Версаль шарты

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. ПАРИЖДЕГІ БІТІМ КОНФЕРЕНЦИЯСЫ МЕН ОНЫҢ
НЕГІЗГІ ЖҰМЫСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8

1.1 Бірінші дүние жүзілік соғыс жылдарындағы дипломатиялық күрес
және оның соғыстан кейінгі бітімге ықпалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8

1.2 Бітім шартының негізгі жобалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15

1.3 Ұлттар лигасының құрылуының өзекті мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23

2. ЕУРАПАДАҒЫ ҮШТІК ОДАҚ ЕЛДЕРІМЕН БІТІМ
ШАРТТАРЫН ЖАСАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31

2.1 Версаль бітім шарты . Еуропадағы бітім жүйесінің өзекті
мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31

2.1 Германияның одақтастарымен бітім шартын жасау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51
1914 жылы 1-тамызда басталған бірінші дүниежүзілік соғыс төрт жыл үш жарым айға созылды. Соғысқа 36 мемлекет қатысты, соғысушы елдердің 10 миллион адамы қаза тапты, 20 миллион адам мүгедек болып қалды /1/. 1918 жылы 11-қарашада Компьен орманында Ретонд станциясында Германия мен Антанта арасындағы уақытша бітім шартына қол Қойылды. Бұл бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталғандығын білдірген ресми құжат болды. Енді жеңімпаз мемлекеттер соғыстың қорытындыларын бекітуге, соғыстан кейінгі дүние тәртібін белгілеуге тиісті болды. Осы мақсатпен 1919 жылы 18-қаңтарда Парижде бітім конференциясы шақырылды. 18-қаңтар күні кездейсоқ таңцап алынған жоқ. 1871 жылы тап осы 18-қаңтарда Фрайцияның астанасында отырып, Бисмарк біртұтас Германия империясының құрылғанын жариялаған болатын.
Конферещия барысында жеңімпаз елдер жеңілген Германиямен, Австриямен, Болгариямен, Венгрюшен/2/ және Түркиямен бітім шарттарын жасады. Осы бітім шарттары тұтастай алғанда Версаль бітім жүйесін құрайды.
Версаль бітім жүйесі ірі мемлекеттер арасындағы бұрыннан келе жатқан қайшылықтарды одан Әрі тереңдетті және жаңа қайшылықтар туғызды. Екі дүниежүзілік соғыс аралығындағы халықаралық жағдайдың даму барысы осы қайшылықтардың дамуымен анықталады. Сондықтан Версаль бітім жүйесін неғұрлым кең талдап зерттеу XX ғасырдың бірінші жартысында адамзат дүниесінің екі рет соғыс апатына ұшырау себептерін соғұрлым тереңірек түсінуге мүмкіншілік береді.
Екінші дүниежүзілік соғысты тудырған жағдайлардың бастамасы сол Париж бітім конферешщясында-ақ жасалған болатын. Жеңілген Германияға Өте ауыр талаптар қою, Европаның саяси картасын қайтадан кесіп-пішу алдағы уақытта дау-дамай туғызбауы мүмкін емес еді. Париж бітім конференциясының барысында дау-тартыс көп болды, ал жеңімпаз мемлекеттердің осындай өзара қайшылықтарына орай бүкіл Версаль бітім жүйесі ішкі қайшьшықтарға толы тұрақсыз сипатта болды. Сондықтан да Версаль бітім жүйесі жасалғаннан кейінгі бейбіт өмір ұзаққа созылған жоқ. Демек, Версаль бітім жүйесінің ішкі қайшылықтарын зерттеп-талдау екі дүниежүзілік соғыстар аралығындағы халықаралық қатынастардың даму бағдарын дұрыс анықтауға мүмкіндік береді. Міне, диплом жұмысы осындай гылыми маңызы бар бір тақырыпқа арналып отыр.
Версаль бітім жүйесі әжептеуір мәселелердің қатарына жатады. Е.И.Попованың 1966 жылы жарық көрген еңбегі Герман мәселесіне байланысты АҚШ-тың ұстанған бағытын зерттеуге арналған. Ұлттар
1. История международных отношений и внешней политики СССР. - М , 1986. Т.1. - С. 62.
2. Австро-Венгрия империясы ыдырап кеткендіктен Австиямен және Венгриямен жеке-жеке бітім шарттарын жасауға тура келді.
3. Версальский мирный договор. - М., 1925; Сен-Жерменский мирный договор. - М.. 1925; Мир в Нейм. -М., 1926; Трианонский мирный договор. — М.. 1926; (Бұл құжаттардың қазақша а\дармасын мына кітаптан алуға болады: Көкебаева Г.К. Халықаралық қатынастар тарихы: Хрестоматия 1-бөлш 1918- 1939. - Алматы, 1997).
4. Тардье А. Мир. - М., 1943; Никольсон Г. Как делался мир. - М., 1945; Хауз Э. Архив полковника Ха>за. - М., 1944. Т. 3-4; Алъдровани-Марекотти Л. Дипломатическая война: Воспоминания и отрывки из дневника (1914-1919). -М., 1944; Д.Ллойд Джордж. Правда о мировых договорах. - М., 1957. Т. 1-2.; Беккер Р.С. Вудро Вильсон. Мировая война. Версальский мир. - М. 1923.
5. Беккер Р.С. Вудро Вильсон. Мировая война. Версальский мир. - М., 1923. - С. 130
6. История международных отношений и внешней политики СССР. Т.1. - М., 1986. - С. 58
7. Международная политика новейшего времени в договорах, нотах и декларациях. - М., 1926. - С. 194-197.
8. Жуков А.И. Версальский договор. - М., 2001. - С. 56.
9. Ключников Ю.В., Сабанин А. Международная политика новейшего времени в договорах, нотах и декларациях. 4.2. - М., 1926. - С. 178; Көкебаева Г.К. Халықаралық кдтынастар тарихы: хрестоматия. -А., 1977. 13-14 бет.
10. Бұл мәселеш жан-жақгы талдау мьша еңбекте берілген- Рубешптейн Е Н Крушение Австро-Венгерской монархии. — М., 1963.
11. Лемин И.М. Внешняя политика Великобритания отВерсаль до Локарно. 1919-1925. - М., 1947. - С. 55-56.
12. Жуков Е.М. Дальний Восток после первой мировой войны и Вашингтонская конференция 1921-1922 годов. -М., 1961. - С. 10.; Солонцов З.В. Дипломатическая борьба США за господство на море и противоречия империалистических держав (1918-1945). -М., 1962. - С.8.; Попова Е.И. США. Борьба по вопросам внешней политики 1919-1922 гг. -М., 1966. -С. 16-17.
13. Толығырақ қараңыз: Попова Е.И. СПІА: Борьба по вопросам вневшей политики. 1919-1922- М., 1966. - С. 57-58; ЛСМЕН И.М. Указ. Соч.С.63-64
14. История международных отношений и внешней политики СССР - М., 1986 Т 1 - С 64
15. Бұл жобаның мазмұнын мына кітаптан табасыз: Ллойд Джордж. Правда о мирных договорах. - М., 1957. Т.1. - С. 68. 347-357.
16. Ллойд Джордж Д. Правда о мирных договорах.М., 1957. Т.І.С.348-349.
17. Л.Ждордж Д. Военные мемуары. - М., 1938. - С. 343-351.
18. Л.Джордж. Правда о мировых договорах. - М., 1957. Т.1. - С. 360.
19. Жоба мазмүнын толығырақ қараңыз: Көкебаева Т.К. Халықаралық қатынастар тарихы: хрестоматия. — А., 1997. 7-10 беггер.
20. Л.М. Морская политика и дипломатия политических держав. - М., 1964.С. 41
21. Иванов Архив полковника Хауза. Т.4. - М., 1944. - С. 128.
22. Архив полковника Хауза. Т.5. - С. 226
23. Л.Джордж. Правда о мирных договорах. Т.2. - М, 1957. - С.ЗО.
24. Международное рабочее движение. Вопросы истории и теории. - М., 1978. Т.З. - С. 516-517
25. Иванов Л.Н. Лига нации. -М., 1929 - С. 15-18.
26. Илюхина Р.М. Лига нации 1919-1934. - М, 1982. - С. 26-27
27. Л.Джордж Д. Правда о мирных договорах. Т.1. - С. 351.
28. Архив полковника Хауза. -М., 1944. Т.4. - С. 304-351.
29. Перри Г Лига наций. Ее слова и дела - М., 1923. - С. 16.
30. Бұл ұйымның құрамы, мақсатгары, бағдарламасы туралы мына еңбекген қараңыз: Попова Е.И. СІПА: Борьба по вопросам внешней политики.С.47-51.
31. История международных отношений и внешней политики СССР. - М., 1986. Т.1. - С. 57.
32. Илюхина Р.М. Лига нации. 1919-1934. - М, 1982. - С. 40.
33. Джордж. Правда о мировых договорах. - М., 1957. Т.1. - С.527.
34. Никольсон Г. Как делался в 1919 г. - М., 1945. - С. 48
35. Версальский мирный договор. Под ред. Ю.В.Ключникова и А.Сабанина. - М., 1925. - С. 3-7.; Көкебаева Г.К. Халық қатынастар тарихы: хрестоматия. І-бөлім. - А., 1997. 15-21 бб
36. Морозов Г.И. Лига нации: взгляд через полвека. - Вопросы истории, 1992, №2-3. - С.166.
37. Ходнев А.С. Лига наций в мировой политике. 1919-1946. - Ярославль, 1995. - С. 23.
38. Қараңыз: Попова Е.И. Борьба по вопросам внешней политик. - М., 1966. - С. 29-30; Индукаева Н.С. От войны к миру. Политика США в германском вопросе в 1918-1921 гг. - Томска, 1977. — С. 56-114; Джордан В.М. Великобритания, Франция и Германская проблема. 1918-1939 гт. Перевод с англ. - М., 1945. - С.ПІ-ХХІҮ; История дишіоматии. Т.З. - М., 1965. - С. 134-166; Европа с международных отношениях 1919-1939 гг. - М., 1979. - С. 36-68; Тарье Е.В. Сочинения. Т.5. - М., 1958. - С. 449-487
39. Тарье А. Мир.-М., 1943.- С.240-244. (Кейбір еңбектерде бұл төлем сомасы 800 млрд алтын мара депкөрсетілді. Қараңыз: История международных отношений и внешней политики СССР. -М., 1986. -С.74.).
40. Попова А.Е. США: Борьба по вопросам внешней политики. - М., 1966. - С.29-39.
41. Джордан В.М. Великобритания, Франция и Германская проблема в 1918-1939 гг. - М.,1945, - С.53-54
42. Фарбман Н.В. Германский империализм на пути к ревизии репароционных постановлений Версальского договора (1920-1922). В кн.: Ежегодник германской истории. 1972. - М., 1973. - С.198
43. Кейнстің есептеуінше, сошстағы жеңімпаз мемлекеттер шығарған нақты
        
        ҚАЗАҚСТАН   РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ  ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ
.
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: «Версаль шарты»
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.................................................3
1. ПАРИЖДЕГІ БІТІМ ... МЕН ... ... ... ... соғыс жылдарындағы дипломатиялық күрес
және оның соғыстан кейінгі бітімге
ықпалы............................................................8
1.2 Бітім шартының негізгі
жобалары....................................................................
.15
1.3 ... ... ... ... ... ҮШТІК ОДАҚ ЕЛДЕРІМЕН БІТІМ
ШАРТТАРЫН
ЖАСАУ.......................................................................
..................31
2.1 Версаль бітім шарты - Еуропадағы бітім жүйесінің ... ... ... ... ... ... жылы ... басталған бірінші дүниежүзілік соғыс төрт жыл ... айға ... ... 36 ... ... ... ... 10
миллион адамы қаза тапты, 20 миллион адам мүгедек болып қалды /1/. 1918
жылы 11-қарашада Компьен ... ... ... ... мен Антанта
арасындағы уақытша бітім шартына қол ... Бұл ... ... ... ... ресми құжат болды. Енді ... ... ... ... ... ... дүние
тәртібін белгілеуге тиісті болды. Осы ... 1919 жылы ... ... ... ... ... күні ... таңцап
алынған жоқ. 1871 жылы тап осы 18-қаңтарда Фрайцияның астанасында отырып,
Бисмарк біртұтас Германия империясының ... ... ... барысында жеңімпаз елдер жеңілген Германиямен, Австриямен,
Болгариямен, Венгрюшен/2/ және ... ... ... ... Осы ... ... алғанда Версаль бітім жүйесін құрайды.
Версаль бітім жүйесі ірі мемлекеттер арасындағы бұрыннан келе ... одан Әрі ... және жаңа ... ... ... ... ... халықаралық жағдайдың даму барысы осы
қайшылықтардың ... ... ... Версаль бітім жүйесін
неғұрлым кең талдап зерттеу XX ... ... ... адамзат
дүниесінің екі рет соғыс апатына ұшырау себептерін ... ... ... береді.
Екінші дүниежүзілік соғысты тудырған жағдайлардың бастамасы сол Париж
бітім конферешщясында-ақ жасалған ... ... ... Өте ауыр
талаптар қою, Европаның саяси картасын қайтадан кесіп-пішу алдағы ... ... ... емес еді. ... ... ... барысында
дау-тартыс көп болды, ал жеңімпаз ... ... ... орай бүкіл Версаль бітім жүйесі ішкі ... ... ... ... Сондықтан да Версаль бітім жүйесі жасалғаннан
кейінгі бейбіт өмір ... ... жоқ. ... ... ... ... қайшылықтарын зерттеп-талдау екі дүниежүзілік соғыстар ... ... даму ... дұрыс анықтауға мүмкіндік береді.
Міне, диплом жұмысы осындай гылыми маңызы бар бір тақырыпқа арналып отыр.
Версаль бітім ... ... ... ... ... 1966 жылы жарық көрген еңбегі Герман мәселесіне байланысты
АҚШ-тың ұстанған ... ... ... ... ... құру ... ... болуы Версаль шартының жасалу жағдайы, конференция
барысындағы ... ... ... ... көп ... ... ... системасында американ жоспарының орындалмауының
себебін, АҚШ пен ... ... ... ... және американдық
окдіаулану саясатын зерттеуге арналған. Евгений Викторович Тарле шығармасын
бірінші дүниежүзілік соғыстың шығуы, мақсаты, ... ... ... ... ... келтіру мәселесіне арналған. Дүниежүзілік соғыстың
шығуы туралы көптеген естеліктер, құжаттық ... ... ... пайдаланылады. Тарле еңбегінде соғысқа дейінгі он жыл ... ... ... ... мен ... көп ... ... Германия билеушілерін қатты сынайды. Ол Антанта үкіметтерін ... ... ... деп жазады, бірақ негізгі кінәні неміс өкіметіне
аударады. Тарленің тарихи еңбегінің әлсіздігі мен бір ... ... ал ... ... - ... Германияның қылмысын
аяусыз әшкерелеуінде болып табылады.
Австрия тарихшысы ... ... ... «Версаль» деген еңбегінде
Версаль бітім жүйесін дайындауда негізгі роль ... ... - ... ... ... ... Орландо, Граф Брокдорф-
Ранцауға саяси сипаттама мен мінездеме береді. Еңбекте ... жеке ... ... өте ... ... өзі ... бітім жүйесіндегі біраз шешімдерді тереңірек түсінуге
мүмкіндік береді. Новактың зерітеу әдісі - ... ... ... ... қарамастан Новактың еңбегі Версаль мәселесіндегі ... бірі ... ... ... ... ... шарттарын жасау
қарсаңындағы Германияға Қарым-қатынасын зерттеуге арналған. Бұл еңбектің
басқа еңбектерден айырмашылығы - ... ... ... екі ... ... ... ... және Европадағы революциялық қозғалысқа қарсы
қимылын емес, американ-герман қарама-қайшылығын зерттеуге арнаған.
Лев Николаевич Ивановтың еңбегі негізінен ... ... ... ... ... ... қарама-қайшылығын
зерттеуге арналады. Иванов бұл еңбегінде ағылшын-американ теңіз үстемдігі
бірлестігіне көп көңіл ... ... ... отар,
карусыздандыру, одакаралық соғыс қарыздары мәселесіндегі қайшылықтарын
тереңірек ашуға тырысады.
И.И.Леминнің еңбегі ... ... ... ... ... ... арналған. Британ дипломатиясының дүниежүзіндегі финанстық
үстемдігіне ... ... ... соғыс күшіне әсіресе британ
флотының үстемдігіне негізделгендігін ашуға тырысқан.
Р.М.Илюхинаның монографиясы ұлттар ...... ... ... ... құрылуы мен қызметіне арналады.
В.И.Джорданның еңбегі Герман мәселесіне ... ... ... ... зерттеуге арналған. Кітаптың алғашқы үш ... ... ... ... ... ... ... ал
қалған 12 тарауы Версаль шартының күніне енгеннен кейінгі 30 жылды қамтиды.
Бұл тараулар ... ... ... территория және тағы
басқа мәселелерге арналады. Джорданның еңбегінің құндылығы оның ... ... және ... негізделуінде. Джордан деректерге
талдау жасай келіп, негізінен дұрыс ... ... ... репарация
мәселесіне байланысты Англия мен Франция арасындағы қарама-қайшылықтың
негізін дұрыс ашып ... ... әр ... ұстанған бағытын жеке
адамдардың пікірлерін келтіру арқылы ашуға ... ... ... ... ... ... финанс министрі Мак-Кеиннің
«Европаның экономикасын кдлпына келтіру - біздің ең ... ... ... Егер де біз бұны ... онда ... сыртқы саудамыз
құлдырап жойылады» - деген сөзін берген. Францияның мақсатын Пуанкаренің
Германияның экономикасының ... ... ... үшін ... Германияның экономикасыңың қалпына келуін ... ... ... ... ... ... да осында. Зерттеліп
отырған мәселе туралы пікірлерді сол ... ... ... ... ... талдауға арналған жалпылама еңбектерден де ... Атап ... ... ... ... ... и внешней политики СССР», «Европа в международных отношениях 1917-
1939», «Всемирная история», «Вопросы рабочего движения в ... ... ... ... ... ... Вопросы истории и теории»
және т.б. еңбектерде Версаль бітім жүйесі туралы мәліметтер келтірілген.
Версаль бітім ... ... ... ... деректерді үш топқа
бөлуге болады:
1.Версаль, Сен-Жермен, Трианон, ... Севр ... ... ... ... ... және соғыс кезінде
одақтастар арасында жасалған құпия келісімдер.
3.Париж бітім конференциясына қатысқан мемлекеттік ... және ... ... жататын деректерді осы шарттар мәтіндерінің
жеке басылымдарынан ... ... мен ... ... алуға
болады /3/.
Үшінші топка жататын деректерден орыс ... ... ... Э.Хауздың, Л.Альдрованди-Морескоттидің,
Л.Джордждың, ... /4/ ... ...... ... ... ... Клемансоның өте жақын
кеңесшісі, Р.Никольсон - ... ... ... делегациясының
хатшысы; Э.Хауз — Париждегі Жоғарғы әскери Кеңестегі американ өкілі (1914-
1919 жылдары ... ... өз ... болған адам); Л.Альдрованди-
Марескотти Париж конференциясындагы ... ... бас ... - Париж конференциясындағы американдық баспасөз комитетінің
төрағасы. Бұл еңбектерде әрбір ... ... ... ... ... ... Атап айтқанда, Л.Джордждың естеліктері басылып
шыққан кезде жоғарыда аталған қайраткерлердің барлығының дерлік еңбектері
жарық көрген ... ... ... осы ... ... ... авторлармен ашық немесе емеурін түрінде айтыс жүргізуге
мүмкіндік алды. Әсіресе, ... ... оқып ... ... ... өз естеліктерінде Л.Джордж
конференциясындағы француздардың принциптерін сынағанда ... ... ... отырады. Англияның ұстанған эгоистік мақсатын бүркемелеу
Л.Джордждың негізгі мақсаты болды. Рэй ... ... ... ... 1923 жылы ... ... ... мемуарында Вильсонның
документтерін хаттарын көптеп пайдаланған. Беккер Париж конференциясын 1814-
1815 жылғы ... Вена ... ... отырып, Вена конгресіне
қарағанда ... ... ... ... өтті дейді. Ол: «Париж
конференциясының жұмысы әрбір мәселені талқылағанда шығыстан дүние жүзін
құртып ... елес туып ... ... ... елесі болған жоқ.
Парижге қауіп төндіріп тұрғандай Вена революциядан корыққан жоқ»/5/ - деп
жазады.
Тардье ... ... ... ... ... сыртқы саясатын бүркемелеуге тырысса, итальян елегациясының
бас ... ... ... 1934 ылы ... ... ... Италияны кдлай әбірлегенін жазады. ... ... ... ... ... конференциясында ағылшын делегациясының мүшесі ретінде атысқан
Никольсонның күнделігі конференция барысында ... Бұл ... «Как ... мир» в 1919 г.- деген кітабының 2-тарауында «Как
это казалось тогда» деген ... ... Бұл ... ... ... ... соң жарияланған. Осы жағдайларға орай бұл еңбектерге сын ... ... ... ... ... қажет.
Диплом жұмысы екі тараудан, ... және ... ... ... екі ... ... тарау екі параграфқа бөлінген.
Жұмыстың соңында деректер мен зерттеулердің ... ... ... БІТІМ КОНФЕРЕНЦИЯСЫ МЕН ОНЫҢ
НЕГІЗГІ ЖҰМЫСЫ
1.1 Бірінші дүние жүзілік ... ... ... ... ... ... ... бітімге ықпалы
1914 ж. көктеміне қарай еуропалық мемлекеттер арасындағы ... ... ... ... ... жатқан жағдайдың
күрделілігі белгілі бір дәрежеде тек қалыптасқан екі әскерии-саяси топ ... одақ пен ... ... ... ғана ... ... бірге әр топтың өз
ішіндегі қайшылықтардың өсуімен анықталды.
Үштік одақтан ... ... ... ... осы одақтың ыдырауын күшейтуге
тырысты. Сондықтан Германияның ... және ... ... топтары
өздерінің Австрия-Венгриядағы ықпалының күшеюіне мүдделі болды. Бұл ... ... ... ... ... ... туындаған
терең дағдарыстың алдында тұрды және оның ... ... ... алдын алудың бір ғана жолы бар - қаруланудың өсуі және ... ... ... ... ... ... ... соғыс деген қорытындыға
келді.
Бұл агрессиялық бағытты іске асырудағы ... шарт ... ... ... ... деген сенім болды. Германияның билеуші топтары
бұған дайын болды. Германия австро-серб ... ... оның ... ... және өз ... болысып бақты. ... ... ... ... ... ... есебі бойынша, Австрия-
Венгриядағы ұлттық дағдарыстың одан әрі ... бұл ... ... қана ... ... мүлде шығарып тастау қаупінен сақтанды. Бұл
халықаралық аренадағы Германияның толық оқшаулануына ... еді. ... 1914 ж. ... жаңа ... бағдарламаның орындалуы сәтті аяқталды
және бұл ... ... ... артықшылықтар берді /3/.
Әрине теңіз қаруларының ... әлі де ... ... шыға ... де ... жүргізілген келіссөздер оның белгілі бір кезеңде
бейтараптық ұстанымда болатынына негіздеме берді Англиядағы ... ... оның ... ... ... бұл негіздемені бекіте түсті.
Германияның басқарушы топтары үшін ... ... ... ... ... ... ие ... 1914 ж. басына қарай
бұл топтар герман әскері, өзінің құрлықтағы бақталастарымен салыстырғанда,
бірқатар әскери-техникалық ... ие жене ... ... ... ... әлемдік үстемдікке жету жолында үлкен секіріс жасауға жалпы
халықаралық-саяси жағдай ыңғайлы деген шешімге ... ... үшін ... және ... ... ... Көп үзамай бірінші дүниежүзілік соғыс ошағының ... ... ... ... ... ... ... Австриялық
эрцгерцог Фердинандтың Сараеводағы өлімінен кейін еуропалық ... ... ... дипломатиясы Балқанда қалыптасқан жағдайды пайдалану үшін
қолынан ... ... ... бақты. Бұл жағдайда кайзер өзінің
австриялық одақтасына Сербияға ... ... бере ... оңтүстік
славяндардың бірігуін болдырмау және Балқанда өзінің ... ... ... осы ... ... ... ... кеңес беруді жөн
деп тапты. Бұл соққы герман үкіметі алдына ... ... ... кең ... кешенді қамтушы экономикалық және саяси ... ... ... ... ... ... және Кіші ... француз
капиталынын саяси ықпалын ығыстыру перспективаларын ашты.
Германияның басқарушы топтары өздерінің басты міндеті ... ... ... ... ... ... ... одағының қүлауына
жол бермеу деп білді. Бұл ... ... ... әлі де ... ... ... ... одақтық міндеткерлігін лоялды орындауына қол
жеткіземіз деп санады. Алайда 1914 ж. ... ... ... ... үшін ірі ... талап ететіндігі жөнінде қорытындыға келеді.
Егер Франция мен ... ... ... ... Англияның
қолдауына ие болуға тырысса, Германия мен Австрия-Венгрия Англия тарапынан
бейтараптық саясат уөдесіне қол ... ... ... ... ... саудасы оған жетістік өкелмеді. Ұлыбритания Германиямен
бақталастық ... ... ... ... ... Берлиннің саяси
топтарында алғаш рет ... ... Ал ... ... ... оты ... Еуропаның барлық елдерінде әскери дайындық жүргізілуде. Әрбір
еуропалық мемлекет ... үту, ... ... ... ... салу үшін өз ... ... тырысты/6/.
1914 ж. 20 маусымында Германияның келісімімен Австрия-Венгрия
Сербияға ... ... ... Орыс ... ... ... берді,
Германия тоқтатуын талап етеді, бірақ Ресей ол ультиматумды кері қайтарады.
Сонымен, 1 ... ... ... соғысқа кіріседі. Германияда
мобилизация бүрыннан және өге мүқият ... ... ... Бас
штабы Шлиффен жоспарын тезірек жүзеге асыру мақсатында Францияға
кешіктірмей бірден соғыс жариялауды талап ... ... ... ... іске ... герман әскері Бельгия жеріне кіреді
және 3 ... ... ... ... жариялайды. Дәл осы
уақытта ағылшын үкіметі де ... ... ... ... ол ... ... мемлекеттердің отарлары да ... ... ... ... ... Әлем ащы ... ... тұрды - бірінші
дүниежүзілік соғыс басталды.
Бірінші дүниежүзілік соғыстың себебі еуропалық держава-ларлардың
мүдделерінің ... ... ... әрбір ірі держа-валардың билеуші
топтары өз отарларын кеңейту ... ... ... сондықтан
қақтығыстың ошағы Еуропа болды.
Тамыз айының ... ... ... аумағы үлғая түсті. Жапония
Германияға соғыс жариялады. Оның мақсатына Қиыр Шығыс пен ... ... ... ... ... алу кірді.
1915 ж. қаңтар айында Жапония Қытай үкіметіне «жиырма бір талабын»
жариялады. Онда Қытай тарапынан Жапонияға ... ... және ... ... ... ... Бұл ... бойынша, Қытайдағы
немістердің көмір концессиясының Жапонияға өтуі; жапон саудасы үшін қосымша
пунктар мен портгар ашу; ... ... ... ... ... ... үкіметі жанында жапондық саяси, қаржы экономикалық және ... ... ... Қытай үкіметі болса жапондықтардың тарапынан
тенген қоқанлоққыдан қорықты әрі АҚШ пен ... ... ... бойынша
бұл талапты аз ғана өзгерістермен орындауға мәжбүр болды.
Қыркүйек айының басында ... ... яғни ... ... ... ... ... Бұл ағылшын-француз-орыс
келіссөздерінің барысын тездетті. Нәтижесінде 1914 ж. Германия және ... ... ... келіспеу туралы Лондон декларациясына қол
қойылды/5/.
Швейцария, Испания, ... ... ... және ... ... танытқан мемлекеттер соғысушы мемлекеттердің бақталастығының
алаңына айналды.
Соғыс басталған бетте АҚШ-тың президенті В.Вильсон соғысып жатқандарға
шиеленісті реттеу үшін ... ... ... ... ... ... оның
делдалдығы ешкімге қажет бол-мады, себебі соғысушы екі жақ та ... ... ... күштеуімен Осман империясы Антанта елдеріне қарсы соғысқа
қатысты. Сондықтан ... ... ... ... ... ... Антанта
жағында Осман империясына қарсы Египет соғысқа кірді.
1914 ж. ... ... ... Франциямен бейбіт бітімге келуге
талпыныс жасады, бірақ Франция мүндай келіссөздің жүруі ... емес ... ... Француз бейбіт бағдарламасы төмендегідей міндетгерді
кіргізді: ... пен ... ... алу; ... ... ие
болу; германдық мызғымастықты күйрету; Англияға Ганновер ... ... ... ие ... ... ... пен ... бұғаздар мәселесіне байланысты Ресейді қолдау; Австрия-
Венгрияны бөлу; Польшаны Ресейге ... ... ... мемлекетін құру.
Францияның көрнекті мемлекет қайраткерлерімен байланысты іздеуге
бағытталған германдық дипломатияның интенсивті іс-әрекеті нәтижесіз ... ... өз ... Бельгияны вассалды мемлекеттерге
транформациялауды, Льеж, Варвь, Антверпенді аннексиялауды енгізген еді. Сол
сияқты ... ... ... ... ... ... ... Бірақ
соғыстың бір жағына шығу қажеттігі туындағаннан кейін Германия Бельгиядағы
жағдайды барлай ... ... ... ... ... ... ізденістер
нәтижесіз аяқталды.
ж. қараша айында Лондондағы орыс елшісі өз үкіметіне британдық сыртқы істер
министрі Э.Грейдің өтінішін тапсырды.
Онда Германия ... ... ... мен ... ... ... қарай шешілу керек делінген. Ағылшындардың
мұндай ... ... ... ... бұғаздарға байланысты
құпия ... ... қол ... ... мен ... Ресей империясының ... ... ... Бұл Антанта елдерінің Түркияны ... ... ... бірінші құпия келіссөзі болатын.
ж. дипломатиялық күрес Италия төңірегінде шиеленісті. Бірінші дүниежүзілік
соғыс басталған ... ... ... бейтараптығын танытқан декларацияны
жариялаған еді. Себебі, елдің соғысқа ... ... әрі ... үшін елдің территориясының өте осал тұстары ... ... ... ... ... ... ... жүргізе бастады, яғни Италияның соғысқа ... ... ... болатындығы және ол үшін
территориялық компенсацияға ... ... ... Өз ... Италия австро-германдық блокпен де қатар
келіссөз жүргізді. Содан кейін Англия және ... ... ... ... ... итальяндықтардың ... ... ... 1915 ж. қол ... Бұл ... Италияның Антанта
жағында ... ... қай ... ... және теңіз
конвенциясын жасайтыны туралы ... ... ... ретінде бірқатар
территориялар: Трентино, Тироль де Бреннера, Горица, Градиск, Триест және
Истрия ... ... ... ... ... ... деген уәде айтты. ... ... және ... ... ... салу ... 1915 ж. ... айында
Италия Австрия-Венгрияға, ал келесі жылы Германияға соғыс жариялады.
Австро-германдық блоктың жетекшілері Болгарияның Германия және Осман
империясымен келісуіне қол ... Ол үшін оған ... ... ... ... территориясын береміз деп уәде етті. ... ... яғни ... ... ... Осман империясы және
Болгария кірген әскерии блок пайда болды/7/.
Ресейдің одақтастарына деген тәуелділігі 1915 ж. Румынияны ... ... ... ... ... Румыния сияқты Ресейге, Бессарабияға
деген қызығушылығын жасырған жоқ. Сонда Англия мен Франция Ресейді қыспаққа
алғысы келді. 1915 ж. ... ... орыс ... ... жартысын
Румынияға беру керектігі туралы ... ... ... ... мен ... мәселесін қайтадан қарастырамыз деп қорқытты.
Германия Ресейдегі ... ... ... ... ... 1915 ж. ақпан айында Скандинавия елдері арқылы
Ресейге ықпал етудің мүмкіндігі туды. Осы жылдың желтоқсан айында Германия
мен Түркия бір ... ... ... ... қол ... көндіруге талпыныс
жасады. Ресей Түркиямен келіссөз жүргізуден бас тартты, себебі ... ... ... үкіметінің пікірі бойынша, «болашақ әлемнің» ... ... ... ... ... «ұлттық» қағиданың негізінде
территориялық өзгерістерге қол жеткізу; Ресейге Неманның ... ... ... ... ... ... ... Силезия және Батыс
Галлицияны қосу; Францияға Эльзас пен ... және оның ... ... Рейн ... бір ... ... ... біршама ұлғайту; Данияға Шлезвиг пен Голынтейнді қайтару;
Ганновер ... ... ... ... Венгрияға,
Австрияға және Чехияға бөлу; Сербияға Боснияны, Герцоговинаны, Дальмацияны
және Албанияның ... ... ... ... ... ... отарларды беру; Германия мен Австрия-Венгриядан контрибуция талап
ету; бұғаздар Ресейге қарау керек, ал Константинополь ерікті қала ... ... ... ... ... мақсатын алға тартты, ал ол ушін
одақтастардың оны қолдауы қажет. Міне, ... орыс ... ... ... да ... ... құрылыстың пунктарын ұсынды және
оның орындалуы үшін күресетіндігіне уәде ... ... ... ... бірінші кезеңі коалицияны бұзу
мақсатында жауласқан елдердің бірімен оңаша келіссөздер жүргізуге ұмтылған
германдық дипломатияның белсенділігімен сипатталды.
Антанта ... ... ... ... өз ... территориясында
Балқандағы Салоники майданына Төрттік одаққа бағытталған күш — ағылшын-
француз және серб әскерлерін түсіруге ... ... ж. ... құпия келіссөзі қарсаңында Ангия мен
Франция Ресейден араб елдерінен бас ... ... ... оның ... ... Константинополь мен бұғаздарға деген талабын мойындады. ... ... араб ... бөлісу мәселесіне байланысты Англия
мен Францияның арасында қатты түсінбеушілік туындады. Осы ... ... 1915 ... ... ... 1916 ж. ... келісіміне қол қоюмен аяқталды. Бұл ымыраға келген келісім бойынша,
араб елдері бес аймаққа бөлінді: Францияға ... көк ... ... ... Ливан; Англияға - қызыл аймаққа кіретін Ирактың оңтүстік бөлігі ... ... ... ... ... - қоңыр аймаққа енген
Палестина; Францияның ықпал аймағына «А» аумағын құрайтын Шығыс Сирия мен
Мосул ... ... ... аймағына «Б» аумағын құрайтын
Трансиордания мен Орталық Ирак ... ... ... тек қана ... ғана ... ... да ... өте сақтық жағдайда жасалды/3/.
Соғысушы елдер үшін бейбітшілік мәселесі 1916 ж. ... ... ... басшысы Фолькенгайн өз үкіметіне Антанта ... ... ... билік тізгінін Германия алу керектігі жайлы ұсыныс ... Бұл ... ... ІІ ... ... ... тапты. Соғыс барысында
пайда болатын адам және материалдық шығындардың орны, ешқандай жеңіс пен
бітімге ... ... ... оған ... болды.
Сондықтан Антанта елдері германдық бейбіт барлаудың нысанына айналды.
Орыс-германдық ымыраға келудін ... ... сәті ... ж. ... карай орыс патшасы соғыстан шығудың жоспарын құптады. Бұл
жөнінде орыс-герман құпия байланыстары ... ... аз ... ... ... ... - Австрия-Венгрия және
Болгарияның құпия эмиссарлары қатысқан.
Ресейде басталған ... ... ... барысын елеулі түрде
өзгертті. 1917 ж. 6 сәуірде АҚШ және онымен ... ... ... ... ... ... жариялады.
Кеңестік Ресей 1917 ж. Қазан төңкерісінен кейін Германиямен және оның
одақтастарымен келіссөздер ... ... ... ... ... ... мақсатында соғыстың аяқталғаны жөнінде өз жоспарларын
жасады. АҚШ президенті В.Вильсонның бағдарламасы ... ... ие ... ... ж. 8 ... 14 тараудан тұратын бітімнің шарттарын және ... ... ... ... ... ... Президенттің осы
ұсынысы тарихқа «14 пункт» деген атпен енді. В.Вильсонның бағдарламасының
негізіне мәні әлемді ... ... ... ... ... ... ... «14 пункт» мынадай қағидаларды ұсынды:
1) келісімдер мен келісімшарттардың ашық ... ... ... мен ... ... ... ... яғни кедендік кедергілерді жою;
қару-жарақты қысқарту туралы кепілдік беру;
отарлау мәселелерін алаламай әділ ... ... ... ... ... территорияларын азат ету, Ресейге өзінің
ұлттық саясатын анықтауға ... беру және ... ... ... ... және оны қалпына келтіру;
Францияға Эльзас пен Лотарингияны қосқандағы Германияның жаулап алған
территорияларын қайтару;
Италияның ... ... ... ... ... ... Германияның Румыния, Сербия және Черногорияның жаулап ... ... ... теңізге шығуына мүмкіндік жасау;
түріктердің және Осман империясы құрамындағы ұлттық автономиялардың ... өмір ... ... ... әрі Қара ... бұғаздардың ашықтығын
мойындау;
тәуелсіз Польшаны құру;
14) «халықтардың жалпыға ортақ ұйымын ... яғни ... - ... ... ... ... ... Ресеймен Брест-Литовскіде өткен бейбіт
келісімдерге қарсылық танытқан жоқ. Ол «әскери болжамдарына сай, ... ... ... ... ... ... етті және ... майданда қарымтасын
қайтаруға ұмтылды. Сонымен бірге Германия шикізат көздерін кеңейтудің жолын
іздестірді. Брест-Литовскідегі ... ... үшін ... ... ... әскерлері қаланың түбінде тұрды. 1918 ж. 3 наурызында, бір
жағынан, Кеңестік Ресейдің, ... ... ... Одақ ... ... Болгария және Түркия) өкілдері Брест-Литовск
(Брест) келісімшартына қол қойды. Шарт 14 баптан, 2 қорытынды ... 4 - ... ... орыс-болгар, орыс-түрік қосымша
келіссөздерінен тұрды.
Келісімшартқа сәйкес, ... ... ... ... ... ... біраз бөлігі және Лифляндия (қазіргі Латвия)
Ресейден бөлінді. Сонымен қатар Ресейге бір мезгілде ол ... ... ... ... Германия өзіне Рига шығанағының көп бөлігін,
Моонзунд аралдарын сақтап қала ... ... ... Карс және ... қайтарылды. Сонымен бірге Ресейдің әскер мен флотты толықтай
демобилизациялауы қажет болды. ... ... ... ... Кеңестік
Ресей мен Германияның және Төрттік одақтың басқа да мемлекеттері ... және ... ... қайтадан қалпына келтіру
қарастырылды. Келісімшарттың арнайы ұсыныстары ... ... ... ... ... ... мен артықшылықтарды
қарастыруы анықталды.
Бұл бітім Ресей үшін тонаумен бірдей еді, соған қарамастан, 1918 ж. ... ... ... IV ... ... ... Бірақ
Германиядағы қараша төңкерісінің алғашқы күндерінде Ресей Брест бітімінің
күшін жойды.
Осылайша, көптеген қиындықтарға жол бере отырып, ... ... ... ... шарт ... Бітім шартының негізгі жобалары
Германия үкіметі Брест шартына қол ... ... ... ... ... ... батыс майданға әкетіп, одақтастар армиясына бірнеше
соққы беріп, соғысты жеңіспен аяқтаймыз деп жоспарлады. Бұл ... ғана ... ... ... иеміс әскерлері бірқатар табысты
операциялар жасады. 1918 жылдың наурыз-шілде айларында Амень, Булонь, Париж
бағытында шабуылдар ... ... ... ... ... астанасынан 70
шақырым жерде тұрды. Бірақ бұл жеңістер негізгі ... ... ... ... мен ... жеңу ... ... Герман армиясы көп шығынға
ұшырады. Ал Антанта елдері болса АҚШ-тан тың күш алып, армиясын ... ... ... ... ... ... Амень түбінде
неміс қорғанысы бұзылды. Бұл күн тарихта герман армиясының қаралы күні
деген ... ... Бір ... ішінде неміс армиясы наурыз-шілде айларында
басып алған ... ... ... ... болды. Қыркүйектің аяғында
одақтастар әскері барлық майданда шабуылга шығып, екі айдың ішінде ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі саяси жағдайды шиеленістіріп
жіберді. Өнеркәсіп ... күрт ... ... ... ... өте ... ... Соғысты тоқтатуды талап еткен жұмысшылардың
ереуілдері көбейді.
Император мен жоғарғы Әскери ... ... одан әрі ... ... Ал - ... буржуазия өкілдері ағылшын-француз билеуші
топтарымен келісімге келу ... ... іске ... үшін ... ... ... Гертлинг укіметін
принц Макс Баденскийдің кабинетімен ... жаңа ... ... үкіметі арқылы АҚШ-тың президенті
В.Вильсонға телеграмма ... ... ... ... ... соғысты тез арада соғысты тоқтатып, Вильсонның 1918 жылы ... «14 ... ... ала ... ... ... жасауды
ұсынуды Өтінді /9/. 8-Қазандағы президенттің жауабында: Егер Германия «14
пункттегі» көрсетілгендей соғыс кезінде жаулап ... ... ... ... ... ... ... адамдарды мемлекет басқаруынан
аластауға кепілдік бермесе, бейбіт келісім немесе бітім туралы сөз ... ... – деп ... бұл талаптарды қабылдады, бірақ жаулап ... ... ... ... ... ... деді. Герман үкіметінің бұндағы ойы
әскерін қайта жасақтап, жаңа күшпен толықтыру үшін уақыт ұту ... ... АҚШ ... ... ... ... талқылаудан бас
тартты. Келіссөз жасау талаптарына қатысты барлық мәселе ... ... ... ... деп ... Осы кезде үштік (төрттік) одақ
іс жүзінде ... ... 1918 жылы ... ... ... ... неміс әскерлеріне қатты соққы берді. Болгар армиясында толқу басталды.
Олар монархияны жойып, Болгар ... ... ... ... ... ... қорыкқан Болгар үкіметі ... ... ... қол ... армиясына Болгар территориясынан емін-еркін өте беруге, елдің
стратегиялық бөліктерін басып алуға мүмкіндік берді. ... ... ... мен оның ... ... мен ... шабуыл
жасауға жол ашты.
1918 жылдың қазанында Түркия соғыстан шықты. 1918 жылдың жазы-күзінде
Австрия-Венгрия ... ... ... ... ... мен флотта
соғысқа қарсы және Габсбург монархиясына қарсы көтеріліс бұрқ ете ... ... ... Словакия, Хорватия, Словенияда өздерінің тәуелсіздігі үшін
күрес ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз мемлекеттерін құрды. Ал 1-желтоқсанда бұлар ... ... - ... ... ... ... болып бірікті. Бұның
құрамына Сербия, Черногория, Хорватия, ... ... ... ... 29-шы қазанда Австрияның кейбір ... ... ... Ал ... ... ... ... жылы 6-қарашада Антанта елдері мен Габсбург (монархиясы) үкіметі
арасында уақытша бітімге қол қойылды. ... ... ... ... ... ... ... кемелерін Антанта мемлекеттеріне
беретін болды, барлық стратегиялы пункттеріне ... ... ... ... қазанның аяғында Германия өзінің ... ... Бұл ... Герман әскерлері шығысқа қарай шегініп бара жатты.
Германияның өз ішіндегі жағдай да қиын ... ... ... ... шаруалардың, солдаттардың қозғалысы күшейді. ... ... ... ... ... елді ... Макс ... үкіметі
тез арада соғыстан шығуды көздеді.
Бұл кезде ... ... ... ... ... ... ... талаптары туралы келіссөздер жүріп жаткдн. Бұл
мәселені ... ... АҚШ пен оның ... ... арасында
терең қайшылық туды. АҚШ өкілдері болашақ бейбіт бітім 1918 ... ... ... ... ... ... талап етті. Ал Европа
мемлекеттері ... ... ... ... дипломатиясы Германиямен
сепараттық бітім жасаймыз деп қорқытты. Франция, Англия және Италия ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер
енгізуге мүмкіндік алды.
11-қараша күні таңертең Компьенде уакытша бітім шартына қол қойды. Бұл
шарт бойынша соғыс ... ... ... ... ... Румыния, Австро-Венгрия Түркия территориясынан 15 күн
ішінде неміс Әскерлері әкетілетін ... ... ... және
атысатын қарудың бір бөлігі, сүңгуір қайықтары түгелдей қарусыздандырылған
72 әскери кеме берілетін болды.
Одақтастар армиясы Рейннің сол ... және ... ... ... жағалауындағы көпір маңындағы бекіністерді иемденетін ... ... және ... ... бас ... ... ... Африкадағы
Герман Әскері әкетілетін болды. Германия соғыс тұтқындарын қайтаратын болды
/7/.
Компьенде бітімге қол қойылуымен ... ... ... ... аяқталғаннан кейін одақтас мемлекеттердің алдында соғыс
нәтижелерін қорытындылау ... ... ... ... арасындағы
дүниежүзін бөлісу реті сол ... ... ... ... ... ... өсіп кетті. АҚШ-тан алған қарыздарының
көлемі 1914-1918 жылдары 8839,6 миллион долларға жетті. Соғыс кезінде АҚШ
Антанта елдеріне ... ... ... ... ... ... ағылшындардың
шетелдегі 20 миллиард доллар капиталының 4 миллиарды Америка ... ... ... Ал ... ... Англия осы капиталынан
айрылып қана койған жоқ, оның ... ... 3,7 ... доллар қарыздар
болып қалды/11/. Антанта едцерінің финанстық ... АҚШ ... ... ... нығайтуға пайдаланбақшы болды.
Соғысқа ресми түрде 1917 жылы 6-сәуірде кірген АҚШ соғыс қимылдарына
тікелей 1918 ... ... ... қана ... Америка Құрама
Штаттарының соғыстағы адам шыгынынан Ұлыбританияның шығыны көп болды. ... ... ... ... ... ... ... ағылып келуі
тоқтады да, оның есесіне американ тауарларына сұраныс көбейді/12/.
Сөйтіп соғыс жылдарында американ эскпорты 3 есе ... ... ... ... 6 процентін кұрайтын халқы бар АҚШ 1918- 1920 ... ... ... ... 55 процентін. автомобильдердің 85
процентін, тас көмірдің 52 процентін, мүнайдың 66 процентін, ... ... ... 22 ... ... /13/. Осы ... соғыстың аяғына
қарай ірі соғыс - ... ... ... өзінің күшінің өсіп
кеткендігін және одақтастардың финанстық тәуелділігін ... ... ... ... ... ... аткармақшы болды.
Алайда бұл мақсатын іске асыруға бөгет болатын жағдайлар баршылық еді.
Соғыста әжептеуір шығынға ... ... ... ... ... да ғана ... ... сақтап қалды. Соғыстың
нәтижесінде Англия өзінің негізгі мақсаттарына жетті. Яғни, Англияның ... ... ... ... Осман империясының иелігінде болған
Таяу ІІІығыстағы үлкен территориямен Африкадағы және Океанияның оңтүстік
бөлігіндегі ... ... ... ... ... Оның соғыстағы адам
шығыны 744 мың өлген адам, 1693 мың жаралы адам ... ... ... ... ... ... капиталы 25 процентке қысқарып қалса
да, Ұлыбританияның әскери-экономикалық куаты әлі де мықты еді. Орасан ... ... ... ... ... ежелден қалыптасқан
бүкіл дүниежүзін қамтыған ... және ... ... ұсақ ... ... Голландия, Бельгия, Портуғалия, Испания т.б.), Азия ... ... ... ... ... ... және саяси
байланыстар халықаралық ... ... ... бойы ... және ... ... ... - осының бәрі Англияның болашақ
бітім конференциясында ең ... ... бірі ... ... ... ... ... шықты. Францияның соғыстағы адам шығыны 1,4
млн. өлген адам, 2,8 млн. ... адам ... ... ... жақсы дамыған солтүстік департаменттері Герман басқыншыларының
тонауына ұшырады. Алайда Францияның Өскері ... сол ... мен ... және Таяу ... ... ... ... алды.
Өзінің орасан зор мөлшердегі армиясына сүйенген және кайзерлік Германияны
талқандауда ... роль ... деп ... Францшшың да европалық
мәселелерді шешуде негізгі тұтқалардың бірі болып, ... ... ... ... ... ... Жапонияның экономикалық және әскери куаты Өсіп кетті.
Шойын мен ... ... екі есе, ал 1919 жылы ... ... көлемі 3,3 есе
өсті/14/. Жапония соғысқа ішінара қатысты. Бірақ соғыс Жапония үшін тиімді
болды. Ол ... ... мен ... аралдарын басып алды. Соғысқа
дейін Герман иелігінде болған қытай ... ... ... ... ... ... Жапон үкіметі өзінің осы қол жеткізген
табыстарын бекітпекші ... ... ... бұл ... ... ... әсіресе АҚШ қарсы шықты.
Жеңімпаз мемлекеттердің қатарына Италия да кірді. Соғыс қарсаңында
үштік одақтың құрамында болған Италия 1915 жылы ... ... ... ... деп уәде ... Антанта жағына шығып кетті. 1915 жылғы 26-
сәуірдегі Лондон келісімі бойынша Италия, ... ... ... ... ... ... және ... отар
территорияларды алуга тиіс болды. 1917 жылы сәуірде Сан-Жан де Мориен деген
жерде жаңа келісім-шарт жасалды. Бұл шарт ... ... ... ... ... ... ... соғыс барысында бұл жоспарды Италия
орындай алмады. Бітім конференциясында Италия ірі жыртқыштардың арасындағы
шебердің ролін ... жылы ... ... ... ... ... ... және
дүниежүзінің саяси картасын қайта реттеу үшін Парижде бітім ... ... ... ... ... ... ... Гвалтиола, Гондурас, Гаити, қытай, Куба, ... ... ... Портуғалия, Румыния, Себр, Хорват, Словен
Корольдығы (Югославия), Сиам ... ... ... ... ... Оңтүстік Африка Одағы) Британ доминиондары және Индия
Өкілдері қатысты. ... ... ... ... ... Перу, Боливия, Уругвай сияқты мемлекеттерді шақырды.
Жеңілген мемлекеттер бейбіт келісім дайындауға қатыстырылған жоқ. ... ... ғана бұл ... ... ... ... ... шақырылды.
Конференция делегаттары ішінде Россияның өкілдері болмады. Россиядагы
большевиктер Өкіметі Германиямен ... ... ... ... ... ... статусы бірдей болмады. Конференцияны
ұйымдастырушылардың ... ... ... ... бар» елдер тобына
жатты, бұлардың әрқайсысы конференцияға бес делегатпен келді, олар барлық
мәселелерді ... және оның ... ... ... ... Конференцияның қалған мүшелері «жекеше сипаттағы мүдделері бар»
елдер тобына жатқызыдды. Олар конференцияда бір немесе үш адаммен ... ... ... ... ... ғана талкылауға қатыстырылды.
Конференцияның осындай ұйымдастырылуы нәтижесінде көптеген елдер іс ... ... ... ... ... ... маңызды мәселелерді
Ондықтың кеңесі, Төрттіктің кеңесі және ... ... ... ... кеңесіне үкімет басшылары мен сыртқы істер министрлері кірді: АҚШ
- Вильсон мен ... ... ... ... және Бальфур, Франция ... мен ... ... ... мен ... ... екі ... -
Санондзи (бұрынғы премьер-министр) және Макино (бұрынғы сыртқы істер
министрі) кірді. 1919 ... ... тым кең ... ... - ... ... кеңесі Төрттіктің кеңесімен ауыстырылды, оның ... ... ... АҚШ, ... үкімет басшылары ғана кірді.
Сонымен ... көп ... ... тек ... Ллойд Джордж және Клемансо
арасындағы келісімдер негізінде қабылданып отырды.
Бестіктің Кеңесі Ұлыбританияның, Францияның, АҚШ-тың және ... ... ... және ... ... ... ... шартының
үш жобасы болды: ағылшын, француз, американ жобасы. ... ... жеке ... бөліп. әлсірету мақсатын көздеді. Француз
жобасының мазмұнын 1917 жылғы акданда Россия мен Франция арасында ... ... ... ... егерде Франция оған Константинопольді,
бұғаздарды берсе және Россияның батыс шекараларын белгілеудегі ... онда ... мен ... ... француз жоспарына
келіспекші болды. Бұл құпия ... ... ... - ... және
Саар өзенінің бойындағы бүкіл көмір өндіретін бассейнді алатын болды.
Германия ... Рейн ... ... ... ... сол жағалауындағы
Герман территориялары Германиядан бөлініп, автономиялық және бейтарап
мемлекеттер болатын болды. Германия ... ... ... талаптарды
орындағанша, бұл мемлекеттерге француз әскерлері тұратын болды. Орасан ... ... ... ... Германияның экономикасын әлсіреткісі
келді. Францияның отарларын Германияның Африкадағы, ... кіші ... ... алу ... ұлғайтпақшы болды.
Бұл жоспардың орындалуында - яғни Орталық және Шығыс Европаның біраз
бөлігін иемдену, ... ... ... Таяу ... иеліктері арқылы
Франция Европада үстем бола алатын еді. Осы жоспарды бейбіт конференцияда
бекітпекші болды. Француз дипломатиясынын салмагы өте ... ... ... ... зор армиясы тұрды. Соның өзінде Клемансонға өзінің жобасын
өткізу қиынға түсті.
Англияның жобасы /15/ ... ... 1918 жылы ... ... конференциясында сөйлеген сөзінде және оның
1919 жылы ... ... мен ... ... «Бітім шарттарының
түпкілікті жобасы жасалғанға ... ... ... ... кейбір ескертулер» деп аталатын хатында берілді.
Англия қарудың күшімен ... ... ... ... –аркылы
конференцияда бекітіп алмақшы болды. Англияның теңіздегі ... ... ... Германия теңіз державасы ретінде өзінің
өмір сүруін тоқтатты. Германияның флоты соғыста құрыған жау, оның ... ... ... ... тұрды. Германияның отарының көп бөлігі
Англияның қол астына көшті. Таяу Шығыс ... ... ... ... ... ... ... арқылы Англия АҚШ-қа қарсы тұра
алатын ... Ал ... ... ... ... АҚШ пен ... тиімді
еді. Өйткені АҚШ-та, Англия да Германияны бөлшектеуге қарсы болатын.
Ллойд Джордж өзінің ... мен ... ... ... былай деді:
«Сіздер Германияның отарларын тартып алып, оның армиясын полициялық
күштің көлеміндей қылып, флотын бесінші дәрежедегі ... ... ... ... бәрі нәтижесіз болуы мүмкін: өйткені егер олар
1919 ... ... ... ... деп ... жеңімпаздарға кек қайтару үшін
күш табады... Осы себепті мен басқа ұлттардың ... ... ... ... ... ... оларға беруіне қарсымын»/16/. Л.Джордж
поляк комиссиясының Польшаның қол ... 2100 мың ... ... ... ... шықты. Рейн облысы 15 жыл ... ... ... деді. Германия Францияға ... ... және Саар ... бассейнін 10 жыл мерзімге пайдалануға беруі
керек. Бельгияға Мальмеди мен Эйпен кетеді. Данріяға ... ... ... ... ... ... айрылады. Германияның шығыс
шекарасында Польша ... ... алу ... ... онда ... халкы
қоныстанғандығын ескеру керек деп көрсетті /17/.
Территориялық мәселелердегі ұсынысын айтқаннан ... ... ... де ... «Мен ... ... тек ... үрпақ толық бітетіндей қылып белгілеуін талап еттім» /18/, - ... ... ... талап етілетін репарацияның көлемі Германияның
төлей алатын ... ... ... ... Германиядан алған
репарацияның 50 проценті калған мемлекеттерге тиісті дейді.
Американ жобасы /19/ Вильсонның «14 пунктіне» негізделеді. 1917 ... АҚШ ... ... ... кеңесшісі полковник Хаузге
болашақ бітімнің жоспарының декларациясын жасайтын эксперттік комиссия
құруды ... ... ... ... ... ... ... кіргізілді. Комиссияның жұмысына ... ... ... ... ... ... ... конгреске өзінің бітім талаптары
жөніндегі атақты «1,4 пунктін» жариялады. Бұл декларация ... ... ... даму ... ... ... болды.
Бұл құжатта:
1) Барлықбітім туралы келісімдер «жариялы» ... ... ... жасалғаннан кейін ешқандай қүпрія халықаралық келісім жасалмауы
тиіс, ал дипломатия яғни жарлықтүрде жүргізілуі тиіс;
2) ... ... ... ... ... ... ... кезін есептемегенде, бейбіт және соғыс кезінде де теңізде
жүзу еркіндігі кдмтамасыз етілсін деген ... ... Бұл ... ағылшын
үкіметі қарсы шықты. Хауз бен ... бұл ... ... ... де ... жүзу ... бітім талаптарының
шартының біреу болса, онда Ұлыбритания ... ... ... - ... Ағылшындардың екінші пунктке одақтастардың 14 ... ... ... Хауздың наразылығын туғызды. Хауз бітім
«14 пункттің» ... ... АҚШ ... ... ... жасайды
деп қорқытты /21/. 3-пунктте: ... ... ... алып тастау, бейбітшілікті ... үшін ... ... теңдігін қалыптастыру. 4-пункт ұлттық қару-жарақты
ұлттың қауіпсіздікке және ... ... ... ... ... ... минимум мөлшерге дейін шектеу, 5-пункт
отарлық дауға байланысты мәселелерді сол ... ... ... ... ... орыс мәселесіне байланысты болды.
Бұнда Россияның Германия басып алған жерлерін босатып, дүние жүзі
халықтарымен еркін достық ... ... ... ... ... ... мен ұлттық саясатын өз қалауынша дамытып, еркін ұлттар
бірлестігіне кіре алатындай ... ... ... деп ... ... ... ... келтіруін белгіледі, 8-пункт
барлық басып апынған француз территориясы қайтарылуы тиіс деп ... ... ... ... ... қаралды. 10-пунктте
Австро-Венгрия халқына автономия беру белгіленді.
11-пунктте Сербия, Румыния, Черногорияның ... ... ... және Сербияның теңізде еркін жүзуін қамтамасыз ету, ... ... ... мен ... және ... ... ... беру мәселесі қаралды. 12-пунктте
бұрынғы Осман империясы құрамындағы басқа да халықтарға автономия беру ... ... ... ... ... үшін ... камтамасыз ету,
13-пунктте Поляк тәуелсіз мемлекеті құрылып, оған теңізге еркін шығуын,
экономикасының, саяси тәуелсіздігін, ... ... ... ... шешу ... Хауз «14 ... ... үш мақсаты болды деп көрсетеді:
біріншіден, ол большевиктердің соғыстың мақсаттарын ... ... ... ... ... ол ... үкіметі Гогенцоллерндер
монархиясының орнын баса алатын және ... ... ... жол ... ... бір күш деп ... ... оңшыл социал-
демократтарына жолданған үндеу болып табылады: үшіншіден, ол ... ... ... ... ... ... және сол
елдердің АҚШ-тың қатысынсыз жасаған ... ... ... ... ... жылы бітім мәселесіндегі көптеген қайшылықтардан кейін, болашақта
Германиямен жасалатын келіссөз ... «14 ... ... ... ... ... ... өзекті мәселесі
Бірінші дүниежүзілік соғыс ... ... және АҚШ ... мен ... ... ... болашақта халықаралық
қауіпсіздік мәселелерімен айналысатын халықаралық ұйым құру ... ... ... ... ... ... соғысқа қарсы халық
наразылығымен және жұмысшылардың өсіп келе ... ... ... ... болмады. Ағылшын премьер-министрі
осыған байланысты: «Соғыстың жартысы аяқталмай тұрып-ақ әрбір ... ... ... ... орынды бітім жасауды қалады. Бейбітшілікті
насихаттауда бәсекелесе отырып үкіметтер осы ... ... ... - деп ... /23/. ... және ... ... халықаралық ұйым құру туралы жасалған көптеген
жоспарлардың негізінде ... /24/. Тек ... ... ... төрт жылдың
Өзінде-ақ жекелеген адамдардың, халықаралық діни қоғамдардың, соғысқа ... ... ... өзі 50-ге ... ... Лигасын Құру Париж бітім конференциясында халықаралық
келісімдер негізінде бекітілетін халықаралық ... ... ... Әмбебап ұйымының қажеттілігінен туды /26/. ... ұйым ... ... ... АҚШ-тың, Францияның
ыкдалын нығайту құралы ретінде құрылатын болды.
Сонымен катар капиталистік дүниенің билеуші топтары халықаралық ұйымды
дүниежүзілік ... ... және ... ... қарсы құрал ретінде пайдаланбақшы болды. Осы ... ... ... ... ... ұйым құру ... ... мемлекеттік
тұрғыда қарала бастады. 1919 ... ... ... ... біз ... ... орнына басқа тандау
ұсынғымыз келетін болса, онда біз ... ... ... ... ... дайын ұлттардың қорғанышы болатындай, сонымен қатар өз
көршілерінің қақыларын ... - ол ... ... империя ма, Әлде
большевиктер империализмі ме Әйтеуір, сондайлар үшін қауіпті ... ... ... - деп атап ... ... 22 ... ... Хауз күнделігіне: «Күннен-күнге
халық ... өсіп ... ... ... ... ... жаңа ... өрлеуде. Дүние қазіргідей белгісіз, жағдайда
түрмаған болса, мен ... ... ... ... асықпай
өткізілгенін қалар едім. Ал қазіргідей жағдайда, әрбір келер күн жаңа қауіп
туғызады»/28/ - деп жазды.
Француз ... ... ... «екі ... ... яғни
капиталистік системаның қарама-қайшы келетін кейбір элементтерін ... ... ... ... мақатында ұлттар Лигасы дүниеге
келді деп біржақты пікір айтады.
Халықаралық бейбітшілікті қамтамасыз ететін ұйым құру туралы ... ... ... ... ... қарсы күрес құралы ретінде халықаралық ұйым құру туралы идея
АҚШ-та Антанта мен үштік Одақ ... қызу ... ... ... ... еді. Бұл вдеялардың жаршысы 1915 жылы құрылған. «Бітімге мәжбүр ету
лигасы» еді.» Вильсонның «14 пунктіндегі» Ұлттар Лигасын құру ... ... ... осы ... ... ... ... болатын. Халыкаралық
ұйым құру туралы ойлар АҚШ-та ғана емес, соғыс аяқталғанға дейін-ақ Франция
мен Англияда да дайындалып ... ... ... ... ... ... елдерінде ұлттар
Лигасын құру туралы мәселе мемлекеттік тұрғыда қорғала ... ... ... ... ... Жарғысын дайындау үшін үкімет
комиссиялары құрылды/29/.
1919 жылдың 25-қаңтарында ... ... ... ... Лигасын құрудың қажеттілігі жөнінде қарар қабылданды. Ұлттар Лигасын
құрудың әртүрлі жобалары болды.
Ұлттар Лигасын құру ... ... ... ... Леон ... ... ... үкімет комиссиясы дайындаған жобаның ... - ... ... ... қолдану қақысы туралы болды /30/. Бұл
жоба бойынша: Халықаралық Лига соты ... мүше ... ... мәселені
мәжбүр ету арқылы орындата алатын болды. Халықаралық ... ... ... ... ... ... тиіс ... Ұлттар Лигасының жанынан
алықаралық қарулы күштер ұйымдастырылуы және халықаралық Бас штаб ... ... ... ... ... ... Бұндай жоба Англияны да,
АҚШ-ты да қанағаттандырмады. Екі мемлекет халықаралық ... ... ... ... ... құрылатын халықаралық қарулы ... ... ең ірі жаяу ... бар ... ... ... ... болатын еді /31/.
Агылшын билеуші топтары Ұлттар Лигасын «күштердің ... ... ... пайдаланбақшы болды.
Бұл Ұлыбританияға европалық мемлекеттердің бірде ... ... ... ... ролінде болуын қамтамасыз етіге тиісті еді.
Ағылшын буржуазиялық тарихшысы ... ... ... ... принциптерінің негізінде құрылады/32/ деп көрсетті.
Бұл принциптер 1918 жылы ағылшын үкіметінің лорд ... ... ... ... ... ... Бұнда негізгі идея - соғысқа
қарама-қарсы халықаралық дауды Ұлттар ... ... ... ... ... ... ... жобасындағыдай халықаралық
қорғаныс ұйымы емес, «Одаққа» біріккен кейбір ірі мемлекеттердің ... бір ... ... бір ... тосыннан шабуыл жасамауын
бақылап отыратын арбитрдің ретінде құрылуын ... ... бұл жоба ... мен басып алынған отарлар мен тәуелді мемлекеттердің қарым-қатынас
мәселесіне тоқталған жоқ. ... ... ... ... ... бұл ... ... шығуды тапсырды. «Филлимордың жобасы барлық
мәселені қамтымаса да құнды бұл мәселені ... ... үшін мен ... ... ... және міндеті туралы меморандум дайындап ... деп ... ... Лигасын құрудағы Англия үкіметі жобасы ... ... ... құдіретін сақтап қалуға ұмтылды.
Президент Вильсон мен оның дипломаттары бірінші дүниежүзілік соғыс АҚШ-
тың оқшаулануын жойды, оны «адамзат тарихының ауқымды ... ... ... ... АҚШ ... ... және ... күшінің
нәтижесінде дүниежүзілік суперарбитр болуға тиісті деп есептеді. Бұл ... ... ... Ұлттар Лигасы арқылы жүргізбекші болды/34/.
Ұлттар Лигасы туралы АҚШ президентінің декларациясы мен ұсыныстары
моральдық, христиандық, діни-этикалық сипатта болды. Осы ... ... ... ... ... ... «миссионерлік»,
«моргальдық империализм», «рух империализмі» деп сипаттады.
Вильсонистер халықаралық ұйымды «Монро доктринасы» негізінде күрмақшы
болды. 1918 жылы Европаға кетіп бара ... ... ... ... ... не ... Ұлттар Лигасы қалған әлемге соны ... ... ... ... ... Монро доктринасы сияқты Ұлттар Лигасы
да дер кезінде кұрылды»/28/ - деді.
Халықаралық ... ... ... ... мен АҚШ ... ... ... қорғау қарама-қайшылықты вильсонизм идеясының
күйреуіне әкелді.
Вильсон «барлық державалардың пайдалануы үшін ... ... ... яғни ... жүзу ... принципін қамтамасыз ететін Лиганың
құрылуын талап етті/32/. Бұл пункт Англияның қарсылығына тап болды.
1919 жылы ... ... ... ассоцияциясы» принципі мазмұнындағы
құжат жарияланды. Бұл құжатта АҚШ капиталының ... ... ... ашық айтылды.
Отарлық және тәуелді ... ену ... ... мандаттық жүйе идеясын қолдады. Бұл жүйе АҚШ-тың пайдасына
мандатты қайтадан ... ... ... еді. ... жүйенің
американдық жобасының негізі ... есік ... «тең ... ... ... сияқты принциптерге
негізделді. Осындай «бейбіт» жолмен американ империализмі жеңілген Түркия
мен Германияның ... ... ғана ... ... бірге одақтастардың
да отарларына көз алартпақшы болды. Париждегі американ эксперті И.Боумен
өзінің естелігінде ... ... ... ... ... ... отарлардың табиғи қазба байлықтары да Лиганың барлық мүшелеріне
тиесілі болуы ... деп ... ... /28/. ... ... ... ... американ идеясын аяқтаған жоқ. Л.Джордж: «Президент ... ... ... өз ... болды. Бірақ та, конференцияға жобасын
жасап ұсынбағасын жоспар деп ... бола ... - ... Осыған
қарамастан Вильсон бұл идеясын 1918 жылы өзі дайындаған болашақ Ұлттар
Лигасының Жарғысына ... ... ... құру төрт кезеңнен тұрды:
1) 1919 ... 3 ... 13 ... ... ... ... комиссиясы) құрылғанға дейінгі, алдын-ала болған пікірталас;
2) ... ... ... ... ... АҚШ-кд кетуі және 14 ақпаннан - 14 ... ... ... ... ... ... кейінгі 19-дың Комиссияның жұмысы және 1919 ж. 14 ... 28 ... ... ... ... ... ... 1919 жылдың ақпанында жасалған ағылшын-
американ жобасының негізінде жасалынды. Уставтың ... ... ... ... ... ... еркіндігі мен табиғи байлықтарды
тең мүмкіндіктерін белгілеген статья болды. Бұл проектіге ... ... тағы ... жақ ... ... қарсы шықты. Олар ірі өндіріс
державалары АҚШ пен Англия үшін бұл принцип ... ... ... ... текстіне бұл пункт кіргізілген жоқ. Жапонияның нәсілдері
теңдігі үшін күрескер және осы арқылы Азия ... ... ... ... нәсілдер тендігі туралы пункт енгізуді ұсынған талабы төңерегінде
Іпиеленіскен дау туды. ... ... ... АҚШ пен ... империясы
елдеріне еш кедергісіз иммиграцияға бару мүмкіндігін талап етті /6/. ... пен ... бұл ... ... шықты. Олар уставқа бұл пункітті енгізбеу
үшін көп күш-жігер жұмсады. Соңында Япония өзінің бұл талабын ... ... ... ... АҚШ ... ... ... болды.
Советтік Тұрақты мүшелері болып, АҚШ, Англия, Франция, Италия, Жапония
белгіленді. Ұлттар ... ... 42 ... ... қол ... ... Уставы 26 баптан тұрды. Устав Ұйымның құрылымын,
функциясын және принциптерін, оның Мүшелерінің Міндеттерін ... ... ... ... немесе отарлар, егер жиналыстың үштен екісі
оларды қабылдауды қолдаса, онда Лигаға мүше бола ... ... ... ... ... шын ниетпен дайындығына кепілдеме
береді және олардың әскери, ... және Әуе ... мен ... Лига ... ... қабылданды. Ұлттар Лигасының ... ... ... (ассамблея) және Совет болды.
Бұл Уставтың 2 статьясында - осы ... ... ... ... пен ... іске ... ... жанында тұрақты акреториат
болады деп көрсетілді. Лйғаның Әрбір мүшесі жиналыста бір дауысқа ие болды.
Совет басты одақтас державалардың ... ... ... және ... ... ... тұрды. Бұлардың мерзімдік Ассамблея белгіледі.
Ассамблея мен ... ... ... ... ... Бұл
Уставтың 3-4 статьяларында былайша ... ... Лига ... ... ... ... және ... талап еткен кез келген сәтте
Лиганың тұрағында немесе ... ... ... ... ... ... Лига ... иегіне кіретін немесе жалпы дүниеге ... ... ... ... ... ... Өкілдер саны үштен аспауы керек,
ал дауысы біреу ғана ... ... ... және ... ... өкілдерінен, сонымен
қатар Лиганың басқа төрт мүшесінің Өкілдерінен құралады. Лиганың осы ... ... өзі ... ... ... ... ... барлық тәуелсіздігін сақтауға тиіс болды. Уставтың 7-статьясында;
Лиганың тұрағы болып ... ... ... 10-статьясында: Лига
мүшелері Лиганың барлық ... ... ... ... ... ... ... және кез-келген сыртқы
шабуылдан қорғауға міндеттенеді. Лиганың мүшелері ... ... ... соттың талқылауына немесе Кеңестің қарауына беріледі.
Егерде Лига мүшелерінің біреуі Лиганың Уставын бұзып, күш ... ... ... басқа мүшелерінен қарсы жасалған іс ретінде қаралып, ... ... ... ... қолданылатын болды. Ұлттар Лигасының соғыс
санкциясы практика жүзінде еш жерде қолданылған жоқ, ал ... 1935 жылы ... ... /36/. Бұл ... 1, 2, ... ... ... Уставтың 16-17 бабы бойынша санкцияны ... мүше емес ... ... ... Империалистік қарсы
коллективтік интервенцияға пайдалану қаупін туғызды.
Уставтың бабында: Лига ... ... ... ... ... ... қауіпсіздікке және бірлескен әрекет қоятын халықаралық
міндеттемелерді ... ... ... мөлшерге дейін шектеуді талап
ететінін ... деп ... ... ... ... ... қару-жарақты қысқарту
мәселесіндегі квзқарасын ... ... ... ... ... ... деу, ... державаларға қару-жарақты қысқарту үшін
емес, ұлғайту үшін қажет ... ... ... елдер бекіткен бейбіт бітімнің ... ... ... ... Ол ... ... ... отарлары
мен «түрік мүрасын» бөліске түсіргенін бүркемеледі. Президент ... ... ... ... 22-бап енгізілді. Бұл бап
отаршылдықтың жаңа ... ... ... ... ... ... бір ... өркендепті мандатарийлерге, екінші жағынан отар және
территорияларга ... ... ... ... ... Жоғарғы Кеңесі 1919 жылдың 7-
мамырывда ... ... ... ... ... ... бүдан
кейінгі бөлу Лиганың ... тыс ... ... ... ... Океаниядағы отарлары мен Түркиядан тартып алыйған Таяу Шығыстағы
жерлер маңдаттың территориялар ретінде ... ... ... ... ... даму ... (деңгейіне) қарай А, В, С тобына бөлінді.
А тобына - бұрынғы Осман империясы территориясы болған - Сирия, Ливан,
Палестина, Месопотамия жатты.
В тобына - ... ... және ... Африкадағы Герман территориялары
- Того, Камерун, Руанда, Бурунди жатты.
С тобына - бұрынғы ... ... Азия мен ... ... ... ... Мариан, Кароли аралдары, Науру аралдары, Жаңа Гвинея, Батыс
Самоа және Оңтүстік Батыс Африка жатты.
Осы территорияларды 1919-1920 ... ... ... ... ал ... жылдары ұлттар Лигасының Кеңесі мүны бекітті.
Бұл бөліс бойынша Ұлыбритания Палестинаны, Месопотамияны (қазіргі
Ирак), Трансиорданияны, Таньганьиканы, ... бір ... ... ... ... ... екінші бөлігі мен Камерунды алды. ... ... ... ... Оңтүстік Африка Одағына қазіргі ЮАР) берілді. Жаңа
Гвинея Австралияға, Батыс Самоа, Жаңа Зеландияға, Маршалл, ... ... ... ... ... ... ... мен Бурундиді алды.
Империалистік жеңімпаз елдердің мавдаттық территория аталған ... ... ... бар, 3 млн ... км ... /6/. Бұл туралы Уставтың 22-
бабында: «Бұрын билеп ... ... ... ... ... шығып кеткен және қазіргі дүниенің қиын жағдайында өзін-өзі
билей алмайтын халықтар тұратын ... ... ... ... принциптер қолданылады. Бұл ... ... мен ... ... миссиясын құрайды, демек бұл миссияның орындалу
кепілдіктерін осы статусқа кіргізу қажет. Бұл принципті іс жүзіне ... ... ... бұл ... ... ... ... тәжірибесі мен
географиялық орналасуы жағынан баскаларға қарағанда ... ... ... ... бар және оны ... келісіп отырған
алдыңғы қатарлы ұлттарға сенім білдіру; олар бұл қамқорлықты мандаттарийлер
және Лига атынан іске асырар еді» - ... ... ... ... оның ... халықаралық бейбітшілікті
сақтау, соғысты болдырмау, мемлекеттердің қауіпсіздігін ... ... ... ... ... ... қатынастардың соғыстан кейінгі
дамуын көрсетті /37/.
2. ЕУРОПАДАҒЫ ҮШТІК ОДАҚ ЕЛДЕРІМЕН БІТІМ ШАРТЫН ЖАСАУ
2.1 Версаль бітім шарты — Еуропадағы бітім жүйесінің ... ... ... қаралатын басты мәселелердің бірі герман
мәселесі болды. Конференцияға қатысушы мемлекеттердің қай- ... ... ұзақ ... ... қалады. Бірақ ... ... ... ... ... Герман және орыс
пролетарларының революциялық одағының құрылуынан қорықты.
Герман мәселесін талқылау Ондық Кеңестің 1919 жылы ... ... ... Бұл ... ең бір шиеленісісен күрес
үстінде жүргізілген даулы ... ... /38/. Оның ... бұл ... ... ... ... жаңа мерзімге үзарту туралы мәселемеһ
бірге қаралды да, бұл ... одан әрі ... ... ... үш ... - АҚШ, Англия, Францияның арасындағы
қайшылықтар Герман ... ... ... ... ... ... ... болды.
Репарациялар мәселесі. Соғысты бастаушы мемлекеттің соғыс ... ... ... құбылыс еді. Алайда Париж конференциясында бұл
заңдылық заңсыздыққа, яғни контрибуциялар төлеуді талап етуге айналды. ... ... ... ... ақтап, бьшай деп түсіндірді:
Германия тек жеңу үшін ғана өлтірген жоқ, пайда табу үшін ... ... соң, сол ... ... төлеуге тиісті болды. Версаль шарты
оны осыған мәжбүр етті».
Сондықтан конференцияда Клемансо мен Тардье ... ... ... 700 млрд франк (500 млрд алтын марка) деп белгіледі,
өйткені бұған ... ... ... ғана емес, соғыс кезінде ... ... ... соғыс мүгедектеріне төленетін өмек т.б. кіргізілді
/39/. Бұндай ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз еткен болар еді.
Англия мен АҚШ билеушілері Европада Францияның ықпалы күшейгенін
қаламағандықтан, ... ... ... Германияның экономикалық
куатын сақтап қалу қажет деп есептеді. Сондықтан Л.Джордж бен ... бұл ... ... ... ... ... үш мемлекет
репарациялардың жалпы сомасын белгілеуде ортақ тіл таба алмады.
1919 жылы ... ... ... құру ... шешім
Қабьглдады. Алайда комиссия жұмысы да репарациялық ... ... ... ... ... ... тіреліп қалып отырды. Ақыры
репарациялардың. құрамын белгілеуде ... ... ... ... ... нәтижесінде қараған, бұлінген шаруашьшық құнын, ... және ... ... төленетін пенсия мен көмек құнын
төлету. Версаль шарты ... ... үш ... ... ... ... және ... заттарды, сауда флотын алу; 2) Германиядан
алынып, басқа елдерге берілген территориялардағы Германияның меншігі ... ... алу; 3) Жыл ... ... ... ... ... ағаш бояу т.б.
заттарды шартта көрсетілген товарлар түрінде төлем төлету.
АҚШ Германия тек одақтас мемлекеттердің халқына ... ... ... ал ... ... тек ... ғана төлеу керек деді. 1918
жылдың қарашасында полковник Хауз Франция мен ... ... ... ... ... үшін құпия тексеріс ұйымдастырмақшы болды. Алайда ... ... осы ... ... комиссия аталған мемлекеттердің
үкіметтеріне білдірмей ... ... ... ... ... эксперттері Миллер, ... ... ... ... ... ... Рейн ... оккупациялау және Германияның бұл
талаптарды орындай алатындығын дәлелдеу дейді. 1918 ... ... ... ... ... ... 4,8 миллиард доллар
деп көрсетті, алайда бұл ... ... ету, ... ... ... ... ... Европа экономикасын әсерін тигізеді,
дүниежүзілік шаруашылықтың қалыптасуын тежейді деп көрсетті /40/.
Репарациялар мәселесіндегі ... ... ... ... ... ... «келісімпаздық», ал француз сыртқы
саясатының «күштеу» багытын ұстауы ... ... ... мәселесіне байланысты ағылшын-француз қарама-қайшылығы ... ... ... ... ... созылды. Англияның репарация
мәселесінде ұстанған багытын анықтауда ... ... ... министрі
Мак-Кеннің мәлімдемесін келтіруге болады. Ол: «қазіргі біздің басты
міндетіміз ... ... ... ... Егер де біз ... онда біздің сыртқы саудамыз қысқарып, жойылады»/41/ - деп
мәлімдейді.
1922 жылы ... және ... ... партияларының
конференциясында ағылшын делегаттары: «Англияның финансистер ... тез бір ... ғана ... ... ... Екі жақ та ағылшын
саудасының тез жаңа ... ... ... көздейді. Өйткені Европаның
экономикасының кдлпына келу ... ... ... үшін өте ... мәселе
болды. Европаның экономикасының қалыптасуы мен репарация мәселесіндегі
ағылшын ... ... ... деп ... ... ... мен экономикасын қалпына келтіру арқылы Европа ... ... ... Бұл ... репарация мәселесіндегі
көзқарасын анықтады дейді. ... ... ... ... ... ... да тиімсіз болды. Осы себепті өндірісі дамыған жоғарғы
Силезюшы Полыпаға ... ... ... тиімді болды. Англия үшін
соғыстың негізгі зияны шетелдердегі рыногын жоғалту ... ... ... ... ... ... сауданы өркендету болды
/41/.
Германрияның төлеуге тиісті, репарацияның алғашқы бір көлемі Версаль
шартының ... ... ... ... ... ... ... деп көрсетті. Шарттың 231-бабында Одақтас
және бірлескен ... ... мен оның ... және ... және ... ... ... салдарынан шыққан барлық
шығындары үшін ... ... ... ... деп ... Ал ... ... өтеуге тиісті аталған шығындар мөлшерін ... деп ... ... ... және осыған II-VII қосымшаларда
берілген формада және қақыларымен ... ... ... ... ... ... жоғарыда анықталған шығымдар мөлшеріне қатысты
шешімдер 1921 ... 1 ... ... жасалады және Германияға оның
міндеттемелерінің жиынтығы ретінде ... ... ... ... 1921 ... 1 ... ... 30
жыл бойына төлейтін барлық қарызын төлеу мерзімдері мен формасын көрсететін
төлем схемасын белгілейді деп көрсетті.
Негізінен Германиядан Версаль ... ... ... ... төлем
мөлшері мынадай болды:
Германия 1600 тоннаны бар бүкіл сауда флотын, балық аулайтын кемелерінің 25
процентін, өзендегі қайықтарының 20 ... ... Оның ... 5 жыл бойы ... ... ... ... (200 мың тонналық)
бір бөлігін соғыс кезіндегі суға батырған кемелерінің төлемі ретінде беріп
түруға тиісті ... 10 жыл бойы ... 44 ... тонна көмір беріп тұруға
міндетті ... ... мен ... 371 мың бас қара мал, ... ішінде 140 мыңы
сауын сиыр беру керек болды.
Германия репарациялық комиссияның түпкілікті шешімі шықпай тұрып, алдын-ала
ақша төлеуге тиіс болды. Бұл ... ... ... 1919 бен 1920
жылдар бойынажәне 1921 жылдың алғашқы төрт айында репарациялық ... ... ... ... ... ... қағаздармен
және басқаша эквиваленті 20 миллиард алтын маркаға тең төлем төленуі ... ... ... ... де ... жеңілдіктер беруге тиісті болды.
Репарациялардың жалпы көлемі 1927 жылы репарациялық ... ... 132 ... ... ... ... белгіленді
/42/. Бұл француздар белгілеген сомадан әлдеқайда аз, ... ... ... есептеуінше, соғыстағы жеңімпаз мемлекеттер шығарған
нақты шығыннан көп. Экономикалық есептеулер жүргізе отырып, Кейнс сол ... ... ... ... ... шешімдерін Германия іс
жүзінде орындай алмайды, сондықтан оны өзгертуге ... ... өзі ... ... деп ... ... /43/. Лондондағы ... ... ... 1921 ... 1 ... ... тиісті 12 миллиард алтын марка қарызы жойылды (белгіленген 20
миллиард алтын марканың 8 ... ғана ... ... ... ... ... Германияға Антанта елдері репарациялық мәселеде ... ... ... ... ... ... ... уақытша бітім
шартындағы 1919 жылдың наурызына дейін қарусыздандыру мәселесін тоқтата
тұрамыз деген ... ... ... ... 60 ... ... ... керек деген пікір айтты. Германия үкіметімен келісе
отырып қаруды қысқарту керек деді. АҚШ ... ... ... ... ... 200 мың ... ... керек деді /45/. Версаль шартының 5-бөлімі
Германияға қойылатын әскери шектеулік ... ... ... 100 мың ... аспауы керек. Солдаттардың қызмет ету
мерзімі 12 жыл болып белгіленді. Егер де 12 ... ... ол ... ... қалса, оның орнын ешкім ауыстыра алмайтын болды. Бас штаб жойылады
делінді. Бұл ... ... ... да: «Ең кем дегенде 1920 жылдың 31
наурынан ... ... ... жеті жаяу ... ... және үш атты
дивизиясынан артпауы керек» - деп көрсетілді. Осы сәттен бастап Германияны
құрайтын мемлекеттер армиясының жалпы саны ... мен ... жоқ ... жүз мың ... артпауы керек, ол тек қана территориядағы тәртіпті
сақтау үшін және шекаралық полиция үшін ғана ... ... адам саны ... құрам екендігіне қарамастан штабтар қызметкерлерін
қосқанда төрт мыңнан ... ... ... ... Бас штабы және осы
сиякды басқа құрамалар таратылады және ... ... ... да ... ... ... емес деп көрсетілген.
Версаль шартының 173 бабыгіда Германияда жалпыға бірдей әскери қызмет
атаулының барлығы жойылды. Германия армиясы тек қана ... ... ... ... және ... ... ... Германияға артиллерия ұстауға
тыйым салды. Тек 228 жеңіл қару ... ... ... ... ... соғыс порттарының бекіністерін жоюды талап етті. Шарттың 180-
бабында: «Рейннен шығысқа қарай 50 шақырым қашықтықта белгіленген сызықтың
басындағы Германия ... ... ... ... ... және бекінген орындар түгелдей қарусыздандырылады және қиратылады.
Германияның оңтүстік және шығыс шекараларындағы бекіністер жүйесі ... ... ... қару ... ... ... сату үшін жасауға да
тыйым салды. Германияға ... ... ... ... ... Бұл ... ... «осы шарты күшінен енгеннен кейін екі айдан соң ... ... ... ... ... артпауы керек:
6 «Дентлилонд» және «Лотаринген» типті броненосец
6 ... ... (6 мың ... ... ... ... ... кононер қайығы.
Тек осындай ғана қару ұстауға рұқсат берді. Ал сүңгуір ... ... ... ... Бұл ... ... ... сүңгуір кемелерін,
тіпті сауда кемелерін де жасауына немесе сатып ... ... ... ... 198-бабында: Германия қарулы күштерінде әскери немесе
теңіз авиациясы болмауы керек деп ... ... ... ... адам
саны офицерлер мен басқа барлық шендерді қосқанда он бес адамнан ... ... ... қандай да болмасын оку орнында, ... ... ... дайындық жүргізуге қатаң тыйым салды.
Версаль шартты міндеттеген соғыс талаптарының орындалуын одақтас
мемлекеттер өкілдерінің құрылған комиссия ... ... ... ... баптары Рейн демилитарланған аймақтың құрылғанын белгіледі. Яғни
шарттың 42-бабында Германияға Рейннің сол жағалауында да, оң ... ... ... шығысында 50 км қашықтықта белгіленген сызықтан батысқа қарай
бекіністер ұстауға тиым ... егер Рейн ... ... ... міндеттеген талапты
қандай да болмасын бұзған жағдайды шарттың 44-бабында Германия осы шартқа
қол ... ... ... ... ... әрекет жасады деп
жалпыға бірдей бейбітшілікті бұзуға ... деп ... ... еді ... ... ... ... одақтастар армиясы
оккупациялаған болатын. Осы оккупацияланған жерлерді үш аймақта ... ... бұл ... қай ... ... ... ... Оккупацияланған бірінші аймаққа Кельн ауданы кірді. Бұл жерден
одақтастардың армиясы шарт күшіне енгеннен бес жыл ... соң ... ... ... ... болды. Бұл жерден одақтастар әскери он жыл өткен соң
өкетілуге тиіс ... ... ... Бұл ... ... ... шарт ... енгеннен
он бес жыл өткен соң әкетілуге тиіс болды. Бұл ... ... ... осы ... ... ... ретінде Рейннің батысындағы
Герман территорияларын көпір алдындағы бекіністермен қоса ... ... ... осы ... күшіне енген күннен бастап 15 жылға
оккупациялайды.
Бұл шарттар ... ұлы ... ... ғана қорғансыз
мемлекетке айналдырып қойған жоқ, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... да қорғансыз, әлсіз
мемлекетке айналдырды. Шарттың бұл пунктері Германияның бүдан Әрі ... ... ... ... ... ... ... Егер он бес жылдық ... ... ... осы шартта көрсетілген өзіне қойылған барлық міндеттемелерді
қанағаттандыратын болса, онда ... ... ... ... делінді.
Территориялық мәселелер. Париж конференциясында ... ... ... ... ... ... қайшылық туыды. Европада
француз үстемдігінің орнауы осы мәселені шешуге байланысты ... ... 1917 ... қаңтарында француз-герман шекарасын Рейн арқылы
белгілеуді талап етті. ... ... да ... ... ... ... Клиансо Мефош Реиннің сол жағалауындағы Герман
территориясы Француз бақылауында ... үшін ... ... Бұл ... ... ... ... «Буферлі» мемлекет құру ... ... Бұл ... ... ... ... топтары
Германиядан Рейнге дейінгі ... ... ... ... ... пайдаланбақшы болды. Алайда Францияның бұл жоспарына Англия
мен АҚШ ... ... және ... ... ... тоқтатуды талап
етті /40/.
1919 жылдың сәуірінде Клемансо мен ... ... ... ... ... деп ... Ақырында біріккен ағылшын-
американ қарсьшығына тап болған Клемансо өз талабынан қайтуға мөжбүр болды.
Көп ... ... ... төрттік Кеңес бүкіл Рейн ... және ... ... сол ... ... ... ... шешім қабылдады. Францияның шекараны
Рейннен белгілеу керек ... ... ... ... Англия мен АҚШ егерде, Германия Францияға Қауіп
төндіретіндей жағдай туып жатса онда ... тез ... ... білдіретін шарт жасауға өзірлігін білдірді.
1919 жылы мұндай шартқа қол қойылды, алайда АҚШ-тың Германиямен бейбіт
бітім шартын жасауы американ-француз бітім шартының ... да ... ... ... да ... ... бас тартты.
Рейн мәселесі Францияның Европадағы үстемдігі үшін күресі және Саар
облысы мәселесімен тығыз ... ... ... көмірі мен Эльзас-
Логаргшшың өндіріс өнімі француз соғыс экономикалық ... ... ... ... ... ... ... соғыс кезінде
солтүстік департаменттің көмір өндірісіне келтірген шығынның төлемі ретінде
Саар облысының Францияға ... ... ... ... мен ... ... француздар компромистік шешімге келуге мәжбүр болды.
Саар облысы Франция қосылмады, бірақ Саар көмір өндіріс ... ... ... ... экспонсионистік топтары Рейн және ... ... ... ... ... ... Фош және басқа
да адамдар Клемсоны «жұмсақтығы», «келісімпаздығы» үшін айыптады.
Джордан өзінің ... ... ... ... ... ... ... көздеді деп айыптады. Джордан
Францшшың париж конференциясындағы бағытын анықтауда Пуанкаренің ... ... ... ... Бұл хатта Пуанкаре: «Ағылшындардың Германияға
қайтадан калпына келуі үшін ... ... ... ... ... ... бұған ешқандай негіз жоқ, өйткені қайтадан күшейген Германия
өзінің күш-куатын дүние жүзіндегі басқа ... ... және ... төндірүте пайдаланады дейді... Англия болашақты ойламады ма, ол тек
Франция мен Бельгияға ... ... ... ғана ... ... қатар Англия
мен бүкіл Европаға төніп тұрған қауіппен ... Бұл ... ... соғыста жеңген жағдайда жетеміз деген жсопары. Ағылшын
үкіметінің тәуелсіздігімізге қауіп бұл көзқарасына қосыла ... ... ... позициясын Остан Чемберленнің: Біз ... ... ірі ... да ... бір ірі ... ... сонымен қатар Ла Манш жағалауы мен Нидерланды порттарында үстемдік
етуіне кедергі келтіру үшін жүргідік деген ... ... ... /45/.
Ал АҚШ-тың ұстанған бағытына келетін болсақ, АҚШ Герман ... ... ... ету бәсекелесінен шығарып тастагысы келді.
АҚШ сонымен қатар Германияны толық талқандауға да қарсы болды, ... ... ... карсы күш ретінде пайдаланбақшы болды.
Висконси университетінің профессор П.Поттер еңбегінде: «Бұл соғыс АҚШ-тың
шеттелушілігін ... ... ... іздеуге және капиталды сыртқа шығару
үшін күреске итермеледі: Америка нағыз халықаралық ... ... ... ... ... ... және болашақта халықаралық
істерді меңгеру үшін тиімді жолдарды қарастыратын белгілі бір институттар
құруға ... - деп ... Ал ... Нол «Халықты бірінші рет
дүниежүзілік соғыстан өткізе отырып В.Вильсон дүниежүзін ... ... ... ... деп ... /46/. ... 1917 жылы 22 қаңтарда
конгрессте сөйлеген сөзінде «Америка халқы - ... ... Біз ... ... ... ... сондықтан да Американ тарихи
миссюшың ... ... ... ... мен ... ... пен тәртіпті қамтамасыз ету»/47/- деген еді.
1917 жылы 21 шілдеде Хаузға Франция мен ... ... ... ... ... ... біткеннен кейін біз оларға өзіміздің
көзқарасымызды күштеп мойындатамыз, өйткені ол кезде бұл мемлекеттер ... ... ... - деп ... ... территориялық шешімдері ... ... 1914 ... ... 1/8 ... ... ал халқы 1/10
дейін азайды.
Версаль шарты бойынша Германияның ... ... ... ... пен ... ... беретін болды. Яғни шарттың
51-бабында 1871 жылдың 26 ... ... қол ... ... ала
жасалған бітім және 1871 жылғы 10 ... ... ... ... берілген территориялар 1918 жылы 11 қарашадағы уақытша бітім
күнінен ... ... ... қол астына беріледі деп көрсетілді.
Сонымен қатар Францйя 15 жылдық мерзімге Саар облысын ... ... ал ... ... ... плебесциті Саар облысын Францияға не ... ... ... Егер ... Германияға кететін болса, онда
Германия Саар тас көмір бассейнінің қайтып алған үшін Францияға ... ... ... Бұл ... ... ... солтүстігіндегі
көмір кендерін қиратқаны үшін ... ... және ... ... үшін
Германиядан алынуға тиісті репарациялар сомасы есесінен ... ... ... ... ... мен ... босатылған
көмір кендерін емін-еркін пайдалану қақысымен Францияның толық және ... ... ... плебесциттің шешімімен Жогарғы Силезияның бір бөлігін авды.
Жоғарғы Силезияның кейбір округтері Чехословакияның ... ... ... ... ... ... ... (Торн, Грауденц) провинцияларын
түгелдей, Померанюшын кейбір округтерін алды. Осы туралы шарттың ... деп ... ... ... және Бірлескен державалар мойындағаны
сияқты Германия да мойындайды және Балтық теңізімен, ... ... ... осы ... 27-бабының II бөлігівде (Германия
шекаралары) айтылғандай Лорцендорфтың шығысына ... ... одан ... ... ... шекарасы құрайтын Земменаудан солтүстік
батысқа қарай 3 ... жуық ... ... ... созылатын сызықпен
белгіленген, одан кейінге Жоғарғы Силезия шекарасымен оның ... ... ... ... ... ... бөлігімен
белгіленетін, одан кейін осы шекараның бойымен оның Неманның ағысын кесіп
өтетін жеріне ... одан әрі ... ... көрсетілгендей II
бөлігінде белгіленген ... ... ... ... ... ... барлық қдқылары мен кақы негіздерінен ... бас ... ... ... ... және Бірлескен державалар
Данцинг халқынан 110-бабта көрсетілген ... ... қала ... Ол ... Лигасының қамқорлығына беріледі» делінді. Ал ... ... қала ... ... ... ... мастеріне
енгізу және портта еркін зона жасауға шаралар қолдану керек»- деп көрсетті.
Осы себепті Польша ... ... ... ... ... ... Мемель Шығыс Пруссиядан бәлініп Литваға кетті.
3. Солтүстік Шлезвигтің бір бөлігі Данияға кетті. Өйткені 1864 ... ... алып ... ... ... ... барлық колонияларынан бас тартты. Бұл колонияларды
Франция мен Англия бөліп алды. Франция ... 4/5 ... ... бөлігін иеленді. Англия ІІІығыс Африканы, Батыс Африканы, Тогоның
қалған бөлігін, Камерунның кдлқанын, ... ... Жаңа ... ... алды.
Жапония Қытайға қайтарған есебінде деп 1914 жылғы басып алған Циндаоны (Киа-
Чао) иеленді. Германия барлық ... ... ... ... ... су
астындағы телеграф кабельдерінен бас тартты. Бұл ... ... ... ... ... ар жағындағы иеліктеріне катысты барлық қарыздары
мен негіздерінен Басты Одақтас және Бірлескен державалар пайдасына ... ... ... ... ... 32- ... «Германия
даулы Морене территорияларына (Бейтарап Морене деп аталатын) тұтастай
алғанда Бельгияның ... ... ... ... ... ... Мольмеди уездерінен бас тартады делінді. Бұл шарттың 34-
бабында көрсетілді.
Осы шарт күшіне енгеннен кейінгі алты ай ... ... ... ... үкіметі жазбаларды тіркеу жұмысынан бастайды, сөйтіп,
осы аталған территориялардың тұрғындары осы территорияларды тұтастай ... ... ... ... қол ... ... туралы
өздерінің тілегін жазбаша түрде білдіре алады делінді.
Версаль шартының ... ... ... ... яғни Германияға қосынып кетуіне қатаң тиым салынады. Онда:
Германия ... ... осы ... ... Одақтас және
Бірлескен державалар арасында жасалатын келісім шарт ... ... ... ... және ... ... ... ол осы тәуелсіздік
Ұлттар Лигасы Советінің келісімінсіз ... ... ... ... ... ... оған ... бір бөлігін (Гульчин ауданы) беретін болды. Шарттың 81- бабында:
құрамына Карпаттан оңтүстікке қарай жатқан Русин ... ... ... мемлекетінің толық тәуелсіздігін Одақтас және Бірлескен
державалар мойындаған сияқты Германия да ... Ол осы ... ... және ... ... ... шекараларына
келісетіндігін мәлімдейді деп көрсетті. Ал 82-бапта Германия мен Чехословак
мемлекетінің арасындагы шекара Австро-Венгрия мен Германия ... ... 3 ... дейін болған бұрынғы шекарамен анықталатын болады
делінді. Пруссия өзінің XVIII ғасыр ортасынан 1914 ... ... ... ... ... өмір сүре бастаған кезінен соғыста жаулап алған
территорияларынан айрылды. Қорытындылай келгеңде Европаның ... ... емес ... проценті айрылды /48/.
Версаль шарты Эльба, Одер, Неман, Рейн және ... ... ... деп ... Бұл ... шарттың 331-бабында: Эльба-
Влтаваның құйған жерінен және Влтава-Прагадан бастап, Одер- Олтаның құйған
жерінен ... ... ... ... Ульмадан бастап халықаралық
болып жарияланды делінді.
Кеме жүзуді ұйымдастыру және бақылау үшін ... ... ... ... ... ... ... Италияның
мемлекеттер өкілдерінің қатысуымен дунай мәселесіне байланысты қонференция
болды. Советтік Россия бұл ... ... ... ... ... ... қалыптастырумен Англия, Франция және ... ... ... жаңа ... ... ... туралы конвенция қабылданды.
Бұл шарттың 346-бабында Европалық ... ... ... ... ... іске ... беретін болды. Алайда Уақытша Комиссия
құрамына Ұлыбритания, Франция, ... және ... ... ... ... ... деп көрсетті.
Герман мәселесін талқылау барысы батыс державаларының үнемі ... туып кету ... ... ... ... ... мына бір сөзі ... дәлел бола алады. Ол: «Біз өзіміздің талап
қойғыштығымыз бен герман үкіметін құлатуға мүмкіндік ... овда ... ... ... ... де калмайды»/49/ - деді.
Ағылшын дипломаты Никольсон өзінің ... «Әлі де ... қол қою, ... ... Пессимистер немістер Карольнің рецепті
бойынша үкіметті большевиктерге береді, сосын орыстар және мадьярлармен
бірігіп бізді ... ... ... ... ... Егер ... бола ... онда ол біздің кінамыз, біріншіден біз Венгриядағы
большевиктерді өршітпей ... ... ... біз репарация
мәселесінде ақылға сыйымсыз талапта қойдық»/50/ - деп жазды.
Версаль шарты 1920 жылы ... ... ... АҚШ ... 1919 ... және 1920 жылы ... екі рет шартты талқылады. Екеуінде де
Вильсонды жақтаушылар жеңіліп қалды. Парламенттегі сенаторлардың 39-ы ... ... ... ... ал 56 ... ... шықты. АҚШ Париж
конференуиясында дайындауга өздері көп күш ... ... ... ... ... Бұл ... конфференциясында АҚШ-тың жеңіліске
ұшырағанын мойындағандық болды /51/.
1919 жылдың 7-мамырында Версальда сыртқы істер ... ... ... ... ... конференцияда дайындалған бітім шарты
тапсырылды. Герман делегациясына шарттың мазмұнымен танысу үшін 15 ... ... ... ... ... шартының талаптарын жеңілдеті үшін
көп күш жұмсады. Олар одақтастарды елде ... туып кету ... ... ... Германияның қатысуы туралы келіссөздер
жүргізбекші болды. Алайда бұл ойларынан ештеңе шықпады. ... ... ... және ... ... ... қол ... келісті.
Олар келіспесе, Антанта Әскері бүкіл Германияны оккупациялайды деп қорықты.
Веймор саясаткерлерінің ішінде, егерде Герман делегаттарына келіссөзді ... айға ... ... ... онда ... ... революцияның
туып кетуінен қорқып, шарттың талабын біршама жеңілдетер еді ... да ... ... Кеңес одақтастар армиясының жоғарғы өкілдері
қатысқан мәжілісінде, егер Германия 23-маусымда сағат 7-ге дейін шартқа қол
қоймаса онда ... ... ... территориясын басып ала бастайды
деген шешім қабылдады.
22-маусымда Германияның Ұлттық жиналысы көпшілік дауыспен шартқа қол
қоюға ... ... ... ... Германия жауапты деген бабын
мойындамады. Одақтастар шарттың талаптарын өзгертпейтінін мәлімдеді. Ұлттық
жиналыс өзінің талабын қайтып ... 1919 жылы ... ... ... қол ... Қол қою ... ... өткізілді.
2.2 Германияның одақтастарымен бітім шарттарын жасау
Сен-Жермен бітім шарты. Дүниежүзілік Германияға қатты әсер еткен ... ... ... Австро-Венгрия, Болгарияның талкандалып соғыстан
шығуы болды. Өйткені, Германия бұлар арқылы ... ... ... Шығысқа жүргізіп отырған болатын. Одақтас жеңімпаз мемлекеттердің
алдында Германияның одақтастарымен бітім шарттарын жасау міндеті ... ... ... ... ... бітім шарттарын
жасау Дунай маңындағы елдерді иемденуге деген Өзіндік ... бар ... ... арасындағы шиеленіскен күресі үстінде өтті /52/. Австрия,
Болгария, әсіресе Венгрияның іскі ... ... ... ... қатты
әсер етті. Австрия, Венгрия 1918 жылы 28-қазанда ... ... ... ... ... ... ... жатқан. Бұл
мемлекеттердің шекарасын белгілеуде ... ... ... ... ... талас: чехтар мен венгерлер, румындар мен венгерлер,
югословтар мен немістер, тіпті ... ... ... мен ... ... қақтығыс суып кету қаупіне әкелді.
Одақтастардың шекараны ... ... ... ... ... бөлуінің шешеімі кейде дұрыс болмады. Мысалы: ... ... ... бірі ... ... румын, мадьяр, неміс,
хорват, словак ұлттарынан құралған. Комиссия шекараны бөлу үшін мәлмет
жинағанда осы ... бір ... 160 мың ... ... 130 мыңы серб,
хорват, 30 мыңы словактар болды) 140 мың неміс пен 130 мың ... ... ... Яғни ... батысында словяндар, шығыста-румындар,
солтүстікте мадьярлар тұратын ... ... ... ... бөлу үшін ... құрылған комиссия этникалық негізге карап,
шекараны белгілей ... ... - деп ... ... ... түпкілікті анықтауды төрт басты державаның сыртқы ... ... Бұл ... де ... ... ... ... соғыстағы өздерінің одақтасы ... ... ... ... жағын қарастырды. Л.Джордж бұл мәселеде Германия
мен Сербияның шекарасын анықтауға құрылған одақаралық ... ... ... келтіреді. Ол «одақтас және жау елдердің арасындағы ... ... ... ... ... шешім жасағысы келсе де,
ешқандай кедергісіз істі одақтастық пайдасына шешу ... Ол ... ... айдап салып, Европада тәуелсіздікті жою мақсатында
әрекет жасағанда, ... сол ... ... әперу жолында
соғысқанын ұмытпауы керек» — деді.
Бұған қарама-қарсы ... ... ... ... 25 ... ... ағылшын өкілі Эйра Кроу: «Егер біздің
арамызда этнографиялық ... ... ... онда ... ... ... мен венгрлердің арасында ма, әлде біздің одақтасымыз
румындар мен сербтердің арасындағы дау ма ... ... ... керек.
Бірінші жағдайда егер, екі жаққа да әділетті шешім жасауға мүмкіндік
болмаған ... онда ... ... ... ... ... ... принцип біздің негізгі міндетіміз: түпкілікті бейбітшілікті қамтамасыз
ететіндей болуға тиісті /53/ - ... жылы ... ... Совет Австрия-Венгрия және Болгария,
Түркиямен келісім жасау туралы ... ... ... ... ... ... деген жерде
жүрді. Келісім ... ... ... ... ... ... қол ... беріліп қойған болатын /54/. Трактаттан болашақ жаңа
мемлекеттің шекарасы белгіленіп қойылған. Бұл ... ... ... ... да, ... ... славян облыстары да бөлініп кеткен
болатын. Черногория Югославияның құрамына ... 1916 жылы ... ... ... ... Черногорияның королі Николай мемлекеттен
кетіп қалды. 1918 жылы Черногория СЬрбияға ... ... Осы ... жаңадан құрылған Югославия мемлекетінің ... ... ... ... ... ... жатқан мемлекеттердің тәуелсіздігі мен
шекарасын мойындауға тиіс болды. ... ... бір ... ... және ... Чехословакияның құрамына енді. ... ... 1920 жылы ... мен ... Хорват, Словен Корольдығы бөліп
алды. Репаллодағы бұлардың арасындагы келісім ... ... ... Юлей ... ... ... ... басқасын түгелдей, Зара
портын және Далмация маңындағы біраз аралдарды алды.
Шарттың 59-бабында ... ... ... герцогтігінің бір бөлігіне
қатысты барлық қақыларына және қақы негіздеріне Румынияның пайдасына бас
тартады. Сонымен қатар ... ... мен ... ... бөлігі
қосылды. Шарт бойынша Австро-Венгршшың бұрынғы территориясының 1/8 бөлігі,
халқының 1/9 бөлігі (яғни 6 млн адам) қалды. ... ... 30 ... ... ұстауға тиіс болды. Бұл шарттың 120-бабы ... ... ... ... ... саны ... мен саптағы бөлімдерді
қосқанда 307000 адамнан аспауы керек...» Австрия армиясы тек қана Австрия
территориясында тәртіпті ... үшін және ... ... ... 1921 жылы 1 ... белгіленетін репарациялық төлем төлеуге
тиісті болды. Алайда репарация төлеген жоқ. Шарттың ... ... ... ... да ... ... товарына ешкдндай шектеулік
қоймауға міндеттелді /55/. Сонымен қатар Австрияның ... ... ... ... бақылау қоятын болды.
Австрияның экономикасы Чехословакия, Венгрия, ... ... ... ... ... кеткеннен кейін экономика ... ... ... ... ... Осындай жағдайда Австрияға,
Германияға ... ... ... Австрияның Берлиндегі елшісі Лудо Гершман
бастаған топ Австрияны Германияға қосу үшін біраз еңбектеніп те ... ... ... ... ... бұлай күшеюін кдламады.
Трактаттың 88-бабында: Австрияның ... ... ... ... ... мүмкін емес. Сондықтан Австрия қандай жолмен болса да,
әсіресе ... ... ... ... ... бір ... істеріне
қатысу өзінің тәуелсіздігін тура немесе жанама түрде бұзуға апаратын әрекет
атаулыдан аулақ болуға міндеттеді /56/ - деп ... ... 1919 жылы ... ... қол қойылды.
Трианон бітім шарты. 1919 жылы Венгрияның Кеңестік Республикасы болып
жариялануы, одақтастардың Венгриямен шарт жасауын ... ... ... ... ... ... болып жариялануын Париж
конференциясының мүшелері үлкен ... ... ... ... Кеңестік мәжілісте Венгр Кеңестік Республикасын ... ... Фош ... ... Франше дэсперенің басшылығы мен
Румыния, Чехословакия және Балкандагы ... ... ... ... ... ... туралы бұйрық алды. 1919 жылы сәуірде Төрттік
Кеңестің шешімімен ... ... ... ... Смэтс Будапештке
жіберілді. Ол венгр контреволюциясымен байланыс ... ... ... ... ... сәлем жағдайлар әзірлеу керек ... ... ... ... ... ... шекарасының барлық жерлерінде
шабуылға шықты. Бұнымен- қатар Генерал Франше дэспере армиясымен Чехословак
армиясы да, ... ... ... венгр шекарасына югослав отрядтары
ене бастады. Осы себепті Венгр ... ... ... ... ... қызыл армиясы мен жұмысшы отярдтары интервенттерге ... ... ... Алайда күш тең емес еді. Шетел интервенциясымен ішкі
контрреволюцияның белсенді Әрекетінің ... 133 күн өмір ... ... ... ... ... Венгрия монархия болып жарияланды.
Адмирал Хорти регент болып тағайындалды. Одақтастар ... ... ... кейін Венгриямен бітім шартын жасау жобасын дайындай
бастады. Одақтастардан ешқандай аяушылық күтуге ... еді. ... жер ... - ... соғыстың шығуына негізгі себепкерлердің
бірі деп санады. Граф Тиссо бастаған ... ... ... ... ... итермелеп отыратын /57/.
1920 жылы 4 маусымда үлкен Трианоно ... ... ... келісім
шартқа қол қойылды. Трианон бітім шарты Сен-Жермен бітім шартының негізінде
жасалды. Шарт бойынша Венгря, Австрия, ... ... ... ... және Чехословакия мемлекеттерімен келіссөзде белгіленген шекараны
мойындауға және осы ... ... ... ... бас
тартуға тиіс болды.
Соғысқа дейін Венгрияның территориясы 232900 км. кв ... ... ... ... 92500 кв км. болып белгіленді. Соғысқа ... ... 12655 мың ... енді 8,2 млн адам қалды. Венгрияның 62320 кв. Км
жері 3572 мың ... ... ... ... 67950 кв км ... мың ... Югославияның құрамына кетті. Кішкентай бөлік Бургенланд
4340 кв км жері 375 мың тұрғынымен Австрияның-құрамына ... ... ... ... беру арқылы Австрия мен ... жаңа ... жол ... тырысты. Бітім шартының 1 бөлімінің 36-бабы бойынша:
«Бұрынғы 1919 жылы 10 ... ... және ... ... ... ... бітім шартының 1 бөлімінің 36-бабы бойынша бұрынғы Австро-
Венгрия монархиясы территориясының Италия құрамына кіреді деп белгіленген
жеріне қатысты ... ... мен қақы ... ... ... бас тартады» делінді. Шарттың 104-бабында Венгрия армиясындағы
қарулды күштердің жалпы саны офицерлер мен сапта жоқ ... ... ... ... ... деп ... Авиация, ауыр артиллерия, танк ұстауға
тиым салынды. Одақтастар ... ... ... ... да орындауға
міндеттелді. Шарттың 275-бабы бойынша: «Дунай ... ... бір ... ... ... теңізге шығудың табиғи жолы болып келген осы
өзен жүйесінің барлық кеме ... ... ... ... ... деп белгіленді.
Бұл бітім шарттар әсіресе Румынияға тиімді болды. Ол ... ... ... ... ... ... ұлғайтты.
Румынияның соғыскд дейін 140 кв км территориясы болса, енді ол 234 мың ... ... ... Соғысқа дейінгі халкы 7,6, мың болса, енді 16 мыңга
жетті.
Венгрияның осыншалықты ... ... ... ... ... ... шешен Аппоньи Тәрттік Кеңес мәжілісінде: Одақтас
жеңімпаз ... ... ... ... да ... бітім
талаптарын қойды. Бірақ бұл бізге таңылған, халықтың өмір сүруін ... ... ... елге ... жоқ. ... ... 2/3 және ... 2/3 бөлігінен айрылды, ал қалған
территориясының экономиканы өркендету түгілі, қалпына келтіру үшін ... жоқ. ... ... жаңадан құрылған Венгрия республикасынан
өндіріс өнімін көтеруді талап етеді.
Аппоньи соғыстың шығуына Венгрияның да ... бар ... ... ... Ол: ... айып ... ... байланысты болуы керек, соғыс
кезінде басталған біздің еліміз толық тәуелсіздікте ... жоқ, ... ... шешімдеріне ішінара ғана араласып отырды. Сол
кезде Венгр өкілдерінің жарияланған документтеріне қарағанда Венгр үкіметі
соғыс шығуына әсер ... ... ... ... ... деп мәлімдеді.
Трианон және Сен-Жермен бітім шарттары бойынша үлкен Австрия-Венгрия
империясы әлсіз, ұсақ-ұсақ Австрия, Венгрия мемлекеттеріне айналды.
Неий бітім ... 1917 жылы 27 ... ... ... ... ... Неий деген жерде келісімге қол қойылды. Бұл
келісім бойынша Болгария Сербияға 113 мың ... 2500 кв км ... 320 мың ... 640100 кв км ... ... тиіс болды.
1913 жылғы Бухарест бітімі бойынша Румынияның ... ... ... алып қойғн болатын, Неий бітімі бойынша сол жерлер
Форбунда тағы басқа округтер ... ... ... Фракияның тең
жартысы тартып алынды және Эгей теңізіне шығу мүмкіндігінен айрылды. Фракия
біраз уақыт ... ... ... да, ... ... берілді.
Бұл туралы шарттың 48-бабында: «Болгария Фракия территориясындағы
барлық қақылары мен қақы ... ... ... және ... ... бас тартады. Басты Одақтас және Бірлескен державалар
Болгарияның Эгей теңізіне экономикалық жағынан шығу ... ... ... /58/. Жыл ... 50 мың ... көмір беріп тұруға және
айдап әкетілген малды қайратуға тиіс болды. Бұл туралы Шарттың 128-бабында:
Болгария, ... ... ... ... осы шарт ... енген күннен
бастап 5 жыл бойы 50000 тонна көмір беріп отыруға міндеттенеді, - делінді.
Болгарияның ... ... ... 2 млрд ... ... есептелді.
Шарттың 121-бабы: Болгария 2 млрд екі жүз елу мың ... (2 250 ... ... ... ... ... Бұл Болгария көтере алуы ... ... ... ... ... Бұл ... жағдайын өте қатты әлсіретіп жіберді.
Болгарияға соғыс авиациясымен соғыс теңіз флотын ұстауға тиым ... 4 ... пен 6 ... ұстауға тиіс болды. Бұл шарттың 66- бабында:
«Болгар армиясы ... ... ... саны 207000 ... ... ... ... Париж бітім конференциясында одақтастардың тағы бір
өте мұқият әзірленген бітімі Түрік ... ... ... ... ... ... Антанта елдері таяу Шығыстағы Түркия иелігін бөлісу туралы
құпия келіссөздер жасалған еді. Бұған 1915 жылы ... және ... ... ... ... ағылшын-француз-орыс құпия келісім, 1916
жылғы Сайкс-Пикодағы ағьшшын-француз келісімі және 1917 жылғы Сен-Жан ... ... ... ... ... ... соғыстан шығып кетуі бұл ... ... ... ... ... бойынша Месопотамия мен Мосул Францияға берілуі
тиіс болатын ал Палестина халықаралық басқаруға беру тиіс ... ... ... ... ... бұл ... ... қалғысы келмеді. Олар
Индиядан Босфорға дейінгі жерлердің ... ... және ... ... ... ... Франция
Палестинадан бас тартуға тиісті болды. Сөйтіп Палестинаны Англия алды.
1920 жылы 10 тамызда Париж маңындағы Севр деген ... ... ... ... ... ... ... Геджас, Польша,
Портуғалия, Румыния, Югославия, Чехословакия және ... ... ... қол ... ... бойынша Түркияға бұрынғы Осман ... 1/4 ... ғана ... (яғни 174 мың кв км жер, 7-8 млн
халык). Сүлейман ... ... ... ... Ливаннан бас
тартты. Палестинадан Месопотамияға дейінгі жерлер ... қол ... ... ... Англияның, Морокко мен ... ... ... Суаннан, Кипр аралынан, Аравия шағын аралдарындағы
иеліктерінен айрылды. Хиджоз Корольдығының тәуелсіздігін мойындады. Бітім
бойынша Дадекану аралдары (Оңтүстік ... ... ... ... ... мен Адрианополь қаласы Дарденельдің Европалық бөлігі, бүкіл
Галлипол жарты аралы, Имроз бен ... ... және ... (Измирь)
қаласы Грецияның қол астына көшті. Түркиядан Күрдістан бөлінді. ... ... ... автономия алғандығын белгіледі. Түркия мен
Арменияның шекарасын белгілеу Вильсонға тапсырылды. ... 50 мың ... ... ... ... бермеді. Бұның ішіне жандармерия да кірді. Бүкіл
дерлік Түрік ... ... ... ... Тек 7 күзетші кемемен 5
миноносец ұстауға болды. Севр ... ... ... қара ... ... қайшы болды. Бұғаздар түгелдей халықаралық комибсияның қарауына
берілді. Тонаушылық Севр бітім ... ... ... ... туғызды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жоғарыда айтылған барлық бітім шарттары бірігіп, Версаль бітім жуйесін
құрайды. Версаль бітім жүйесі бірінші дүниежүзілік соғыстың ... ... сол ... ... империалистік қайшылықтарды
жойған жоқ, оның үстіне жаңа қайшьшықтар туғызды. Халыкаралық қатынастарды
империалистік ... ... бола ... ... ... ... тұрақсыз
болды. Бұл жүйе тонаушылық, басқыншылық, отаршылдық ... ... ... АҚШ ... қабылдамай тастауы да, Версаль
бітім жүйесінің тұрақсыз болуына әсер етті.
Тарихшылар кей жағдайда ... ... Вена ... ... ... екі конференцияда да жұмыс ақырын жүрді және
ұзаққа созылды. Европадағы ... ... ... ... ... ... қалып отырды. Ұлттар Лигасының
міндеті де қасиетті ... ... ... ... ... жаңа ... революциядан қорғауға негізделді деп санайды кеңес
зерттеушілері. Алайда Ұлттар Лигасы қасиетті Одақтан мүлде ... ... ... қауіпсіздікті сақтауға ұмтылды. Бірақ қарулы күштері
болмағандықтан, бұл міндетті орындай алмады.
Версаль бітім жүйесі халықтардың ұлы ... асып ... ... ... ... ... 300 мың адамды қоныс аудартса,
Македония мен Дорбуджадан 500 мың адам ... ... ... ... ... ... Чехословакия, Югославияға қараған жерлерден
Чехословакия мемлекеттерінің ... ... ... ... ... ... ... танылған шарттың талаптары өте
ауыр болды. Соғыстан кейінгі Германия тарихи әлеуметтік- ... ... ... ... жалпы ұлттық ... ... ... реакциялық саясат, бұқара халық үшін мағынасыз соғыс,
неміс халқын апатқа терең экономикалық ... ... ... ... болмаған қайыршылығына, аштығына әкелді.
Өнеркәсіп өндіріс күрт төмендеп, көпшілігі тоқтап қалды.
Версаль шартының ... ... ... ... ... ... қалған Германияға репарация төлеу қиынға түсті.
Одақтастардың белгілеген репарация мөлшерін Германия тек 30 ... ғана ... еді. 30 жыл бойы ... ... 140 млн ... ... - 80
млн тонна, Италияға - 77 млн ... ... ... ... ... ... Соғыс
кезінде суға батырылған кемелерінің төлеуі ретінде 1600 ... ... ... ... ... бір ... ... болды. 5 жыл
бойы одақтастарға жылына 200 мың тонналық ... ... ... ... Одактастарға боягыш заттарының қаржының жартысын және химиялық
өнімінің ... ... ... ... бар ... ... ... неміс халқы кәтерді.
Екінші дүниежүзілік соғысты тудырған жағдайлардың ... ... ... ... ... Жаңа Европалық дүниежүзілік
соғыстың шығуына ең бріншіден Германияның кек қайтаруға ұмтылушылығы әсер
етсе, екіншіден Версаль ... ... ... ... қатынастадың
тұрақсыздық сипаты да ықпалын тигізді. Ал енді алдагы соғысқа дайындық үшін
күшті Германия буржуазиялық фашизмнен тапты. ... ең ірі ... 1933 жылы өте ... күш ... ... ... келді. Фашизм
диктатура орнатып ұлтшылдық, ... ... ... ... ашық түрде жаңа соғысқа дайындалды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. История международных отношений и внешней политики ... - М , ... - С. ... ... ... ыдырап кеткендіктен Австиямен және Венгриямен
жеке-жеке бітім шарттарын ... тура ... ... ... договор. - М., 1925; Сен-Жерменский мирный договор. -
М.. 1925; Мир в Нейм. -М., 1926; Трианонский мирный договор. — ... (Бұл ... ... ... мына кітаптан алуға болады:
Көкебаева Г.К. Халықаралық қатынастар тарихы: Хрестоматия ... ... - ... ... ... А. Мир. - М., 1943; Никольсон Г. Как делался мир. - М., 1945;
Хауз Э. Архив полковника Ха>за. - М., 1944. Т. 3-4; ... ... ... ... и ... из ... ... 1944; Д.Ллойд Джордж. Правда о мировых договорах. - М., 1957. Т. ... ... Р.С. ... Вильсон. Мировая война. Версальский мир. - М. 1923.
5. Беккер Р.С. Вудро Вильсон. Мировая ... ... мир. - М., 1923. ... ... История международных отношений и внешней политики СССР. Т.1. - М.,
1986. - С. 58
7. Международная политика новейшего времени в договорах, нотах ... - М., 1926. - С. ... ... А.И. Версальский договор. - М., 2001. - С. 56.
9. Ключников Ю.В., Сабанин А. Международная ... ... ... ... ... и ... 4.2. - М., 1926. - С. 178; ... Г.К.
Халықаралық кдтынастар тарихы: хрестоматия. -А., 1977. 13-14 бет.
10. Бұл мәселеш жан-жақгы талдау мьша ... ... ... Е ... ... монархии. — М., 1963.
11. Лемин И.М. Внешняя политика Великобритания отВерсаль до Локарно. 1919-
1925. - М., 1947. - С. ... ... Е.М. ... ... ... ... мировой войны и Вашингтонская
конференция 1921-1922 годов. -М., 1961. - С. 10.; Солонцов З.В.
Дипломатическая ... США за ... на море и ... ... ... -М., 1962. - С.8.; ... Е.И.
США. Борьба по вопросам внешней политики 1919-1922 гг. -М., 1966. -С. 16-
17.
13. Толығырақ қараңыз: Попова Е.И. ... ... по ... ... ... М., 1966. - С. 57-58; ... И.М. Указ. Соч.С.63-64
14. История международных отношений и внешней политики СССР - М., 1986 Т 1
- С 64
15. Бұл жобаның мазмұнын мына ... ... ... ... ... ... ... - М., 1957. Т.1. - С. 68. 347-357.
16. Ллойд Джордж Д. Правда о ... ... 1957. ... ... Д. ... ... - М., 1938. - С. 343-351.
18. Л.Джордж. Правда о мировых договорах. - М., 1957. Т.1. - С. ... Жоба ... ... ... Көкебаева Т.К. Халықаралық қатынастар
тарихы: хрестоматия. — А., 1997. 7-10 беггер.
20. Л.М. Морская политика и дипломатия политических держав. - М., ... ... ... ... ... Т.4. - М., 1944. - С. 128.
22. Архив полковника Хауза. Т.5. - С. 226
23. Л.Джордж. Правда о ... ... Т.2. - М, 1957. - ... ... ... ... ... истории и теории. - М., 1978.
Т.З. - С. 516-517
25. Иванов Л.Н. Лига нации. -М., 1929 - С. 15-18.
26. Илюхина Р.М. Лига ... ... - М, 1982. - С. ... ... Д. ... о ... договорах. Т.1. - С. 351.
28. Архив полковника Хауза. -М., 1944. Т.4. - С. ... ... Г Лига ... Ее ... и дела - М., 1923. - С. ... Бұл ... құрамы, мақсатгары, бағдарламасы туралы мына еңбекген
қараңыз: Попова Е.И. СІПА: Борьба по ... ... ... ... ... ... и ... политики СССР. - М., 1986.
Т.1. - С. 57.
32. Илюхина Р.М. Лига нации. 1919-1934. - М, 1982. - С. 40.
33. Джордж. ... о ... ... - М., 1957. Т.1. - С.527.
34. Никольсон Г. Как ... в 1919 г. - М., 1945. - С. ... ... ... ... Под ред. ... и А.Сабанина. - М.,
1925. - С. 3-7.; Көкебаева Г.К. Халық ... ... ... ... - А., 1997. 15-21 ... Морозов Г.И. Лига нации: взгляд через полвека. - Вопросы истории, 1992,
№2-3. - С.166.
37. Ходнев А.С. Лига наций в ... ... ... - Ярославль,
1995. - С. 23.
38. Қараңыз: Попова Е.И. Борьба по вопросам внешней политик. - М., 1966. -
С. 29-30; ... Н.С. От ... к ... ... США в германском
вопросе в 1918-1921 гг. - Томска, 1977. — С. 56-114; Джордан В.М.
Великобритания, Франция и Германская ... ... гт. ... ... - М., 1945. - ... ... дишіоматии. Т.З. - М., 1965. - С.
134-166; ... с ... ... ... гг. - М., 1979. - ... ... Е.В. Сочинения. Т.5. - М., 1958. - С. ... ... А. ... 1943.- ... (Кейбір еңбектерде бұл төлем сомасы
800 млрд алтын мара ... ... ... ... и внешней политики СССР. -М., 1986. -С.74.).
40. Попова А.Е. США: ... по ... ... политики. - М., 1966. -
С.29-39.
41. Джордан В.М. Великобритания, Франция и Германская проблема в 1918-1939
гг. - М.,1945, - С.53-54
42. ... Н.В. ... ... на пути к ... ... ... ... (1920-1922). В кн.: Ежегодник
германской истории. 1972. - М., 1973. - С.198
43. Кейнстің есептеуінше, ... ... ... ... нақты
шыгыны 42 млрд 400 млн алтын марка. қараңыз' Дж.: М.Кейнс. Экономические
последствия Версальского мирного договора ... 65-66, ... Осы ... ... мына ... ... болады: Дж.М.Кейнс.
Пересмотр мирного договора. Продолжение книги «Экономические последствия
Версальского мирного ... - М-Л., ... ... В. Великобритания, Франция и Германская проблема 1919-1939. -
М., - С. 165.
46. Илюхина Р.М Лига наций. -М., 1982. -С ... ... ... - М., 1927. - ... Тарле Е.В. Сочинения. Т.5. - М., 1958. - С. 474-485.
49. ... Мир. - М., 1943. - С. ... ... Г. Как делался мир в 1919 году. - М., 1945. - ... ... ... ... ... ... политики. - М., 1968. - С.
117-163.
52. Тарле Е.В. Сочинения. Т.5. - ... ... ... о мирных
договорах. - М., 1957. - С.138. т.2.; Попова Е.И. США: Борьба по вопросам
внешней ... - С. ... ... ... о ... ... - М.. 1957. Т.2. - С. ... Тарле Е.В. Сочинения. Т.5. - М., 1958, - ... ... ... и внешней политики СССР. - М., 1986 г. т.1. -
С.56-57.
55. Сен-Жерменский мирный договор. - М., 1925 г - ... ... ... договор.- М., 1925 г.. Көкебаева Г.К. Халықаралық
қатынастар тарихы: Хрестоматия. І-бөлім. А., 1997. 34-35 ... ... ... ... - М., 1926. - С.5, 22, 69, 129, ... ... Эгей теңізімен бөлініп қалды Мир в Неий - М , 1926 - С 5.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1933-1939 жылдардағы халықаралық қатынастардың дамуы3 бет
Екінші дүниежүзілік соғыс7 бет
Бірінші дүниежүзілік соғысты қорытындылау7 бет
Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы және әлемді реттеу мәселесі17 бет
Версаль вашингтон жүйесі5 бет
Бірінші дүниежүзілік соғыстың қорытындылары6 бет
Вашингтон конференциясы және «Тоғыз держава келісімі»69 бет
Гитлер туралы жалпы мәлімет10 бет
Карл X5 бет
Delphi-дің 7 версиясымен танысу20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь