттегі көрініске айналды. Табиғи таза су маңызды ұлтық байлық көзіне айналып отыр. Қазірдің өзінде су халықаралық қатынастардың шиеленісуі себебіне айналып отыр. Мысалы, Колумбия өзенінің суы үшін АҚШ пен Канада арасында, Дунай өзенінің суын пайдалану үшін бірнеше мемлекеттер арасындағы шиеленістердің тууы белгі
Судың қасиеттері. Биосферадағы маңызды процестерге әсерін анықтайтын судың өзіне тән қасиеттері:
1. Табиғат ресурсы және зат ретіндегі сарқылмайтыны. Жердегі барлық ресурстар жойылатын, шашырайтын болса, ал су әр түрлі күйге: сұйық, газ тәрізді және қатты күйге өтуіне байланысты мұндай жағдайға ұшырамайды. Су мұндай қасиетке ие болатын бірден – бір ресурс.
2. Суға қату кезінде көлемінің артуы және сұйыққа өтуі кезінде көлемінің кемуі тән.
        
        Реферат
Мазмұны
І . Кіріспе
Су – тіршіліктің қажетті шарты, тіршілік
факторы..................................1
ІІ. Негізгі бөлім
2.1 Жердегі су қоры
.....................................................................
................4
2.2 Қазақстанның су ... ... ... ... сарқылуы
..................................................6
2.4 Су қорының
ластануы.............................................................
................7
а) Суды ластаушы
заттар....................................................................
........
ІІІ. Қорытынды
Су тапшылығы мәселесін
шешу...............................................................
І . Кіріспе
Су – тіршіліктің ... ... ... ... су ... ... ... қатар
жеке қабат – гидросфераға бөлінеді.
Су, сутек тотығы, Н2О – сутек пен ... ... ... ... ... ... ( масса бойынша 11,19 % сутек, 88,81% оттек
); молекулалық массасы 18,0160. Су – иіссіз, дәмсіз, түссіз ( ... ... ) ... Су табиғатта өте кең таралған, бүкіл гидросфера ... ... мен ... адам ... дені – су. Тірі ... ... ... түрлі процестер мен құбылыстардың адам тіршілігінде
жұмсалатын заттардың ішінде судың маңызы зор. Атмосферада су бу, тұман,
бұлт, ... және қар ... ... кездеседі ( барлығы 13 -15 мың
км3 ) . Табиғи су құрамында еріген тұздар, газдар және ... ... адам үшін тек ... қана емес, сонымен қатар, әлеуметтік те
фактор болып табылады. Биологиялық ... ... ... ... 2-5 литр су ... ... кезде адам осы мөлшермен
қанағаттанған. Шарушылық қызметіне өтуге ... ... ... ... түсті. Судың шаруашылығын ұйымдастырудың қажеттілігі, мысалы,
суармалы егіншілікке байланысты туады. Су ... ... ... ... ... және ... болып табылады. Оған
пайдалану жылдамдығының жоғары болуы тән. Мысалы, 1 т болат өндіру ... т су ... ... – 300 т , ... – 500т, ... алуға – 5000т қажет. Қазір дүние жүзінде ... ... ... әр ... ... 1500 – 2000 литр су қолданылады.
Олардың ішіне 100-150 л су ... ... ... негізгі бөлігі өнеркәсіптік және ... ... ... ... ... ... барады. Кларктың
(АҚШ) мәліметтері бойынша соңғы 50 жылда мұнайдың ... 10 есе, ... ... суға – ... 100 есе, ауыз суға – 1000 есе артқан.
Ауыз суды шыны бөтелкелерде сату ... ... ... ... таза
су маңызды ұлтық байлық көзіне айналып отыр. ... ... ... қатынастардың шиеленісуі себебіне айналып отыр. Мысалы,
Колумбия өзенінің суы үшін АҚШ пен ... ... ... ... суын
пайдалану үшін бірнеше мемлекеттер арасындағы шиеленістердің тууы белгі
Судың қасиеттері. Биосферадағы маңызды ... ... ... ... тән ... ... ... және зат ретіндегі сарқылмайтыны. Жердегі барлық
ресурстар жойылатын, шашырайтын болса, ал су әр түрлі күйге: ... ... және ... ... ... байланысты мұндай жағдайға
ұшырамайды. Су мұндай қасиетке ие болатын бірден – бір ресурс.
1. Суға қату ... ... ... және ... өтуі ... көлемінің
кемуі тән.
1. Ең жоғарғы тығыздығы +4 С- да байқалады.Табиғи және ... ... ... ... ... ... ... су
қоймаларының терең қатуының болмауы.
1. Жылу сыйымдылығының және жылу ... ... ... оң ғана ... теріс температурада да жеңіл газ тәріздес
күйге өтуге ... ... ... ... ( мұз, қар ) ... бу
2. тәрізді күйге өтеді. Мұндай құбылыс – сублимация деп аталады.
3. ... мен еру ... жылу ... және будан конденсациялану мен
қату кезінде жылудың бөлініп шығуы тән.
4. Дисперсті ... , ... , ұсақ ... топырақтар немесе
биологиялық құрылымдарда байланысқан ... ... ... өтуі.
Мұндай жағдайда судың қасиеттері өте күшті өзгереді (қозғалғыштығы,
тығыздығы,қату не булану ... ... ... және ... табиғи және биологиялық жүелердегі процестердің жүруі үшін
маңызы зор .
5. Әмбебеп еріткіш . Сондықтан , ... ... таза су жоқ . ... және басқа да қасиеттері биосфералық процестерге , ... мен ... ... ету ... ... зор әсер ... – атмосфераны оттегімен толығуын (фотосинтез процесінде) бірден ... ... Ол ... ... және ... ... ... химиялық элементтер мен қосылыстардың миграциясының шарты
болып табылады. Қазіргі түсінік ... ... суда ... ... кезеңдерде тірі ағзалар судан өте ... ... еді. ... ... су ... өте ... ... денесіндегі судың
сапалық құрамы мен ондағы судың мөлшерін белгілі – бір денгейде ұстап
тұратын ... ... ... ... ... су ... ... әлемдік қоры орасан зор. Планетамыздың жер бетінің ?
бөлігін су алып жатыр Олар 1353985 мың км 3. Егер ... ... ... етіп Жер ... жайсақ , оның қалыңдығы шамамен 2,5 км
болар еді . ... ... ... орташа тереңдік 3,96 км , ал ең терең
максималды тереңдік 11022 м ( ... ... ... ... ... көп
бөлігі тұзды су болып табылады . Ол ... ... 97,5% ... ... ... тұщы ... ... де өте көп . Оның мөлшері 35 млн. Км (куб)-ге тең .
Планетамыздың гидросфера қабатының 98% - шамасы мұхит және ... ... ... мұхиттың аумағы -361,2 млн кмнемесе жер ... ... ... ... 510 млн ... ... тереңдігі 3,8 км , ал ... ... 1370 млн км3 ... ... – Ат- лантика ,Тынық , Индия және
Солтүстік мұзды мұхиттардан тұрады . 35 млн. км3 тұщы ... ... ... мұздықтар мен мәңгі қар түрінде болады.
2.1 Қазақстанның су ресурстары
Қазақстан жерiнде өзен, көл, ... мен жер асты ... және ... деңгейлiк ерекшелiктсрi ең алдымен климат
факторларына, жер ... ... жылу мен ... ... тәуелдi.
Су қорларының iшiнде, әсiресе, өзен және көл ағындарының маңызы аса күштi.
Бiрақ көпшiлiк өзен-көлдердiң ... ... күрт ... ... ... су ... қалыпты орташа деңгейден 2—4 есе артық болса, қуаң жылдары
көптеген айдындар ... ... ... ... ... ... ... табиғи қорларының бiрi — жер асты суы. Су ... ... ... ... ... ... жер бетi ағын суы
қорының негiзгi көзi — ... суы. ... ... жалпы ауд. 2033,3
км2-лiк 2724 мұздық анықталды (1985). Жалпы мұз басудың тең ... ... ... ... Жетiсу Алатауында (мұздық аум. 1369 км2), қалғаны ... ... (610,7 км2), ... (144,9 км2) ... ... мен Сауыр
жоталарында (106,2 км2), Қырғыз және Талас Алатауларында (101,5 ... ... 3 ... ... болады: аңғарлық мұздықтар,
беткейлiк мұздықтар және денудациялық беткейлер ... ... ... ... ... iшiнде көбiрек таралғандары (жалпы
мұздықтардың 66%-ы) аңғарлық мұздықтар. ... ... ... ... (әсiресе таулы өңiрлерiн) зерттеуге аса зор ұлес қосқан
ғалымдардың, ... және ... ... ... аталған.
Iле Алатауындағы Талғар массивiмен байланысты күрделi аңғарлық Корженевский
мұздығы — Қазақстандағы аса iрi мұздық болып саналады: ұз. 11,7 км, ... км2, ... ... көл. 6,32 км3. Аңғарларда және аңғарлық беткейлерде
қалыптасқан мұздықтардың көпшiлiгiнiң ... 50 — 100 м, ал ... ... мұздықтардiкi 10—30 м.
    Мұздықтардағы мұздың жалпы көл. 100 км3. Мұз ... төм. ... ... ... ... (мұз ... көбеюi кезiндегi жоғ. және ерiп
азаюы кезiндегi төм. бөлiктерi арасындағы шегi) абс. ... ... ... және ... ... ... арта түседi. Егер де Алтайда бұл ... м ... ... ... ... м. ... ... оңт.
беткейлерге қарағанда солт. ... ... ... м төменiрек
жатады. Қазақстан мұздықтары негiзiнен тым төмен темп-ралы келедi. ... ... 12—15 м ... қыс кезiнде қатты суынады. Жаз маусымында
мұздың 1 м-ге дейiнгi беткi С-ка ... ғана ... Мұз ... ... 0 төмендiгiне және жылдық жауын-шашынның
шамалы түсуiне байланысты мұздықтар жылына 50—70 м-ге дейiн ... ... ... Мұздықтардың абляциялық (еру және булану процесiнiң) маусымы
қалыпты жағдайларда 2—2,5 айға ... ... көп ... ... мөлш.
1 м шамасында. Мұздық суы — тау өзендерiнiң толығу көзi. Әр тау ... ... ... ... 85%-ы, ... ... ... 35%-
ы мұздық суының үлесiне тиедi.  Республика мұздықтары ... ұз. ... 5—20 м-ге, ауд. 1000 м2, мұз қоры 0,05— ... ... таулық бөлiгiнде ауд. 20000 км2-дей көп жылдық тоң
белдемi қалыптасқан; оның төм. шегi ... 2000 м, ... 2300 м. ... 2800 м және ... ... 3000 м-ге ... төмендейдi.
Өзен. Қазақстан өзендерiн ұзындығы бойынша топтасақ, онда 85 022 ... 84 694-i ... (ұз. 100 ... ... 305-i ... (500 км-ге дейiн)
және 23-i iрi (500—1000 км-ден астам) ... ... ... ... ... ... ... және Iле
Алатаулары ылғалы мол ... ... өзен ... ... ... ... ... осы алаптың ауданына қатынасы) басқа
өңiрлерге қарағанда жоғары, 0,4—1,8 км/км2 шамасында. Шағын ... ... ... ... ... сонымен қатар Тарбағатай, Қаратау,
Мұғалжар жоталарынан басталады. Арал және ... маңы ... ... ... жиiлiгi тым сирек (0,03 км/км2-ге дейiн) келедi. Өзендердiң
басым көпшiлiгi Каспий, Арал ... ... ... және ... ... тұйық алаптарына жатады. Тек Ертiс, Есiл және ... ... ғана ... құятын Кара т. алабына қарайды. Қазақстандағы ең ... өзен — ... Оның ... ... ұз. 1700 км, ... ұз. 4248 ... бөлiгiндегi ағыны 2 iрi су электр ст-ларымен (Бұқтырма және ... Өзен ... ... ... ... каналы арқылы Орт.
Қазақстанға бұрылған. Ұзындығы жөнiнен республикадағы екiншi өзен ... ... ұз. 1400 км, ... ұз. 2219 км. Егiн ... ... ... ... кейбiр жылдары Арал т-не жетпей
тартылып қалады. Балқаш к. алабындағы iрi өзен — ... ... ұз. 815 км ... ұз. 1001 км). Оның iрi ... бiрi ... ... Шамалған өз-не дейiн ұз. 200 км-ге жуық Үлкен Алматы каналы
салынған.
Еліміздің табиғи-климаттық және географиялық жағдайы түрліше болғанмен,
негізінен, шөл мен ... ... ... белгілі. Яғни даламыздың оннан
тоғыз бөлігі дымқылдылығы ... ... ... ... ... ... ... су қоры барынша мол болса, оңтүстік-батыста, оның ішінде
Маңғыстау облысында су қоры мейлінше тапшы. Негізгі су көздері – ... ... ... Шу, ... ... өзендері; Балқаш, Зайсан көлдері мен
Каспий және Арал теңіздері. ... ... ... ... ... ... ... сегіз аймаққа бөліп қарастырады. Олар: Балқаш-
Алакөл; Ертіс; Есіл; Нұра-Сарысу; Шу-Талас; Арал-Сырдария; ... Ал енді ... ... қарамай жалпы, су
қорымызды түгел тізімдесек, Қазақстанда 85 мыңға жуық өзен мен ... ... көл және 4 ... ... су ... бар екен.Қазақстанның су
артериялары шамамен 85 мың өзендерден құралған . Ең ірі ... : ... Есіл , Іле , ... , ... , Шу , ... , Асса өзендері жатады
. Соңғы жылдары бірқатар көлдер ... ... ... отыр . ... ағысының шектен тыс реттелуі мен олардың деңгейінің табиғи ауытқула-
рына байланысты болып отыр .Экологиялық ... ең ... ... ... су артериясы – Ертіс өзені қалып отыр .
Еліміздегі жалпы су қоры бүгінде жылына 100,5 текше метр болып ... ... жыл ... су ... 126 ... метр ... ... жорамалынша, елімізде су қоры соңғы елу жылда 35 мың ... ... ... ... жағдай жақын маңдағы көрші ... ... ... Солтүстік Тянь-Шань тауларындағы мәңгілік мұз
қабаттары 1957 жылмен салыстырғанда 30 пайызға кеміген, ал ол 2025 ... 50 ... ... азаймақ. Мұндай ғаламдық жылыну түбінде Орталық
Азиядағы су ... ... ... ... ... соқтырмақ. Түбінде Орталық Азияда шиеленіс туа қалса, оның «қара
алтыннан» емес, кәдімгі қара судан туындау ... жиі ... ... жүр. Бұл ... ... көп ... оңтүстігіне қатысты. Шынында
да, аталған аймақтағы су мәселесінің жылдан-жылға өткірленіп келе ... ... ... Азия ... өз ... алған соңғы 14 жылда екі
ұлы өзен – Сыр мен Әмудің су ресурсын бірлесіп пайдалану жөнінде әлі ... ... келе ... Ал ... бұл – ... ... ... шешілетін мәселе. Суды бөліп пайдалануға байланысты ең алғашқы
халықаралық жанжал ... мен ... ... ... ... өрті ... ... Халықаралық қауымдастық шегарааралық өзендерді теңдей –
50x50 етіп пайдалану турасында шешім ... Осы ... ... ... Өзбекстанмен, Қара Ертісті Қытаймен бөліседі. Мұны бір
жағынан неге айтып ... ... ... ... ... өзі ... бас ... бастады. Осы орайда Халықаралық қауымдастық Ауған
елінің егіс шаруашылығын тірілтуге қаржы салуды ойластыруда. Ал ... ... жолы – ... ... ету. Соғыстан соры ашылмаған
Ауғанстан осы уақытқа ... ... суын ... ... Халықаралық
келісім бойынша, енді бұл ел 50x50 тәртібін пайдалануға құқылы. Бұл жағдай
көрші елдерді, оның ... ... да ... ... ... су
тапшылығы күшейе түспек. Оның үстіне бастауын Қытайдан ... ... ... ... ... ... құятын Ертіс өзенінің бір бөлігін
мұнайлы қалашықтың қажеті үшін байлап ... ... ... ... суы ... ... ... түптің түбінде тосқауыл қойса, оның
елімізге әкелер экологиялық ... ... мол ... ... ... су ... сақтау мен дамытуға қатысты не тындырылып отыр
дегенге келейік. Бұл орайда алдымен, 2002 жылы Үкімет ... ... қоры мен су ... ... ... 2010 ... ... қабылданғанын, ол бойынша еліміздегі су қорын сақтау мен
үнемді пайдалану, сондай-ақ су ... ... ... орта және ... ... ... ... түзілгенін айта кеткен жөн. Осы
орайда өткен маусым ... ... ... суда ... құстардың
негізгі тіршілік көзі ... ... ... ... жөніндегі Рамсар конвенциясына қосылуының Үкімет тарапынан
заңдастырылуының маңызы зор десек болады. Яғни осы ... ... ... ... ... халықаралық деңгейде мән беріліп,
фаунасы мен флорасын сақтауға үлкен септігі тиюі тиіс. Дегенмен де, ... ... ... ... жаңа жасалып жатқан Ұлттық ... және Су ... ... құзырлы комитет төрағасы Әмірхан
Кеншімовтің айтуынша, ... ... ... су ... жөнінде жүйелі
түрде бағдарлама жасалмапты. Терең ... ... ... бұл ... енді ғана ... ... отыр екен. Ендеше, Қазақстанның аграрлы ел
екенін, қазірдің өзінде ... ең көп ... ... 76,5 ... ауыл
шаруашылығына тиесілі екенін еске тұтсақ, бізге суға қатысты саясатта сақ
болмасқа әрі асықпасқа ... ... ... ... ... адам әр түрлі су көздерінен алып, тұщы судың табиғи
қорының ... ... Су – 00 С ... ... 1000 С-та
қайнайды. Судың болмашы мөлшерінің алынуы сырт көзге ... ... ... сияқты. Бүкіл гидросферада судың таусылуы мүмкін емес, бірақ
бұл мәселе ... ... ... мүмкін. Тұтас алғанда адамзат шамамен ... (куб) суды ... ... Т абиғи су көздерін пайдаланған- да
су ресуртарының қайта қалпына келу ... ... алу ... ... ... шамамен 17 жылда , жерасты ... тек 1400 ... ... ... Жер ... ... ... су қоры тіпті ... ... ......... – зат ... зат
алмасуға қатыспайды. Қазіргі кезде ең таза болып есептелетін жер ... ... ... көп ... ... тез ... ... Техникалық
және экологиялық жағынан ең тиімдісі – жылдам қайта келуі, жеңіл алынуы,
территорияда салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... өзен сулары болып табылады. Қазіргі кездегі
суды пайдалану негізінен өзен көздерінен алынады. Адам ... ... 60%-ға жуық ... ... мүшелер мен ұлпаларда ол 1-96% ... ... ... ... судың маңызы туралы онда
түзілетін өнімнің су ... ... ... ... ... Ол
транспирациялық коэфицент арқылы сипатталуы мүмкін. Бидайдың 1 ... 2500 т су, ... – 4560 т, ... – 10000 т, сиыр етіне – 30000 т
су жұмсалады.
Қазіргі дүние жүзі бойынша пайдаланылатын судың жалпы ... 4000 ... ... ... Судың негізгі бөлігі өнеркәсіпте, ауыл
шаруашылығында және басқа да салаларда қолданылады. Қайтымсыз суды ... ... ... тән .бұл ... 60-70% және одан да ... Бұл
кезде суды пайдаланудың негізгі ... ... ... ... және ол судың ... ... су ... ... ... ... өзен ағыстарының біртекті болмауы нәтижесінде де
орын алады. Оның негізгі көлемі су тасу ... ... ... жазық аудандарында – көктемде, тауда – мұздықтардың еруі
кезінде, жазда, ... ...... кезінде). Ағыстың уақытында
әрекеттілігін нейтралдау үшін су қоймаларына су қорын ... ... ... де ... теріс әсері болады. Олар ылғал ... ... алу, су ... ... ... көп булануы және т.б. құбылыстармен
байланысты. Олай болса Жердегі тұщы су ... көп ... ... адам
мен көптеген экожүйе үшін судың жетіспеуі. Ол ... ... баяу ... ... ... емес таралыуна уақыт ... су ... ... ... және т.б. құбылыстармен байланысты
болады. Уақыт өте келе судың жетіспеуін болдырмау жолдарын іздеу қажет.
2.3 Су қорының ... ... су ... ... ... адамзат қауымын
алаңдатып отыр. Бұл мәселе Қазақстанға да тән. Судың ластануы көп түрлі әрі
ең соңында су ... ... ... ... ... ... топтайды:
1. Биологиялық ластану: өсімдік, жануар, микроорганизмдер және аш биімді
заттар;
1. ... ... ... және су ... ... ... Физикалық ластану: жылу – қызу, электромагниттік өріс, ... ... ... деңгейі үнемі бақылауға алынып отырады. Судың
құрамындағы химиялық қоспалар, тұздық ... ... ... ... түрлі болуы мүмкін.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ауыз судың жүзден астам сапалық
көрсеткішін ұсынған. Ал ... ауыз су ... Мем СТ 287482 ... ... ... ... анықталады. Су бассейнінің ластануының негізгі
себептері – тазартылмаған ағын суларды өзен – ... ... ... ... ... – үй коммуналдық шаруашылықтар;
1. Өнеккәсіп орындары;
1. Ауыл шаруашылығын химияландыру;
Халық шаруашылығының басқа да салалары.
Ағын суларға құйылатын лас сулар да ... ... ... ... ( ... коллоидты, еритіндер ), лас сулар ( ... ... ... ) деп ... Лас сулардың ішінде
тұрмыстық сарқынды суларда органикалық заттар 58 % , минералдық заттар 42%
- тей ... ... ... ... мен синтетикалық жуатын
заттар мен судың ластануы өте ... Бұл ...... ластану
көздері. Соның ішінде сулы экожүйелердің пестицит, гербицид және ... ... улы ... ... Қазақстанда кең етек алған. Мәселен,
мақта мен күріш, жеміс – жидек, бау – ... ... ( жылы жай ... ... бұрынғы Кеңес өкіметі кезеңінде өте көп химиялық заттар
қолданылған. Нәтижесінде су ластанып, оның сапасы мен ... ... ірі ... ... зардап шеккен. Өз кезегінде химиялық
заттардың зиянды қосылыстары азық-түлікпен адам организміне кері ... ... ашық ... көл ... қатар жер асты сулары ... ... ... және ... ... ... ... отыр.
Негізгі ластаушы көздері мыналар:
Өнеркәсіп өнімдерін сақтайтын қоймалар;
Химиялық заттар және тыңайтқыштар;
Жер асты суымен жалғанатын құбырлар;
Ірі құрылыс учаскелері;
Сүзгі алаңдар, бұрғы – ... ... ... асты ... әр ... ... ауру ... микробтар, вирустар
кездеседі.
Қазақстан жағдайында өзен – көлдердің ластануы көбінесе өнеркәсіп
шоғырланған аймақтарда, полигондар мен ... – газ ... ... ... ... ... ішінде Ертіс су алабы Өскемен ... ... ... ... ... ... ... кені, Зорян зауыты
секілді өндіріс орындарының сарқынды лас суларымен ластануда. Су ... ... ... т.б. ауыр ... ... ... асып кетуі жиі
байқалады.
Іле – Балқаш бассейні суының сапасы да мәз ... ... ... көлі – ... ең ірі ... бірі. Көл Балқаш –
Алакөл ойысында орналасқан. Көлемі – 501 мың км2, ұзындығы – 605 км, ... 9-74 км ... Ал ең ... жері – 26 ... Бұл ... 1970
жылдардағы сипаты болса, ал қазір мүлдем басқаша. Жетісу өзендерінің
ішінде Іле, ... Ақсу және ... ... ... ... ... көлі
шөлейт және шөл табиғат белдемдерінде орналасқандықтан, оның климаты
шұғыл ... ... ... Су ... ... өте жоғары. Осыған
байланысты судың деңгейі тез өзгеріп отырады.
Ұзақ жылдар тіршілігі тұрақты ... ... су ... ... ... ... ... көлінің экологиялық жағдайының нашарлау себебі
Қаратал, Лепсі, Ақсу, өзендерінің мол ... ... ... ... егістерге жұмсалуынан. Оның үстіне бұрынғы кездерде Аягөз, Биен,
Сарқанд және Басқан өзендері Балқашқа құйып, оның ... су ... ... Ал ... бұл ... ... ... Аталған
антропогендік Балқаш көлінің жағдайын шиеленністіріп жіберді. Балқаш
экожүйесінің одан әрі нашарлауына Іле ... ... ... ... да әсер ... 1970 жылы ... суқоймасындағы Іле өзенінің
суын бөгейтін Қапшағай бөгеті салынды. Оған ... Іле ... ... ... ... Барторғай бөгетімен бөгеліп онда көлемі
300 мың м3 су жинақталды. ... ... ... ... (БАК) ... салынуына Шелек өзені Ілеге құюын тоқтатты.
Іле – Балқаш алабының ауыл шаруашылығында барынша пайдалануымен
1965-1990 жылдар аралығында Балқашқа ... ... ... 25%-ға ... орта ... мен ... сағасында Шарын күріш, Шеңгелді көкөніс,
Ақдала күріш алқаптары пайда болды. ... бәрі ... су ... ... ... ... ... бұзды.
Балқаш экожүйесінің бұзылуы зардаптары. Іле – Балқаш экожүйесіндегі
өзгерістер(әсіресе Қапшағай ... ... өте ... ... ... өзен ... шұрайлы жайылымдар мен оның сағасындағы қамыс-
қоғаның жойылуына ... ... ... ... ... ... ... көтерілді. Ауа райы өзгеріп, қуаңшылық пен аңызақ желдер үдеді.
Балқаш көлі соңғы жылдары 2 ... жуық ... ... ... ... батпақтанып, сорланып, тақырлар мен шөлдерге айналуда. Іле –
Балқаш экожүйесіннің фаунасы мен ... ... ... Балық аулау
соңғыжылдары 5 есе төмендесе, уылдырық шашу (Қапшағай су ... ... ... ... ьалықтардың Іле бойындағы егіс, көкөніс
алқаптарында пайдаланылған пестицидтер, ... және ... ... ... жиі ... Іле – Балқаш алабы ит
мұрын батпайтын тоғайлар, кішігірім көлдер, аралдар, аңдар мен ... ... ... 1960 ... ... 1,5 млн-ға жуық бұлғын терісі
дайындалатын болса, қазір бұл шаруашылық ... Іле ... және ... тіршілік ететін құстардың түрлері де азайып кеткен. «Қызыл
кітапқа» енген ... ... ... т.б. құстар қазір өте ... Іле – ... ... ... ... ескерткіштерге
бай өлке. Бұл өңірде Шарын тау ... мен оның ... ... тастағы таңбалар мен тас мүсіндер және көне ... Әнші құм атты ... ... Алтынемел ұлттық саябағы,
Қербұлақ сияқты қорыққорлар бар. ... деп ... бұл ... 3 млн.
Астам халық тұрады. Ең ірі қалалары- Алматы, ... ... ... ... ірі ... ... Балқаш көлі бойындағы
Балқашмыс комбинаты, Приозер, Ақсүйек кен ... ... ... полигоны және Текелі қорғасын-мырыш комбинаттары осы ... өз ... ... отыр. 1999 жылы «Балқаш көлін ... ... мен ... » атты ... ... ... ... Онда
Балқаш көлін құтқару мәселелері қаралып, нақты шешімдер қабылданды. Оның
негізгілері:
1. Іле өзені бойындағы ... ... суды ... ... ... суқоймасынан Балқашқа жіберілетін судың үлесін тұрақтандыру.
3. Ақдала және Шарын массивтерінде күріш алқаптарын азайту.
4. Жер асты суларын пайдалануды жүзеге асыру.
5. ... ... ... ... ... ... ... күннің талабы. Арал мен Балқаш сияқты
су экожүйелерінен ... ... ғана емес ... да ... соңды
болмаған экологиялық апаттың ошағына айналдыруы мүмкін. ... ... ... ... ... ... мен қорғау адамзат баласының
парызы.
Соңғы жылдары Каспий теңізінде ... ... ... және ... ... ... ... экологиялық тыныс-тіршілігін
шиеленістіріп ... ... ... ... ... ... Каспи, Гиркан, Хвалын, Хазар. Дүние жүзіндегі ең
ірі тұйық су айдыны, үлкендігіне қарап теңіз деп атайды.
Каспий ... – жер ... ... ... ... су ... Оның көлемі –
380 мың км2. Каспий ... ... ... ... 1030 км, батыстан
шығысқа дейін 196-435 км аралықты қамтиды. Солтүстік ... ... ... ал ... батысы субторпикалық климатты құрайды.
Каспийдің солтүстік жағалауы таяз, көбіне ... ... ... ... және Азия ... ... жерінде
орналасқан.Қазақстанға тиесілі ұзындығы 2340 км (солт.жағалауының ... және ... ... ... ... ... ... Әзербайжан,
Түрікменстан және Иран жерімен ... Беті ... ... 28 ... ... Ең ... жері 1025 м, ... тереңдігі 180 м. Каспий қайраңы
өте ерекше табиғат туындысы әрі өсімдіктер мен жануарлардың қолайлы ортасы.
Мұнда «Қызыл кітапқа» ... ... мен ... ... кеэдеседі.
Тұйық су айдыны болғандықтан мұндағы ... ... ... ... ... бірі – ... тұқымдас балықтар. Олардың 5
түрі тіршілік етеді. Бекіре тұқымдастардың дүние жүзілік қорының 70 %-ы ... ... ... ... ... ... ... ойпаты өзінің
табиғат ескерткіштерімен, фаунасы мен ... ... ... ... 945, ... 64, фитопланктондардың
414, зоопланктондардың 100 астам түрі тіршілік етеді. Каспий ... ... да бай. ... балықтың 76 түрі кездеседі. ... жыл ... да ... мекені. Теңіз жағалауларында 3-3,5 млн
құстар қыстап қалса, ал жыл құстарының ... 10 – 12 ... ... ... ... ... ... жылдары су денгейінің
көтерілуімен байланысты. Каспий теңізінің бірде көтеріліп, бірде тартылуы
жердің табиғи-тарихи ... ... ... деректер бойынша 1820-
1930 жж аралығында Каспий теңізінің су денгейі көтеріоген. Оның себептері
ауа райының құбылысымен және ... ... ... ... ... ... қиятын барлық судың 80% құрайды. Сондықтан теңіз ... Еділ ... ... ... ... ... жылдары теңізден
Қарабұғазкөл шығанағын бірде бөліп, бірде қосу адам баласының ... ... ... еді. Осы ... бәрі ... ... қалыптасқан табиғи тепе-теңдігін бұзған адамның теріс іс-әрекеттері
ретінде ... ... ... ... ауытқуы табиғаттың заңдылығы
екенін адам баласы кейін түсінді. Мәселен, 1940-1950жж ... ... ... ... ... жатқызады. Оның да себебі бар ... осы ... ... құятын су мөлшері Еділден12%-ға, Жайықтан 24%-
ға, ал Теректен 60%-ға төмендеген. Осы ... ... ... ... ... ... ... 1980ж Қарабұғазкөлді теңізден бөлу үшін
ұзындығы 100м табиғи бөгет салынды. Бөгет салынған бұғаздың суы небәрі ... ... ... кеуіп кетіп, айналасына теңіз тұзы ... ... ... ... ... тұз ... қиындық туды, тұздың
сапасы төмендеп кетті. ... ... ... тұз өндіретін бірден-
бір ірі Қарабұғазсульфат комбинатымен әлемге әйгілі еді. 1978ж бастап теңіз
денгейі өздігінен көтеріле ... ... ... оның ... 3 м жуық
көтерілді. Судың көтерілуінен 100 астам мұнай ... ... ... 6 ... – газ ... ... елді мекендер коммуникациялық
желілер өнеркәсіп орындары су ... ... ... ... ... ... ... араласып, оның аймағы 300 мың га ... ... ... суының көтерілуінің табиғи процес екені дәлелденді. Каспий теңізінің
көтерілуі оның ... ... ... ... ... ... ... түсетін атмосфералық жауын – шашын мөлшері тым аз.
Ол ... ... 1 см – ге ғана ... ... көтеріліп немесе төмендеп түсіп ... ... ... ... бар. ... негізгілері: ғаламдық геологиялық
құбылыстар және теңіздің аймақтық ... ... ... ең жоғарғы
деңгей ( +22,5 м ) ХІХ ... ... ең ... ... ( 29 м ) 1977 жылы
байқалған. Теңіз айдыны кей жерлерде 100 км-ге дейін кеңіп, ... ... ... ... жайылымдарды, жолдарды су басты. Каспий
теңізінде балық аулау кәсібі жақсы ... ... ... табан, торта, көксерке, сазан, килька көптеп ауланады. ... қара ... ... су ... ... дүние жүзі
бойынша алдыңғы орындардың бірінде.
Каспий экологиясы
Каспий теңізінде мұнай – газ өндіру және мұнай өңдеу кешендерінің ... ... ... ... ... ... әлеуметтік,
экономикалық және экологиялық жағдай. Каспий теңізі әлемдегі ... зор ең ірі ... су ... Жыл ... ... ... ... – желбөгет құбылыстарының нәтижесінде 0,5 -1 метрге дейін ауытқып
отырады. 1837 жылы – 1990 ... ... ... ... Каспий теңізінің су деңгейі мөлшерінің айтарлықтай өзгеруі 1930
және 1980-1990 ... ... ... ... ... ... су ... 2 метрге төмендесе, 1977 жылдары бұл көрсеткіш ... ... ... ( -29,01 м )жетті. 1978-95 жылдары су деңгейі
2,35 метрге ... ... 1995 жылы бұл ... 26,66 метр ... ... қалу ... ... Каспийдің Солт.-Солт. Шығыс жағалауындағы мұнай
кен орындарына төніп отыр.су астына қалу қаупі төніп отырған 43 ... ... 32-і ... ал 11-і ... ... ... тұрақсыздығы – климаттың өзгеруінен теңіз суының молаюына
байланысты ... ... ... ... ... 0 – 12 промиль.
Каспий теңізі морфологиялық жағдайына байланысты ... ... ... және ... ... болып бөлінеді. Теңіздің қазақстандық бөлігі –
солтүстік шығыс ... ... және ... ... аумағында.
Солтүстік Каспий теңізінің ... ... ... алып ... орны, теңіз түбінің құрылымы, тұздылық және температуралық
режимі, су теңгермесі және т.б. бойынша ... ... және ... ... ... ... ... бөлігінің аумағы 80 мың км2 .
Оған келіп құятын өзендердің жылдық су ... ...... ... ... өзен ... ағымының 88 %-ін құрайды. Теңіздің бұл бөлігі
жануарлар дүниесі мен өсімдіктер әлеміне бай. Мұнда ... ... түрі ( оның ... ... – 1069, ... – 415, ... – 32 ) тіршілік етеді .Теңіз фаунасының негізін эндемик жануарлар
( шаян ... 60%-і, ... 80%-і, ... ... ... теңізінің балық қоры 2,9 млн ... ... оның ... ... ... үлесіне тиеді. Каспий теңізі – ежелден балық
ауланатын маңызды су айдыны. Бекіре тәрізділердің дүние жүзілік ... ... ... ... ... кезде балықтардың уылдырық шашатын жерлеріне
жетуге кедергі ... ... ... ... ... ... химиялық жолмен ластануы және қаскөйліктің ( браконьерлік )етек ... ... ... ... ... пілмайдың жылдан-жылға
саны кеміп бара жатыр. Каспий миногасы, Еділ майшабағы, Каспий албырты,
ақбалық,күтім - ... ... ... ... ... заманның
балық шаруашылығы – балық аулауды реттеу, аса ... ... ... қортпа,шоқыр және пілмай) табиғи және жасанды жолмен көбейту
жұмыстарына негізделген. Жыл ... 11 ... ... (Ресейдің,
Әзербайжанның, Қазақстанның) Каспий теңізіне 75 млн. ... ... 1998 ... 2 балық зауыты жылына 6 млн. бекіре
балығының шабағын ... ... ... тұщы суға ... ... үшін ... суға шығады. Солт.- Шығыс Каспий аумағында құстардың 278
түрі мекендейді. Сонның ішінде Қазақстанның және Ресейдің ... ... өте ... ... ... қарабай, сары құтан, бұйра
бірқазан, т.б. бар. Ал Каспий итбалығы тек қана Каспий теңізінде ... ... 1920 ж. 1 ... астам итбалықтын 120 мыңыауланған
болса, 1980жылдың аяғында 360-450 мыңға дейін азайған итбалықтын 27 ... ... 1996 ж. -8 мыңы ... 2000 ж. ...... айларында
індеттен олардың 15 мыңы қырылды.
Каспий ойпатында өсімдіктің 88 тұқымдас, 371 туысқа ... 945 ... ... ... 357 түрі ... сатыдағы өсімдіктерге (25 түрі
эндемиктер)жатады, 6 түрі –Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ал суда балдырлар (64 түрі) кездеседі.
Солт. Каспий жағалауының әсем ... оның ... ... ... жамылғысының, судың ластануы үлкен қауіп төндіруде.
Атмосфераның ластануына мұнай-газ өндіретін және оны ... ... әсер ... ... 1998 ж. ... ... бойынша атмосфераға
135,1 мың т зиянды заттар (оның ішінде 132,8 мың т газ ... ... ... т ... ... ... Бұл улы ... атмосфераға, негізінен
ескі технологиялық жабдықтармен жабдықталған 3,5 мың ... ... ... ... ең басты экологиялық проблемасы – ілеспе
газды іске жарату. Қазір жылына 800 млн.3 газ ... ... (2001). ... аймақтарында техниканың ескілігінен бұрғы-скважиналардың
бүлінуі, ... ... суға ... қоршаған ортаға зиянын тигізуде.
Жерге сіңген мұнайдың қалындығы 10 ... ... жер асты ... ... мұнаймен ластану аймағы 200 мың га алып жатыр. Қоймаларда 200 ... ... ... 40 мың ... ... жинақталған. Мұнай кен
орындарында мұнай онімдерін өңдеу кезінде мұнай мен ... ... ... ... төгілуі оларды ластайды.
Солт.Каспий жағалауының мұнай өнімдері қалдықтары мен ластанған аумақ
194 мың га жерді алып ... ... ... ... 1 ... ... ... көтерілуіне мұнайдың теңізге төгілуіне
байланысты теңіз ... ... ... ... ... ... органикалық пестицидтер, аммонилы азот,ауыр металдардың ... ... ... бірнеше есе жоғары екені анықталған. Судағы мұнай
өнімдерінің ең жоғарғы ... ...... ... ... ... мұнай өнімдерімен, улы газдармен ластануы планктондар мен
теңіз суында ... ... ... мен ... жаппай жойылуына
әкелуде. Теңіз түбіндегі шөгінділердің мұнай өнімдерімен ластануы бентостық
тіршілік ететін организмдер мен моллюскілерге, ... су ... ... да ... ... 1900 ... ... Каспий теңізінде балық аулау 3
есеге, яғни 500-600 мың т-дан 180 мың т-ға ... ... ... ... ... ластаушының бірі – ыдырамайтын ауыр заттар(мыс, мырыш, ... мыс пен ... ... 20 ... (рұқсат етілген шекткен 2 есе
ратық) ал барий 50 мкг/л (бұл – 5 есе ... . ... ... ... онда ... ететін организмдерге ғана емес, ... да ... ... ... ... ... ... 5 мемлекет (Әзербайжан,Иран, Ресей, Түрікменістан
және Қазақстан) ... ... ... ... Адамды қоршаған орта
өніндегі бағдарламасымен бірлесе ... ... ... ... жасап, оны іске асыруда. Бұл бағдарламаның негізгі мақсаты ... ... ... және ... ... табиғи ресурстарын
тиімді басқаруды қамтамасыз ету. КЭП – тің ... ... : ... өзгерісі жағдайында жергілікті тұрғындардың ... ... ... ... ... ету; Каспий теңізі оның
биоресурстарын ... ... ... орта ... жақсарту;
теңіздің экожүйесін суықтырып, қалпына келтіру және оның биологиялық алуан
түрлілігін сақтау; аймақта экологиялық қауыпсіздікті және ... ... ... ... ... ... ... дамуын қамтамасыз ету.
Арал теңізінің экологиялық ахуалы
Арал теңізі – Қазақстанның інжу – маржаны, шөл белдеміндегі ... ... ... су айдыны еді. Оның апатқа ұшырағанға дейінгі көлемі – 1066
км2 , тереңдігі – 30-60 ... ... – 10 -12% ... ... кәсіптік
бағалы балықтарға бай, жағасы қоға мен ... ... еді. Сол ... 50 – 150 мың балық ауланса, теңіз жағасынан едәуір ... ... ... ... ... 1970 ... дейін әлеуметтік – экономикалық
тұрғыда жақсы қамтамасыз етілген тіршілік кешті. Теңіз өңіріндегі елді ... 17 ... ... 10 балық өңдейтін зауыт және 2 балық комбинаты
тұрақты жұмыс істеген.
1960 жылдардан бастап Арал өңірін игеру ... ... Осы ... жер ... ... ... мен ... 1,5,
Түркменстанда 2,4, Қазақстанда 1,7 есеге өсті. Ал Әмудария мен ... ... саны 1960 – 1987 ... ... ... ... ... азайды. Оның негізгі себептері – антропогендік факторлар еді. Екі
өзен бойындағы суды мол қажет ... ... пен ... ... ісі ... ( Шардара).
Оның үстіне ауыл шаруашылығының басқа да салалары барынша дамыды. Өзен
бойлары игеріліп, суды ... ... ... ... ... ... -1965 ... арасында 44 мың м3 су құйылса, бұл көрсеткіш 1974 – ... 13 мың м3 , ал 1990 ... 2 ... ... ... Арал
теңізінің деңгейі 23 метрге дейін төмендеп, оның су айдыны 30 – 200 км ... ... ... ... 40 % -ға ... ... Оның ... 2 өзен
бойындағы шаруашылықтарда тыңайтқыштар мен химиялық препараттарды қолдану
бұрын – ... ... ... жетті. Тыңайтқыштарды қолдану 10 - 15
есеге өскен. ... ... ... Арал ... экологиялық апатқа
ұшыратты. Құрғап қалған теңіз ... жыл ... ... ... 2 млн ... тұзды шаңдар көтеріліп, желмен тарай ... ... ... ... болған факторларға:
• Жергілікті жердің тарихи – табиғи ерекшеліктерін ... Ауыл ... ... ... ... қорын есепке алмау;
• Суды өте көп қажет ететін күріш, мақта дақылдарын барынша көбейтіп
жіберу;
... ... ... ... ... және суды ... ... ресурстарын пайдаланудағы жіберілген қателіктер мен ... ... ... ... болып табылады.
Осы аталған фактілер Арал теңізі экожүйесіндегі тіршілік ... ... ... Бұл ... адам баласының қолдан
істеген қателгі ретінде дүние жүзіне белгілі ... Арал ... ... ... ... ... нышаны жыл өткен сайын
теңіз суын тарылтуда. Оның фаунасы мен ... ... ... ... ... өте жылдам жүруде. Арал теңізінде ... ... ... ... 1 – 2 ... ғана қайта қолға алынды.
Ондағы тұрғындардың әлеуметтік жағдайы төмендеп кетті. Теңіз ... улы ... ... ... 13 – 20 млн. ... ... Тіптеп, тұзды шаңдар әсері сонау Орта ... ... ... ауыл ... зардабын тигізуде.
Топырақтың тұздануы Өзбекстанда – 60 %, Қазақстанда – 60-70 % - ... ... ... өзі ... ... ... ... Арал
өңіріндегі климаттың өзгеруі шөл белдеуінің табиғи ландшафта бірте –
бірте күрделі әрі қайтымсыз антропогендік ... ... ... ... ... факторлар ондағы тұрғындардың салт –
дәстүріне, экономикалық - әлеуметтік жағдайына ... әсер ... Арал ... ... ... күрт ... кетті. Бұл
өңірде соңғы мәліметтер бойынша туберкулез, бүйрекке тас байлану,
сарысу, өкпе – ... ... ... жұқпалы аурулар республиканың
басқа өңірімен салыстырғанда жоғарғы көрсеткішті ... ... ... ... ... жүзі ... толғандыруда. Оның біржола
жойылып кетуі Орта Азия мен ... ғана емес ... ... ... – тіршілігіне өзгерістер әкелмек. Ал әлемдік климаттың
өзгеруі, шөлге ... ... ... ... ... ... ... соңғы 10 шақты
жылда географ және эколог ғалымдар арасында жиі пікір – ... Арал ... ... ... ... ... тартылуына байланысты Орта Азия мен Қазақстанның
үлкен амағындағы ... ... ... мен ... ... экологиялық, әлеуметтік – экономикалық үлкен ... ... ... сол ... суармалы жер көлемінің ұлғаюы, суды қажет ететін
кәсіпорындардың көбеюі, ... ... ... ... ... ... қоймаларының пайда болуы – Арал айдынының ... ... ... Ауаның ылғалдылығы (жаз, күз айларында 9%-ке дейін) азайып, жазы
құрғақ та ... қысы суық ... ... мен күндер көбейді. Өзен
жағалауындағы суармалы егістерге ... мен ... және ... пайдаланылған сулар Арал теңізіне құйылып, теңіз түбіне 1
миллиардтан астам улы шөгіділерді ... ... су ... ... су ... шөккен тұз шөгіділері пайда болды. Ауданы 40 мың км2
жуық жалаңаштанған теңіз түбінен ... улы ... тұзы ... ... мен ... ... үлкен апат әкелді. Бағалы
балықтардың түрлері ... ... ... қаяз, ақмарқа, алабұға ... ... ... орай, теңіз жағалауындағы балық зауыттары, Арал кеме
көлігі кәсіпорнындары ... Арал ... ... ... мың ... ... жерін тастап, өзге өлкелерге қоныс аударуға мәжбүр болды.
Суды ластаушы заттар
Ластануға судың барлық категориялары: мұхит, континенттік, жер ... ... ... ... Судың әсәресе ауыз судың сапасы халықтың
денсаулығын анықтайтын маңызды факторлардың бірі болып табылады.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша судың сапасының
төмен ... ... ... 5 млн адам ... балалар) өледі де, әр
түрлі дәрежеде уланған немесе ауырған адамдардың саны 500 ... 1 ... ... ... ... құрамында еріген заттар болады. Судағы көп
кездесетін элементтерге кальций, натрий, хлор, калий жатады.
Сулардың ластануы ең ... рет су ... әр ... ... ... ... ... болады. Екінші ретті ластану бірінші
ретті ластаушылардың әр түрлі тізбекті тізбекті ... ... ... ... ... негізінен топырақ эрозиясының өнімдері,
минералдық тыңайтқыштарты, улы химикаттар және т.б. ... ... ... және ... биогенді элементтер мен олардың қосылыстары, органикалық
заттар, пестицидтер, тұрмыстық қалдық, мұнай және мұнай өнімдері ).
Ластаушы ... ... ... ... ...... әкеледі.
Сулардың канализация ағысымен, тұрмыстық қалдықтармен, ... ... су ... ... ... де ... жүйелеріне жылулық ластану айтарлықтай зиян келтіреді. Ол ыстық су төгу
немесе басқа да факторлардың әсерінен температураның ... ... ... ... ... іс ... қандай да бір дәрежеде адам қызметі
нәтижесінде латанбаған беттік тұщы су көзі жоқ ... ... ... ... туралы түсінік тек алдамшы. Бұл сулардың аз ластануы
олардың олиготрофтылығынан (тіршіліктің кедейлігі ), ... ... ... ... мен ... ... ... Осы уақытқа
дейін мұхиттың шексіз өздігінен тазаруға ... ... ... ... ... ... мұхиттың дүниежүзілік қоқыс төгетін жер
еместігіне көз жетіп отыр.
Атақты француздың мұхит зерттеушісі Жак Кусто егер оны ... ... ... ... ... ... ... айтады. Қазір кең таралып
отырған, қауіпті ластаушы заттарға мұнай мен мұнай өнімдері жатады. Белгілі
мәліметтер бойынша ... ... ... жыл ... ... 50 млн. Тоннаға
дейін мұнай төгіледі. Ал оның әр тоннасы 12 км2 суды ... жаба ... мг/л ... су ... ... су ... жарамсыз, ал концентрациясы
0,5 мг/л ... ... су ... ... ағзалар тіршілігін
жояды. Иістік құбылыстардың әсерінен ... мен т.б. ... ... ... ... және ... ... әсіресе
планктон сезімтал. Оның жойылуы көптеген басқа вғзалардың тіршілік етуінің
мүмкін ... ... ... су ... шағылыстыру қабілетін (альбедо) өзгереді. Ол
жылу балансының өзгеруіне және ғаламдық жылу мен ... ... ... ... ... ... ... атқаратын
жағалаулық экожүелерді жояды. Бұзылған экожүйелердің ... ... ... ... ... ... бір ... грунтқа сіңе отырып, грунт суларына,
одан су айналымы арқылы қайтадан қазба көзіне қайтып ... Қиын ... ... ... ... түседі де, үлкен ара қашықтыққа таралады.
Егіншілікпен айналысатын ... ауыл ... ... ... ... ... Су ... бұзылу өнімдерін, тынайтқыштармен,
улы химикаттармен, мал шаруашылық кешендерін шайылған сулармен ластанады.
Мал шаруашылық кешендері кейбір аймақтарда ... ... ... табылады.
Мысалыты, ФРГ-де мал шаруашылығының шайынды сулдарының қалдықтары тұрмыстық
сумен салыстырғанда 5 есе көп.
100 мың ірі қара мал басы бар ... ... ... ... ... ... ... ластандырады. Мұндай кешендердің негізгі ластауы органикалық
заттармен және ... әр ... ... ( ... ... биологиялық агенттермен байланысты.
Судың жылулық ластануы да атап ... ... ... ... көзі жылу және ... ... болып табылады. Осы
және басқа да обьектілерге суды салқындатқыш ретінде ... ... ... ... ... ... энергияны алу 1,5 – 2 км2
суды жылыту арқылы ... Ал атом ... ... ... алынатын энергия бірлігіне шаққанда 2–3 есе көп. ... ... ... ... ... өндірістік процестерге
пайдалануы керек. Бірақ, жылы сулардың айтарлықтай мөлшері су қоймаларына
төгіліп, олардың жылулық ластануын ... ... ... ... ... су ... тыс ... бассейндерде, айналымның бұзылуы нәтижесінде орын алады. Мұндай
құбылыстар табиғиэкожүйелердің (әсіресе орманды және ... ... және ... ... ... оны ... мен ... соның ішінде улы және
радиоактивті элементтерден құтылу үшін қолдану жатады. ... ... ... ... да, олар ... ... өте келе бұзылады да,
ішіндегі заттар суға төгіледі.
Орманды тасымалдауда пайдаланылатын өзендер, әсіресе солтүстік, ... ... ... ... ... ластанады. Көптеген осындай
мақсатта ... ... ... ... ... ... ... лигниндер және т.б. органикалық заттардың көзі болып ... ... ... ... су ... байланысты
болады. Олар да биодеградацияға ұшырайтын немесе нашар ұшырайтын ... ... ... ... су ... ... ауыр металдар,
радиоактивті элементтер шоғырланған. Олар әдетте метан мен ... да ... ... көзі ... табылады. Мұндай су қоймаларының суының
деңгейінің төмендеуі ауаның және ... ... ... ... ... ... да ... мәселелер су қоймасын жою кезінде
туындауы мүмкін. ... ... ... ең ірі су ... өзі ерте ме, ... өзінің су резервуары немесе гидроэнергия көзі ретінде ... ... ... ... ... су ... ... экологиялық проблемалары – судың
аймақтық тапшылығы, су ресустарының сандық ... ... әр ... мен ... ... сапалық өзгеруі болып табылады.
Сондықтан да осындай шиеленіскен мәселелерге белгілі бір ... ... – ала ... деп ойлаймын. Ол үшін келесі судың сандық сарқылуының
алдын алуға бағытталған ... ... ... суды аз ... технологияларды қолдану;
2. өндірістік жағдайда суды бірнеше рет пайдалануға ... ... ... ауыз суға ... ... суды ... ... алдымен сапасы жоғары жер асты суларына қатысты;
4. ауыз суы, тамақ дайындау және ... ... ... суды ... ... Суды ... ... судың ысырап болмауын және суды өлшеп беруді ... ... ... ... ... тұтынушыларға жеткізу кезінде және әкетуге судың ысырап ... ... суға ... ... ... бағаны тағайындау. Ол суды
үнемдеуге және қайтадан пайдалануға әкелетіндей болуы ... ... ... қою суды ... 1,5 - 2 есе ... су қоймаларын жасау және оның бетіне булануды кеміту
9. қайтымсыз шығын болатын суды кеміту.
10. суармалы егіншілікке суды ... ... ... ... ... ... ... сәулелермен
өңдеу жерасты су қоймаларына орналастыру кеңінен қолданылуда.
Кез келген табиғи ... ... ... бағалау жан жақты
болуы қажет. Суларды ластандыра отырып, адам ... осы ... ... ... қана қоймай, көптеген ағзалардың мекен ету ортасын және
оларға тән ... ... ... ... ... әсіресе «Су
– тіршілік көзі» демекші, су қорын қорғау маңызды парызымыз.
Пайдаланылған әдебиеттер

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ел экономикасындағы инвестициялық саясаттың ықпалы8 бет
Мемлекеттiк бюджеттің негізгі мәселелері мен шешу жолдары27 бет
Адам өмірінің мәні21 бет
Мақатаев, Мұқағали Сүлейменұлы17 бет
Орыс, қазақ ғалымдарының қазақ этногинезін зерттеу тарихы11 бет
«Ана тілі» газетінде термин мәселесінің жазылуы64 бет
«Егемен Қазақстан» газетіндегі білім реформасы мәселесінің насихатталуы53 бет
«Қазақстан мен ресейдегі көші қон мәселесінің бақ тағы көрінісі»69 бет
Абай мен Акиф шығармаларындағы дін мәселесінің сипатталуы28 бет
Агрессия мәселесіндегі жеткіншектің мінез-құлық ауытқушылығы, яғни девианттық мінез-құлықтың пайда болуы.7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь