Ауғанстанға Совет әскерінің кіруі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.8 беттер

I тарау. Революция қарсаңындағы экономикалық және саяси жағдай ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9.15 беттер

II тарау. Сәуір (апрель) революциясы және Ауғаныстан
Демократиялық Республикасының құрылуы ... ... ... ..16.22 беттер

III тарау. Ауғаныстанға Совет әскерінің кіруі ... ... ... ..23.46 беттер

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..47.49 беттер

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50.52 беттер
70-жылдардың соңы - 80-жылдардың басында Ауғанстан өте ауыр жағдайда болды. Тіпті бейтарап, достық қарым-қатынаста деп саналатын мемлекет совет еліне қарсы аса қауіпті агрессиялық орталыққа айналу қаупі туды.
Жаулық ниеттегі мемлекеттер бірінші орында соққы беру алаңын дайындауды ойластырды. Орта Азия мен Қазақстан, Сібірге бағыт алған ракеталарды орналастыру көзделінді. Әсіресе американдықтар Таяу Шығыстың мүнай көздеріне бекінуді мақсат етті. Олар көршілес Пакистан жерінде "Жоба-706" деген атпен ядролық қару жасау үшін жанталасып жатты. "Исламдық" деп аталатын атом бомбасын жасады. Ядролық орталық Павапинди қаласына таяу жерде орналасты. Ауғаныстанды бөлшектеп, ірітуге дейін жеткізген партиялар мен ұлттар арасындағы қайшылық жағдайды қиындата түсті. Совет үкіметі ауғандықтардың өтініші бойынша, әрі қалай болғанда да оңтүстіктегі көрші мемлекеттің бей тараптығын сақтау үшін әскери күшін кіргізуге мәжбүр болды/1/.
Ондаған, жүздеген мың жастар Ауғаныстанда қатал сынақ мектебінен өтті. Қаншама адам өмірін қиып, мүгедек болып қалды, тұтқынға түсті. Осы қантөгіс адамзат алдына көптеген күрделі сауалдарды қойды. Бұл соғыс кімге пайда әкелді? Ауған-Совет қарым-қатынасының қазіргі кезеңі ондай жетістікке жеткізді? Міне осыны аяғына дейін анықтап білу тарих ғылымындағы маңызды да күрделі мәселелердің бірі болып табылады. Диплом жұмысының тақырыбы осы мақсатта туды.
Ауғанстандағы 1970 жылдың соңына қарай қалыптасқан ауыр жағдай Совет Одағын елеңдетпей қойған жоқ. Бұл туралы партия съездерінде, пленумдарда, Біріккен ұлттар ұйымның сессиясында да айтылды.
1. История Афганистана. 328-332 бет. М., 1982
2. Ауған деректері. Қүжаттар. 1. 1987ж.
3. Сотрудничество СССР с освободившимися странами. М., 1983. 25-29 б.
4. Устинов Г. "Смена эпох" М, 1986, 47-48 б.
5. Коргун В.Г. "Интеллегенция в политической жизни Афганистана" М., .1983. 183-186-6.
6. История Афганистана. М., 1982. С.344-345.
7. Устинов Г. "Смена эпох" М., 1988. 40-51 беттер.
8. Ауған деректері. 1981-82 ж.
9. Ауғанстандағы СССР елшілігін хабарламасынан. 1978 ж.
3. Тарау
1. Внешняя политика Советского Союза. М., 1985.
2. Ляковский А.А. "Тайны афганской войны" М., 1991. 26-30 беттер.
3. Теплинский Б. "СССР и Афганистан". М., 1982, 63-67 беттер.
4. "Справочник пропагандиста - международника" М., 1977. 228- 231 б.
5. Забродин В.И., Леховский А.А. !Тайны афганской войны". М., 1991. 21 бет.
6. Сейрончук В. "Афганистан времен Амина". М.1991, 130-32 б.
7. Басов В.В. "Афганистан трудные судьбы революции" М. 1988. 3-4 бет.
8. Ауғанстан қауіпсіздік болімінің документтрінің 1979 жылы.
9. Ляховский " Тайны афганской войны".
10. Туркстан Әскери округінің саяси басқармасының баяндамасынан 1979 жыл.

11. Г.А.Поляков — Афганстан революционный" М. 1981 ж. 20 бет.
12. Ляховский А.А. Забродин В.М. "Тайны афганской войны" М.,1991. 65 бет
13. Афганистан источник. 1987 жыл.
14. Кавояни Н. "Революция может себя защищать". Ж."Проблемы мира и социализма" 1989. № 12. 73-бет.
15. Кавояни Н. "Революция ... может себя защищать" Ж. Проблемы мира и социализма" №12, 1989. 75 б.
16. В.Басов. "Афганстан трудные судьбы революции" М., 1988.42-45 беттер.
17. "Известия" №46. 15 ақпан 1990.
18. Афганистан источник. 1988 ж.
19. Международная жизнь "Женевские соглашения" №6. 1989. 72-756.
20. Кавояни Н. "Революция өзін-өзі қорғай алады" / Проблемы мира и социализма/№12. 1989 . 73-76 беттер.
21. Ляховский А.А. "Тайны Афганской войны" М., 1991. 238 бет.
22. Тыссовский Ю. "Вокруг Афганистана, почему Исламбад"
23. Бұл да сонда. 8 - бет.
24. Советско-афганские отношения. М., 1971, 4-бет.
        
        КАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
«Ауғанстанға Совет әскерінің кіруі»
М А 3 М Ұ Н ... ... ... ... ... ... және саяси
жағдай......................................................................
...........9-15 беттер
II тарау. Сәуір (апрель) революциясы және Ауғаныстан
Демократиялық Республикасының құрылуы .....…......16-22 беттер
III тарау. Ауғаныстанға Совет әскерінің кіруі..............23-46 беттер
Қорытынды…..................................................................
.47-49 ... ... ... соңы - ... басында Ауғанстан өте ауыр жағдайда
болды. Тіпті бейтарап, достық қарым-қатынаста деп ... ... ... қарсы аса қауіпті агрессиялық орталыққа айналу қаупі туды.
Жаулық ниеттегі мемлекеттер бірінші орында соққы беру ... ... Орта Азия мен ... ... ... ... ... көзделінді. Әсіресе американдықтар Таяу Шығыстың
мүнай көздеріне бекінуді мақсат етті. Олар көршілес Пакистан жерінде "Жоба-
706" деген ... ... қару ... үшін ... ... ... ... атом бомбасын жасады. Ядролық орталық Павапинди қаласына таяу
жерде орналасты. Ауғаныстанды бөлшектеп, ірітуге ... ... ... ... ... ... ... қиындата түсті. Совет үкіметі
ауғандықтардың өтініші бойынша, әрі қалай болғанда да ... ... бей ... ... үшін ... күшін кіргізуге мәжбүр
болды/1/.
Ондаған, жүздеген мың жастар ... ... ... ... ... адам ... ... мүгедек болып қалды, тұтқынға түсті. Осы қантөгіс
адамзат алдына көптеген күрделі сауалдарды ... Бұл ... ... ... ... қарым-қатынасының қазіргі кезеңі ондай жетістікке
жеткізді? Міне осыны аяғына дейін анықтап білу ... ... ... да
күрделі мәселелердің бірі болып табылады. Диплом ... ... ... ... 1970 ... соңына қарай қалыптасқан ауыр жағдай Совет
Одағын елеңдетпей қойған жоқ. Бұл ... ... ... пленумдарда,
Біріккен ұлттар ұйымның сессиясында да айтылды.
Громыко А.А. Біріккен ... ... 34 ... ... сөзінде:
"Ауғанстан - өзіне демократиялық прогрессивтік даму жолын қалаған еді.
Өзімен ... ... ... ... - қатынаста болғысы келеді және
басқа елдің сыртқы саясатына араласуды қаламайды. Совет Одағы ... ... ... қарым - қатынаста, сондықтан басқа елдің оның
ісіне араласуын тоқтатуды қажет деп ... -деп ... ... ... ... ... ... Одағын коммунистік Партиясының
XXҮІ съезінде ауған ... ... ... алған елдердің өздері өтініш жасаған жағдайда, басқа ... ... ... олардың қорғаныс қабілетін нығайтуға көмектесеміз.
Империализм ауған революциясына қарсы кәдімгі жарияланған соғыс ашты.
Бұл біздің оңтүстік ... ... ... ... төндірді.
Мұндай жағдай бізді достас елдің ... ... оған ... көмек
көрсетуге мәжбүр етті. Баброн ... ... ... мен Үкіметінің
ойластырылған, ұлттық мүддеге сай саясаты халықты нығайтты.
Ал Советтік әскер күшіне келетін болсақ, ... ... ... оны ... әзір боламыз. Ол үшін Ауғанстанға контрреволюциялық
күштер жіберілу тоқтатылу керек. Мұның өзі ... ... ... ... деп көрсетілді/3/.
КПСС - тің 1986 жылғы февраль - март аралығында өткен ХХҮІ съезінеде
бұл мәселеге ерекше мән ... ... ... толы ... төніп
келе жатқан апат каупі алдында бірден - бір ... ... - бір ... бар, ол - ... құрылысы әр түрлі мемлекеттердің бейбіт ... ... Бұл тек ... ... ғана ... барлық халықтардың пайдасы үшін
ғылыми мен техника жетістіктерін, мәдени игіліктерді кең ... ... ... ... да ... ол ... ... сондай-ақ теңіздегі
шекараларының қауіпсіздігіне зор маңыз береді. Мысалы, ... ... ... қаны сорғалаған жараға айналдырды. Бұл елдің өз
суверенитетін қорғауға бағытталған күш - ... ... ... ... ... ... бойынша сонда жүрген Совет әскерлерін таяудағы
болашақта елге қайтарып алғымыз келер еді. ... ... ішкі ... ... ... ... ... нақты
қамтамасыз етіп, оның қайта басталмауына сенімді кегіілдік беретін ... ... қол ... ... - ақ оларды кезен - кезңімен алып кетудің
мерзімі де ауған жағымен келісілген. Таяу және Орта ... ... ... нүктелерінде жанжалды жағдайларға тоқсам салу, ... ... ... ең ... бәсеңдету жалпыға бірдей
қауіпсіздікті қамтамасыз еткен болар еді, - ... 1988 ... 18 ... болған пленумында халықаралық дәрежедегі
оқиға - ауған мәселесін шешуге байланысты М.С. ... ... ... шешу оңай ... болған жоқ. Ауғанстанның тәуелсіз, бейтарап
мемлекет болып қалуы үшін ... ... ... ... біздің ауған
мәселесіне араласуымыз — көп нәрсені қозғайтын, өте күрделі проблема. Бірақ
адамзат баласы, ... күш ... ... ... ... ... ... болғанын қалайды", -деп атап өтті/6/.
Қазіргі кезенде соғыс және оның құралдары арқылы кездеген мақсатқа
жету ... ... ... ... ... ... ... қарап көрейік. Бұл әр түрлі жағдайдан туып, әр түрлі жолмен дами
келе ... ... ... ... айтқанда - ешқандай саяси
дәрежедегі ретпен шешілмей, адам ... ... ... созылады. Бұл
жөнінде Э.А. Шеварнадзе Біріккен Ұлттар Ұйымының 43-ші сессиясында сөйлеген
сөзінде былай ... ... ... реттеу әлемдік дәрежедегі
араласуды қамтыса, бұл тез ... ... ... келісімі - бұл аймақтық, шиеленісті реттеуге бағытталған ... ... ... Бұл — ... ... бағытталған бірінші
қадамы, екінші бір аймақтың жіберген міндеттердің бәрін орындайды.
Совет әскерлерін шығаруды бастаумен - ақ ... ... ... ... ... орнына, жергілікті бейбіт елге ... ... тез өсіп ... ... болмайды. Ауғанстандағы шиеленісті реттеуге бағытталған
жіпті үзуге болмайды"/7/.
1978 жылы апрель революциясына ... ... ... ... ... ... қарым - қатынасына жол ашты. Ғалымдар,
жазушылар, суретінілер, ... екі ... ... топтары өзара
туысшылық пен достықты нығайтуда көп еңбек етті. Москвадан, Ленинградтан,
Тәжікстан мен Өзбекстаннан, тағы ... ... ... барушылар
көбейді, бір жағынан олардың да қызметкерлері ... ... ... ... талқылау жұмыстарына қатысты.
Ауған халқының өміріндегі аса маңызды өзгерістердің бірі — ... ... ... оның ... болып жатқан оқиғаның түп-
тамырына, мақсаты мен себептерін ... ... ... ... ... ... ... тарихы" шықты/8/. Бұл
кітапта екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Ауғанстанның саяси, әлеуметтік-
экономикалық өміріндегі өзгерістерге үлкен мән ... ... ... ... күре тарихын көп
зерттегендердің бірі - Н.А.Халфин оның "Победные ... ... және ... над ... деп ... ... 1973ж. Жарық көрді.
Ауғанстанның қазіргі кездегі тарихын зерттеу барысында ... ... көп ... ... Бұл ... ... ... жұмысымен
Л.Б. Мелинский көп айналысты.
Оның "Совет - ауған қарым - қатынасына 50 жыл: "Совет - ауған ... ... ... СССР және ... деп ... ... ... мәселе төңірегіндегі Э.Р. Махмудов, М.Г. Пикулин, Р.Нашидов көп
еңбек етті.
Совет шығыстанушылары 1978 жылы ... ... ... ... ... ... аударды.
Г. Мурадов жазған "Демократиялық Ауғанстан революциясы", Г.А. Поляков
"Революциялық Ауғанстан", А.Д. ... ... ... ... ... ... көрді.
Ауған халқының бейбітшілікті жүзеге асыруға ынтасы, оның көршілес
елдерге бейтараптығын саяси, ... ... ... ... ... болады. М.Г. Пикулиннің "Ауғанстанның экономикалық және
мәдени дамуы" деп аталатын еңбегі осы ... ... және ... ... - ... бағытталған/11/.
Ауған жерінде түнғыш рет демократиялық революция жүзеге асты.
Ауғанстан өзіне көптеген ... әрі ... ... ... ... ... ... оқиға халықаралық саясатта
прогрессивтік күштер мен революцилық топтар арасынад әр түрлі айтыс, қарама
- ... ... ... Революцияның жеңісі нәтижесінде көршілес
Ауған еліне басшылыққа халықтық - ... ... ... ... ... "Афгнистан революционный" атты еңбегінде жаңа ... ... ... ... ... мен бейбітшілік жолындағы
күресін, қарусыздандыруға бағытталған ... ... ... мен ... жас ... алғашқы қадамдары туралы
айтылған/12/
Енді бір ... ете көп ... ... ... ... ... қауыпсыздық комитетінің кеңесшісінің жіберген
ықпаралары, ... ... ... ... ... ... ... А.А.Ляковский мен В.М.Забродин, бірігіп жазған "Тайны афганской войны"
деген еңбегі. Онда ... ... ... ... ... ... совет әскерлерінің көмегі, осы кезде ұлттық партия мен үкіметінің
басында не болғаны туралы ... Бұл ... ... ... көп ... емес документтер мен фактілер ... ... ... ... "құпия" деген мөр басылып, ашық жариялауға тиым
салынған болатын. Кейінен ... ... соң ғана ... Ауған жерінде болып, "Извстия" газетінің арнай тілшісі ретінде
көрген оқиғаларын жазған дам - Г.П.Устинов.
Ол Ауған революциясы: "Жер - су ... ... ... жаңа ... ... ... ... рындарын ашуға
мүмкіндік беретін әңгімелейді/14/ .
М.А.Конаровскийдің "Страна гор и легенд" атты ... ... ... ... ... - ... ... зерттеуге
арналған/15/.
Міне, осындай тарихи деректер мен зерттеулер ... ... ... зор ... ... ... кіріспеден, үш тараудан және қорытынды бөлімдерінен
тұрады.
Бірінші тарауда ... ... ... ... жағдайы әңгімеленеді.
Екінші тарауында Апрель революциясын және Ауғанстан Демократиялық
Республикасының құрылуы ... ... ... ... ... ... ... - ТАРАУ
РЕВОЛЮЦИЯ ҚАРСАҢЫНДАҒЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ САЯСИ ЖАҒДАЙ
Ауғанстан экономикалық даму жағынан, 1977 жылы ... 129 ... ... орында болды. Елдің артта қалуына ескі делдалдық қарым-
қатынастар мен рулық-патриархалдық құрылыстың ... осы ... ... қалуына себепші еді. Ауған халқының 90 % ауылдық ... және олар бай ... ру ... мен дін ... қол ... ... табы тіпті жоқ болды, десе болатын еді, өйткені үш ... ... ... көшпелі және көнегелі өмір сүреді. Сонымен бірге
жергілікті тұрғындардын жартысынан көбі сауатсыз болды.
Басты көрсетіп ... ... ... ... ... және ... ... құралды. Сондықтан бір ұлттан тұрмағандықтан ұлттық-
этникалық және феодалдық өзара жікке бөлінушілікке ... ... адам ... ... ... 162 долларға жетті, және елде
бірде-бір теміржол болмады. Өнімнің көп ... ... және ұсақ ... ... ... күштердің баяу дамуы, құрал-
жабдықтарының нашарлығынан кей жылдры тіпті көптеген жерлер ... ... ... ... ... ... ... әкелді, соның
ішінде: астық пен майға сұранып көп болды, яғни тапшы ... 1/3 ... өмір ... ... 88-і ... ... ... ғаны ақып білім алды. Елдің 160 млн. халқына небәрі 71 аурухна, 3600
төсектен ғана келді/1/.
Бадахшан, ... ... ... пуштун тайпалары мен
Ауғанстанның оңтүстік аудандары өзінің ... ... ... ... Кабул Провинцияларынан артта қалды. Әсіресе
пуштундар арасындағы қауымдык, әрі ... - ... ... даму ... ... ... ... -экономикалық және мәдени дамуындагы теңсіздік
елдің әр аудандарындағы пуштун билеушілері мен ... аз ... ... ... және орталык аудандарда қайшылықтың күшейгенін
көрсетті/2/. Ұлттық қайшылықты шиеленістірген ... мен ... ... ... ... 10 жылда халықтың халі оте нашарлады,
жұмыссыздық етек алды, әсіресе білім алып ... ... ... ... ... азаматтық праводан ... ... ... қолөнершілер, ұсақ саудагерлер, көпестер оз еркі үшін
ұйымдасқан ... ... ... ... ... Саяси партиялар мен
ұйымдарға елде заңды түрде қимыл жасауға тиым салды. 1970-72 ж. ... ... да аз ... сарқыды. Көптеген шаруалар деревнядан кетіп,
қаладан бір жұмыс табу амалын іздеді. Парламаенттегі помещик ... ... ... ... дін ... заң ... жасауды
кешеуілдетіп, оны үнемі бұзып отырды. 5 жыл ішінде парламент мемлекеттік
финансын көтеруге ... ... - бір заң ... ... ... да басқарушылар оз тобының ғана мүддесін шешіп отырды.
Король сарайындағы бар шығынының орнын жабу үшін ... ... ... өзі ... ... ... бәрі ... наразылығын тудырды.
Осындай киын жағдайда қоғамның ... ... ... ... ... ... омірде эппозициялық бағытты ұйымдастыруда ьасты рольді
интеллегенция ... ... ... ... ... ... ... елде саяси ұйымдар мен топтар құрылды.
Бұл ұйым жетекшілері мен мүшелері марксизм-ленинизм еңбектерімен таныс
болды. Ауғанстан біріккен ... ... ... ... бұл ... ... Оның орталық бөліміне - жазушы Тараки Н.М., министр қызметкерлері
Кармаль Б. мен Дост Ж.М. ... ... М.А. ... М.Т. ... ... ... 1965 ж. I ... Құрылтай съезіне Ауғанстан халық-демократиялық
партиясы құрылғанын жариялады. Сы съезде НДПА-ның құрылымы, ... ... ... және ... Комитет сайланды/5/.
1965 жылы Ауғанстан деректері деп аталатын құжат бойынша Ауғанның
Ұлттық Демократиялық ... ... ... ... ... ... Бас секретарь, ал Бабрак Кармальді Орталық ... етіп ... ... Орталық комитетіне 7 адам ... ... ... ... жылы ... ... орталык басылым органы — "Халық"
газетінде ... ... ... ... НДПА-ның Программасы
жарияланды. Бұл программаға мына мәселелер ... ... ... және ... ... ... ... топтастырып және соның
басқаруымен антифеодалдық, антиимпериалистік халық - ... үшін ... ... ... ... білікті алу, еңбекшілер
мемлекеттік құру, қоғамдык қайта құру, елдің артта ... жою ... ... ... ету деп ... жылы ... ... түрде НДПА-ның Уставы басылып шықты. Бұнда
оның ұйымдастыру құрылысы, партия принцип белгіленді, партия мүшелерінің
еркі мен міндеттері айқындалып ... ашық және ... ... позиция коркем және Даудтық режимге
қарсы белсенді саяси күрес жүргізді. Оның ... ... ... шерулері, еңбекшілері демонстрациясы, яғни революция ... және ... ... кеңінен таратылды. Сонымен бірге
парламенттік күрес методы да қолданылды. Мысалы, 1965 ... ... ... ... қатысты және төменгі палатаға олардың төрт
делегаты ... ... ... ... ... ... жұмысы оте қиын жағдайда жүрді. Өйткені реакцияшыл
күштердің және ... кері ... ... орындарының қудалады
репрессиясы, еңбекші топтың төменгі саласы, партияның өзі ... әр ... ... және ... ... саяси сауатсыздығы партияның ұйымдасуы
мен тактикасына орасан зор кесел келтірді.
ИНДПА құрылысымен соет басшылығы оның ... ... ... ел ... ... ... сипатта жұмыс жүргізуге
кеңес берді. Өкінішке орай Траки мен оның жақтастары бұл кеңеске ... бұл ... кері ... ... партия жұмысына.
1966 жылы күзде партияның одан әрі даму ... қиын ... ... ... ... ... Н.Т.Тараки мен Б.Кармель арасындагы оз
аракеліспеушілік пен бақталастық еді. ... ... ... ... ... ... ... риза болмады. Сонымен бірге
партияның жұмыс жүргізуінде тактикалық мәселелер жонінде де ... ... ... Б.Кармель мен оның жолдастары Орталық
комитетте партияны ашық күрес жолына шығуды жақтап, ... ... ... олар ... ... ... болды және олар митингілер мен
демонстрацияларда партия басшыларының еңбекшілер алдында соз сойлеп, оларды
ашық күреске ... ... деп ... Ал ... және онын ... күрес жағдайында партияғ жұмыс жасау тиімді қиын жағдайға Орталық
Комитет эмиграцияга кету керек деп есептеді.
Сонымен бірге ол ... ... ... ашық ... ... үшін ... оның арты партия басшылары мен мүшелерін тұтқындауға
әкеп соқтырды деп есептеді.
Сол ... ... ... ... қабылдау кезде кандидаттық қай
топтан шыққанына қарамау керек, тек олардың ... мен ... ... ... ... Тараки партия қатарына жогарғы топ ... ... ... ... ... ... принциптілігі бұзылады,
халықтық алдында партияның беделі төмендейді деп ойлады.
Осылайша партия басшылары арасында озара ... ... екі ... ... ... жылы ... ... өз жақтастарымен Орталық Комитет құрамынан
шығып, "Тіарчам" /Знамя/ ... ... және ... НДГІА - барлық
еңбекшілерінің партияыз деп ... ал ... мен оның ... ... - ... ... ... деп жариялады, бірақ ел ішінде
олардың фракциясын ... деп ... ... екі фракция өздерінің
органы, басылымы мен мүшелері арасында озгешілік, екі партия да ... ... ... мен ... ... пен ... фракциялардың мүшелері қоғамның, яғни ... ... мен ... ... бір-бірінен озгешілігі болды. Соган
қараматсан революциялық күрес жолында олар нәтижеле роль атқарды.
Мысалы: ... ... ... ... жұмысшылар,
шауралар, көшпенділер, ұзақ қызметкерлер, колөнершілер, әскери қызметінілер
мен интеллигенциядан тұрды.
Сондықтан да ... оте ... ... және халық пен
демократияшыл бағыттағы топпен тыгыз байланыста болды.
Сонымен бірге олардың құрамында мемлекеттік аппараттың төменгі ... оқу ... мен ... кіші ... ... ... ... СССР-да оқитын еді/8/.
Ал Парчамның құрамы помещиктер, ірі ... ... ... интеллигенция, қала буржуазиясы мен дін қауымнан тұрды. Олар
либеральреформалық бағыттағы күресті ұстады. Олардың көпшілігі — ... ... ... еді. ... олар ... ... ... деп
есептеді:
НДПА-ның ұйымшылдық жағынан жікке ... 10 ... ... ... революциялық қозғалысына орасан зор зиянын тигізді. ... ел ... ... ... ... ... елде ... қатарлы жұмыс
тобы болмағандықтан, олар демократиялық пиғылдағы интеллигенця мен
патриоттық ниеттегі ... ... ... жүргізуге деп қояды. ... олар ... ... ... парламентті өз көзқарастыра үшін пайдалана біліп, онда
ашық күрес ... және ... олар ... ... ... ... екі ... да бір-біріне қарсы ашық күрес жүргізді, ... ... ... жоғарыда айтып откендей бұл екі ... ... ... ... құрамы мен оның Бас
секретариаттағы ... ... ... мен Б.Кармель арасындағы
озара түсінбестік еді.
1971 жылы елдің ішкі саяси жағдайына байланысты ... ... құру және ... ... ... ... Осы жылдың Ішінде
фракция басшылары "НДПА-ның біртұтастығы ... ... қол ... ... Бірігу туралы "Халық"' пен "Парчамның" орталық комитеттерінің
жиналысы болды және де осы ... ... ... ... жолга
койылды. Бас секретарь болып Н.М.Тараки қайтадан сайланды.
Ауғанстанда НДПА мен ... ... ... ... ... Біріккен майданы омір сүрді. ООК 1974 жылы ... ... ... ... Бұл ұйым ең ... жағынан
НДПА-ның пландармасына жақын болды. НДІІА біріккеннен кейін ООКА ... ... ... және оның ... ... ... екендіктерін
білдірді. Олардың бұл келісімі қанағттандырылды.
Шамамен НДПА-қ ұрылған кезде Ауғанстанда ислам фундаменталистерінің
қозгалысы ... Олар ... ... ... ... 1969 жылы
"Мұсылман жастары ұйымы құрылды, бұл ... ... ұйым еді және ... діни көзқарастығын интеллигенция кірді. Олар барлық ... жік ... және ... болды.
1973 жылы 17 шілдеде генерал әрі Ханзада Мұхаммед Дауд басшылығымен
ант монархиялық мемлекеттік ... ... Бұл ... ... еді, оз ... семьясынан шыққан еді, сондықтан немере ағасы Замир
Шахтың тақтан түсіріп, Ауғанстанды Республика деп ... Ал ... ... ... ... ... жылы ... "Мұсылман жастарының" көсемдерінің бірі Гульбелдин
Хекматиярдың басшылығымен Даудтың өкімет басынан тойдыру және ... құру ... ... ... ... қолдайды деген
мақсатта көтеріліс жасады. Бірақ олардың бұл үміті ақталмады, шаруалар
ислам фундаменталистерін ... ... ... ауған позициясының
қарсылығын оңай басып тастады. Мұсылман жастары ұйымы тарап ... ... Оның ... ... ... не ... кейбіреулері шетелге,
әсіресе Пакистанға қашып кетуге мәжбур болды.
Осындай кезеңде Дауд пен оның жақтастарының жеке ... ... ... ... ... ... премьер-министр,
сыртқы істерге қолы жеткен Дауд әр түрлі дәрежедегі халықтың сеніміне кіріп
алды/9/. Енді ол ... ... ... ... Ірі қайраткерлер,
елшілер, ауыл шаруашылық мамандарын ... алып ... 1977 ... ... ... шақырылып, Даудты республика презнденті деп
жариялап, жаңа ... ... Оны ... ... пен ... күштер енгізілмеді. Аса маңызды заңдылықтар мен атқару функциялары
президентгің қолына берліді. Бір созбен айтканда 1977 жылы ... ... жеке ... режим орната бастанғандыгын көрсетті.
Міне сәуір революциясына дейінгі Ауғанстанның әлеуметтік-экономикалық
саяси жағдайын осындай еді.
ІІ ТАРАУ
СӘУІР (АПРЕЛЬ) ... ЖӘНЕ ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
ҚҰРЫЛУЫ
1977-78 ж. ішкі жағдай - Даудтың солшыл күштерді репрессияға
ұшыратуымен қиындап ... жылы ... ... ... ... демократиялық
партиясы мүшелері мен жактастарын қүдалады.
Бұл жергілікті халықтың наразылығына, ... ... ... 16 ... ... жоспарлау министрі Али Ахмад Хоррам олтірілді.
Дауд саясатты ... ... ... ... ... жағдайының қиындауына, солшыл күштердің құрып ктуіне окелді.
Ауғанстанның билік ... ... ... ... ... ... кайтадан бірігуі және демократияшыл солшыл қозгалыстың
жандануы шошындырды. ... мен ... ... ... ... ... ... қозғалысты жаншу жоне солшыл күштерді, ... ... ... ... ... оған ықпал етуден ... ... ... бері Дауд ... ... ал өзін ... деп
жарияланғаннан басқа, одан әрі бара қоймап еді. Сондықтан реакцияшыл оңшыл
күштер ... ... ... ... ... деп ... 1978 ... НДПА-ның корнекті қайраткері Хайбарға қастандык ұйымдастырды және
олтірді. Бұл арада ... ... ... ... ... яғни ... ... наразылығын тудырып алып, Даудты шешуші қимылдар жасауға
мөжбүр ету еді/1/.
Бұл ... ... ... деп ... ... документте былай
деп көрсетілген. "1978 жылы сәуірде террорлық әрекет нәтижесінде ... ... ... Мир ... Хайбар олтірілді". Зират басында саяси
қайраткерлер соз ... Оны ... ... ... айналды.
26сәуір күні түрмеге түсе қоймаған мүшелері қалалық зоопаркте ... ... ... ... қозгалысты 1978 жылы 27 соуірде
сағат 6-да бастау жөнінде бұйрық алды.
27сәуірде ... 6-да ... ... Саид ... ... Пайям, Алиги Паймаанның қатусыумен жиналыс откіщіліп, ... ... ... ... топтар дайын тұрды. "Саид Мұхаммед" деген шартты белгі
қабылданды.
Сағат 11-де танктер Кабулге қарай жылжыды. ... ... ... ... ... ... ... Пуштунистан алаңында тұрып бір
жағынан ... ... ... екінші жағынан банк пен поштаны
бақылауға тиіс болды.
Бірінші батальон командирі М.А.Ватанджардың ... ... ... алаңға шығуга, ал Ширджан Маздурьер Мұхаммед Даудпен
ағасы Мұхаммед Паимның үйін, ... мен ... ... күзетуге тапсырма
алды/2/.
АҮДГІ мүшесі министр Ватанджар естеліктерінде былай деп жазады: "Сәуір
революциясы менің өмірімдегі ең ... ... ... 1-ші ... әскериәуе күштері үлкен роль ... ... ... ... 16.00. сағат шамасында президент
сарайына соқы ... Ақ ... ... ... ... ... ... офицер-
парламенттерді Дауд атып, жаралады. 1973 ж. шілде алдап-арбау аркылы өкімет
басына ... ол оз ... ... аяқтады. Ұрыс кезінде Кабулдегі түрме мен
радио ғана алынып, АҮДП-ң лидерлері босатылды.
1978 ж. 27 сәуірде Кабулдағы әскери төңкөріс жетістіктері тарихи ... ... ... ... біріншіден Даудтың режимінің әлсіздігін
дәлелдейді/3/, - деп ... ... елде ... ... ... ... ... асыру, шын мәніндегі демократиялық қоғам құру мақсатын
қойды.
1975 ж. 30 ... ... ... ... ҮІ ... ... ауғанстан мемлекет билігінің ең жоғарғы органы болып Революциялық
Совет деп ... және ... ... Республикасы деп
жарияланды. Мемлекет басшысы және ... ... ... ... ... мен ... орынбасары - Б.Кармель, премьердің орынбасары
және Сыртқы істер министрі болып - ... ... ... ... ... әр ... ... толықтырылды. Багдис провинциясынан
молла Абдул Гауф, жазушы Мұхаммед Систани, Баглам провинциясынан тайпа
ақсақалы Сейд Каяни ... Асеф ... ... небәрі 18 адамнан
тұрды. Олар аса маңызды мемлекет мәселесін шешкенде жиналып отырды/4/.
Революция ... ... ... ... ... ... ... бір дәрежеде льгота белгіледі.
ДРА-ның Революциялық Советінің алғашқы жарлықтарымен ... пен ... ... ... жаңа губернаторлары, дивизия мен
корпус командирлері тағайындалды.
1978 жылы 27 ... ... ... ... ... пен "Парчамның"
әскери ұйымдары провинциялардағы дивизияларды М.Даудты жақтайтын жоғары
шенді офицерлерді дер ... ... және оған ... ... тез ... шығарып тастады. Әскери бөлімдерді ... ... ... және ... ... ... ескі
аппараттағы реакцияшыл чиновниктерден тазаргуға базардағы бағаның құнына
бақылау жасауға т.б. ... ... ... ... офицерлер
губернаторлар және уезд басшылары болып тағайындалды. Революцияда кейінгі
сайланған үкімет құрамына өз ... ... ... ал ... советке
-0,5 адам кірді. Ватанджар -премьердің орынбасары және байланыс министрі
А.Кадыр - қорғаныс министрі, Ж.М. Радк - ... ... ... ... ... жоғарыда керсеткеніміздей елде жұмысшы тобы жоққа
тән болғандықтан революция кезінде де, елді басқару - ... да ... ... ... ... белсене араласуы да
қажеттіліктен туған ... ... жылы 2 ... ... мәселелердің басты бағыты" атта
багдарлама қабылдады. Оған: елде қоғамдық — экономикалық ... ... ... ... — феодалдық дәуірге дейінгі және феодалдық есілік қарым-
қатынастарды түбегейлі жою, қамаудын ... ... жою, ... емірді
демократияландыру ұлттық езушілік пен дискриминациялықты құрту, әйелдердің
теңдігін жариялау ... ... ... ... ... ... ... жағдайын жақсарту, жұмыссыздық пен сауатсыздықты
жою, бағаға бақылау жасау, экономикада ... мен ... ... ... ... саясат, идеология, мәдениетті қатысты,
моселелер енді.
Ал сыртқы саясат шеңберінде Ауғанстан бейбіт ел және бүкіл ... ... ... ... ... ... жоніндегі
күреске қосылады, ұлт-азат етушілік қозғалысты қолдайды, корші елдермен
достық және бірлесіп ... ... ... деп ... халықтың, барлық демократиялык таптар мен әлеуметтік топтардың
мүддесін кездеген ұлттық демократиялық революция партияның басшылығымен
жүзеге асты.
Ауғанстанның даму ... ... ... ... ... ... - интеллигенция тобы болды.
1978 ж. Мамырда "Революциялық міндеттердің негізгі бағыттары деп
аталатын үкіметтің программасы ... ... ... ... мен ... ... феодалдық қарым-қатынасты өзгерту;
➢ ұлт мәселесін демократияның жолмен шешу;
➢ Елдің қоғамдық және саяси өміріне кең араласуға солдаттар мен
офицерлерге ... ... ... ... ... - жұмысшы, шаруа, солдат, офицерлер, қолөнершілер
мен интеллегенцияны - әлеуметтік, саяси, экономикалык ... ... ... ... ... ... кадрлар даярлауды кеңейту.
➢ Ұлттық мәдениетті дамыту. Олар мен әдебиетті дамытуға жол ашатын
шаралар қолдану.
Бүкіл ... пен ... ... алуға комектесу, кітаптар мен
газеттер шығарып, тарату/5/. 1980 ж. 20-21 ... ... ... - ... ... бекіткен - "ДРА-ң негізгі принциитері" деп
аталатын заңдылық еді. Онда 68 ... 10 ... ... ... демократиялық мемлекет екендігін, ол халық мүддесіне қызмет
ететіндігін, халық ... ... ... майданға арқа сүйетіндігін
көрсеткен жан болды. Онда ... жеке ... ... Жеке меншік
белгілі бір заңсыз қожайыннан алынбайтындығын көрсетті"/6/.
Ауылшаруашылық мәселесі жөнінде 1979 ж. Кабулде Бүкілауғандық жиналыс
откізіліп, оған жергілікті және ... ... ... аграрлық және
су органдарынан, кооперативтердің басшылары шақырылады. Осы жиналыста
деревняларда әлеуметтік-экономикалық ... ... ... қажеттігі
айтылды. Осы кезде ұсынылған жер-су реформасын кейін көптеген жерсіз және
жері аз ... жер ... ие ... ... диқандарға техника,
тыңайтқаш, кредит беру ... ... ... ... Деревняларда машина-
трактор станциялары құрылды. Елдің бүкіл территориясында ... еріс ... жуық ... кредиттеу, қүс өсіру, қаракол алу
кооперативтері пайда болды/7/.
Деректерде былай деп көрсетілген. ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық қайта құруларды жүзеге асыру барысында жер туралы реформа
қабылдау І-ші ... ... Жер ... ... ... ... 30 ... "Жер туралы" указда көрсетіледі. Ол ... ... ... алу, жерсіз шаруаларға тегін жер болуді ... ... ... негізгі реформа шаралары 1979 ж. 1 январьдан ... ... ... Реформа нәтижесінде компенсациясыз 25000 жер иеленушіден 740000 ... ... оның 665000 ... 296000 ... ... ... ... мемлекеттік ұйымдарға беріледі/8/
Революциядан кейін Ауғанстанның мәдени дамуына да алға ... 1981 ж. ... елде 5300 жуық ... ... Оқу ... ... оның кеңесшілері 6 провинцияда болды, ал қалған 24-інің ... ... ... ... жою ... ... ... кабылдады. 80 /
халқы сауатсыз халық ... ... ісі өте қиын ... ... жою, жаңа оқулықтар шығару оңайлықпен жүзеге аса қойған жоқ.
Бала — ... ... ... ... 24-ақ ... 1981 ж. Ол 130-
ға жетті. Ауғанстанда қазір 700000 бала ... ... 64 ... салу
жоспарланган І. Тегін бірнеше кітапханалар ашылды. Джалалабадта университет
ашылды, ғылым академиясы құрылды. "Соби", ... ... деп ... шыға бастады. Арнайы геолог, гидротехник, жол салушы мамандар
шетелдерде даярланды. ... ... ... ... - ... ... техникумы ашылды. 1978 ж. Шілдеде түнғыш автомеханиктер даярланып
шығарылды. 70-тен аса адам ... ... ... ... ... ... дініне қызмет ететіндігін саны 300000 жетті. Мешіттер
мен қасиет орындары саны 40000 асты. Ауғанстанның бір ... бұл ... діни ... жоқ. Барлық молдалар ешкімге бағынбады. Тек
провинциялар мен орталықтарда әр ... ... ... отырады. Әрбір
оныншы ауған азаматы Меккеге Кединеге ... ... Елде діни ... 20000 жуық ... ... Исламды танып-білу елдің барлық
мектептерінде міндеттендірілді.
Сәуір революциясы ... ... ... мен міндеттері жағынан ұлттық-
демократиялық революция болып табылады. Жоғарыда атап ... ... ... көрі жақтары да ... ... ... ... феодалдық қоғамның ескілік қалдықтарының коп
сақталғаны мен ислам дінінің үстемдік еткеніне ... ... ... ... ... ... ... етіп қойды. Себебі елде социалистік
қайта құрулардың объективті жағдай жоқ еді, ағым ... ... ... және халықтық жоқ екеніне қарамастан бірден іске кірісті.
Сонымен бірге НДПА-ны елде ... ... ... ... ... ... деп
жариялады. Бұл кезеңде партия бүқара халықтың алдыңғы қатарлы партиясы
ретінде роль ... ... еді. Сол ... ол идеялық ұйым жағынан да
әлсіз ... және бір ... ... ... ... ... қалалық, ұсақ
буржуазия мен интеллегенция өкілдерінен құралған еді. Жоғарыда біз ... ... ... айтып өткен едік. Міне осылайша НДГІА 1978
жылдың сәуірінде ... және ... ... ... табынды саяси
платармасыз және халықтық қолдауынсыз ... еді. Ал он ... ... ... аздаған ойларда шешу мүмкін, емес еді. Бұл арада ... ... сол ... ... осы ... мән ... және
болуы мүмкін емес деп есептеді. Бірақ НДПА ... ... ... ... ... ... ... демократиялық және
патриотшыл күштерді революция кезінде біртұтас майданға біріктіріп елдегі
қиыншылықтарды шешуге болатын еді. ... орай бұл ... ... ... мен ... ... ... алмай қалды. Екі жылға
жуық елде социалистік құруларды жүзеге асыру үшін үмтылыстар болды. ... бес ... ... социализмнің негізгі және пролетариат диктатурасының
мемлекеті құралады деп жариялады. Бірақ елде жұмысшы табы жоқ еді. ... ... ... ішінен дайындалған саяси және ... жоқ ... ... системаға қарсы шығу демонстрация мен шеруге
шығу бір мәселе ... ол ... ... ... ... одан да ... ... - Т А Р А У
АУҒАНСТАНҒА СОВЕТ ӘСКЕРІНІҢ КІРУІ
1977 ж. НАТО блогы әскери бюджетті тез ... ... ... ... ... ... отрядтар құрылды. АҚШ, басқа да батыс
мемлекеттер оларға көмек көрсетті.
Елде Хафизулла Амин бастаған топ ... ... ... ... ... ... қолы ... Сентябрьде Маракиді олтіріп
Бас секретарь болып ... 15000 ... ... ... ... ... ... қарумен қамтамасыз
ететін орталыққа айналды. 1979 ж. Аяғына қарай осындай ... ... ... ... ... жылы 30 сәуірде Ауған Революциясын Советтер Одағы бірінші болып
таныды. Іле-шала ... ... ... Штаттары да таныды.
Революцияның алғашқы кезеңінде-ақ Советтер Одағы ауған революциөнерлеріне
аржақты ... және ... ... ... ... еді. 1978 жылдың 5
желтоқсанында Москвада достық және озара көмек көрсету ... ... қол ... осы екі ел арасындағы келісімге тоқтала кеткенді жон ... бұл ... ... ... ... ... ауған басшылары Ауған
Демократиялық, Республикалық территориясынад ... ... ... ... ... олар осы ... ... сүйенген еді. Документте
1921 жылғы және 1931 ж. Совет-ауған ... ... ... ... ... ... өзара көмек пен бірлесіп қызмет ... қол ... ... пен ... қол ... бұл ... 15
статьядан тұрады. Мысалы 1-ші ... 2 жақ та ... ... және ... 2 мемлекеттің де тең дәрежеде, ұлттық
суверенитетіне құрмет көрсете ... ... ... мен ... ісіне араласпау шараларын іске асыратындығын мәлімдеді.
4-ші ... ... ... деп ... ... ... ... пен көршілестер дәстүрімен ООН-ның Уставымен кызмет жасай
отырып, 2 жақтың қауіпсіздігімен тәуелсіздік ... ... ... да ... ... қолдануға келісш, ақылдасып отырады/2/.
6-шы статьяда: әрбір жоғары да келісім отырғандар әскери немесе басқа
одақтарға, қандай да бір ... ... ... өзі ... ... ... ... қатыспайтындығын салтанатты түрде молімдейді.
10-шы статьяда: 2 жақтың мүддесіне қатысы бар ... аса ... ... ... ... ... ... болады.
13-ші статья бойынша: Бұл келісім күшіне енген ... ... ... әрекет етеді.
Егер жоғарыда келісіп отырғандардың бірі 6 ай ішінде келісім шартты
бүзу жонінде мәлімдемесе, ... ... 5 ... ... ез ... ... 2
жақтың қорғаныс қабілетін нығайту мақсатында олар ... ... ... ... ... ... береді. 2 ел арасындағы достықты дамытуға
жасалған қадам, - деп түсіндірілді.
Статьяларға ұлттық кадр дайындау, ауылшаруашылығын дамытуды жоспарлау,
сауда, ... пен ... ... ... ... ... радио,
телевидение, кино, туризм, спорт ... ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару, өндіріс мәдени және ғылыми
орындармен байланыс мәселесі қойылды.
Міне көрші екі ... ... ... ... ... ... Одағының экономикалық және техникалық көмегінің аркасында Кабулда
жаңа заманға лайық ең күшті нан ... ... іске ... ... мен ... ... ... Сонымен бірге ауған халқына Кабул
политехникалық институтта инженерлер, құрылысшылар, жол мамандары, мүнай
мен газ ... ... ... және т.б. аса қажетті
мамандықтарға мамандар дайындалды. Халықаралық мәдениет ... ... ... ... ... ... ... ірі
гидроэлектростанция іске қосылды, Джаркудукта ... ... мен ... ... ... ... жаңа технологиямен жабдықталды, ауған
телевидениесі өзінің даму барысында жаңа бағыт алды және жабдықталды.
Ауған-совет ... ... ... іске ... Бұл ... 3365 метрлік дейін. Советтер Одағының кемегін салынған энергетика
объектілері, жеңіл және тамақ өнеркәсіптері ... ... ... ... 60/ ал ... ... өндірілетін онімдер
/75/ болады/3/.
Табиғи газды өндіруге жыл ... ... ... ... жылдары 2,7
млрд. куб. метр болса газдың конденсат 6 мың ... ... ... ... жас ... ... 145 мың тоннаға барса 1990 жылдары 370 ... ... ... ... саласы да совет комек ... ... ... ... ... ... электростанциялардың
күштілігі 20/ -ке өсті, ал электроэнергеяны өндіру 30/ болды және 1252 ... ... ... ... ... және техникалық жағынан СССР-дің комек
көрсетумен автомашина жөндейтін "Джанганак" заводының цехы КАМАЗ-дар мен
бензаводдарға қызмет ... ... ... ... ... аэропорты, ЛЭП-220 кв "Мемлекеттік шекара СССР-Колым-Назари-Шариа"
Амурдария өзені арқылы "Достық" ... ПО /кв/ ... ... ... Джалалабадта консерві заводы, Пули-Хулирида элеватор, қоғамдық
ғылым институтының ... ... ... және қан құю ... ... іске ... бір ғана 1987 жылдың өзінде-ақ ... ... ... ... 100 мың ... қаралды, емделді.
1981 жылдан бастап 100 мың жоғары квалификациялық жұмысшы мен ондаган
мың халық шаруашылығының ... ... ... Одағының комегімен
дайындалып шықты.
Дегенмен осындай жоғарғы көрсеткішті кемектермен бірге, совет жағында,
соның ішінде дипломат партиямен әскери кеңебшілер ... ... ... ... ірі ... болды.
Жоғарыда айтып откендей Апрель Революциясынан кейін ауған басшыларының
отінішімен, ... ... әр ... ... ... ... комекке
шүғыл жіберді. Олардың мақсат-міндеттері біреу ғана ... ... ... ... көрсету, яғни бағдарламалық
документтерді дайындауда, ... ... ... ... ... жүргізуде еді/4/.
Асығыстыкпен құрылған кеңесшілер құрамында ... ... ... туралы бұлыңғыр түсініктегі, ауған халқының ... ... ... ... өте коп ... нәтижесінде - кеңесшілер ездеріне таныс емес дәстүр, ой, ... ... не ... ... қате жаққа сілтеді. Сол сияқты
НДПА-ның документтері, рекомендациялары және т.б. ... ... яғни ... ... ... ... біздің кеңесшілердің
ықпалымен "социалистік қоғам құру үшін күресу партия мүшелерінің міндеті"
деген сөздер жазылып, оның мүшелеріне ... ... ... тек ауыл ... ең ... болігінің
ғана мүддесі көзделді. Яғни революцияға ұста буржуазия мен ... ... ... ... ... олар ... де елді демократияландыру және кайта құру істеріне белсене қатысқан
еді.
Ең ірі қателіктердің бірі совет кеңесшілері аса ... ... ... ... ... жонінде журналист Забродин Вячеслав Михайлович былай деп жазады:
аутан басшыларының бірі ащы күлкімен, совет ... ... ... ... ... ... ... Әрқайсымыз стол басына
отырдық. Әр ... өз ... ... ... ... ... қызған уақыт, министрлердің артына қарай орналасқан әр кеңесші,
бірте-бірте столдан алыстай түскен. Кейін столда тек ... ... ғана ... арты орны ... ... ұшыратты. Көптеген ауған басшылары
барлық істерін совет кеңесшілеріне толтырып, билік жолындағы бір-бірімен
фракциялық ... ... бұл ... келесі тарауда тоқталғанды жөн көрдім.
Міне Апрель революциясынан кейінгі совет-ауған қарым-қатынасын
бастапқы кезеңі осындай еді және мен ... ... ... ... де ... ... тоқталғанды жөн көрдім.
Н.М.Мараки бастаған ауған революциөнерлері "Ұлы Сәуір революциясы"
туралы созді жиі-жиі ... ... Бұл ... олар ... ... ... яғни, сол тәріздес көрсетпекші болғандықтан
еді. Сонымен, бірге ауған революциөнерлері "билікті ... ... ... бұл ... астында, елдегі барлық ұлттық-демократиялық
күштердің одағының қажетсіздігі жатты және ... ... ... ... сол сияқты революцияга теріс қарайтын буржуазия мен
дін өкілдерінің жаулық қозқарасын ... және ... ... ... Міне ... ... кейін саяси жағдайдық шиеленісуі
алдымен ел басшылары мен олардың партия коменациясының дұрыс еместігі ... еді. Ал ... ... шешуде НДПА-ны оған дұрыс мөн бермеуіне
еді. Өйткені Ауғанстан — копұлтты ммлекет болды
20 тарта әр түрлі ... ... еді. ... ... ... ... ... Көптүрлі белімге тәжіктер, езбектер мен хазар-ейліктер
кірді және оған ... ... ... кірді. Ал аз топқа
белуджей, закандар, карғыздар, қазақтар, индустар кірді. Ауған мемлекетінің
негізгі тұрғылықты халқы пуштандар еді. Олар ... ... ... ал ... ... ... саяси күштер күштундардың елдің ... ... роль ... ... етіп ... ... бірге
пуштундар әр түрлі жеңілдіктер мен артықшылықтарды пайдаланды, ал ... ... екі ... езгі ... оз помещиктерінен және пуштундық
пиғылдық орталық үкіметінен. Ұзақ уақытқа дейін әр аудандарды пуштандыру
саясатын ... яғни ... ... емес ... құнарлы жерлерін
пуштундарға алып енді пуштундық шовинизм саясаты оршіді:
Революциядан кейін НДПА ... ... ... принцип
негіздерінде шешу жөнінде, барлық ұлттардың тең екені, аз ұлттардың езілуін
жою жолында шешім ... ... ... ... өз ... бергісі келмеді. Барлық
жоғары алдыңғы рольді ... ... ... ... өте зиян ... ... Аман болды. Ол
нагыз барып тұрған ... ... ... еді. Ол ... ... ... ... берді және осы кезеңдерде, яғни, Апрель
революциясынынң алғашқы күндерінің өзінде-ақ ... ... ... дан ... түсінбеушіліктер пайда болды. Бұл түсінбеушіліктің кездері
революция мен үкіметінің қандай болуы және оган баға беру ... ... ... ... еді. Осы ... ... мен
Х.Амин партия арасында одан әрі жік тудырмау ... ал шын ... ... ... сақтау үшін, НДПА-ның Орталық Комитетінің
Саяси бюросында кез-келген фракциялы қызметке тыйым салу туралы ... ... ... іс ... бір ... ғана қызмет етті, кез-
келген ұсыныс пен ескергулер фракциялық қызмет деп ... ... кері ... ... ... ... ортасында Хазидолла Аминнің басшылығымен Таракедің жеке
басына дарыптаушылық өрістей түсті. Осының ... Бас ... ... ... ... бірігіп қабылдаудан кете бастады,
ал негізгі билік Аминнің қолына жинақталды. Коп ұзамай елде ... ... ... ал ... ... ... кеңінен қамтыды.
Мысалға, солшыл-демократтар, либералдық ұйымдар мен ... ... ... ... діни ... ... ... қолдайтын әр түрлі ұйым мүшелері аяусыз жойып
жіберу және т.б. алуға ... оз ... ... жікке бөліну армияға да келіп жегті.
Армиядағы Тараки мен Аминның қарсыластары қуғынға ұшырады, оларды армиядан
қуды ... ... ... Көбісі жасырын жағдайга ... ... және де ... олар өз ... ... ... Сол ... тамыз
айында Аминнің басшылығымен көптеген корнекті партия мен ... ... ... ... ... ... ... дайындап сот ісі жүре бастады. Оларды олім жазасына кесу туралы
үкім қабылдады. Тек совет жағының араласуымен Кешманду, ... мен ... өлім ... ... ұзақ ... отырумен алмастырды. Кейіннен совет
жағы, тергеу кезінде ... ... ... ... ... НДПА мен арасынадағы жаңа жікке боліну басталысымен совет
басшылығы ауған жағын бірлік пен коллективті бірігіп ... ... ... ... тоқтатуға шақырды. Өкінішке орай Тараки мен
Амин бұл ... сез ... ғана ... Тіпті бұл мәселелерді шешу
үшін Кабулға КПСС ... ... ... ... ... ... революциядан кейін НДПА-ның арасындағы жеке ... кең ... жаю ... ... құрулардың кейбір қателіктері
елдің саяси жағдайының шиеленісуіне тікелей әсер етті.
Міне осы кезеңдерде Ауғанстандағы саяси режимге ... яғни ... шет ... ... ... ... ... пайдаланып, революцияға
қарсы өз әрекеттерін күшейтті.
Әсіресе Ауған үкіметіне ашық жаулық қарым-қатынасты Пакистан әскери
әкімшілігі мен ... ... Иран ... Иран ... ... ... көңіл-күйдің ауған діндарлары мен тайпаларды
үкіметке қарсы наразылығын, ауған басшылығындағы жаңашыл, яғни ... ... ... ... болмауын өте белсенді түрде қолдап
отыр/7/. Әсіресе Пакистан мен ... ... ... өте ... ... әскери ортада әскери басып кіріп, елдегі ... ... ... практикалык түрде дайындай бастады.
Пакистан қарулы күштерінің Бас штабы ауған ... ... ... ... ... ... жоспарын дайындап үлгерді. Бұл жоспар бойынша
Пакистанның тұрақты ... ... ... ... одан ... ... ... оппозициясы іске асырады делінді.
Ауғандық антиреволюцияшыл эмиграцияға Пакистан үкіметі кемек көрсете
отырып,1978 - 1979 ... ... ... күштерді біртұтас
майданға біріктіруді бастады. Ол үшін Пакистандағы қашқындар лагерінде
әскери ... ... ... бастады және қару - ... ... ... ... ... ... ... жағдайы мен қоғамына
төнген қауіпке байланысты кептеген ұйымдар мен бюролар құрыла бастады.Ауған
оппозициялық арасында Американ арнайы барлауының ... ... ... ... ... прогрессивті қайта құрулар мен Советтер
Одағының ауған елінде, беделі мен ықпалының ... ... ... ... ... болу үшін ... ... кетейік:
Пакистан территориясында "Ауғанстанның ислам партиясы" және Б.Габбани
басқарған "Ауғанстанның ислам қоғамы" әрекет етіп жатты.
Пешавар, Кветт, Мирашшак ... ... ... ... ... ... ... олардың әскери
күштері, қару-жарах ... ... ... ... ... 1980 ж. ... Пакистанда 30-ға жуық лагерь, 50 опорный пункттері
болған. 1979 ж. ... 30 000 аса ... ... ... ... ... ... байқайтанымыз оппозициялық
күштер мен Тараки режиміне наразы көрші ... ... ... шиеленісуіне өте ынталы болған және сол үшін оз қимылдарын
белсенді түрде ... ... ... одан әрі шиеленісуіне 1979 ж.
наурызда болған оқиг себепші болды және ол елдің одан әрі ... да ... ... американ елшісі Адальер Даббс кепілдікке үрлап әкетіп, қонақ
үйге жасырды. Оны үрлаушылар ... ... ... ... еді. ... ... тұтқында отырған үш адамын елшімен алмастыруды талап
етті. Бірак олардың бұл талабын үкімет ... ... ... ... ... үйді тікелей шабуылмен алды. Осы атыс
кезінде елші олімші болып жараланды.
Міне осы оқиға ... ... ... ... ... әкеліп
соқты. Осының нәтижесінде АҚШ-тың Ауғанстанға көрсетіп ... ... және ... қызметкерлері Ауған жерінен кері шақыртып алдырды.
15-20 наурызда Гератта жергілікті тұрғындар арасында контрреволюциялық
бұлік бүрқ ете қалды. Оның ... ... ... ... ... ... сенімді әскерлердің күшімен ... ... Осы ... 2 ... ... қаза ... 21 наурызда Джалалабад гарнизонында
дайындалып жаткан бұлікті қауіпсіздік қызметкерлері әшкереледі, 330-ға ... ... ... ... Жеңіс күнін тойлап жатқан уақытта Ауған Демократиялық
Республикасында 9 майда жалпы үкіметке қарсы ... ... ... ... ... Кунар, Болх, Кабул провинциясында бүрқ ете қалды.
1979 жылдың орта шенінде елдегі жағдайда байланысты ауған ... ... өте ... ... озара қантөгіс соғысқа байланысты, елден қашып шығцшылар саны
10 000-ға жепі.
Олардың көпшілігі ИПА, ИОА және ... ... ... ... ... ... ... бірге кошпенді тайпаларда
көтерілісшілерге қосылды. Елдегі жағдай оте шиеленіскен жағдайда қалды.
Ауған үкіметі ... ... ... қалды.
1979 жылдың қыркуйекте Москвада болған Таракимен кездесуде Совет жағы
слдегі жағдайда баға бере келіп Аминнің жеке ... ... ... ... ... ... ... баса көрсетті. Тараки бұл жолы шешуші, яғни
кезек күттірмес ... ... уәде ... ... ол кеш ... еді.
Кабулға келісімен оның партия ішінде жікке түбегейлі ... ... ... ... ... ... сабындағы маңызды орындарда
отырған жақсастары А.Затаджар, А.Сарвари, Ш. ... ... қуы ... ... Бұл ... ... шиеленістіріп жіберді. Амин
армиядағы беделін пайдаланып, Кабул гарнизонын ... ... ... ... ол ... қорғаушыларды Бас сскретардың кабылдауында болған
кезінде қастастық жасады деген жалған желеумен Таракиді ... ... 14 ... ... ... Тараки мемлекет қызметіндегі
орындарынан босатылады және сонымен бір мезгілде өз міндеттерінен ... ... ... ... деп ... Бұған
қарсылық, яғни наразылар мен Таракидің сенімді жақтастарын ... ... Бас ... бастығы генерал Якуб басшылығымен жоюға кірісті
жаңа үкімет.
НДПА-ның Орталық комитетінің пленумында Амин бас ... ... ... ... кейін елде қатал ... ... ... ... Амин елде ... ... ... бастады
террор мен репрессия кушейді. Ол оның мына ... анық ... ... 000 ... бар. Біз ... ... Бастапқыда Амин қарсы шыққандар мен
Таркиді жоюдан бастады. Сол сияқты өзімен бедел бірдей корнекті ... ... ... 10 ... ... ... ... Онда Тараки ұзаққа созылған аурудан олді делінген. Осы
кезеңдерде Ауғанстанда ... және ... ... ... ... де ... еді. Көптеген корнекті революциөнерлер ... ... ... болды. Осының барлығы оппозицияның базасының
күшеюіне әкеліп ... Біз осы ... ... ... кетейік.
Ауғандық оппозиция өзінің әлеуметтік базасын күшейтіп, Пакистан
территориясында өзінің плацдармын құрды.
Контрреволюциялық күштердің әрекеті ... 30-шы ... жаяу ... 36-шы жаяу ... ... қарсы толқулар болды.1.
Жоғарыда келтірілген деректерден көрінгендей 1979 жылы желтоқсанда
Республика басшылығы армияға ... ... шеше ... ... бірі ... ... репрессия жүргізуден болған еді, Көптеген
генераидар мен офицерлер армиядан ... не ... ... арты ... қабілеттілігін және ұйымшылдығын әлсіретті. Осының әсерінен армия өз
жауынгерлік қабілетінен ... ... өз ... ... шыға алмады.
Амин үкімет басына келмей және Таракиді қастандықпен өлтіргеннен кейін
Советтер Одағының алдында одан әрі ... ... ... ... ... Одағы Ауғанстанмен арадағы қарым-қатынасты үзбеуге және елдегі
жағдайға сәйкес ... ... ... ... Ауғанстандағы НДПА-
ның партияшылар да, халықшылар да, яғни ... ... жаны ... ... жағдаймен санаспай тұра алмады. Сонымен
бірге олар тек ... ... ... жауапкерсіздігі ғана емес,
елдің одан әрі суверенді мемлекет ... ... ... төніп тұрғанын
түсінді.
НДПА-ның көрнекті қайраткерлері Б.Кармаль, М.Батанджар, А.Сарвари ... 1974 ... ... ... ... ұйымдар құруға кірісті.
Эмиграциядағы революциөнерлер елге қайта бастады. Бұлардың ... ... ... үшін ... ... дайындау болды.
Совет өкіметі Ауғанстанға совет әскерлерін кіргізу жоспарларын жасай
бастады. Өйткені ислам фундаменталистері ... ... ... ... ту" ... ... ... Орта Азия республикаларында "ғазият"
соғысын жүргіземіз деп даурыққан еді. Кейіннен оны болашақты өзі ... ... ... яғни ... ... ... ... болады.
Осының бәрі 1979 жылдың ... ... ... ... ... жеткеніне куә бола алады. Сонымен бірге халыкаралық
жағдайда 70 жылдары СССР мен ... ... ... ... еді. Мысалға НАТО-ның 1979 жылғы ... ... ... ... ... орналастыру программасы кабылданды, және Парсы
шығанағында американ ... ... ... Міне ... ... ... саяси жағдайда елеулі қауіп төндірді.
Осылайша Ауғанстанға совет әскерлерін енгізу қажеттілігі туды,
Бастапқыда ... ... ... ... совет басшылығы кері итеріп
тастады. Революция өзін-өзі қорғау керек деп мәлімдеді. Бірақ Амин ... ... ... ... ... ... ... мұндай
көзқарастан бас тартуға тура келді.
Совет жағында Аминнің орнына прогрессивті демократ қайраткерді әкелу
идеясын пайда болды. Міне осы ... ... ... ... ... ... 1978 жылдың тамызында эмигрцияға келіп, бол арқылы ... еді. ... ... ... ... мен халық арасында беделі
болды.
Х.Аминнің сұрауымен 1978 жылы желтоқсанда оның резиденциясын қоркау
мақсатымен екі Совет батальоны ... Оның ... ... ... қорғау керек еді.
Совет батальонымен бірге Б.Кармаль да келді. Ол ... ... ... ... ... мен солдаттары арасында болды. Көп ұзамай совет
басшылығы Аминді үкімет басынан ... үшін ... ... ... түсінді.
1979 жылы 12 желтоқсанда КПСС ... ... ... Ауған
Демократиялық Республикасының әскери көмек көрсету ... ... ... ... ... ... ... туралы шешім қабылдады.
Бірақ бұл шешім СССР ... ... ... ... не басқа
документтерде қабылданбады. Бәрі ауызша қабылданды.Кейіннен 1980 ... ... КПСС ... Комитет пленумында бұл шешімді бірауыздан
қабылдады.
Бұл шешімнің қате ... ... ... дұрыс шешім еді. Өйткені
Ауғанстандағы жағдайға Совет Одағына жау пиғылдағы ... ... ... еді. Сонымен бірге Аминнің Ауған халқына қатерлі геноцидтан
қүтқарды. Кейіннен ... ... 4 мың ... ... атылғаны
анықталды/8/.
Ауғанстандағы совет әскерлерінің болуының негізгі мақсаты ... ... ... тұрақтандыру және агрессияға тойтарыс беру еді.
Сонымен бірге ішкі өзара қақтығысқа араласпау, олармен соғысқа кірмеу, ... ... ... ... ету еді. ... өкінішке орай
Ауғанстандағы ауыр жағдай бұл міндеттен шығуға мүмкіндік бермеді.
Жоғарыда айтып откендей Совет жағынан әскери көмек сүраған отініш саны
20-ға ... Тек мен оның ... ... ... Министрлігінің басшылығында 1979 жылы 24 ... ... ... ... ... әскери комек көрсету туралы
шешімді хабарлады. Сол күні ... ... ... ... ... өз
уақытында таратылды.
Аса маңызды документте Ауған ... 1979 жылы ... ... ... 15-20 әскери совет Иртамтарын экипажымен жібру.
16 маусым. Танк пен БИП-ларды үкімет Баграм мен Шиндандағы ... ... ... ... ... совет топтарын енгізу.
19 шілде. 2 дивизия енгізу.
20 шілде. Кабулға әуе-десант дивизияларын енгізу.
24 шілде. Кабулға 3 армия бөлімін ... ... ... ... ... тамыз. Кабулға 3 советтік арнайы әскери топтар енгізу.
2 қазан.
17 қараша арнайы ... ... үшін ... ... ... желтоқсан.Бадакшам провинциясына күшейтілген полк енгізу.
4 желтоқсан. Солтүстік ауданға арнайы милиция бөлімдерін енгізу.
12-17 желтоқсан. Ауғанстанның солтүстігіне ... ... ... ... ... ... бүйрығына сәйкес Ауғанстан жерін Совет
әскерлерінің енді 1979 жылы 25 ... ... ... сағат 15.00-де
басталды. Кабул мен Баграмға әскери транспорт авиациямен десант түсіріп,
аса маңызды объектілерді ... ... Дәл осы ... алып ... ... ... ерекше болімінің қатысуымен ауған прогресшіл топтары
Амин резиденциясына шауылды бастады. Атыс кезінде Амин қаза тайты.
Шабуыл ... ... ... өз ... ДРА ... ... атты ... келді. Осы арада ол Аминнің
өлгенін естігеннен кейін, ауған халқына арналған арнайы хабарын ... жылы ... ... ... ... ... ... совет әскерлері аса маңызды аудандарды оз қолына ... ... ... айратон, Хайратон, Кабул, Кушка, Герат,
Кандалар, Джелалабад, ... ... ... ... — автомагистарльдары
совет кеңсшілері мен мамандары тұратын мекендерде кірді.
Бастапқыда совет әскерлерінің Ауған жеріне кіруін жергілікті түргындар
ашқандай ... ... ... ... ... ... қызметкерлерімен шын
ықыласпен қарым-қатынас жасады. Ауған халқы ... ... ... тоқтады, елге тыныштық келеді деп үміттенді. Әскери ... ... олар ... ... ... ... дәлелді болу үшін дерек келтіріп кетейін.
Түркістан әскери округінің саясат басқармасының баяндамасында былай
деп көрсетілген."Гашкәрганда ... ... ... ... ... ... ... жуық адам қатыскан.
26 желтоқсанда Пули-Хүмри қаласында митинг откізілді. Оған 10-шы
және 20-шы жаяу әскер полктері қатысты. Ауған әскерлері ... ... ... ... ... ... ... жақтырмай қарсы
алды. Жарық кезінде Совет машиналарын атқылаған жағдайларда кездесіп
отырды.
1980 жылы 10 ... НДПА ... ... пленумында республиканың
басқарушы органдарының мүшелері сайланды. ... ... ... Бас ... және ... ... ... болып
сайланды.
Жаңа басшылык елдің алдында тұрған ауыр мәселелерді шешуге кірісті.
Репрессия мен ... ... ... ... ... ... мен үй заттарын қайтарды. Шаруаларға қосымша көмек ретінде кредит
пен ауыл ... ... ... ... прогрессивті патриоттық
партиялардың қызметіне рұқсат беруге уәде берді. Жаңа ауған ... ... ... ... болды. Бірақ ауған басшылығы оз
уәдесінен бас тарттв, ол басқа партиялармен одак ... ... ... ... ... оның екінші қанаты Парчамшылар келген еді. Олар
мемлекеттік аппараттан ... тік ... куып қана ... ... да ... Олар 1979 ... 27 ... кейін болған
революцияның бірінші кезеңіне жеркенішпен қарап қара ниет деп атады.
Бұл партияға халықтық сенімін ... 100 ... жуық ... ... ... не үи ... ... басшылығы арасында ауызбірлік болмады.
Ал Совет басшылығы болса Амин режимін орнынан тайдырып, демократиялвқ
редимі ... ... ... ... ... ... ... қарулы
қақтығысты тоқтатады деген сенімде болды. Бұл сенімнің оз ... ... ... ... мен ... халқының шетелдік басқыншыларға
қарсы көп ... ... ... әр ... шетел әскері жаулап алушы
деген ой-санасына әбден сіңген себепші ... ... ол ... ақ ... де ... ... делініп есептелді. Әр ... ... ... ... ұйымы болды. Олардың отрядтары ондаған мыңға жетті және де
кейбіреулері көп тайпалық әскери одаққа ... еді. Міне ... ... ... әскерлері мен ауған тұрақты армиясына қарсы қарулы күштің,
орталығына айналды.
Бастапқыда ... ... ... ... Орта ... ... оның ... өзбектер, тәжіктер,
түркімендер оте көп болды. Көптерілісшілердің негізгісі пуштун тайпалары
болды, мен бұл ... ... ... айтып өттім, қлттық мәселеде. Олар оз
жерлеріндегі тәжік ... ... ... ... олар ... ... оларды көргенде әдейі ... ... ... ... ... және де ... қоса ... пиғыл өршіді. Сонымен
бірге совет ... ... деп ... ... ... жприялады. Оған
ислам дінбасшыларының ел ішіндегі беделі шешуші ықпал етті/12/.
Оппозицияға совет әскерлері ... ... АҚШ, ... мемлекеттері оз көмектері ашық әрі кең көлемде жандандырды.
Совет ... ... ... ... соғысына келіп кірді. Таулы
аймақтарда ауыр техниканы орналастыру өте киын болды. Ауған соғысында совет
әскерлерінің қаны төгілді.
Ауғанстандағы ішкі ... ... ... ... ... ... аренадагы беделін түсіріп жіберді. Оның бейбітсүйгіш
саясатына деген сенімді жоғалтты. Совет ... ... ... ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымында ашық сынады. Ауған
соғысына теріс көзқарас ез еліміз ішінде де ашық байқала ... ... ... реалды көзқарастағы адамдарда табылып ауған мәселесін
әскери жолмен емес, саяси бейбіт жолмен шешуді алга қойды/13/.
Түбегейлі ... 1985 жылы ... М.С. ... ... ... ... шешілді. Совет жағы ауған жерінен өз ... ашық ... ... ... ... ... ... келесі
жылы миллион солдат енгізуге тура келеді" деді Б.Кармаль.
Дегенмен 1985 жылдың 20 қарашада ... НДПА ... ... ... совет жағының ұсынысын қабылдады. Бірак нақты түрде ... ... ... ... ... үміт ... десе де ... пассивті көзқарасы НДПА Орталық Комитетінің ... ... ... ... беделінің түскенін және Ауғанстанды
қиын жағдайдан алып шыға ... ... ... ... одан әрі ... басына бола беруінің ешқандай перспективасы
болмады.
1986 жылы майда НДПА Орталық ... ХҮІІ ... ... оз ... ... оның ... ... сайлады.
Партияның диктринасын догматизмнен арылту кезені басталды. ... ... ішкі және ... ... ... озгерістер жасау қажеттілігі
сезінді. Елдегі кантегісті тоқтату стратегиясын жасау яғни ұлттық білімге
бетбұрыс жасау жоспары ... ... ... желтоксанда НДПА Орталық
Комитетінің Тотенше Пленумы жаңа саясатты: ұлттық бітімге, өзара қантегісті
тоқтату туралы шешімге келді.
1986ж. 3 қантарда ... ... ... революциялық Советі
"Ауғанстанда ұлттық бітім туралы Декларацияны қабылдады. Бұнда 1987 жылдың
15 қантарынан бастап ... ... ... ... ескертулер
жасайтындығын көрсетеді.
Барлык қару-жарақтар оқ атуды әскери қимылдар ... ... ... ... ... ... ... уақыт тағы жағдайына
көшіру.
Бейбіт елге қауіп тудырмаса, қарсыластарға артиллериядан оқ атуды тоқтату.
Үкімет бұған жауап ретінде:
Кез келген қару түрінен қалалар, қыпшақ, ... ... мен ... ... ... қару ... өкелу мен орналастыруды.
Жолдарды миналау
Террорлық әрекеттер мен диверсияны тоқтатуды ... осы ... ... келудің басты мақсаты — бейбітшілік пен
тыныштық деп көрсетілген"/14/.
Ұлттық бітімі бетбұрыстың алғашқы қадамы осылай басталды.
1987 жылы ... ... ... ... арнайы бұйрықпен,
түрмеден жаулык пиғыл тоғызбайтын ... ант алу ... ... ... берді. Сонымен бірге Ревсовет өз еркімен қаруын тастағандар ... ... ... ... коп жылдык соғыстан халық қуанышпен қарсы алды.
Осының әсерінен жаулық пиғылдағы оппозиция арасында толқулар туды, ал
майдан даласындағы командирлерден, ұйым ... ... қызу ... ... ... ... ... ұрыс қимылдарын тоқтатуға
тырысты. Өз қызметін маңызды стратегиялық объектілерді қорғау, күзету жоне
басқа жұмыстарға ауысты. Совет әскери ... ... ... ... ... мен оның ... ... әскерді окету
туралы талап етті. Жасыратыны жоқ, олар осы жолда ... күш ... дін мен ... ... ... ... табындырып, реакция өзінің
деревняларда оз үстемдігін ұстады. Селолық жерлер, әсіресе таулы, ... ... ... ... қару, алдау-арбаумен
контрреволюцияшылдар ... ... ... ... ... ... ... әскерлері ауған территориясынан кетеннен кейін экстремистер
ашықтан-ашық жаулайтыны ... ... - ... ... республикада
қарулы күштер даярлады. Көптеген елдер Кабулдегі оз елшіліктерін жапты.
Ондағы көзқарас былай: совет одағы мен ... ... 10 жыл ... ... жүзеге асыра алмады, енді ол кеткесін оппозиция өкімет
басына бірден келіп ... ... ... қалыптасты. Совет армиясы 1989 ж.
Ақпанда әкетілгеннен кейін шамалы ... ... ... орай мынандай
қорытынды жасауға болады:
НДГІА революцияны ... ... ... жол тек алдағы уақыттағы елдің арасының ашылуына бірін бірі
олтіруіне әкеліп соғады.
Ауған халқы ғана емес, бүкіл әлем ... ... ... ... ... ... көрді/16/.
Белградта болған IX конференцияда мынандай ұсыныс боды: Оз ... ... ... ... және ... ... құрып, осы
лагерлер арасында келіссөз жүреді немесе осы ... ... ... ... ... келетіндердің бәрі жиналды.
Конференция шакырылып, онда кантогістің 6 айга тоқтатылатынын мәлімдейді.
Осы ... ... жаңа ... мен жаңа заң ... қалыптасу керек.
Еркін, жасырын, тең сайлаудан кейін парламенттен орын ... ... жаңа ... ... ... ... ... бұл
конференцияға Ауғанстан, Пакистан, Иран, Индия, Қытай, АҚШ, ... ... ... конференция кантогісті тоқталып, Ауғанстанды тәуелсіз нейтран
мемлекет деп ... ... ... ... ... ... ... отрядтардың көпшілігі
соғыстың тоқтатылуын жақтайды және көпшілігі революция жағына шыға ... АҚШ ... ... ... ... АҚШ ... ... Кабулды күшпен алу, НДПА-ны өкіметтен аластатып, әскери комекті
үсті-үстіне көбейтуді көздейді. Исламабада мен Вашингтонда белгілі бір ғана
топ "Семеркаға" ... ... ... ... ... ... ... Одағына қарсы бағытталған базаған аиналдырмақшы/17/.
1986 жылдың күзінде Совет үкіметі мешітімен алты жауынгерлік ... ... ... ... осы ... 40 армия болімшелері ауған
үкіметінің сұрауымен, жауынгерлік ... ... ... Иран мен ... ... ... конгрреволюцияшыл
керуендермен соғыс қимылдарын жүргізу болды.
Дегенмен ұлттық бітімге қарсы контрреволюция тегеурінді қарсылық
көрсетті.
Наджибулла ... ... ... ... ... ... ... келіссөз кезінде партия мүшелері оларға оз
дегенін айта бастады.
Партия ... де қиын ... ... фракциялық күш жанданды. Олар
совет үкіметінің шешіміне ырза ... ... ... кету ... ... ... деп ... Наджибулланы ашық сынай
бастады. Бірақ тарих өз ... ... ... ... ... құру ... ... ойлауға жол ашты. Совет Американ қарым- ... ... ... ... ... бұл ... ... Женевада
1988 жылы 14 сәуірде БҰҰ-ның қатысуымен Ауғанстан мен ... ... ... ... ... ... ... Ауған ісіне сырттан қарулы
және басқадай сырт ... ... ... қол ... Бұл ... кепілдік етуші СССР мен АҚШ болды.
Келісімде былай делінген:
Ауғанстан мен Пакистан арасындағы келісім анықталып, екі жақ ... Оз ... ... ... да ... ... ... шек қоятындай болмауын.
Блдің бірлігіен тыныштығын бүзуға бағытталған кез-келген әректке сын ... ... ... ... ... мен
жабдықтауға оз территориясында жол бермеу.
Өз территориясында әскери база мен ... ... ... ... ... туғызып, оның құралы ретінде бүқаралық хабарландыру
жүйесін пайдаланып, қару-жарақ тасымалдауға жеке ... жол ... ... байланысты Э.А.Шевернадзе "Ауғанстан- бейбітшілікке барар
ауыр жол" атты мақаласында ... ... ... ... ... ... ... емес. Ол -бІзге
әрі ... әрі ... ... ... ... ... да ... сияқты Ауғанстан проблемасы да 2 маңызды нәрсені - ішкі және
сыртқы ... ... ... ... ... ішкі ... ... коңіл болген жон:
Ауған халқының ұлттық ... ... ... ... ... ... күш ... ауған проблемасының шешуге кадам жасалды деуге
болады:
Елді ішкі жағдайын реттеу — бұл ... ... ... ... болады.
Соғысып отырған жақтардың Ауғанстан қару-жарақ әкелуін тоқтату керек. «Аса
маңызды мәселелердің бірі біздің әскерлерді тұтқыннан босату. ... ... ... ... бұл ... жат ... ... халықты,
үкметті жайбырақат жатқыза алмайды»/18/ -деді.
Осы келісімге сәйкес Совет Одағы Ауғанстаннан 1988 жылдың 15 ... ... ... ... оз ... ... ... алды. Ал
ІІакистан мен АҚШ Ауғанстанның ішкі ... одан әрі ... ... ... ... ... оз ... оппозиция күштерінен айырылуға тиіс болды.
1988 жылы 8 сәуірде СССР Қорғаныс министрі директиваға қол қойылып,
онда Ауғанстан мен ... ... ... сай 1988 жылы ... жоспарымен 1989 жылы 15 ... ... ... ай ... ... ... асырылды делінді.
"Вод войск в Женевским соглашений между Афганистаном и ... ... ... ... с 15 мая 1988 года по 15
февраля 1989 года в два ... ... ... ... екі ... - ... мен Гермес
арқылы отті. Өз кезегінде әскерлердің шығуы әр кезеңнен басталды.
1988 жылдың 15 ... 15 ... ... ... ... ... ... - Кандагар әскери горнизондардан 50,2 мың адам
шығарылды.
Совет жағы барлық қауіпсіздік мәселелерін ... ала ... ... ... ... әскери әуе десант күштері дайын тұрды.
Жолда әскери колоннаны Звеназиямен шығарып ... ... ... ... ... жағдай жасады. Біздің
әскерлердің шығуы кезінде ауған үкіметінің инициативасы мен ... ... елді ... ... минитгілер ұйымдастырылды.
Кабулдағы митингіде НДПА Орталык ... ... ... ... ... ... бабшылары қатысты. Әскерлерді шығарып
тастауда ... ... 10-12 мың адам ... ал Кабулдегі
митингіге 100 мың адам қатысты. Сол сияқты әскерлерді шығарып тастауда ... ... Оның ... ... ... Италия, Испания,
Канада СССР және т.б. тілшілері еді. Олар ... ... ... ... ... тастады.
Ауғанстан СССР оперативтік тобының хабарламасынан 1988 ж.
Советтер Одағы мен Ауғанстан ... ... ... орындады.
Совет Армиясының ең соңғы бөлімшелері Кабулды 4 қантарда тастап шықты. Бұл
процесс ұзақ және оте қиын ... ... ... ... ... мен Ауғанстан өзара ... ... ... әрекет
жасамайтындықтарынан мәлімдеді.
Бірақ осы процесс откеніне біраз уақыт болса да, соғыс өрті ... ... ... ... ... ... 15 ақпанда оз әскерін алып шықты.
Әлі де болса Пакистан ... ... ... Джалалабадтағы басып алу
жоспарын құрып, моджахединдерді әлі де соғысты ... ... ... БҰҰ ... ... де ... жасап отыр/20/.
Қазірг і уақытта жағдайда анықтайтын жол түр, не Ауғанстанды ... ... ... ... ... беру не бүкіл саяси күштерді
ойландыратын, ақылға келісім жасау мәселесі ... ... ... ... ... ... ... саяси, әлеуметтік
экономикалық, ұлтаралық проблемаларды мүра еткен мұсылман ... ... ... ... ... халык орталық үкіметке бағынбады. Кей
жерде ақшаның, кейде қарумен, алдап-арбаумен контрреволюцияшыл ... ... ... ... ... ... оскери Ауғанстаннан шығару
туралы үғым таратты/21/. 1919ж. ... ... ... ... ... Совет Одағымен жан-жақты достык қарым-қатынаста болды.
1978 ж. сәуірден ... ... ... ... революциялық
достықпен жалгасты. Ауған халқы мен үкіметі интернационалдық комекті жоғары
бағалады, 2 мемлекет арасындағы келісімдер ... бір елге ... ... ... - ... ... қызметі Ауған қоғамының дамуына коп әсер
етіі. Финанс, экономикалық, ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... мен ... ауғандық ұлттық
кадрлар даярлауға көмектесу де үлкен адамгершілік, достықтың белгісі.
2 ел ... ... ... ... спорт модениетінің
өнердің ықпалының болатындығын созсіз.
Ауғанстан жоніндегі арнайы ... ... ... ... ... ... шығуы шындығына келгенде қарамақарсы жақтың — ... мен ... ... ... саясатының
күйрегендігі туралы пікірін тереңдете түсті", - деп көрсетті/22/.
Әскерлердің шығуы мына жағдайға әкеледі.
Кабул үкіметІ мен моджакедтердің қарулы ... ... ... топтарының Ауған жерінде және сыртта кескілескен ұрысына.
Бір жағынан халықтың Пакистанмен саяси партиялар мен үкімет армиясы
мен, екінші ... ... ... ... ... ... тастап шыққанына 4 жылға жуық уақыт
отті. Бірақ коп азап шеккен ... ... ... ... ... олімі барған сайын көбеюде.
Әскерлер Ауған жерінен шықты, сонда өз озгерді? ... бұл ... ... ... - деген сауал туады. Халыққа ма? Мүмкін жағдай емес.
Үкіметтің карулы күшіне ме, әлде ... ма? ... беру әрі ... ... сауал.
К О Р Ы Т Ы Н Д Ы
Совет әскерлерінің Ауған шекарасынан шыққанына ... ... ... ... Қарулы банды топтары халық жиі орналасқан ... ... мен ... ... ... ... Вашингтонда, бірқатар батыс және араб елдерінде
Ауғанстанның ішкі ... ... ... ... ... оскери
күштіц" онуінен деп түжырымдады/7/.
Бандылар бірінші кезекте оз территориясында жүздеген мың ауғандықтарды
паналатқан Иран мен Пакистанға арқа ... ... ... ... ... оз міндеткерлік үлесін ... ... ... күш әкетіп, қашып кеткен ауғандықтардың оз ошағына қайта оралуына
мүмкіндік жасады. Дегенмен де контреволюцияшыл күштердің біршама адам ... әрі ... әрі ... ... ... ... ... халқына жан-жақты комек аз болған жоқ. ... ... ... ... ... ... ... етті. Бірлескен әскери
қимыл ауған күштерінің бай тәжірибе жинақтауына ... ... ... ... ... ... заттар, жан-жақты көмек, бұл
бейбітшілікке, тыныштыққа барар жол екенін, достықты көрсетеді. Бейбіт
қалаларды толассыз атқылау мен ... ... жау ... ... ... жуық 2 ... арасында достық, бір-біріне деген оз
міндеткерліктеріне адамдық, бір-бірінің ішкі ісіне ... ... ... ... мен ... ... ... шешуіне үлкен мүмкіндіктер берді/3/.
Апрель революциясының нәтижесінде өзінің тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... Осы жай ... ауған қарым-
қатынасы жоніндегі буржуазиялық ойларды түғызды. Олардың мақсаты қалай
болганда да ... 1978 ... ... ... ... іс" ... дәлелдеу.
Американдық 2 Ариальд Совет Одағы Ауғанстанға деген ... ... ... ... 1978 ж. ... ... үкіметті қойды дейді. Олар совет-
ауған қарым-қатынасы қүқтық негізде емес, Советтіктер Ауғанстанда тәртібін
орнатып отыр. 1978 ж. 5 ... ... ... дәлелдейді деп
көрсетеді. Осы келісімнің 5-ші ... ... ... ... қызметтес болу" және "Азия контингентіндегі барлық
мемлекеттердің бірлескен ... ... ... ... ... ... ... сақтау" туралы сәздерді теріске шығарады. Бірақ
бұл жерде 2 ... ... ... ештеме айтылмаған. Мен 2
мемлекеттің азиялык ... ... пен ... экономикалык көмек беру
ниеттері көрсетілген. 2-ші бір нәрсе Г.Малтьманның мәлімдемесі ... ... ... ... ... ... әскери адамдары қоралды
тәртіп кезінде де, Дауд тұсында да болып, елдің қорғаныс қабілетін күшейту
үшін ... ... ... беру үшін жіберілген болатын.
Совет әскери күшінің Ауғанстанға кіргізілуі, белгілі бір максатпен,
яғни Совет адамына ... ... ... үшін ... ... ... ... Одағына пайдасыз болгандықтан,
Ауғанстанды оккупациялары десе, Э.Арнольд ойынша Х.Амин ... ... ... бас ... ал ... ... өзі үкімет басына
отыру үшін әдейі көмек сүрады,- ... ... ... ... қарсы пікір
ретінде Б.Кармальдың сезін алуға болады: "Апрель революциясы ... ауып ... ... егер біз ... ... мен ... еркі негізінде және Ауған армиясының көмегімен орекет еткенімізбен
де Аминді тақтан құлатып, революциялық жаңа ... оте ... ... ... ... еліміз үшін оте ауыр жағдаймен үштасатын еді"/4/.
Совет көптеген семьяға қайғы-қасірт әкелді. Бүкіл соғыс барысында 1979
ж. 1989 ж. 15 ... ... ... ... ... 13833 адам ... адам жараланды. 330 адам хабарсыз кетті, оның 312 жоғалып, 18-і басқа
елдерде / 11 адам АҚШ-та, 4 ... 2-і ... жүр/. ... 546 ... ... сүрапыл жолдарынан өтті. 1979-89ж. 362 қазақ баласы қаза
тапты/5/.
1989 жылы желтоксанда ... ... ... II ... ... ... кіруі туралы саяси және адамгершілік тұрғыдан
талдай келіп: ... ... да ... ... ... мен
офицерлерді айыптауға, оларды қаралауға ешкімнің қүқы жоқ. Олар антына
беріп, ... ... ... өзінің әскери борышын отеді", - деп
қорытындылады/6/.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1 ... ... С. ... ... ... ... 1992. 186-190 ... Громыко А.А. "За безопасность народов, за мир на земле". М., 14-15 ... ... XXҮІ ... ... ... 1988, 175-76 ... ... ХХҮІ съезінің материалдары, Алматы, 1981, 16-17 бет.
5. Бұл да ... 90-93 ... ... М.С. ... ... ... М.,
198837-38-беттер.
7. История Афганистана. М., 1982.
8. Малфин Н.А. "Заря свободы над Кабулом", М., 1973.
9. Шеварнадзе Э.А. "9 ... ... года ... ... М, 1983. 7-8 ... ... Б. ... советско-афганских отношений" М., 88 стр.240-245
11. Пикулин М.Г. "Развития экономики и культуры Афганистана"
12. Поляков Г.А. "Афганистан революционный" М., 1981, 28-52 ... ... А.А. ... афганской войны" В.М.Забродин. М., 1991, 26-2266.
14. Устинов Г. "Смена ... М., 1983, 192 ... ... М:а: ... гор и ... М., 1978., 22-29 б.
І. Тарау
1. Басов В.В. "Афганстан трудные судьбы революции" М., 1988 23-24 ... ... Р.Т. ... ... ... ... 1986 9-
246.
3. Конаровский М.А. "Страна гор и легенд" М., 1979, 42-45 б.
4. Пикулин М.Г. ... ... ... Афганистана", М., 1961, с. 42-
45
5. Давыдов А. "Афганситан", М., 1973., 12-14 б.
6. Ляховский А.А. "Тайны афганской войны" 8 бет, М. ... ... В.Г. ... в ... ... Афганистана" М., 1983с.
184
1. Коргун В.Г. "Интеллигенция" М. 198, с. 186.
2. Басов В.В. "Афганистан трудные судьбы ... М., 1988 75 ... ... Афганистана. 328-332 бет. М., 1982
2. Ауған деректері. Қүжаттар. 1. 1987ж.
3. Сотрудничество СССР с ... ... М., 1983. 25-29 ... ... Г. ... ... М, 1986, 47-48 ... Коргун В.Г. "Интеллегенция в политической жизни Афганистана" М., .1983.
183-186-6.
6. История Афганистана. М., 1982. С.344-345.
7. Устинов Г. "Смена эпох" М., 1988. 40-51 ... ... ... 1981-82 ... ... СССР елшілігін хабарламасынан. 1978 ж.
3. Тарау
1. Внешняя политика Советского Союза. М., 1985.
2. Ляковский А.А. ... ... ... М., 1991. 26-30 ... ... Б. "СССР и Афганистан". М., 1982, 63-67 беттер.
4. "Справочник пропагандиста - международника" М., 1977. 228- 231 ... ... В.И., ... А.А. ... ... ... М., 1991. 21 бет.
6. Сейрончук В. "Афганистан времен ... М.1991, 130-32 ... ... В.В. ... ... ... революции" М. 1988. 3-4 бет.
8. Ауғанстан қауіпсіздік болімінің документтрінің 1979 жылы.
9. Ляховский " Тайны афганской войны".
10. Туркстан Әскери ... ... ... ... 1979 жыл.
11. Г.А.Поляков — Афганстан революционный" М. 1981 ж. 20 ... ... А.А. ... В.М. ... афганской войны" М.,1991. 65 бет
13. Афганистан источник. 1987 жыл.
14. Кавояни Н. "Революция может себя защищать". Ж."Проблемы мира и
социализма" 1989. № 12. ... ... Н. ... ... ... себя защищать" Ж. Проблемы мира и
социализма" №12, 1989. 75 б.
16. В.Басов. ... ... ... революции" М., 1988.42-45 беттер.
17. "Известия" №46. 15 ақпан 1990.
18. Афганистан источник. 1988 ж.
19. Международная жизнь "Женевские ... №6. 1989. ... ... Н. "Революция өзін-өзі ... ... / ... ... ... 1989 . 73-76 ... ... А.А. "Тайны Афганской войны" М., 1991. 238 бет.
22. Тыссовский Ю. "Вокруг Афганистана, почему Исламбад"
23. Бұл да сонда. 8 - ... ... ... М., 1971, ... ... ... Востока в международных отношениях, Т. 1984,141-506.
2. Ляховский А.А. Ауған соғысының күпиялары. 216.
3. Халық депутаттарының 11 ... ... М. 1989.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақш және халықаралық қатынастар15 бет
Қазақстан 1941-1945ж Ұлы-отан соғысы9 бет
Ауған соғысы4 бет
Дүниежүзілік сауда ұйымы туралы15 бет
Кеңес – ауған соғысы51 бет
Напалеон Бонапарт өмірбаяны3 бет
Моңғол-татардың Қазақстан жеріне басып кіруі12 бет
Мұхтар Әуезов көрнекті совет жазушысы8 бет
Советтік педагогиканың қалыптасуы4 бет
Тұк дамушы нарықтарқа кіруінің стратегиялары44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь